ऋषय ऊचुः आदिसर्गस्त्वया सूत सूचितो न प्रकाशितः । सांप्रतं विस्तरेणैव वक्तुमर्हसि सुव्रत
ṛṣaya ūcuḥ ādisargastvayā sūta sūcito na prakāśitaḥ / sāṃprataṃ vistareṇaiva vaktumarhasi suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Liṅga Purāṇa·1·1.70
Liṅga Purāṇa 1.70
सूत उवाच महेश्वरो महादेवः प्रकृतेः पुरुषस्य च । परत्वे संस्थितो देवः परमात्मा मुनीश्वराः
sūta uvāca maheśvaro mahādevaḥ prakṛteḥ puruṣasya ca / paratve saṃsthito devaḥ paramātmā munīśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<च्रेअतिओन् फ़्रोम् अव्यक्त> अव्यक्तं चेश्वरात्तस्माद् अभवत्कारणं परम् । प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः
<creation from avyakta> avyaktaṃ ceśvarāttasmād abhavatkāraṇaṃ param / pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustattvacintakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धवर्णरसैर् हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् । अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम्
gandhavarṇarasair hīnaṃ śabdasparśavivarjitam / ajaraṃ dhruvamakṣayyaṃ nityaṃ svātmanyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्योनिं महाभूतं परं ब्रह्म सनातनम् । विग्रहः सर्वभूतानाम् ईश्वराज्ञाप्रचोदितम्
jagadyoniṃ mahābhūtaṃ paraṃ brahma sanātanam / vigrahaḥ sarvabhūtānām īśvarājñāpracoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाव्ययम् । अप्रकाशमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत
anādyantamajaṃ sūkṣmaṃ triguṇaṃ prabhavāvyayam / aprakāśamavijñeyaṃ brahmāgre samavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तं त्वासीच्छिवेच्छया । गुणसाम्ये तदा तस्मिन्न् अविभागे तमोमये
asyātmanā sarvamidaṃ vyāptaṃ tvāsīcchivecchayā / guṇasāmye tadā tasminn avibhāge tamomaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<महन्त्> सर्गकाले प्रधानस्य क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्य वै । गुणभावाद्व्यज्यमानो महान् प्रादुर्बभूव ह
<mahant> sargakāle pradhānasya kṣetrajñādhiṣṭhitasya vai / guṇabhāvādvyajyamāno mahān prādurbabhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मेण महता चाथ अव्यक्तेन समावृतम् । सत्त्वोद्रिक्तो महानग्रे सत्तामात्रप्रकाशकः
sūkṣmeṇa mahatā cātha avyaktena samāvṛtam / sattvodrikto mahānagre sattāmātraprakāśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो महांस्तु विज्ञेयम् एकं तत्कारणं स्मृतम् । समुत्पन्नं लिङ्गमात्रं क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं हि तत्
mano mahāṃstu vijñeyam ekaṃ tatkāraṇaṃ smṛtam / samutpannaṃ liṅgamātraṃ kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मादीनि च रूपाणि लोकतत्त्वार्थहेतवः । महान् सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया
dharmādīni ca rūpāṇi lokatattvārthahetavaḥ / mahān sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो महान्मतिर्ब्रह्म पूर्बुद्धिः ख्यातिरीश्वरः । प्रज्ञा चितिः स्मृतिः संविद् विश्वेशश्चेति स स्मृतः
mano mahānmatirbrahma pūrbuddhiḥ khyātirīśvaraḥ / prajñā citiḥ smṛtiḥ saṃvid viśveśaśceti sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुते सर्वभूतानां यस्माच्चेष्टा फलं ततः । सौक्ष्म्यात्तेन विभक्तं तु येन तन्मन उच्यते
manute sarvabhūtānāṃ yasmācceṣṭā phalaṃ tataḥ / saukṣmyāttena vibhaktaṃ tu yena tanmana ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वानाम् अग्रजो यस्मान् महांश् च परिमाणतः । विशेषेभ्यो गुणेभ्यो ऽपि महानिति ततः स्मृतः
tattvānām agrajo yasmān mahāṃś ca parimāṇataḥ / viśeṣebhyo guṇebhyo 'pi mahāniti tataḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिभर्ति मानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि च । पुरुषो भोगसंबन्धात् तेन चासौ मतिः स्मृतः
