हे भगवन् । अस्य समनन्तरोक्तेन वृत्तान्तेन वर्णितस्य । भृगुपुत्रस्य । सा प्रतिभा तत् नानायोनिगमनरूपम् प्रतिभानम् । अनुभूतितः अनुभवात् हेतोः । सफला अर्थक्रियाख्यफलयुक्ता । जाता । अन्यथा हि भृगुसम्बन्धी स्वसम्बन्धी वा समङ्गातापसविषयो ःनुभवः न युक्तः स्यात् इति भावः । तथा तद्वत् । अन्यस्य शुक्रव्यतिरिक्तस्य पुरुषस्य । सा प्रतिभा सफला किम् कथम् । न भवेत् । न हि स्वप्ने प्रतिभातं स्वस्मिन् गजादित्वम् प्रत्यक्षम् अनुभूयते
he bhagavan | asya samanantaroktena vṛttāntena varṇitasya | bhṛguputrasya | sā pratibhā tat nānāyonigamanarūpam pratibhānam | anubhūtitaḥ anubhavāt hetoḥ | saphalā arthakriyākhyaphalayuktā | jātā | anyathā hi bhṛgusambandhī svasambandhī vā samaṅgātāpasaviṣayo ḥnubhavaḥ na yuktaḥ syāt iti bhāvaḥ | tathā tadvat | anyasya śukravyatiriktasya puruṣasya | sā pratibhā saphalā kim katham | na bhavet | na hi svapne pratibhātaṃ svasmin gajāditvam pratyakṣam anubhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम्प्रथमम् तत्पूर्वम् । यतः भार्गवस्य शुक्रस्य । ब्रह्मणः पदात् सद्यः उत्थितत्वात् । सा नानायोनिप्रतिभानविषया । बुद्धिः । शुद्धा पूर्वजन्मवासनानिचयाकलुषिता । आसीत् । ततः तस्य सा नानायोनिगमनरूपा प्रतिभा सफला जाता । अन्ये तु पूर्वतमम् उत्पन्नत्वात् मध्ये नानाजन्मान्तरोत्थवासनाजालकलङ्किताः सन्तः न स्वप्रतिभानम् प्रत्यक्षम् अनुभवन्तीति भावः
idamprathamam tatpūrvam | yataḥ bhārgavasya śukrasya | brahmaṇaḥ padāt sadyaḥ utthitatvāt | sā nānāyonipratibhānaviṣayā | buddhiḥ | śuddhā pūrvajanmavāsanānicayākaluṣitā | āsīt | tataḥ tasya sā nānāyonigamanarūpā pratibhā saphalā jātā | anye tu pūrvatamam utpannatvāt madhye nānājanmāntarotthavāsanājālakalaṅkitāḥ santaḥ na svapratibhānam pratyakṣam anubhavantīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्व् अस्याः शुद्धायाः मतेः स्वरूपं कीदृग् अस्तीत्य् । अत्राह सर्वैषणानाम् इति । सर्वैषणानां संशान्तौ शुद्धा चित्तस्य या स्थितिः । तत् सत्त्वम् उच्यते सैषा विमला चिद् उदाहृता ॥मु ४,१७।३॥सर्वैषणानाम् नानाभोग्यजालविषयाणां समस्तानाम् इच्छानाम् । शान्तौ सुषुप्त्यादिप्रभावेन सम्यग्ज्ञानादिना वा शमने सति । चित्तस्य मनसः । या स्थितिः यत् अवस्थानम् । अस्ति । पण्डितैः तत् सत्त्वम् उच्यते । सा एव विमला चित् विमला मतिः । उदाहृता । किं च इयम् एव शुद्धा मतिः इदम्प्रथमम् उत्पन्नस्य च भवति जीवन्मुक्तस्य च भवति । इदम्प्रथमम् उत्पन्नस्य बाह्योन्मुखा । जीवन्मुक्तस्य तु त्यज्यमानबाह्येति विशेषः
