Rupa Gosvami: Laghubhagavatamrta 1.5

नमस् तस्मै भगवते कृष्णाय इत्यादि

namas tasmai bhagavate kṛṣṇāya ityādi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् एष द्वापरस्यान्ते प्रादुर्भूतो यदूद्वहः । स वैकुण्ठेश्वरोऽहादिस् तद्-विलासः कथं भवेत्

nanv eṣa dvāparasyānte prādurbhūto yadūdvahaḥ | sa vaikuṇṭheśvaro'hādis tad-vilāsaḥ kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैवम् अस्यादि-शून्यस्य जन्म-लीलाप्य् अनादिका । स्वच्छन्दतो मुकुन्देन प्राकट्यं नीयते मुहुः

maivam asyādi-śūnyasya janma-līlāpy anādikā | svacchandato mukundena prākaṭyaṃ nīyate muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च श्री-तृतीये (३।२।१५) स्व-शान्त-रूपेष्व् इतरैः स्व-रूपैर् अभ्यर्द्यमानेष्व् अनुकम्पितात्मा । परावरेशो महद्-अंश-युक्तो ह्य् अजो ऽपि जातो भगवान् यथाग्निः

tathā ca śrī-tṛtīye (3.2.15) sva-śānta-rūpeṣv itaraiḥ sva-rūpair abhyardyamāneṣv anukampitātmā | parāvareśo mahad-aṃśa-yukto hy ajo 'pi jāto bhagavān yathāgniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । अत्र कारिकाः - स्वे भक्ताः स्वे च ते शान्त-रूपाश् चेत्य् अत्र विग्रहः । शान्तिस् तन्-निष्ठता बुद्धेः शान्तास् तन्-निष्ठ-बुद्धयः

iti | atra kārikāḥ - sve bhaktāḥ sve ca te śānta-rūpāś cety atra vigrahaḥ | śāntis tan-niṣṭhatā buddheḥ śāntās tan-niṣṭha-buddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु सूर-सुताद्येषु नन्दादिषु च साधुषु । इतरैस् तद्-विरुद्धैस् तु कंसाद्यैर् असुरादिभिः ॥ स्वरूपैः सुष्ठ्व् अरूपैर् इत्य् अरूपत्वं विरूपता । घोरातिविकटाकारैर् इत्य् अर्थः स्फुटम् ईरितः

teṣu sūra-sutādyeṣu nandādiṣu ca sādhuṣu | itarais tad-viruddhais tu kaṃsādyair asurādibhiḥ || svarūpaiḥ suṣṭhv arūpair ity arūpatvaṃ virūpatā | ghorātivikaṭākārair ity arthaḥ sphuṭam īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यर्द्यमानेष्व् अभितः क्रियमाणमहारित्षु । अनुकम्पायुतमनाः परे मायान्वयोज्झिताः । गोलोकमुख्या अवरे मायिकाजाण्ड-मण्डलाः । परेषाम् अवरेषां च तेषाम् ईशोऽधिनायकः

abhyardyamāneṣv abhitaḥ kriyamāṇamahāritṣu | anukampāyutamanāḥ pare māyānvayojjhitāḥ | golokamukhyā avare māyikājāṇḍa-maṇḍalāḥ | pareṣām avareṣāṃ ca teṣām īśo'dhināyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्युर् महान्तोऽतिपरम-महत्तमतया स्मृताः । ते परव्योम-नाथश् च व्यूहाश् च वसु-सङ्ख्यकाः

syur mahānto'tiparama-mahattamatayā smṛtāḥ | te paravyoma-nāthaś ca vyūhāś ca vasu-saṅkhyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवादयो व्यूहाः परव्योमेश्वरस्य ये । तेभ्योऽप्य् उत्कर्षभाजोऽमी कृष्ण-व्यूहाः सतां मताः ॥ इत्य् एते परम-व्योम-नाथ-व्यूहैः सहैकताम् । स्वविलासैर् इहाभ्येत्य प्रादुर्भावम् उपागताः

vāsudevādayo vyūhāḥ paravyomeśvarasya ye | tebhyo'py utkarṣabhājo'mī kṛṣṇa-vyūhāḥ satāṃ matāḥ || ity ete parama-vyoma-nātha-vyūhaiḥ sahaikatām | svavilāsair ihābhyetya prādurbhāvam upāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंशास् तस्यावतारा ये प्रसिद्धाः पुरुषादयः । तथा श्री-जानकी-नाथ-नृषिंह-क्रोड-वामनाः । नारायणो नर-सखा हयशीर्षाजितादयः

aṃśās tasyāvatārā ye prasiddhāḥ puruṣādayaḥ | tathā śrī-jānakī-nātha-nṛṣiṃha-kroḍa-vāmanāḥ | nārāyaṇo nara-sakhā hayaśīrṣājitādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर् युक्तः सदा योगम् अवाप्ययन् अवस्थितः

ebhir yuktaḥ sadā yogam avāpyayan avasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो वृन्दावने तत्-तल्-लीला-प्रकटतेक्षते

ato vṛndāvane tat-tal-līlā-prakaṭatekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैकुण्ठेश्वर-लीलात्र दर्शिता या विरिञ्चये । सेश्वराणाम् अजाण्डानां कोटिर् वृन्दावनेऽद्भुता । सैव ज्ञेया यतः स्वांश-द्वारैवासौ प्रकाशिता

vaikuṇṭheśvara-līlātra darśitā yā viriñcaye | seśvarāṇām ajāṇḍānāṃ koṭir vṛndāvane'dbhutā | saiva jñeyā yataḥ svāṃśa-dvāraivāsau prakāśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवादि-लीलास् तु मथुरा द्वारकादिषु । तत्-तद्-रूपैर् व्रजान्तस् तु बाल्येहाभिश् च दर्शिताः । यथा श्री-दाम्नि तार्क्ष्यत्वं प्राप्ते सोऽपि चतुर्भुजः । आदित्येष्व् अथ लब्धेषु बभौ द्वादशभिर् भुजैः

