ब्रह्मन् श्रीवाल्मीके । त्वं । जीवन्मुक्तस्थितिं जीवन्मुक्तमर्यादां । राघवं श्रीरामम् । आदितः कृत्वा । मे कथय श्रीरामवृत्तान्तद्वारेण कथयेति भावः । ननु किमर्थं कथयामीत्य् । अत्राह । भविष्यामीति । अहं यथा येन जीवन्मुक्तस्थितिकथनेन । नित्यसुखी जीवन्मुक्त्याख्यमहासुखयुक्तो । भविष्यामि
brahman śrīvālmīke | tvaṃ | jīvanmuktasthitiṃ jīvanmuktamaryādāṃ | rāghavaṃ śrīrāmam | āditaḥ kṛtvā | me kathaya śrīrāmavṛttāntadvāreṇa kathayeti bhāvaḥ | nanu kimarthaṃ kathayāmīty | atrāha | bhaviṣyāmīti | ahaṃ yathā yena jīvanmuktasthitikathanena | nityasukhī jīvanmuktyākhyamahāsukhayukto | bhaviṣyāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे साधो । अहम् अस्य पुरः स्फुरतः । जागतस्य जगत्सम्बन्धिनः । तद्विषयस्येति यावत् । तथा आकाशवर्णवत् आकाशनीलिमवत् । जातस्य प्रादुर्भूतस्य । मिथ्याभातस्येति यावत् । भ्रमस्य जगत्त्वज्ञानरूपस्य मिथ्याज्ञानस्य । अपुनःस्मरणम् पुनःस्मृतिविषयभावानयनम् । उपेक्षाम् इति यावत् । वरम् उत्कृष्टं । विस्मरणम् विस्मृतिं । मन्ये । उपेक्षा एवात्र युक्ता । न विस्मृतिः । तस्याः जाड्यव्याप्तत्वाद् इति भावः
he sādho | aham asya puraḥ sphurataḥ | jāgatasya jagatsambandhinaḥ | tadviṣayasyeti yāvat | tathā ākāśavarṇavat ākāśanīlimavat | jātasya prādurbhūtasya | mithyābhātasyeti yāvat | bhramasya jagattvajñānarūpasya mithyājñānasya | apunaḥsmaraṇam punaḥsmṛtiviṣayabhāvānayanam | upekṣām iti yāvat | varam utkṛṣṭaṃ | vismaraṇam vismṛtiṃ | manye | upekṣā evātra yuktā | na vismṛtiḥ | tasyāḥ jāḍyavyāptatvād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्डितैः वासना मलिना उक्ता । कथम्भूता । अज्ञानसुघनाकारा । अज्ञानेन चिन्मात्राज्ञानेन । सुघनः आकारः यस्याः । सा । चिन्मात्राज्ञानेनैव हि वासना घनीभवन्ति । अन्यथा शुद्धचिन्मात्रैक्येन वासना किंविषया स्यात् । पुनः कथम्भूता । घनः अच्छिन्नः । यः अहङ्कारः देहादिविषयः अहम्भावः । तेन शालिनी । वासनावशेनैव हि देहादिनिष्ठः अहङ्कारो घनीभवति । पुनः कथम्भूता । पुनः जन्मकरी पुनर् अपि भवकरी । पदार्थभावेन व्यक्तीभावात्
paṇḍitaiḥ vāsanā malinā uktā | kathambhūtā | ajñānasughanākārā | ajñānena cinmātrājñānena | sughanaḥ ākāraḥ yasyāḥ | sā | cinmātrājñānenaiva hi vāsanā ghanībhavanti | anyathā śuddhacinmātraikyena vāsanā kiṃviṣayā syāt | punaḥ kathambhūtā | ghanaḥ acchinnaḥ | yaḥ ahaṅkāraḥ dehādiviṣayaḥ ahambhāvaḥ | tena śālinī | vāsanāvaśenaiva hi dehādiniṣṭhaḥ ahaṅkāro ghanībhavati | punaḥ kathambhūtā | punaḥ janmakarī punar api bhavakarī | padārthabhāvena vyaktībhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्डितैः सा वासना । शुद्धेति कथ्यते । सा का । या देहान्तं देहस्थितिपर्यन्तम् एव । न तु तदनन्तरम् अपि । ध्रियते अवतिष्ठते । या कथम्भूता । पुनर्जन्माख्येनाङ्कुरेण त्यक्ता । यतः सम्भृष्टबीजवत् भर्जितबीजवत् । स्थिता । यथा सम्भृष्टम् बीजम् आकारमात्रेण तिष्ठति । अङ्कुरसमर्थं न भवति । तथा शुद्धा वासनाप्य् आकारमात्रेणैव तिष्ठति । जन्माङ्कुरोत्पादनसमर्था न भवतीत्य् अर्थः । पुनः कथम्भूता । ज्ञातं ज्ञेयम् अवश्यज्ञेयत्वेन स्थितम् परमात्मतत्त्वम् । यया हेतुभूतया । तादृशी । शास्त्रविचारादिरूपया शुद्धया वासनयैव हि परमात्मतत्त्वं ज्ञायते