nanv asyāḥ śuddhāyāḥ mateḥ svarūpaṃ kīdṛg astīty | atrāha sarvaiṣaṇānām iti | sarvaiṣaṇānāṃ saṃśāntau śuddhā cittasya yā sthitiḥ / tat sattvam ucyate saiṣā vimalā cid udāhṛtā //MU 4,17.3//sarvaiṣaṇānām nānābhogyajālaviṣayāṇāṃ samastānām icchānām | śāntau suṣuptyādiprabhāvena samyagjñānādinā vā śamane sati | cittasya manasaḥ | yā sthitiḥ yat avasthānam | asti | paṇḍitaiḥ tat sattvam ucyate | sā eva vimalā cit vimalā matiḥ | udāhṛtā | kiṃ ca iyam eva śuddhā matiḥ idamprathamam utpannasya ca bhavati jīvanmuktasya ca bhavati | idamprathamam utpannasya bāhyonmukhā | jīvanmuktasya tu tyajyamānabāhyeti viśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मलसत्त्वात्म पूर्वश्लोकोक्तनिर्मलसत्त्वस्वरूपम् । मनः । यत् यादृशम् येन प्रकारेण युक्तम् । भावयति अनुसन्धानविषयतां नयति । तत् वस्तु । आशु तथा तेन प्रकारेण युक्तम् । भवति । तत् वस्तु क इव । आवर्तः इव । यथा अर्णवे स्थितः अम्भसः आवर्तः सद्यः अन्यप्रकारयुक्तो भवति । तथेत्य् अर्थः
nirmalasattvātma pūrvaślokoktanirmalasattvasvarūpam | manaḥ | yat yādṛśam yena prakāreṇa yuktam | bhāvayati anusandhānaviṣayatāṃ nayati | tat vastu | āśu tathā tena prakāreṇa yuktam | bhavati | tat vastu ka iva | āvartaḥ iva | yathā arṇave sthitaḥ ambhasaḥ āvartaḥ sadyaḥ anyaprakārayukto bhavati | tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन वृत्तान्तेन सिद्धं स्वमनीषितं कथयति यथा भृगुसुतस्यैष विभ्रमः प्रोदितः स्वयम् । प्रत्येकम् अप्य् एवम् एव दृष्टान्तो ःत्र भृगोः सुतः ॥मु ४,१७।५॥यथा भृगुसुतस्य एषः समनन्तरोक्तः । विभ्रमः नानायोनिप्रतिभासरूपो विभ्रमः । स्वयम् स्वभावेन । प्रोदितः प्रादुर्भूतः । एवम् एव तथैव । प्रत्येकम् प्रतिपुरुषम् । उदेति । सर्वे एव स्वमनःप्रतिभासरूपम् एव जगत् पश्यन्तीति भावः । अस्यार्थस्य दृढीकरणार्थम् पुनर् अपि शुक्रस्य दृष्टान्तत्वं कथयति दृष्टान्तो ःत्रेति
anena vṛttāntena siddhaṃ svamanīṣitaṃ kathayati yathā bhṛgusutasyaiṣa vibhramaḥ proditaḥ svayam / pratyekam apy evam eva dṛṣṭānto ḥtra bhṛgoḥ sutaḥ //MU 4,17.5//yathā bhṛgusutasya eṣaḥ samanantaroktaḥ | vibhramaḥ nānāyonipratibhāsarūpo vibhramaḥ | svayam svabhāvena | proditaḥ prādurbhūtaḥ | evam eva tathaiva | pratyekam pratipuruṣam | udeti | sarve eva svamanaḥpratibhāsarūpam eva jagat paśyantīti bhāvaḥ | asyārthasya dṛḍhīkaraṇārtham punar api śukrasya dṛṣṭāntatvaṃ kathayati dṛṣṭānto ḥtreti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बीजस्य स्वम् न त्व् अन्यबीजसाधारणम् । अङ्कुरपत्त्रादि । चमत्कुरुते उच्छूनतारूपम् आनन्दं करोति । हि निश्चये । सर्वेषाम् भूतसङ्घानाम् भूतसमूहानाम् । स्वः अनन्यसाधारणः भ्रमषण्डः जगद्रूपः भ्रमषण्डः । तथैव चमत्कुरुते नानास्वादसौख्यं करोति । साधारणत्वेन भासमानो ःप्य् अयं संसारः प्रत्येकम् भिन्न एवेति भावः