vāsudevādi-līlās tu mathurā dvārakādiṣu | tat-tad-rūpair vrajāntas tu bālyehābhiś ca darśitāḥ | yathā śrī-dāmni tārkṣyatvaṃ prāpte so'pi caturbhujaḥ | ādityeṣv atha labdheṣu babhau dvādaśabhir bhujaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा साङ्कर्षणी लीला दैत्य-संहारकापि च । मूर्तयो माथुरे भान्ति श्री-प्रद्युम्नी᳡अनिरुद्धयोः । याः श्री-गोपाल-तापन्यां वाराहादिषु च श्रुतः

tathā sāṅkarṣaṇī līlā daitya-saṃhārakāpi ca | mūrtayo māthure bhānti śrī-pradyumnī̀aniruddhayoḥ | yāḥ śrī-gopāla-tāpanyāṃ vārāhādiṣu ca śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पुरुष-लीलानां प्राकट्यम् इह माथुरे । अनन्त-शायि-रूपाभिः क्रियते सुष्ठु मूर्तिभिः

evaṃ puruṣa-līlānāṃ prākaṭyam iha māthure | ananta-śāyi-rūpābhiḥ kriyate suṣṭhu mūrtibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा यदा च सा लीला कृष्णेन प्रकटीकृता । भव्वेत् तत्-तद्-उपाख्यानं पुराणेष्व् इति विश्रुतम्

yadā yadā ca sā līlā kṛṣṇena prakaṭīkṛtā | bhavvet tat-tad-upākhyānaṃ purāṇeṣv iti viśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि रामादि-रूपाणि प्रादुश्चक्रे स्वकेलिषु । तान्य् आधिष्ठान-रूपेण राजन्तेऽद्यापि माथुरे

yāni rāmādi-rūpāṇi prāduścakre svakeliṣu | tāny ādhiṣṭhāna-rūpeṇa rājante'dyāpi māthure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गो-परार्ध-पयः-पूरैर् जनितः क्षीर-वारिधिः । ममन्थाजितरूपस् तं गोपैर् देवासुरीकृतैः

go-parārdha-payaḥ-pūrair janitaḥ kṣīra-vāridhiḥ | mamanthājitarūpas taṃ gopair devāsurīkṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतेव ब्रह्माण्डे - यो वैकुण्ठे चतुर्बाहुर् भगवान् पुरुषोत्तमः य एव श्वेतद्वीपेशो नरो नारायणश् च यः । स एव वृन्दावन-भू-विहारी नन्द-नन्दनः

ateva brahmāṇḍe - yo vaikuṇṭhe caturbāhur bhagavān puruṣottamaḥ ya eva śvetadvīpeśo naro nārāyaṇaś ca yaḥ | sa eva vṛndāvana-bhū-vihārī nanda-nandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्यैवापरेऽनन्ता अवतारा मनोहराः । महाग्नेर् इह यद्वत् स्युर् उल्काः शत-सहस्रशः । तत्रैव लीना एकत्वं व्रजेयुस् ते हरौ तथा

etasyaivāpare'nantā avatārā manoharāḥ | mahāgner iha yadvat syur ulkāḥ śata-sahasraśaḥ | tatraiva līnā ekatvaṃ vrajeyus te harau tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । इति सिद्धा प्रभोर् अस्य महद्-अंशैस् तु युक्तता

iti | iti siddhā prabhor asya mahad-aṃśais tu yuktatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतेव पुराणादौ केचिन् नर-सख्यात्मताम् । महेन्द्रानुजतां केचित् केचित् क्षीराब्धि-शायिताम् । सहस्र-शीर्षतां केचित् केचिद् वैकुण्ठ-नाथताम् । ब्रूयुः कृष्णस्य मुनयस् तत्-तद्-वृत्तान्त-गामिनः

ateva purāṇādau kecin nara-sakhyātmatām | mahendrānujatāṃ kecit kecit kṣīrābdhi-śāyitām | sahasra-śīrṣatāṃ kecit kecid vaikuṇṭha-nāthatām | brūyuḥ kṛṣṇasya munayas tat-tad-vṛttānta-gāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोद्घातं समाप्याथ प्रकृतं लिख्यते पुनः

upodghātaṃ samāpyātha prakṛtaṃ likhyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजो जन्म-विहीनोऽपि जातो जन्माविराचरत्

ajo janma-vihīno'pi jāto janmāvirācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् एकस्य किलाजत्वं जन्मित्वं च विरुध्यते । इत्य् आशङ्क्याह भगवान् अचिन्त्यैश्वर्य-वैभवः

nanv ekasya kilājatvaṃ janmitvaṃ ca virudhyate | ity āśaṅkyāha bhagavān acintyaiśvarya-vaibhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र यथा वह्निस् तेजो-रूपेण सन्न् अपि । जायते मणि-काष्ठादेर् हेतुं कञ्चिद् अवाप्य सः ॥ अनादिम् एव जन्मादि-लीलाम् एव तथाद्भुतम् । हेतुना केनचित् कृष्णः प्रादुष्कुर्यात् कदाचन

tatra tatra yathā vahnis tejo-rūpeṇa sann api | jāyate maṇi-kāṣṭhāder hetuṃ kañcid avāpya saḥ || anādim eva janmādi-līlām eva tathādbhutam | hetunā kenacit kṛṣṇaḥ prāduṣkuryāt kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-लीला-कीर्ति-विस्तारात् लोकेष्व् अनुजिघृक्षुता । अस्य जन्मादि-लीलानां प्राकट्ये हेतुर् उत्तमः

sva-līlā-kīrti-vistārāt lokeṣv anujighṛkṣutā | asya janmādi-līlānāṃ prākaṭye hetur uttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भयङ्करतरैः पीड्यमानेषु दानवैः । प्रियेषु करुणाप्य् अत्र हेतुर् इत्य् उत्तमेव हि

tathā bhayaṅkarataraiḥ pīḍyamāneṣu dānavaiḥ | priyeṣu karuṇāpy atra hetur ity uttameva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमि-भाआपहाराय ब्रह्माद्यैस् त्रिदशेश्वरैः । अभ्यर्थनं तु यत् तस्य तद् भवेद् आनुषङ्गिकम्

bhūmi-bhāāpahārāya brahmādyais tridaśeśvaraiḥ | abhyarthanaṃ tu yat tasya tad bhaved ānuṣaṅgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेद् अद्यापि दिदृक्षेरन् उत्कण्ठार्ता निज-प्रियाः । तां तां लीलां ततः कृष्णो दर्शयेत् तान् कृपा-निधिः

