Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 1.19

श्वभ्रवत् सम्भ्रमो यस्मिंस् तादृशम् । पातश् चात्र जरागमनरूपः ज्ञेयः

śvabhravat sambhramo yasmiṃs tādṛśam | pātaś cātra jarāgamanarūpaḥ jñeyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडः न तु ज्ञानी

jaḍaḥ na tu jñānī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वश्लोकस्थं तत्रेति पदम् अत्राप्य् अनुवर्तनीयम्

pūrvaślokasthaṃ tatreti padam atrāpy anuvartanīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तानां कुटुम्बभरणादिविषयाणां । यौवने पुरुषः यथा ललनानां चेतः अर्पयति तथा चिन्तानाम् अपीति पिण्डार्थः । को यथात्मजो बालः यथा । यथा सः ज्वालानां चेतः अर्पयति । तथेत्य् अर्थः

cintānāṃ kuṭumbabharaṇādiviṣayāṇāṃ | yauvane puruṣaḥ yathā lalanānāṃ cetaḥ arpayati tathā cintānām apīti piṇḍārthaḥ | ko yathātmajo bālaḥ yathā | yathā saḥ jvālānāṃ cetaḥ arpayati | tathety arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुणं यौवनाविष्टम् पुरुषम् । प्रविलुम्पन्ति विश्रान्तेः च्यावयन्ति । ते ते के । हे मुने । ते तव । ये दोषाः दृश्याः नैव भवन्ति । तेभ्यो निष्क्रान्तत्वाद् इति भावः । अथ वा ये दोषाः ते नैव नान्येन दृश्याः भवन्तीति योज्यम्

taruṇaṃ yauvanāviṣṭam puruṣam | pravilumpanti viśrānteḥ cyāvayanti | te te ke | he mune | te tava | ye doṣāḥ dṛśyāḥ naiva bhavanti | tebhyo niṣkrāntatvād iti bhāvaḥ | atha vā ye doṣāḥ te naiva nānyena dṛśyāḥ bhavantīti yojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवर्ताः कामवेगाः । पङ्कलग्नम् पापग्रस्तम् । जडः आशयः यस्मिंस् । तादृशम्

āvartāḥ kāmavegāḥ | paṅkalagnam pāpagrastam | jaḍaḥ āśayaḥ yasmiṃs | tādṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्य पुंस इति जातौ एकवचनम् । अग्रेसरम् अव्यभिचारीत्य् अर्थः

sarvasya puṃsa iti jātau ekavacanam | agresaram avyabhicārīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इषुप्रपातमात्रं क्षनमात्रम् इत्य् अर्थः

iṣuprapātamātraṃ kṣanamātram ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरम् आपाते । तिक्तम् परिणामे

madhuram āpāte | tiktam pariṇāme

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्भावः सत्त्वं स्नेहश् च

sadbhāvaḥ sattvaṃ snehaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हार्दं हृत्सम्बन्धि । अन्धकारं करोतीति तादृश्या । भगवान् श्रीमहादेवः । अन्येषां तु का कथेत्य् अपिशब्दाभिप्रायः

hārdaṃ hṛtsambandhi | andhakāraṃ karotīti tādṛśyā | bhagavān śrīmahādevaḥ | anyeṣāṃ tu kā kathety apiśabdābhiprāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुविस्मृतः शुभाचारः यस्मिंस् । तम्

suvismṛtaḥ śubhācāraḥ yasmiṃs | tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्धर्षवह्निना दुर्निवार्येण कामाग्निना

durdharṣavahninā durnivāryeṇa kāmāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारुण्यतरलेत्य् अनेन यौवननिन्दैवेयं ज्ञातव्या

tāruṇyataralety anena yauvananindaiveyaṃ jñātavyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारुण्ये यौवने

tāruṇye yauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरन्ती चञ्चलतां गच्छन्ती । या तरला तृष्णा । तया आर्तं दीनं

tarantī cañcalatāṃ gacchantī | yā taralā tṛṣṇā | tayā ārtaṃ dīnaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाः रागादयः । अभिमान एवाहङ्कार एव महेभस् । तस्य