yathā bījasya svam na tv anyabījasādhāraṇam | aṅkurapattrādi | camatkurute ucchūnatārūpam ānandaṃ karoti | hi niścaye | sarveṣām bhūtasaṅghānām bhūtasamūhānām | svaḥ ananyasādhāraṇaḥ bhramaṣaṇḍaḥ jagadrūpaḥ bhramaṣaṇḍaḥ | tathaiva camatkurute nānāsvādasaukhyaṃ karoti | sādhāraṇatvena bhāsamāno ḥpy ayaṃ saṃsāraḥ pratyekam bhinna eveti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माभिः यद् इदं विश्वम् संसारः । दृश्यते अनुभूयते । हि निश्चये । एवम् एवानेन प्रकारेण । स्थितम् एव तत् । अखिलं विश्वम् । मिथ्या प्रत्येकम् उदितम् उदेति । वर्तमाने क्तः । मिथ्या एवास्तम् उपैति च परचित्स्वरूपत्वेन सर्वदैव तथैव स्थितत्वात् । सत्यभूतोदयास्तमयविषयत्वायोगाद् इति भावः
asmābhiḥ yad idaṃ viśvam saṃsāraḥ | dṛśyate anubhūyate | hi niścaye | evam evānena prakāreṇa | sthitam eva tat | akhilaṃ viśvam | mithyā pratyekam uditam udeti | vartamāne ktaḥ | mithyā evāstam upaiti ca paracitsvarūpatvena sarvadaiva tathaiva sthitatvāt | satyabhūtodayāstamayaviṣayatvāyogād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् जगत् । माया मायारूपम्
idam jagat | māyā māyārūpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा अस्मत्प्रतिभासस्थः सः अयम् सर्वेन्द्रियातीतचिन्मात्ररूपत्वेनेन्द्रियातीतो ःपि सन् इदन्तया स्फुरितः संसारषण्डः अस्ति । तथा तेषाम् संसारषण्डानाम् । सहस्राणि सन्ति । ननु कथं तानि न दृश्यन्ते इत्य् अपेक्षायां विशेषणम् आह मिथो ःदृष्टानीति । मिथः अन्योःन्यम् । अदृष्टानि दर्शनविषयतां न नीतानि
yathā asmatpratibhāsasthaḥ saḥ ayam sarvendriyātītacinmātrarūpatvenendriyātīto ḥpi san idantayā sphuritaḥ saṃsāraṣaṇḍaḥ asti | tathā teṣām saṃsāraṣaṇḍānām | sahasrāṇi santi | nanu kathaṃ tāni na dṛśyante ity apekṣāyāṃ viśeṣaṇam āha mitho ḥdṛṣṭānīti | mithaḥ anyoḥnyam | adṛṣṭāni darśanaviṣayatāṃ na nītāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा अन्यस्य स्वप्नादि अन्यो नानुभवति तथान्यस्य संसारम् अन्यो नानुभवतीति पिण्डार्थः । ननु कथं सर्गानाम् प्रतिपुरुषम् भेदः इति चेत् । न । एकस्मिन्न् एव वस्तुनि पुरुषभेदेन हेयत्वोपादेयत्वदर्शनात्
yathā anyasya svapnādi anyo nānubhavati tathānyasya saṃsāram anyo nānubhavatīti piṇḍārthaḥ | nanu kathaṃ sargānām pratipuruṣam bhedaḥ iti cet | na | ekasminn eva vastuni puruṣabhedena heyatvopādeyatvadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सति । नभसि यः सङ्कल्पः पुरादिसङ्कल्पः । तद्वत् रूपं येषाम् । तादृशानां नगराणां वृन्दानि समूहाः । सन्ति । समासे उपसर्जनीभूतस्य नगरपदस्य विशेषणदानम् आर्षम् । तैः नगरवृन्दैः तानि नगरवृन्दानि । ज्ञानदृशं विना चिन्मात्रज्ञानाख्यां दृष्टिं विना । मिथः अन्योःन्यम् । न दृश्यन्ते नानुभूयन्ते । ज्ञानदृशा तु दृश्यन्ते एव । अत एवाहं तान् पश्यामि त्वं न पश्यसीति भावः