ced adyāpi didṛkṣeran utkaṇṭhārtā nija-priyāḥ | tāṃ tāṃ līlāṃ tataḥ kṛṣṇo darśayet tān kṛpā-nidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैर् अपि प्रेम-वैवश्य-भाग्भिर् भागवतोत्तमैः । अद्यापि दृश्यते कृष्णः क्रीडन् वृन्दावनान्तरे

kair api prema-vaivaśya-bhāgbhir bhāgavatottamaiḥ | adyāpi dṛśyate kṛṣṇaḥ krīḍan vṛndāvanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चास्य पार्षदादीनाम् अप्य् उक्ता नित्य-मूर्तिता । तस्येश्वरेशितुर् नित्य्-मूर्तित्वे का विचित्रता

kiṃ cāsya pārṣadādīnām apy uktā nitya-mūrtitā | tasyeśvareśitur nity-mūrtitve kā vicitratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि शुष्क-वादैक-निष्ठानां हेतु-वादिनाम् । तुष्णीम्भावाय वचनं पुराणादेर् विलिख्यते

tathāpi śuṣka-vādaika-niṣṭhānāṃ hetu-vādinām | tuṣṇīmbhāvāya vacanaṃ purāṇāder vilikhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि, श्री-भागवते ब्रह्म-स्तुतौ (१०।१४।२२) - त्वय्य् एव नित्य-सुख-बोध-तनाव् अनन्ते मायात् उद्यद् अपि यत् सद् इवावभाति

tathā hi, śrī-bhāgavate brahma-stutau (10.14.22) - tvayy eva nitya-sukha-bodha-tanāv anante māyāt udyad api yat sad ivāvabhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-ब्रह्माण्डे च - अनादेयम् अहेयं च रूपं भगवतो हरेः । आविर्भाव-तिरोभावाव् अस्योक्ते ग्रह-मोचने

śrī-brahmāṇḍe ca - anādeyam aheyaṃ ca rūpaṃ bhagavato hareḥ | āvirbhāva-tirobhāvāv asyokte graha-mocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-बृहद्-वैष्णवे - नित्यावतारो भगवान् नित्य्-मूर्तिर् जगत्-पतिः । नित्य-रूपो नित्य-गन्धो नित्यैश्वर्य-सुखानुभूः

śrī-bṛhad-vaiṣṇave - nityāvatāro bhagavān nity-mūrtir jagat-patiḥ | nitya-rūpo nitya-gandho nityaiśvarya-sukhānubhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्मे श्री-व्यासाम्बरीष-संवादे श्री-कृष्णं प्रति श्री-व्यास-वचनम् (४।७३।१२-३) - त्वाम् अहं द्रष्टुम् इच्छामि चक्षुर्भ्यां मधुसूदन । यत् तत् सत्यं परं ब्रह्म जगद्-योनिं जगत्-पतिम् । वदन्ति वेद-शिरसश् चक्षुषं नाथ मेऽस्तु तत्

pādme śrī-vyāsāmbarīṣa-saṃvāde śrī-kṛṣṇaṃ prati śrī-vyāsa-vacanam (4.73.12-3) - tvām ahaṃ draṣṭum icchāmi cakṣurbhyāṃ madhusūdana | yat tat satyaṃ paraṃ brahma jagad-yoniṃ jagat-patim | vadanti veda-śirasaś cakṣuṣaṃ nātha me'stu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-कृष्ण-वाक्यम् - (पद्मप् ४।७३।१७-१९) - पश्य त्वं दर्शयिष्यामि स्वरूपं वेद-गोपितम् । ततोऽपश्यम् अहं भूप बालं कालाम्बुद-प्रभम् । गोप-कन्यावृतं गोपं हसन्तं गोप-बालकैः । कदम्ब-मूल आसीनं पीत-वाससम् अच्युतम्

śrī-kṛṣṇa-vākyam - (PadmaP 4.73.17-19) - paśya tvaṃ darśayiṣyāmi svarūpaṃ veda-gopitam | tato'paśyam ahaṃ bhūpa bālaṃ kālāmbuda-prabham | gopa-kanyāvṛtaṃ gopaṃ hasantaṃ gopa-bālakaiḥ | kadamba-mūla āsīnaṃ pīta-vāsasam acyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैवाग्रे (४।७३।२३-२५) - ततो माम् आह भगवान् वृन्दावन-चरः स्वयम् । यद् इदं मे त्वया दृष्टं रूपं दिव्यं सनातनम् । निष्कलं निष्क्रियं शान्तं सच्-चिद्-आनन्द-विग्रहम् । पूर्णं पद्म-पलाशाक्षं नातः परतरं मम

tatraivāgre (4.73.23-25) - tato mām āha bhagavān vṛndāvana-caraḥ svayam | yad idaṃ me tvayā dṛṣṭaṃ rūpaṃ divyaṃ sanātanam | niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ sac-cid-ānanda-vigraham | pūrṇaṃ padma-palāśākṣaṃ nātaḥ parataraṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् एव वदन्य् एते वेदाः कारण-कारणम् । सत्यं व्यापि परानन्दं चिद्-घनं शाश्वतं शिवम्

idam eva vadany ete vedāḥ kāraṇa-kāraṇam | satyaṃ vyāpi parānandaṃ cid-ghanaṃ śāśvataṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-वासुदेवोपनिषदि (३।५) - मद्-रूपम् अद्वयं ब्रह्म मध्याद्य्-अन्त-विवर्जितम् । स्व-प्रभं सच्-चिद्-आनन्दं भक्त्या जानाति चाव्ययम्