bibharti mānaṃ manute vibhāgaṃ manyate 'pi ca / puruṣo bhogasaṃbandhāt tena cāsau matiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च भावानां सकलाश्रयात् । यस्माद्धारयते भावान् ब्रह्म तेन निरुच्यते
bṛhattvād bṛṃhaṇatvācca bhāvānāṃ sakalāśrayāt / yasmāddhārayate bhāvān brahma tena nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पूरयति यस्माच्च कृत्स्नान्देवाननुग्रहैः । नयते तत्त्वभावं च तेन पूरिति चोच्यते
yaḥ pūrayati yasmācca kṛtsnāndevānanugrahaiḥ / nayate tattvabhāvaṃ ca tena pūriti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुध्यते पुरुषश्चात्र सर्वान् भावान् हितं तथा । यस्माद्बोधयते चैव बुद्धिस्तेन निरुच्यते
budhyate puruṣaścātra sarvān bhāvān hitaṃ tathā / yasmādbodhayate caiva buddhistena nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ख्यातिः प्रत्युपभोगश् च यस्मात्संवर्तते ततः । भोगस्य ज्ञाननिष्ठत्वात् तेन ख्यातिरिति स्मृतः
khyātiḥ pratyupabhogaś ca yasmātsaṃvartate tataḥ / bhogasya jñānaniṣṭhatvāt tena khyātiriti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ख्यायते तद्गुणैर् वापि ज्ञानादिभिर् अनेकशः । तस्माच्च महतः संज्ञा ख्यातिरित्यभिधीयते
khyāyate tadguṇair vāpi jñānādibhir anekaśaḥ / tasmācca mahataḥ saṃjñā khyātirityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षात्सर्वं विजानाति महात्मा तेन चेश्वरः । यस्माज्ज्ञानानुगश्चैव प्रज्ञा तेन स उच्यते
sākṣātsarvaṃ vijānāti mahātmā tena ceśvaraḥ / yasmājjñānānugaścaiva prajñā tena sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानादीनि च रूपाणि बहुकर्मफलानि च । चिनोति यस्माद्भोगार्थं तेनासौ चितिरुच्यते
jñānādīni ca rūpāṇi bahukarmaphalāni ca / cinoti yasmādbhogārthaṃ tenāsau citirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमानव्यतीतानि तथैवानागतान्यपि । स्मरते सर्वकार्याणि तेनासौ स्मृतिरुच्यते
vartamānavyatītāni tathaivānāgatānyapi / smarate sarvakāryāṇi tenāsau smṛtirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्नं च विन्दते ज्ञानं यस्मान्माहात्म्यमुत्तमम् । तस्माद् विन्देर् विदेश्चैव संविदित्यभिधीयते
kṛtsnaṃ ca vindate jñānaṃ yasmānmāhātmyamuttamam / tasmād vinder videścaiva saṃvidityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यते ऽपि च सर्वत्र तस्मिन्सर्वं च विन्दति । तस्मात्संविदिति प्रोक्तो महद्भिर् मुनिसत्तमाः
vidyate 'pi ca sarvatra tasminsarvaṃ ca vindati / tasmātsaṃviditi prokto mahadbhir munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानातेर् ज्ञानम् इत्याहुर् भगवान् ज्ञानसंनिधिः । बन्धनादिपरीभावाद् ईश्वरः प्रोच्यते बुधैः
jānāter jñānam ityāhur bhagavān jñānasaṃnidhiḥ / bandhanādiparībhāvād īśvaraḥ procyate budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यायवाचकैः शब्दैस् तत्त्वम् आद्यम् अनुत्तमम् । व्याख्यातं तत्त्वभावज्ञैर् देवसद्भावचेतकैः
paryāyavācakaiḥ śabdais tattvam ādyam anuttamam / vyākhyātaṃ tattvabhāvajñair devasadbhāvacetakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महान्सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया । संकल्पो ऽध्यवसायश् च तस्य वृत्तिद्वयं स्मृतम्
mahānsṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā / saṃkalpo 'dhyavasāyaś ca tasya vṛttidvayaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगुणाद् रजसोद्रिक्ताद् अहङ्कारस्ततो ऽभवत् । महता च वृतः सर्गो भूतादिर् बाह्यतस्तु सः
triguṇād rajasodriktād ahaṅkārastato 'bhavat / mahatā ca vṛtaḥ sargo bhūtādir bāhyatastu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादेव तमोद्रिक्ताद् अहङ्कारादजायत । भूततन्मात्रसर्गस्तु भूतादिस्तामसस्तु सः