evaṃ sati | nabhasi yaḥ saṅkalpaḥ purādisaṅkalpaḥ | tadvat rūpaṃ yeṣām | tādṛśānāṃ nagarāṇāṃ vṛndāni samūhāḥ | santi | samāse upasarjanībhūtasya nagarapadasya viśeṣaṇadānam ārṣam | taiḥ nagaravṛndaiḥ tāni nagaravṛndāni | jñānadṛśaṃ vinā cinmātrajñānākhyāṃ dṛṣṭiṃ vinā | mithaḥ anyoḥnyam | na dṛśyante nānubhūyante | jñānadṛśā tu dṛśyante eva | ata evāhaṃ tān paśyāmi tvaṃ na paśyasīti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्यासत्यत्वे स्वसत्यतायाम् । भाविताः भावनायुक्ताः
mithyāsatyatve svasatyatāyām | bhāvitāḥ bhāvanāyuktāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंरूपा प्रतिभासरूपा । परे उत्तीर्णे चिन्मात्रे । सर्गेति नामधेया संसृतिः सर्गसंसृतिः । न वास्तवी असत्यरूपा । तु पक्षान्तरे । वस्तुतः परमार्थतः । इयं सर्गसंसृतिः । अवस्तुनि शून्ये । स्थिता भवति । वस्तुत्वेन स्थिते चिन्मात्रे अवस्तुभूतसर्गाधारत्वायोगात्
evaṃrūpā pratibhāsarūpā | pare uttīrṇe cinmātre | sargeti nāmadheyā saṃsṛtiḥ sargasaṃsṛtiḥ | na vāstavī asatyarūpā | tu pakṣāntare | vastutaḥ paramārthataḥ | iyaṃ sargasaṃsṛtiḥ | avastuni śūnye | sthitā bhavati | vastutvena sthite cinmātre avastubhūtasargādhāratvāyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् पूर्वोक्तप्रकारेण । वासन्तिकरसः वसन्तसम्बन्धी रसः
evam pūrvoktaprakāreṇa | vāsantikarasaḥ vasantasambandhī rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् प्रथमः ब्रह्मणः तत्पूर्वत्वेनोत्थितः । स्वसङ्कल्प एव । तथा तेन प्रकारेण । सुप्रथाम् अतिरूढिम् । गतः । यथा इत्थम् अनेन प्रकारेण । दृढेनाविचलता । अतिपारमार्थ्येनातिपरमार्थभावेन । विभाव्यते निश्चीयते । जनैर् इति शेषः
ayam prathamaḥ brahmaṇaḥ tatpūrvatvenotthitaḥ | svasaṅkalpa eva | tathā tena prakāreṇa | suprathām atirūḍhim | gataḥ | yathā ittham anena prakāreṇa | dṛḍhenāvicalatā | atipāramārthyenātiparamārthabhāvena | vibhāvyate niścīyate | janair iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वः आत्मीयः । स्वभावः चिन्मात्राख्यं स्वरूपम् । तस्योदरे उदर इवोदरे । न तु साक्षाद् उदरे । स्थितम् वर्तमानम् । प्रत्येकम् एकस्मिन् एकस्मिन् प्रत्येकम् । उदितम् उत्पन्नम् । चित्तम् । इत्थंसमारम्भम् दृश्यमानारम्भयुक्तम् । इदं जगत् पश्यत् अनुभवत् । विनश्यति स्वरूपपरामर्शात् भ्रश्यतीत्य् अर्थः