śrī-vāsudevopaniṣadi (3.5) - mad-rūpam advayaṃ brahma madhyādy-anta-vivarjitam | sva-prabhaṃ sac-cid-ānandaṃ bhaktyā jānāti cāvyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । नन्व् अरूपः कृष्णो दृश्यो मायिक-रूपतः

iti | nanv arūpaḥ kṛṣṇo dṛśyo māyika-rūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि मोक्ष-धर्मे श्री-भगवद्-वचनं यथा (म्भ् १२।३२६।४२-३) एतत् त्वया न विज्ञेयं रूपवान् इति दृश्यते । इच्छन् मुहूर्तान् नश्येयम् ईशो ऽहं जगतो गुरुः

tathāpi mokṣa-dharme śrī-bhagavad-vacanaṃ yathā (MBh 12.326.42-3) etat tvayā na vijñeyaṃ rūpavān iti dṛśyate | icchan muhūrtān naśyeyam īśo 'haṃ jagato guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माया ह्य् एषा मया सृष्टा यन् मां पश्यसि नारद । सर्वभूतगुणैर् युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुम् अर्हसि

māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā yan māṃ paśyasi nārada | sarvabhūtaguṇair yuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । तथा च पाद्मे - अनाम-रूप एवायं भगवान् हरिर् ईश्वरः । अकर्तेति च यो वेदैः स्मृतिभिश् चाभिधीयते

iti | tathā ca pādme - anāma-rūpa evāyaṃ bhagavān harir īśvaraḥ | akarteti ca yo vedaiḥ smṛtibhiś cābhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । अत्र समाधानं यथा श्री-वासुदेवाध्यात्मे - अप्रसिद्धेस् तद्-गुणानाम् अनामासौ प्रकीर्तितः । अप्राकृतत्वाद् अरूपस्याप्य् अरूपोऽसाव् उदीर्यते ॥ सम्बन्धेन प्रधानस्य हरेर् नास्त्य् एव कर्तृता । अकर्तारम् अतः प्राहुः पुराणं तं पुराविदः

iti | atra samādhānaṃ yathā śrī-vāsudevādhyātme - aprasiddhes tad-guṇānām anāmāsau prakīrtitaḥ | aprākṛtatvād arūpasyāpy arūpo'sāv udīryate || sambandhena pradhānasya harer nāsty eva kartṛtā | akartāram ataḥ prāhuḥ purāṇaṃ taṃ purāvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । अतश् च मोक्षधर्मीय-वचनं योग्यम् एव तत्

iti | ataś ca mokṣadharmīya-vacanaṃ yogyam eva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि - रूपीति हेतोर् दृश्येत यथैव प्राकृतो जनः । तथासौ दृश्यत इति त्वया मा स्म विचार्यताम्

tathā hi - rūpīti hetor dṛśyeta yathaiva prākṛto janaḥ | tathāsau dṛśyata iti tvayā mā sma vicāryatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स्वस्य रूपित्वेऽप्य् अदृश्यत्वम् उदीरितम् । ततो निज-स्वरूपस्याप्राकृतत्वं च दर्शितम्

ity uktvā svasya rūpitve'py adṛśyatvam udīritam | tato nija-svarūpasyāprākṛtatvaṃ ca darśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-दर्शने त्व् अकुण्ठात्मा ममेच्छैव च कारणम् । इत्य् आहेच्छन् मुहूर्ताद् इत्य् अर्ध-पद्यं स्वयं पुनः । नश्येयम् इत्य् अदृश्यः स्यां यतो नशिर-दर्शने

tad-darśane tv akuṇṭhātmā mamecchaiva ca kāraṇam | ity āhecchan muhūrtād ity ardha-padyaṃ svayaṃ punaḥ | naśyeyam ity adṛśyaḥ syāṃ yato naśira-darśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि भूत-गुणवत्त्वेन मां त्वं यद्-ईक्षसे । एषा माया मया सृष्टा नैवं त्वं ज्ञातुम् अर्हसि

tathāpi bhūta-guṇavattvena māṃ tvaṃ yad-īkṣase | eṣā māyā mayā sṛṣṭā naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वेद-शिखायां - स्वरूप-भूतया नित्य-शक्त्या मायाख्यया युतः । अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम् ॥ इत्य् एषा दर्शिता मध्वाचार्यैर् भाष्ये निजे श्रुतिः

caturveda-śikhāyāṃ - svarūpa-bhūtayā nitya-śaktyā māyākhyayā yutaḥ | ato māyāmayaṃ viṣṇuṃ pravadanti sanātanam || ity eṣā darśitā madhvācāryair bhāṣye nije śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एव प्रीतस् ततो ऽस्य भगवान् देवदेवः पुरातनः । साक्षात् तं दर्शयाम् आस सो ऽदृश्यो ऽन्येन केन चित्

eva prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ | sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kena cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतिस् ततः क्रुद्धः स्रुवम् उद्यम्य वेगितः आकाशं घ्नन् स्रुवः पातै रोषाद् अश्रूण्य् अवर्तयत्

bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यता यज्ञभागा हि साक्षात् प्राप्ताः सुरैर् इह । किमर्थम् इह न प्राप्तो दर्शनं स हरिर् विभुः

udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha | kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स तं समुद्धूतं भूमिपालो महान् विभुः । प्रसादयाम् आस मुनिं सदस्यास् ते च सर्वशः

tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vibhuḥ | prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरोषणो ह्य् असौ देवो यस्य भागो ऽयम् उद्यतः । न स शक्यस् त्वया द्रष्टुम् अस्माभिर् वा बृहस्पते । यस्य प्रसादं कुरुते स वै तं द्रष्टुम् अर्हति

aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ | na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate | yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो व्रतस्यावभृथे वाग् उवाचाशरीरिणी । सुतप्तं वस् तपस्विप्राः प्रसन्नेनान्तर् आत्मना ॥] यूयं जिज्ञासवो भक्ताः कथं द्रक्ष्यथ तं प्रभुम्

tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācāśarīriṇī | sutaptaṃ vas tapasviprāḥ prasannenāntar ātmanā ||] yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वयं प्रकाशत्व-शक्त्या स्वेच्छा-प्रकाशया । सोऽभिव्यक्तो भवेत् नेत्रे न नेत्र-विषयत्वतः

tataḥ svayaṃ prakāśatva-śaktyā svecchā-prakāśayā | so'bhivyakto bhavet netre na netra-viṣayatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा, श्री-नारायणाध्यात्मे - नित्याव्यक्तोऽपि भगवान् ईक्ष्यते निज-शक्तितः । ताम् ऋते परमात्मानं कः पश्येताम् इतं प्रभुम्