tasmādeva tamodriktād ahaṅkārādajāyata / bhūtatanmātrasargastu bhūtādistāmasastu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<च्रेअतिओन् ओफ़् महाभूतस्> भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दमात्रं ससर्ज ह । आकाशं सुषिरं तस्माद् उत्पन्नं शब्दलक्षणम्
<creation of mahābhūtas> bhūtādistu vikurvāṇaḥ śabdamātraṃ sasarja ha / ākāśaṃ suṣiraṃ tasmād utpannaṃ śabdalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशं शब्दमात्रं तु स्पर्शमात्रं समावृणोत् । वायुश्चापि विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह
ākāśaṃ śabdamātraṃ tu sparśamātraṃ samāvṛṇot / vāyuścāpi vikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिरुत्पद्यते वायोस् तद्रूपगुणम् उच्यते । स्पर्शमात्रस्तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत्
jyotirutpadyate vāyos tadrūpaguṇam ucyate / sparśamātrastu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह । सम्भवन्ति ततो ह्यापस् ता वै सर्वरसात्मिकाः
jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha / sambhavanti tato hyāpas tā vai sarvarasātmikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसमात्रास्तु ता ह्यापो रूपमात्रो ऽग्निर् आवृणोत् । आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे
rasamātrāstu tā hyāpo rūpamātro 'gnir āvṛṇot / āpaścāpi vikurvatyo gandhamātraṃ sasarjire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संघातो जायते तस्मात् तस्य गन्धो गुणो मतः । तस्मिंस्तस्मिंश् च तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता
saṃghāto jāyate tasmāt tasya gandho guṇo mataḥ / tasmiṃstasmiṃś ca tanmātraṃ tena tanmātratā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविशेषवाचकत्वाद् अविशेषास् ततस् तु ते । प्रशान्तघोरमूढत्वाद् अविशेषास्ततः पुनः
aviśeṣavācakatvād aviśeṣās tatas tu te / praśāntaghoramūḍhatvād aviśeṣāstataḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूततन्मात्रसर्गो ऽयं विज्ञेयस्तु परस्परम् । वैकारिकादहङ्कारात् सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात्
bhūtatanmātrasargo 'yaṃ vijñeyastu parasparam / vaikārikādahaṅkārāt sattvodriktāttu sāttvikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते । <इन्द्रियस्> बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च
vaikārikaḥ sa sargastu yugapat sampravartate / <indriyas> buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधकानीन्द्रियाणि स्युर् देवा वैकारिका दश । एकादशं मनस्तत्र स्वगुणेनोभयात्मकम्
sādhakānīndriyāṇi syur devā vaikārikā daśa / ekādaśaṃ manastatra svaguṇenobhayātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी । शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि तानि वै
śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī / śabdādīnāmavāptyarthaṃ buddhiyuktāni tāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ पायुरुपस्थश् च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् । गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यं च कर्म तत्
pādau pāyurupasthaś ca hastau vāgdaśamī bhavet / gatirvisargo hyānandaḥ śilpaṃ vākyaṃ ca karma tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशं शब्दमात्रं च स्पर्शमात्रं समाविशत् । द्विगुणस्तु ततो वायुः शब्दस्पर्शात्मको ऽभवत्
ākāśaṃ śabdamātraṃ ca sparśamātraṃ samāviśat / dviguṇastu tato vāyuḥ śabdasparśātmako 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं तथैव विशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ । त्रिगुणस्तु ततस्त्वग्निः सशब्दस्पर्शरूपवान्