svaḥ ātmīyaḥ | svabhāvaḥ cinmātrākhyaṃ svarūpam | tasyodare udara ivodare | na tu sākṣād udare | sthitam vartamānam | pratyekam ekasmin ekasmin pratyekam | uditam utpannam | cittam | itthaṃsamārambham dṛśyamānārambhayuktam | idaṃ jagat paśyat anubhavat | vinaśyati svarūpaparāmarśāt bhraśyatīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभासवशात् । न हि असतः प्रतिभासः युक्त इति भावः । वस्त्ववलोकनात् परमार्थावलोकनात् । न हि सम्यग्ज्ञानेन जगत् तिष्ठति । जगज्जालम् कः । दीर्घः स्वप्नः
pratibhāsavaśāt | na hi asataḥ pratibhāsaḥ yukta iti bhāvaḥ | vastvavalokanāt paramārthāvalokanāt | na hi samyagjñānena jagat tiṣṭhati | jagajjālam kaḥ | dīrghaḥ svapnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् एकाभावः । सत्यविचारणात् सत्यविचारात्
tat ekābhāvaḥ | satyavicāraṇāt satyavicārāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र दृष्टान्तम् आह निष्कलङ्क इति । निष्कलङ्के मलरहिते
atra dṛṣṭāntam āha niṣkalaṅka iti | niṣkalaṅke malarahite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाहृतस्य अनाक्रान्तस्य । दृष्टान्तम् उक्त्वा दार्ष्टान्तिकं कथयति अनाक्रान्तस्येति । प्रतिभा प्रतिभासः । उदेति सफलत्वेन प्रादुर्भवति
anāhṛtasya anākrāntasya | dṛṣṭāntam uktvā dārṣṭāntikaṃ kathayati anākrāntasyeti | pratibhā pratibhāsaḥ | udeti saphalatvena prādurbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णः शोभनः शुक्लादिवर्णः । म्लाने सङ्कल्परूषिते
suvarṇaḥ śobhanaḥ śuklādivarṇaḥ | mlāne saṅkalparūṣite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन् सम्यग्ज्ञानादौ । यः दृढाभ्यासः नैरन्तर्येण तच्चिन्तनम् । तस्मात्
ekasmin samyagjñānādau | yaḥ dṛḍhābhyāsaḥ nairantaryeṇa taccintanam | tasmāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभासात्मनि जगति स्फुरितानां कालक्रियाक्रमाणां सोदयास्तमयत्वम् न युक्तम् । तच् च शुक्रचेतसः कथं जातम् इति भावः
pratibhāsātmani jagati sphuritānāṃ kālakriyākramāṇāṃ sodayāstamayatvam na yuktam | tac ca śukracetasaḥ kathaṃ jātam iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृमातृतः उत्पन्नेन शुक्रेण यादृक् इदं जगत् दृष्टम् । तत् तस्य शुक्रस्य । चित्ते तादृक् स्थितम् आसीत् । कथम् । मयूरवत् । यथा मयूराण्डे मयूरः अस्ति । तथेत्य् अर्थः
pitṛmātṛtaḥ utpannena śukreṇa yādṛk idaṃ jagat dṛṣṭam | tat tasya śukrasya | citte tādṛk sthitam āsīt | katham | mayūravat | yathā mayūrāṇḍe mayūraḥ asti | tathety arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः अनेन शुक्रेण । तत् चित्तस्थं जगत् । स्वभावकोशात् चित्तरूपः यः स्वभावः । तद्रूपात् कोशात् । क्रमोदितम् सत् स्वदितम् आस्वादविषयीकृतम् । अत्र दृष्टान्तम् आह बीजेनेति
tataḥ anena śukreṇa | tat cittasthaṃ jagat | svabhāvakośāt cittarūpaḥ yaḥ svabhāvaḥ | tadrūpāt kośāt | kramoditam sat svaditam āsvādaviṣayīkṛtam | atra dṛṣṭāntam āha bījeneti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु कथम् अत्र स्वप्नः दृष्टान्तः अस्तीत्य् । अत्राह दीर्घस्वप्न एवेति । दीर्घत्वम् चात्र चिरप्रतिभासवशाज् ज्ञेयम्