yathā, śrī-nārāyaṇādhyātme - nityāvyakto'pi bhagavān īkṣyate nija-śaktitaḥ | tām ṛte paramātmānaṃ kaḥ paśyetām itaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माया-शब्देन कुत्रापि चिच्-छक्तिर् अभिधीयते

māyā-śabdena kutrāpi cic-chaktir abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एव विग्रहो व्यापी परिच्छिन्नः स एव हि । एकस्यैवैकदा चास्य द्विरूपत्वं विराजते

ya eva vigraho vyāpī paricchinnaḥ sa eva hi | ekasyaivaikadā cāsya dvirūpatvaṃ virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।९।१३-१४) - न चान्तर् न बहिर् यस्य न पूर्वं नापि चापरम् । पूर्वापरं बहिश् चान्तर् जगतो यो जगच् च यः ॥ तं मत्वात्मजम् अव्यक्तं मर्त्य-लिङ्गम् अधोक्षजम् । गोपिकोलूखले दाम्ना बबन्ध प्राकृतं यथा

yathā śrī-daśame (10.9.13-14) - na cāntar na bahir yasya na pūrvaṃ nāpi cāparam | pūrvāparaṃ bahiś cāntar jagato yo jagac ca yaḥ || taṃ matvātmajam avyaktaṃ martya-liṅgam adhokṣajam | gopikolūkhale dāmnā babandha prākṛtaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन पद्य-युग्मेन व्रज-राज-सुतस्य हि । दाम-बन्धन-बेलायाम् एव व्यक्ता द्विरूपता

anena padya-yugmena vraja-rāja-sutasya hi | dāma-bandhana-belāyām eva vyaktā dvirūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव च पुराणेषु श्रीमद्-भागवतादिषु । श्रूयते कृष्ण-लीलानां नित्यता स्फुटम् एव हि

tathaiva ca purāṇeṣu śrīmad-bhāgavatādiṣu | śrūyate kṛṣṇa-līlānāṃ nityatā sphuṭam eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा च, श्री-प्रथमे श्री-द्वारका-वासि-वचनम् (१।१०।२६) - अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुलम् अहो अलं पुण्यतमं मधोर् वनम् । यद् एष पुंसाम् ऋषभः श्रियः पतिः स्व-जन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति

yathā ca, śrī-prathame śrī-dvārakā-vāsi-vacanam (1.10.26) - aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kulam aho alaṃ puṇyatamaṃ madhor vanam | yad eṣa puṃsām ṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ sva-janmanā caṅkramaṇena cāñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्चतीति पदं वर्तमान-कालोपपादकम् । द्वारका-वासिनाम् उक्तौ लीलानां वक्ति नित्यताम्

añcatīti padaṃ vartamāna-kālopapādakam | dvārakā-vāsinām uktau līlānāṃ vakti nityatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-दशमे श्री-शुकोक्तौ (१०।९०।४८) - जयति जननिवासो देवकी-जन्म-वादो यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिर् अस्यन्न् अधर्मम् । स्थिर-चर-वृजिन-घ्नः सुस्मित-श्री-मुखेन व्रज-पुर-वनितानां वर्धयन् काम-देवम्

śrī-daśame śrī-śukoktau (10.90.48) - jayati jananivāso devakī-janma-vādo yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam | sthira-cara-vṛjina-ghnaḥ susmita-śrī-mukhena vraja-pura-vanitānāṃ vardhayan kāma-devam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-स्कान्दे श्री-मथुरा-खण्डे श्री-युधिष्ठिरं प्रति श्री-नारद-वाक्यम् - वत्सैर् वत्सतरीभिश् च साकं क्रीडति माधवः । वृन्दावनान्तरगतः सरामो बालकैर् वृतः

śrī-skānde śrī-mathurā-khaṇḍe śrī-yudhiṣṭhiraṃ prati śrī-nārada-vākyam - vatsair vatsatarībhiś ca sākaṃ krīḍati mādhavaḥ | vṛndāvanāntaragataḥ sarāmo bālakair vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्-आनयोस् तु संवादो द्वारवत्यां हरिस् तदा । तथापि वर्तमानत्वेनोक्तिस् तन् नैत्य् अवाचिका

yad-ānayos tu saṃvādo dvāravatyāṃ haris tadā | tathāpi vartamānatvenoktis tan naity avācikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्मे पाताल-खण्डे श्री-पार्वतीं प्रति श्री-रुद्र-वाक्यम् - अहो मधु-पुरी धन्या यत्र तिष्ठति कंसहा । तत्र देवा मुनिः सर्वे वासम् इच्छन्ति सर्वदा

pādme pātāla-khaṇḍe śrī-pārvatīṃ prati śrī-rudra-vākyam - aho madhu-purī dhanyā yatra tiṣṭhati kaṃsahā | tatra devā muniḥ sarve vāsam icchanti sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीला-परिकरा गोष्ठ-जनाः स्युर् यादवास् तथा । देवाश् च ब्रह्म-जम्भारि-कुवेर-तनयादयः । नारदाद्याश् च दनुज-नाग-यक्षादयश् च ते

līlā-parikarā goṣṭha-janāḥ syur yādavās tathā | devāś ca brahma-jambhāri-kuvera-tanayādayaḥ | nāradādyāś ca danuja-nāga-yakṣādayaś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकटाप्रकटा चेति लीला सेयं द्विधोच्यते

prakaṭāprakaṭā ceti līlā seyaṃ dvidhocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि- सदानन्तैः प्रकाशैः स्वैर् लीलाभिश् च स दीव्यति । तत्रैकेन प्रकाशेन कदाचित् जगद्-अन्तरे । सहैव स्व-परीवारैर् जन्मादि कुरुते हरिः

tathā hi- sadānantaiḥ prakāśaiḥ svair līlābhiś ca sa dīvyati | tatraikena prakāśena kadācit jagad-antare | sahaiva sva-parīvārair janmādi kurute hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ण-भावानुसारेण लीलाख्या शक्तिर् एव सा । तेषां परिकराणां च तं तं भावं विभावयेत्

kṛṣṇa-bhāvānusāreṇa līlākhyā śaktir eva sā | teṣāṃ parikarāṇāṃ ca taṃ taṃ bhāvaṃ vibhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्च-गोचरत्वेन सा लीला प्रकटा स्मृता । अन्यास् त्व् अप्रकटा भान्ति तादृश्यस् तद्-अगोचराः