rūpaṃ tathaiva viśataḥ śabdasparśaguṇāvubhau / triguṇastu tatastvagniḥ saśabdasparśarūpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशब्दस्पर्शरूपं च रसमात्रं समाविशत् । तस्माच्चतुर्गुणा आपो विज्ञेयास्तु रसात्मिकाः
saśabdasparśarūpaṃ ca rasamātraṃ samāviśat / tasmāccaturguṇā āpo vijñeyāstu rasātmikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दस्पर्शं च रूपं च रसो वै गन्धमाविशत् । संगता गन्धमात्रेण आविशन्तो महीमिमाम्
śabdasparśaṃ ca rūpaṃ ca raso vai gandhamāviśat / saṃgatā gandhamātreṇa āviśanto mahīmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु शस्यते । शान्ता घोराश् च मूढाश् च विशेषास्तेन ते स्मृताः
tasmātpañcaguṇā bhūmiḥ sthūlā bhūteṣu śasyate / śāntā ghorāś ca mūḍhāś ca viśeṣāstena te smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परानुप्रवेशाद् धारयन्ति परस्परम् । भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकाचलावृतम्
parasparānupraveśād dhārayanti parasparam / bhūmerantastvidaṃ sarvaṃ lokālokācalāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः । गुणं पूर्वस्य सर्गस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तराः
viśeṣāścendriyagrāhyā niyatatvācca te smṛtāḥ / guṇaṃ pūrvasya sargasya prāpnuvantyuttarottarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां यावच्च तद् यच्च यच्च तावद्गुणं स्मृतम् । उपलभ्याप्सु वै गन्धं केचिद् ब्रूयुर् अपां गुणम्
teṣāṃ yāvacca tad yacca yacca tāvadguṇaṃ smṛtam / upalabhyāpsu vai gandhaṃ kecid brūyur apāṃ guṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिव्यामेव तं विद्याद् अपां वायोश् च संश्रयात् । एते सप्त महात्मानो ह्य् अन्योन्यस्य समाश्रयात्
pṛthivyāmeva taṃ vidyād apāṃ vāyoś ca saṃśrayāt / ete sapta mahātmāno hy anyonyasya samāśrayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च । <अण्ड> महादयो विशेषान्ता ह्य् अण्डमुत्पादयन्ति ते
puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca / <aṇḍa> mahādayo viśeṣāntā hy aṇḍamutpādayanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एककालसमुत्पन्नं जलबुद्बुदवच्च तत् । विशेषेभ्यो ऽण्डम् अभवन् महत् तद् उदकेशयम्
ekakālasamutpannaṃ jalabudbudavacca tat / viśeṣebhyo 'ṇḍam abhavan mahat tad udakeśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भिर् दशगुणाभिस्तु बाह्यतो ऽण्डं समावृतम् । आपो दशगुणेनैतास् तेजसा बाह्यतो वृताः
adbhir daśaguṇābhistu bāhyato 'ṇḍaṃ samāvṛtam / āpo daśaguṇenaitās tejasā bāhyato vṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजो दशगुणेनैव वायुना बाह्यतो वृतम् । वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः
tejo daśaguṇenaiva vāyunā bāhyato vṛtam / vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशेनावृतो वायुः खं तु भूतादिनावृतम् । भूतादिर्महता चापि अव्यक्तेनावृतो महान्
ākāśenāvṛto vāyuḥ khaṃ tu bhūtādināvṛtam / bhūtādirmahatā cāpi avyaktenāvṛto mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्वश्चाण्डकपालस्थो भवश्चांभसि सुव्रताः । रुद्रो ऽग्निमध्ये भगवान् उग्रो वायौ पुनः स्मृतः
śarvaścāṇḍakapālastho bhavaścāṃbhasi suvratāḥ / rudro 'gnimadhye bhagavān ugro vāyau punaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमश्चावनिमध्यस्थो ह्य् अहङ्कारे महेश्वरः । बुद्धौ च भगवानीशः सर्वतः परमेश्वरः
bhīmaścāvanimadhyastho hy ahaṅkāre maheśvaraḥ / buddhau ca bhagavānīśaḥ sarvataḥ parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर् वृतम् । एता आवृत्य चान्योन्यम् अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः
etairāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhiḥ prākṛtair vṛtam / etā āvṛtya cānyonyam aṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसर्गकाले स्थित्वा तु ग्रसन्त्येताः परस्परम् । एवं परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम्
prasargakāle sthitvā tu grasantyetāḥ parasparam / evaṃ parasparotpannā dhārayanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<फ़िर्स्त् पुरुष> आधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु । महेश्वरः परो ऽव्यक्ताद् अण्डम् अव्यक्तसंभवम्
<first puruṣa> ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṣu / maheśvaraḥ paro 'vyaktād aṇḍam avyaktasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अण्डाज्जज्ञे स एवेशः पुरुषो ऽर्कसमप्रभः । तस्मिन्कार्यस्य करणं संसिद्धं स्वेच्छयैव तु
aṇḍājjajñe sa eveśaḥ puruṣo 'rkasamaprabhaḥ / tasminkāryasya karaṇaṃ saṃsiddhaṃ svecchayaiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । तस्य वामाङ्गजो विष्णुः सर्वदेवनमस्कृतः
sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate / tasya vāmāṅgajo viṣṇuḥ sarvadevanamaskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्म्या देव्या ह्यभूद्देव इच्छया परमेष्ठिनः । दक्षिणाङ्गभवो ब्रह्मा सरस्वत्या जगद्गुरुः
lakṣmyā devyā hyabhūddeva icchayā parameṣṭhinaḥ / dakṣiṇāṅgabhavo brahmā sarasvatyā jagadguruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नण्डे इमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् । चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना
tasminnaṇḍe ime lokā antarviśvamidaṃ jagat / candrādityau sanakṣatrau sagrahau saha vāyunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकालोकद्वयं किंचिद् अण्डे ह्यस्मिन्समर्पितम् । <हुमन् <-> दिविने तिमे> यत्तु सृष्टौ प्रसंख्यातं मया कालान्तरं द्विजाः
lokālokadvayaṃ kiṃcid aṇḍe hyasminsamarpitam / <human <-> divine time> yattu sṛṣṭau prasaṃkhyātaṃ mayā kālāntaraṃ dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्कालान्तरं ज्ञेयम् अहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः
etatkālāntaraṃ jñeyam aharvai pārameśvaram / rātriścaitāvatī jñeyā parameśasya kṛtsnaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः । नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्
ahastasya tu yā sṛṣṭiḥ rātriś ca pralayaḥ smṛtaḥ / nāhastu vidyate tasya na rātririti dhārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च
upacārastu kriyate lokānāṃ hitakāmyayā / indriyāṇīndriyārthāś ca mahābhūtāni pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः । अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः
tasmāt sarvāṇi bhūtāni buddhiś ca saha daivataiḥ / ahastiṣṭhanti sarvāṇi parameśasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते
aharante pralīyante rātryante viśvasaṃbhavaḥ / svātmanyavasthite vyakte vikāre pratisaṃhṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<प्रकृति अन्द् पुरुष> साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ । तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ
<prakṛti and puruṣa> sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau / tamaḥsattvarajopetau samatvena vyavasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् । गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते
anupṛktāvabhūtāṃ tāv otaprotau parasparam / guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् । तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत्