paṇḍitaiḥ sā vāsanā | śuddheti kathyate | sā kā | yā dehāntaṃ dehasthitiparyantam eva | na tu tadanantaram api | dhriyate avatiṣṭhate | yā kathambhūtā | punarjanmākhyenāṅkureṇa tyaktā | yataḥ sambhṛṣṭabījavat bharjitabījavat | sthitā | yathā sambhṛṣṭam bījam ākāramātreṇa tiṣṭhati | aṅkurasamarthaṃ na bhavati | tathā śuddhā vāsanāpy ākāramātreṇaiva tiṣṭhati | janmāṅkurotpādanasamarthā na bhavatīty arthaḥ | punaḥ kathambhūtā | jñātaṃ jñeyam avaśyajñeyatvena sthitam paramātmatattvam | yayā hetubhūtayā | tādṛśī | śāstravicārādirūpayā śuddhayā vāsanayaiva hi paramātmatattvaṃ jñāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तेषु देहिषु जीवेषु । अपुनर्जन्मकरणी पुनर्जन्माकारिका । शुद्धा वासना देहे विद्यते । न तु चित्ते । का इव । भ्रमः इव । यथा भ्रमः चाक्राकारेण भ्रमणं । चक्रे विद्यते । तथेत्य् अर्थः । जीवन्मुक्तानां वासना फलाद्यनुसन्धानानुत्पादिका एवास्तीति भावः
jīvanmukteṣu dehiṣu jīveṣu | apunarjanmakaraṇī punarjanmākārikā | śuddhā vāsanā dehe vidyate | na tu citte | kā iva | bhramaḥ iva | yathā bhramaḥ cākrākāreṇa bhramaṇaṃ | cakre vidyate | tathety arthaḥ | jīvanmuktānāṃ vāsanā phalādyanusandhānānutpādikā evāstīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धा वासना येषां । ते । तादृशाः
śuddhā vāsanā yeṣāṃ | te | tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु किमर्थं श्रीरामजीवन्मुक्तिप्राप्तिं कथयसीत्य् । अत्राह जरेति । श्रीरामजीवन्मुक्तिपदप्राप्तिश्रवणेन हि तवापि तद्व्यवहारानुसारेण जरादिशान्तिर् भवतीति भावः
nanu kimarthaṃ śrīrāmajīvanmuktiprāptiṃ kathayasīty | atrāha jareti | śrīrāmajīvanmuktipadaprāptiśravaṇena hi tavāpi tadvyavahārānusāreṇa jarādiśāntir bhavatīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथेत्य् अनेन ततः काप्य् आकाङ्क्षा तव न स्याद् इति भावः
sarvathety anena tataḥ kāpy ākāṅkṣā tava na syād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसानि । न तु मासान् । अविद्यमानं कुतो ऽपि भयं यस्य सः अकुतोभयः । निर्भय इत्य् अर्थः
divasāni | na tu māsān | avidyamānaṃ kuto 'pi bhayaṃ yasya saḥ akutobhayaḥ | nirbhaya ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम् । युग्मम्
spaṣṭam | yugmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादवन्दनं चकारेत्य् अर्थः
pādavandanaṃ cakārety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि निश्चये
hi niścaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयाद्य तावत् तव कापि प्रार्थना न कृतेति पूर्वाम् इत्य् अस्याभिप्रायः
mayādya tāvat tava kāpi prārthanā na kṛteti pūrvām ity asyābhiprāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचार्यैव । न तु विचारम् अकृत्वा । प्रथमम् अर्थिनं तत्पूर्वम् अर्थिभूतम्
vicāryaiva | na tu vicāram akṛtvā | prathamam arthinaṃ tatpūrvam arthibhūtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलिङ्ग्यालिङ्ग्येत्य् अनेन स्नेहातिशयो द्योत्यते । निरगात् निर्ययौ
āliṅgyāliṅgyety anena snehātiśayo dyotyate | niragāt niryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचक्राम पादचारेण गतवान् । तीर्थयात्रायां हि पादचारेण गमनम् पुण्यावहम्
paricakrāma pādacāreṇa gatavān | tīrthayātrāyāṃ hi pādacāreṇa gamanam puṇyāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हशब्दः निपातः
haśabdaḥ nipātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनान्तेषु स्थितानि जङ्गलानि सजलाः देशाः
vanānteṣu sthitāni jaṅgalāni sajalāḥ deśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थवृन्दं कथम्भूतं । ससोदरं सोदराख्यतीर्थसहितम्
tīrthavṛndaṃ kathambhūtaṃ | sasodaraṃ sodarākhyatīrthasahitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरः कथम्भूतः । विहृतदिक् विहृताः विहारविषयीकृताः दिशः येन । तादृशः । इति शिवम्
īśvaraḥ kathambhūtaḥ | vihṛtadik vihṛtāḥ vihāraviṣayīkṛtāḥ diśaḥ yena | tādṛśaḥ | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.