prapañca-gocaratvena sā līlā prakaṭā smṛtā | anyās tv aprakaṭā bhānti tādṛśyas tad-agocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रकट-लीलायाम् एव स्यातां गमागमौ । गोकुले मथुरायां च द्वारवत्यां च शार्ङ्गिणः

tatra prakaṭa-līlāyām eva syātāṃ gamāgamau | gokule mathurāyāṃ ca dvāravatyāṃ ca śārṅgiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास् तत्र तत्राप्रकटास् तत्र तत्रैव सन्ति ताः । इत्य् आह जयतीत्य्-आदि-पद्यादिकम् अभीक्ष्णशः

yās tatra tatrāprakaṭās tatra tatraiva santi tāḥ | ity āha jayatīty-ādi-padyādikam abhīkṣṇaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाद्य्-अंशावतरणे प्रवृत्ते पद्मजाज्ञया । वसुदेवादिकानां ये स्वर्गेऽंशाः कश्यपादयः ॥ नित्य-लीलान्तर-स्थैस् ते वसुदेवादिभिर् गताः । सायुज्यम् अंशिभिस् तत्र जायन्ते शूर-मुख्यतः

devādy-aṃśāvataraṇe pravṛtte padmajājñayā | vasudevādikānāṃ ye svarge'ṃśāḥ kaśyapādayaḥ || nitya-līlāntara-sthais te vasudevādibhir gatāḥ | sāyujyam aṃśibhis tatra jāyante śūra-mukhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्-विलासो महा-श्रीशः स लीला-पुरुषोत्तमः । आविर्बुभूषुर् अत्राविष्कृत्य सङ्कर्षणं पुरः । अन्तस्थिताविष्कर्तव्य-तद्-अन्य-व्यूह ईश्वरः । हृदये प्रकटस् तस्य भवत्य् आनकदुन्दुभेः

yad-vilāso mahā-śrīśaḥ sa līlā-puruṣottamaḥ | āvirbubhūṣur atrāviṣkṛtya saṅkarṣaṇaṃ puraḥ | antasthitāviṣkartavya-tad-anya-vyūha īśvaraḥ | hṛdaye prakaṭas tasya bhavaty ānakadundubheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमि-भार-निरासाय देवानाम् अभियाच्ञया । द्वारपस्यावसानेऽस्मिन् अष्टाविंशे चतुर्युगे । क्षीराब्धि-शायि-यद्-रूपम् अनिरुद्धतया स्मृतम् । तद् इदं हृदयस्थेन रूपेणानकदुन्दुभेः । ऐक्यं प्राप्य ततो गच्छेत् प्राकट्यं देवकी-हृदि

bhūmi-bhāra-nirāsāya devānām abhiyācñayā | dvārapasyāvasāne'smin aṣṭāviṃśe caturyuge | kṣīrābdhi-śāyi-yad-rūpam aniruddhatayā smṛtam | tad idaṃ hṛdayasthena rūpeṇānakadundubheḥ | aikyaṃ prāpya tato gacchet prākaṭyaṃ devakī-hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेमानन्दामृतैस् तस्या वात्सल्यैक-स्वरूपिभिः । लाल्यमानो हरिस् तत्र वधते चन्द्रमा इव

premānandāmṛtais tasyā vātsalyaika-svarūpibhiḥ | lālyamāno haris tatra vadhate candramā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भाद्रपदाष्टम्याम् असितायां महा-निशि । तस्या हृदस् तिरोभूयः कारायां सूति-सद्मनि । देवकी-शयने तत्र कृष्णः प्रादुर्भवत्य् असौ

atha bhādrapadāṣṭamyām asitāyāṃ mahā-niśi | tasyā hṛdas tirobhūyaḥ kārāyāṃ sūti-sadmani | devakī-śayane tatra kṛṣṇaḥ prādurbhavaty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयित्री-प्रभृतिभिस् ताभिर् इत्य् अवगम्यते । लौकिकेन प्रकारेण सुखं शिशुर् अजायत

janayitrī-prabhṛtibhis tābhir ity avagamyate | laukikena prakāreṇa sukhaṃ śiśur ajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चतुर्भुजत्वेऽपि द्विभुजत्वेऽपि कृष्णताम् । न त्यजत्य् एव तद्-भाव-गुण-रूपात्म-वृत्तितः

ayaṃ caturbhujatve'pi dvibhujatve'pi kṛṣṇatām | na tyajaty eva tad-bhāva-guṇa-rūpātma-vṛttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि द्विभुजत्वस्य कृष्णे प्राधान्यम् उच्यते । गूढत्वाद् एव च क्वापि गौणत्वम् इव कीर्त्यते । गूढं परं ब्रह्म मनुष्य-लिङ्गम् इति हि प्रथा

tathāpi dvibhujatvasya kṛṣṇe prādhānyam ucyate | gūḍhatvād eva ca kvāpi gauṇatvam iva kīrtyate | gūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣya-liṅgam iti hi prathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्रजेश्वरी-गेहे विशन्न् आनकदुम्दुभिः । तत्र न्यस्य सुतं तस्याः सुताम् आदाय निःसरेत्

atha vrajeśvarī-gehe viśann ānakadumdubhiḥ | tatra nyasya sutaṃ tasyāḥ sutām ādāya niḥsaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽयं नित्य-सुतत्वेन तस्या राजय् अनादितः । कृष्णः प्रकट-लीलायां तद्-द्वारेणाप्य् अभूत् तथा

so'yaṃ nitya-sutatvena tasyā rājay anāditaḥ | kṛṣṇaḥ prakaṭa-līlāyāṃ tad-dvāreṇāpy abhūt tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रकटतां लब्धे व्रजेन्द्र-विहिते महे । तत्र प्रकटयत्य् एष लीला बाल्यादिका क्रमात् । करोति याः प्रकाशेषु कोटिशोऽप्रकटेष्व् अपि

atha prakaṭatāṃ labdhe vrajendra-vihite mahe | tatra prakaṭayaty eṣa līlā bālyādikā kramāt | karoti yāḥ prakāśeṣu koṭiśo'prakaṭeṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेष्ठानन्दैर् व्रजे तैस् तैर् आत्मनोऽपि विमोहनैः । लीलोल्लासैर् विलसति श्री-लीला-पुरुषोत्तमः