tile yathā bhavettailaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam / tathā tamasi sattve ca rajasyanusṛtaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा । अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः
upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tathā / arhamukhe pravṛttaś ca paraḥ prakṛtisaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः । प्रधानं पुरुषं चैव प्रविश्य स महेश्वरः
kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ / pradhānaṃ puruṣaṃ caiva praviśya sa maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<त्रिमूर्ति> महेश्वरात्त्रयो देवा जज्ञिरे जगदीश्वरात् । शाश्वताः परमा गुह्यः सर्वात्मानः शरीरिणः
<trimūrti> maheśvarāttrayo devā jajñire jagadīśvarāt / śāśvatāḥ paramā guhyaḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः । एत एव त्रयो लोका एत एव त्रयो ऽग्नयः
eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ / eta eva trayo lokā eta eva trayo 'gnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्पराश्रिता ह्येते परस्परमनुव्रताः । परस्परेण वर्तन्ते धारयन्ति परस्परम्
parasparāśritā hyete parasparamanuvratāḥ / paraspareṇa vartante dhārayanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्यमुपजीविनः । क्षणं वियोगो न ह्येषां न त्यजन्ति परस्परम्
anyonyamithunā hyete anyonyamupajīvinaḥ / kṣaṇaṃ viyogo na hyeṣāṃ na tyajanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरस्तु परो देवो विष्णुश् च महतः परः । ब्रह्मा च रजसा युक्तः सर्गादौ हि प्रवर्तते
īśvarastu paro devo viṣṇuś ca mahataḥ paraḥ / brahmā ca rajasā yuktaḥ sargādau hi pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परः स पुरुषो ज्ञेयः प्रकृतिः सा परा स्मृता
paraḥ sa puruṣo jñeyaḥ prakṛtiḥ sā parā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिष्ठिता सा हि महेश्वरेण प्रवर्तते चोद्यमने समन्तात् । अनुप्रवृत्तस्तु महांस्तदेनां चिरस्थिरत्वाद् विषयं श्रियः स्वयम्
adhiṣṭhitā sā hi maheśvareṇa pravartate codyamane samantāt / anupravṛttastu mahāṃstadenāṃ cirasthiratvād viṣayaṃ śriyaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रधानगुणवैषम्यात् सर्गकालः प्रवर्तते । ईश्वराधिष्ठितात्पूर्वं तस्मात्सदसदात्मकात्
pradhānaguṇavaiṣamyāt sargakālaḥ pravartate / īśvarādhiṣṭhitātpūrvaṃ tasmātsadasadātmakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसिद्धः कार्यकरणे रुद्रश्चाग्रे ह्यवर्तत । तेजसाप्रतिमो धीमान् अव्यक्तः सम्प्रकाशकः
saṃsiddhaḥ kāryakaraṇe rudraścāgre hyavartata / tejasāpratimo dhīmān avyaktaḥ samprakāśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । ब्रह्मा च भगवांस्तस्माच् चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः
sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate / brahmā ca bhagavāṃstasmāc caturvaktraḥ prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसिद्धः कार्यकारणे तथा वै समवर्तत । एक एव महादेवस् त्रिधैवं स व्यवस्थितः
saṃsiddhaḥ kāryakāraṇe tathā vai samavartata / eka eva mahādevas tridhaivaṃ sa vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतीपेन ज्ञानेन ऐश्वर्येण समन्वितः । धर्मेण चाप्रतीपेन वैराग्येण च ते ऽन्विताः
apratīpena jñānena aiśvaryeṇa samanvitaḥ / dharmeṇa cāpratīpena vairāgyeṇa ca te 'nvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्ताज्जायते तेषां मनसा यद्यदीहितम् । वशीकृतत्वात्त्रैगुण्यं सापेक्षत्वात्स्वभावतः
avyaktājjāyate teṣāṃ manasā yadyadīhitam / vaśīkṛtatvāttraiguṇyaṃ sāpekṣatvātsvabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकः स्मृतः । सहस्रमूर्धा पुरुषस् तिस्रो ऽवस्थाः स्वयंभुवः
caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakaḥ smṛtaḥ / sahasramūrdhā puruṣas tisro 'vasthāḥ svayaṃbhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि । पुरुषत्वे ह्युदासीनस् तिस्रो ऽवस्थाः प्रजापतेः
brahmatve sṛjate lokān kālatve saṃkṣipatyapi / puruṣatve hyudāsīnas tisro 'vasthāḥ prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा कमलगर्भाभो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । पुरुषः पुण्डरीकाक्षो रूपं तत्परमात्मनः
brahmā kamalagarbhābho rudraḥ kālāgnisannibhaḥ / puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpaṃ tatparamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः । महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च
ekadhā sa dvidhā caiva tridhā ca bahudhā punaḥ / maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकृतिक्रियारूप- नामवन्ति स्वलीलया । महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च
nānākṛtikriyārūpa- nāmavanti svalīlayā / maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा यद्वर्तते लोके तस्मात्त्रिगुण उच्यते । चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच् चतुर्व्यूहः प्रकीर्तितः
tridhā yadvartate loke tasmāttriguṇa ucyate / caturdhā pravibhaktatvāc caturvyūhaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानयम् । यच्चास्य सततं भावस् तस्मादात्मा निरुच्यते
yadāpnoti yadādatte yaccātti viṣayānayam / yaccāsya satataṃ bhāvas tasmādātmā nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिः सर्वगतत्वाच्च शरीरी सो ऽस्य यत्प्रभुः । स्वामित्वमस्य यत्सर्वं विष्णुः सर्वप्रवेशनात्
ṛṣiḥ sarvagatatvācca śarīrī so 'sya yatprabhuḥ / svāmitvamasya yatsarvaṃ viṣṇuḥ sarvapraveśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् भगवद्भावान् निर्मलत्वाच्छिवः स्मृतः । परमः सम्प्रकृष्टत्वाद् अवनाद् ओमिति स्मृतः
bhagavān bhagavadbhāvān nirmalatvācchivaḥ smṛtaḥ / paramaḥ samprakṛṣṭatvād avanād omiti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः । त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्यं सम्प्रवर्तते
sarvajñaḥ sarvavijñānāt sarvaḥ sarvamayo yataḥ / tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokyaṃ sampravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृजते ग्रसते चैव रक्षते च त्रिभिः स्वयम् । आदित्वाद् आदिदेवो ऽसाव् अजातत्वाद् अजः स्मृतः
sṛjate grasate caiva rakṣate ca tribhiḥ svayam / āditvād ādidevo 'sāv ajātatvād ajaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिर् इति स्मृतः । देवेषु च महान्देवो महादेवस्ततः स्मृतः
pāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatir iti smṛtaḥ / deveṣu ca mahāndevo mahādevastataḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वगत्वाच्च देवानाम् अवश्यत्वाच्च ईश्वरः । बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भूतत्वाद्भूत उच्यते
sarvagatvācca devānām avaśyatvācca īśvaraḥ / bṛhattvācca smṛto brahmā bhūtatvādbhūta ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रज्ञः क्षेत्रविज्ञानाद् एकत्वात्केवलः स्मृतः । यस्मात्पुर्यां स शेते च तस्मात्पूरुष उच्यते
kṣetrajñaḥ kṣetravijñānād ekatvātkevalaḥ smṛtaḥ / yasmātpuryāṃ sa śete ca tasmātpūruṣa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादित्वाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति संस्मृतः । याज्यत्वादुच्यते यज्ञः कविर् विक्रान्तदर्शनात्
anāditvācca pūrvatvāt svayaṃbhūriti saṃsmṛtaḥ / yājyatvāducyate yajñaḥ kavir vikrāntadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमणः क्रमणीयत्वात् पालकश्चापि पालनात् । आदित्यसंज्ञः कपिलो ह्य् अग्रजो ऽग्निरिति स्मृतः