nanu katham atra svapnaḥ dṛṣṭāntaḥ astīty | atrāha dīrghasvapna eveti | dīrghatvam cātra cirapratibhāsavaśāj jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ हि सैन्यनरस्वरूपं स्वप्नजालम् प्रत्येकम् पृथग् । उदेति
rātrau hi sainyanarasvarūpaṃ svapnajālam pratyekam pṛthag | udeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषः संसृतिषण्डौघः स्वयम् स्वभावेन । मिथः अन्योःन्यम् । यदि मिलति यदि वा नो मिलति अपि । त्वम् एतत् यथावत् सम्यक् । वक्तुम् अर्हसि सम्यक् कथयेति यावत्
eṣaḥ saṃsṛtiṣaṇḍaughaḥ svayam svabhāvena | mithaḥ anyoḥnyam | yadi milati yadi vā no milati api | tvam etat yathāvat samyak | vaktum arhasi samyak kathayeti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि निश्चये । मलिनम् रागादिमलदूषितम् । अत एवावीर्यम् । मनः मिथः अन्योःन्यम् । श्लेषम् मेलनम् । नार्हति । किम् इव । अय इव । यथायः असन्तप्ते अयसि श्लेषं नार्हति । तथेत्य् अर्थः । तु पक्षान्तरे । मनः । शुद्धे मनसि । लीयते मिलति । अयश् च सन्तप्ते ःयसि लीयते
hi niścaye | malinam rāgādimaladūṣitam | ata evāvīryam | manaḥ mithaḥ anyoḥnyam | śleṣam melanam | nārhati | kim iva | aya iva | yathāyaḥ asantapte ayasi śleṣaṃ nārhati | tathety arthaḥ | tu pakṣāntare | manaḥ | śuddhe manasi | līyate milati | ayaś ca santapte ḥyasi līyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टम्
spaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि निश्चये । अभूतसंवेदनात्म असिद्धपदार्थसंवेदनस्वरूपम् । विवासनत्वम् पदार्थविषयभावनाख्यसंस्कारराहित्यम् । एकम् केवलम् । चित्तस्य शुद्धिः भवति । तत् चित्तम् । सुषुप्तात्म सुषुप्तस्वरूपम् । यत् पदम् स्थानम् । तस्मात् । तस्याः शुद्धेः हेतोः । प्रबुध्य तुर्याख्यम् बोधम् प्राप्य । तन्मात्रयुक्त्या सूक्ष्मभूतयोगेन । परसङ्गम् अन्यैः सह श्लेषम् । एति गच्छति । तन्मात्रयुक्त्या मेलनं च स्वेन सह सर्वस्यैकोपादानत्वज्ञानम् एव ज्ञेयम् । इति शिवम्
hi niścaye | abhūtasaṃvedanātma asiddhapadārthasaṃvedanasvarūpam | vivāsanatvam padārthaviṣayabhāvanākhyasaṃskārarāhityam | ekam kevalam | cittasya śuddhiḥ bhavati | tat cittam | suṣuptātma suṣuptasvarūpam | yat padam sthānam | tasmāt | tasyāḥ śuddheḥ hetoḥ | prabudhya turyākhyam bodham prāpya | tanmātrayuktyā sūkṣmabhūtayogena | parasaṅgam anyaiḥ saha śleṣam | eti gacchati | tanmātrayuktyā melanaṃ ca svena saha sarvasyaikopādānatvajñānam eva jñeyam | iti śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.