preṣṭhānandair vraje tais tair ātmano'pi vimohanaiḥ | līlollāsair vilasati śrī-līlā-puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असमोर्धेन भगवान् वात्सल्येन व्रजेशयोः । सुतत्वेनैव स तयोर् आत्मानं वेत्ति सर्वदा

asamordhena bhagavān vātsalyena vrajeśayoḥ | sutatvenaiva sa tayor ātmānaṃ vetti sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् भागवताः प्राहुर् एवम् अत्र पुरातनाः । व्यूहः प्रादुर्भवेद् आद्यो गृहेष्व् आनकदुन्दुभेः । गोष्ठे तु मायया सार्धं श्री-लीला-पुरुषोत्तमः

kecid bhāgavatāḥ prāhur evam atra purātanāḥ | vyūhaḥ prādurbhaved ādyo gṛheṣv ānakadundubheḥ | goṣṭhe tu māyayā sārdhaṃ śrī-līlā-puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा यदुवरो गोष्ठं तत्र सूती-गृहं विशन् । कन्याम् एव परं वीक्ष्य ताम् आदायाव्रजत् पुरम् । प्राविशद् वासुदेवस् तु श्री-लीला-पुरुषोत्तमम्

gatvā yaduvaro goṣṭhaṃ tatra sūtī-gṛhaṃ viśan | kanyām eva paraṃ vīkṣya tām ādāyāvrajat puram | prāviśad vāsudevas tu śrī-līlā-puruṣottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् चातिरहस्यत्वात् नोक्तं तत्र कथा-क्रमे । किन्तु क्वचित् प्रसङ्गेन सूच्यते श्री-शुकादिभिः

etac cātirahasyatvāt noktaṃ tatra kathā-krame | kintu kvacit prasaṅgena sūcyate śrī-śukādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।५।१) -- नन्दस् त्व् आत्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महा-मनाः

yathā śrī-daśame (10.5.1) -- nandas tv ātmaja utpanne jātāhlādo mahā-manāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तत्रैव (१०।६।४३) - नन्दः स्व-पुत्रम् आदाय प्रेत्यागतम् उदार-धीः

yathā tatraiva (10.6.43) - nandaḥ sva-putram ādāya pretyāgatam udāra-dhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च - (१०।९।२१) नायं सुखापो भगवान् देहिनां गोपिका-सुतः

tathā ca - (10.9.21) nāyaṃ sukhāpo bhagavān dehināṃ gopikā-sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च तत्र श्री-ब्रह्म-स्तवे (१०।१४।१) - वन्य-स्रजे कवल-वेत्र-विषाण-वेणु- लक्ष्म-श्रिये मृदु-पदे पशुपाङ्गजाय

tathā ca tatra śrī-brahma-stave (10.14.1) - vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu- lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा श्री-यामल-वचनं समुदाहरन्ति - कृष्णोऽन्यो यदु-सम्भूतो यः पूर्णः सोऽस्त्य् अतः परम् । वृन्दावनं परित्यज्य स क्वचित् नैव गच्छति

tathā śrī-yāmala-vacanaṃ samudāharanti - kṛṣṇo'nyo yadu-sambhūto yaḥ pūrṇaḥ so'sty ataḥ param | vṛndāvanaṃ parityajya sa kvacit naiva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विभुजं सर्वदा सोऽत्र न कदाचित् चतुर्भुजः । गोप्यैकया युतस् तत्र परिक्रीडति नित्यदा

dvibhujaṃ sarvadā so'tra na kadācit caturbhujaḥ | gopyaikayā yutas tatra parikrīḍati nityadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । अथ प्रकट-रूपेण कृष्णो यदु-पुरीं व्रजेत् । व्रजेशजत्वम् आच्छाद्य स्वां व्यञ्जन् वासुदेवताम् । यो वासुदेवो द्विभुजस् तथा भाति चतुर्भुजः

iti | atha prakaṭa-rūpeṇa kṛṣṇo yadu-purīṃ vrajet | vrajeśajatvam ācchādya svāṃ vyañjan vāsudevatām | yo vāsudevo dvibhujas tathā bhāti caturbhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-वचः, यथा श्री-दशमे (१०।३९।३५) -- तास् तथा तप्यतीर् वीक्ष्य स्व-प्रस्थाने यदूत्तमः । सान्त्वयामास सप्रेमैर् आयास्य इति द्यौतकैः

sva-vacaḥ, yathā śrī-daśame (10.39.35) -- tās tathā tapyatīr vīkṣya sva-prasthāne yadūttamaḥ | sāntvayāmāsa sapremair āyāsya iti dyautakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा (१०।४५।२३) - यात यूयं व्रजं तात वयं च स्नेह-दुःखितान् । ज्ञातीन् वो द्रष्टुम् एष्यामो विधाय सुहृदां सुखम्

tathā (10.45.23) - yāta yūyaṃ vrajaṃ tāta vayaṃ ca sneha-duḥkhitān | jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति । निइज-प्रियतमस्यापि वचसा यदु-मन्त्रिणः । एतदे एव वचः स्वीयं पुनस् तनोज्ज्वलीकृतम्

iti | niija-priyatamasyāpi vacasā yadu-mantriṇaḥ | etade eva vacaḥ svīyaṃ punas tanojjvalīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तत्रैव (१०।४६।३५) - हत्वा कंसं रङ्ग-मध्ये प्रतीपं सर्व-सात्वताम् । यद् आह वः समागत्य कृष्णः सत्यं करोति तत्

yathā tatraiva (10.46.35) - hatvā kaṃsaṃ raṅga-madhye pratīpaṃ sarva-sātvatām | yad āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyaṃ karoti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-प्रथमे - (१।११।९) यर्ह्य् अम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्-दिदृक्षया । तत्राब्द-कोटि-प्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोर् इव नस् तवाच्युत