doṣāḥ rāgādayaḥ | abhimāna evāhaṅkāra eva mahebhas | tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोषेण यानि रोदनानि । तान्य् एव वृक्षास् । तेषाम्

roṣeṇa yāni rodanāni | tāny eva vṛkṣās | teṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं यौवनं । दुश्चिन्ताः एव भोगविषयाः कुचिन्ता एव । चञ्चरीकाः भ्रमराः । तेषाम् पुष्करम् आधारभूतम् पद्मं । विद्धि जानीहि । कथम्भूतम् । रसाः विषयास्वादा एव । केसराः किञ्जल्कास् । तैः सम्बाधं सङ्कटं । तथा कुविकल्पाः कुत्सिताः विकल्पा एव दलानि । तैः आकुलं निर्भरितम्

tvaṃ yauvanaṃ | duścintāḥ eva bhogaviṣayāḥ kucintā eva | cañcarīkāḥ bhramarāḥ | teṣām puṣkaram ādhārabhūtam padmaṃ | viddhi jānīhi | kathambhūtam | rasāḥ viṣayāsvādā eva | kesarāḥ kiñjalkās | taiḥ sambādhaṃ saṅkaṭaṃ | tathā kuvikalpāḥ kutsitāḥ vikalpā eva dalāni | taiḥ ākulaṃ nirbharitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताकृतौ विहिताविहितौ एव । कुपक्षौ येषां । तादृशानाम् । विहितस्यापि धर्माख्यशुद्धाशुद्धिव्युत्थापकत्वेन कृताकृतेत्य् उक्तम्

kṛtākṛtau vihitāvihitau eva | kupakṣau yeṣāṃ | tādṛśānām | vihitasyāpi dharmākhyaśuddhāśuddhivyutthāpakatvena kṛtākṛtety uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपेक्षितमर्यादः मर्यादरहित इत्य् अर्थः

anapekṣitamaryādaḥ maryādarahita ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनेतुं स्थितः सर्वापनयनशीलः । रजसा रजोगुणेन धूल्या च । ततः व्याप्तः । विषमः यौवनानिलः सर्वेषां गुणपर्णानाम् अपनेतुं दूरीकर्तुं । दक्षः भवति

apanetuṃ sthitaḥ sarvāpanayanaśīlaḥ | rajasā rajoguṇena dhūlyā ca | tataḥ vyāptaḥ | viṣamaḥ yauvanānilaḥ sarveṣāṃ guṇaparṇānām apanetuṃ dūrīkartuṃ | dakṣaḥ bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकुलः चञ्चलः । यः अवकरः सङ्करः । मर्जनीसङ्क्षिप्तं रज इति यावत् । तद्वत् उत्कटाः उद्भटाः

ākulaḥ cañcalaḥ | yaḥ avakaraḥ saṅkaraḥ | marjanīsaṅkṣiptaṃ raja iti yāvat | tadvat utkaṭāḥ udbhaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनवशेनैव पुरुषः शरीरासक्तो भवतीति भावः

yauvanavaśenaiva puruṣaḥ śarīrāsakto bhavatīti bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरम् एव मरुः । तत्र तापोत्थां शरीरमरुतापोत्थां । विषमाटवीं स्त्रीत्यादिविषयरूपं विषमारण्यम्

śarīram eva maruḥ | tatra tāpotthāṃ śarīramarutāpotthāṃ | viṣamāṭavīṃ strītyādiviṣayarūpaṃ viṣamāraṇyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलिता कान्ताभोगादिफलयुक्ता

phalitā kāntābhogādiphalayuktā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसाः विषयरसपूर्णाः । कामाः अभिलाषाः

sarasāḥ viṣayarasapūrṇāḥ | kāmāḥ abhilāṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तापेन तन्नाशकृतेन इत्य् अर्थः

paścāttāpena tannāśakṛtena ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतादृशं यौवनम् प्रशस्तम् एवेति भावः । इति शिवम्

etādṛśaṃ yauvanam praśastam eveti bhāvaḥ | iti śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.