kramaṇaḥ kramaṇīyatvāt pālakaścāpi pālanāt / ādityasaṃjñaḥ kapilo hy agrajo 'gniriti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यमस्य गर्भो ऽभूद् धिरण्यस्यापि गर्भजः । तस्माद्धिरण्यगर्भत्वं पुराणे ऽस्मिन्निरुच्यते
hiraṇyamasya garbho 'bhūd dhiraṇyasyāpi garbhajaḥ / tasmāddhiraṇyagarbhatvaṃ purāṇe 'sminnirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंभुवो ऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः । न शक्यः परिसंख्यातुम् अपि वर्षशतैरपि
svayaṃbhuvo 'pi vṛttasya kālo viśvātmanastu yaḥ / na śakyaḥ parisaṃkhyātum api varṣaśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः । तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते
kālasaṃkhyāvivṛttasya parārdho brahmaṇaḥ smṛtaḥ / tāvaccheṣo 'sya kālo 'nyas tasyānte pratisṛjyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै । <वाराहकल्प> समतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये । यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत
koṭikoṭisahasrāṇi aharbhūtāni yāni vai / <vārāhakalpa> samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣāḥ pare tu ye / yastvayaṃ vartate kalpo vārāhastaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पो ऽयं वर्तते द्विजाः । यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश
prathamaḥ sāṃpratasteṣāṃ kalpo 'yaṃ vartate dvijāḥ / yasminsvāyaṃbhuvādyāstu manavaste caturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः । तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता
atītā vartamānāś ca bhaviṣyā ye ca vai punaḥ / tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः । प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम्
pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā maheśvaraiḥ / prajābhistapasā caiva teṣāṃ śṛṇuta vistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च । कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि
manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi ca / kathitāni bhaviṣyanti kalpaḥ kalpena caiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः । अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता
atītāni ca kalpāni sodarkāṇi sahānvayaiḥ / anāgateṣu tadvacca tarkaḥ kāryo vijānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्ंन्द्फ़्लुत्> आपो ह्यग्रे समभवन् नष्टे च पृथिवीतले । शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन
<Sṃndflut> āpo hyagre samabhavan naṣṭe ca pṛthivītale / śāntatāraikanīre 'smin na prājñāyata kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे । तदा भवति वै ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्
ekārṇave tadā tasmin naṣṭe sthāvarajaṅgame / tadā bhavati vai brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस् त्वतीन्द्रियः । ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा
sahasraśīrṣā puruṣo rukmavarṇas tvatīndriyaḥ / brahmā nārāyaṇākhyastu suṣvāpa salile tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमुदैक्षत । इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति
sattvodrekātprabuddhastu śūnyaṃ lokamudaikṣata / imaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो नाराश् च सूनव इत्यपां नाम शुश्रुमः । आपूर्य ताभिर् अयनं कृतवानात्मनो यतः
āpo nārāś ca sūnava ityapāṃ nāma śuśrumaḥ / āpūrya tābhir ayanaṃ kṛtavānātmano yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्सु शेते यतस्तस्मात् ततो नारायणः स्मृतः । चतुर्युगसहस्रस्य नैशं कालम् उपास्यतः
apsu śete yatastasmāt tato nārāyaṇaḥ smṛtaḥ / caturyugasahasrasya naiśaṃ kālam upāsyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.