yathā śrī-prathame - (1.11.9) yarhy ambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛd-didṛkṣayā | tatrābda-koṭi-pratimaḥ kṣaṇo bhaved raviṃ vinākṣṇor iva nas tavācyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र कारिके - भो अम्बुजाक्ष सुहृदां नन्दादीनां दिदृक्षया । भवान् अपससारास्मान् अपहाय गतो मधून् । मथुराम् इति विस्पष्टं मथुरा-मण्डले व्रजम् । तदानीं सुहृदां तत्र मधुपुर्याम् अभावतः

atra kārike - bho ambujākṣa suhṛdāṃ nandādīnāṃ didṛkṣayā | bhavān apasasārāsmān apahāya gato madhūn | mathurām iti vispaṣṭaṃ mathurā-maṇḍale vrajam | tadānīṃ suhṛdāṃ tatra madhupuryām abhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च - रथेन मथुरां गत्वा दन्तवक्रं निहत्य च स्पष्टं पाद्मे पुराणेऽस्य कृष्णस्योक्ता व्रजागतिः

kiṃ ca - rathena mathurāṃ gatvā dantavakraṃ nihatya ca spaṣṭaṃ pādme purāṇe'sya kṛṣṇasyoktā vrajāgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्-गद्यं पद्यं च यथा (पद्मप् ६।२७९।२४-२६) - कृष्णोऽपि तं हत्वा यमुनाम् उत्तीर्य नन्द-व्रजं गत्वा सोत्कण्ठौ पितराव् अभिवाद्याश्वास्य ताभ्यां साश्रु-सेकम् आलिङ्गितः सकल-गोप-वृद्धान् प्रणम्य् आश्वास्य बहु-रत्न-वज्राभरणादिभिस् तत्रस्थान् सर्वान् सन्तरायामास

tad-gadyaṃ padyaṃ ca yathā (PadmaP 6.279.24-26) - kṛṣṇo'pi taṃ hatvā yamunām uttīrya nanda-vrajaṃ gatvā sotkaṇṭhau pitarāv abhivādyāśvāsya tābhyāṃ sāśru-sekam āliṅgitaḥ sakala-gopa-vṛddhān praṇamy āśvāsya bahu-ratna-vajrābharaṇādibhis tatrasthān sarvān santarāyāmāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालिन्द्याः पुलिने रम्ये पुण्य-वृक्ष-समाचिते । गोप-नारीभिर् अनिशं क्रीडयामास केशवः ॥ रम्य-केलि-सुखेनैव गोप-वेश-धरः प्रभुः । बहु-प्रेम-रसेनात्र मास-द्वयम् उवास ह ॥ इति

kālindyāḥ puline ramye puṇya-vṛkṣa-samācite | gopa-nārībhir aniśaṃ krīḍayāmāsa keśavaḥ || ramya-keli-sukhenaiva gopa-veśa-dharaḥ prabhuḥ | bahu-prema-rasenātra māsa-dvayam uvāsa ha || iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र कारिकाः - यद् उत्तीर्येत्य् उत्तरणं तद्-आप्लवनम् उच्यते । दुष्टं हत्वा व्रजे यानं स्नान-पूर्वम् इहोचितम्

atra kārikāḥ - yad uttīryety uttaraṇaṃ tad-āplavanam ucyate | duṣṭaṃ hatvā vraje yānaṃ snāna-pūrvam ihocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः प्रकट-लीलायाम् अप्य् अयोगोऽल्प एव हि । इति धाम-त्रये कृष्णो विहरत्य् एव सर्वदा

ataḥ prakaṭa-līlāyām apy ayogo'lpa eva hi | iti dhāma-traye kṛṣṇo viharaty eva sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजागमन-काले च पाद्मोक्तेऽन्यच् च वर्तते

vrajāgamana-kāle ca pādmokte'nyac ca vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (पद्मप् ६।२७९।२७) - अथ तत्रस्था नन्द-गोपादयः सर्वे जनाः पुत्र-दारादि-सहिताः पशु-पक्षि-मृगादयश् च वासुदेव-प्रसादेन दिव्य-रूपधरा विमानम् आरूढाः परमं वैकुण्ठ-लोकम् अवापुः ॥ इति

yathā (PadmaP 6.279.27) - atha tatrasthā nanda-gopādayaḥ sarve janāḥ putra-dārādi-sahitāḥ paśu-pakṣi-mṛgādayaś ca vāsudeva-prasādena divya-rūpadharā vimānam ārūḍhāḥ paramaṃ vaikuṇṭha-lokam avāpuḥ || iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र कारिके - व्रजेशादेर् अंश-भूता ये द्रोणाद्या अवातरन् । कृष्णस् तान् एव वैकुण्ठे प्राहिणोद् इति साम्प्रतम्

atra kārike - vrajeśāder aṃśa-bhūtā ye droṇādyā avātaran | kṛṣṇas tān eva vaikuṇṭhe prāhiṇod iti sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेष्ठेभ्योऽपि प्रिअयतमैर् जनैर् गोकुल-वासिभिः । वृन्दारण्ये सदैवासौ विहारं कुरुते हरिः

preṣṭhebhyo'pi priayatamair janair gokula-vāsibhiḥ | vṛndāraṇye sadaivāsau vihāraṃ kurute hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कान्दायोध्या-महिमनि सौमित्रेः श्रूयते यथा

skāndāyodhyā-mahimani saumitreḥ śrūyate yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि - ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्य-सङ्गरम् । उवाच मधुरं शक्रः सर्वस्वं च स पश्यतः

tathā hi - tataḥ śeṣātmatāṃ yātaṃ lakṣmaṇaṃ satya-saṅgaram | uvāca madhuraṃ śakraḥ sarvasvaṃ ca sa paśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्र उवाच - लक्ष्मणोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वम् आरोहस्व पदं स्वकम् । देव-कार्यं कृतं वीर त्वया रिपु-निसूदन । वैष्णवं परमं स्थानं प्राप्नुहि स्वं सनातनम् । भवन्-मूर्तिः समायाता शेषोऽपि विलसत्-फणः

indra uvāca - lakṣmaṇottiṣṭha śīghraṃ tvam ārohasva padaṃ svakam | deva-kāryaṃ kṛtaṃ vīra tvayā ripu-nisūdana | vaiṣṇavaṃ paramaṃ sthānaṃ prāpnuhi svaṃ sanātanam | bhavan-mūrtiḥ samāyātā śeṣo'pi vilasat-phaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.