Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.2
ऋषय ऊचुः समन्तपञ्चकम् इति यद् उक्तं सूतनन्दन एतत् सर्वं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
ṛṣaya ūcuḥ samantapañcakam iti yad uktaṃ sūtanandana etat sarvaṃ yathānyāyaṃ śrotum icchāmahe vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच शुश्रूषा यदि वो विप्रा ब्रुवतश् च कथाः शुभाः समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुम् अर्हथ सत्तमाः
sūta uvāca śuśrūṣā yadi vo viprā bruvataś ca kathāḥ śubhāḥ samantapañcakākhyaṃ ca śrotum arhatha sattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेताद्वापरयोः संधौ रामः शस्त्रभृतां वरः असकृत् पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः
tretādvāparayoḥ saṃdhau rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ asakṛt pārthivaṃ kṣatraṃ jaghānāmarṣacoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सर्वं क्षत्रम् उत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्
sa sarvaṃ kṣatram utsādya svavīryeṇānaladyutiḥ samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेषु रुधिराम्भस्सु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः पितॄन् संतर्पयाम् आस रुधिरेणेति नः श्रुतम्
sa teṣu rudhirāmbhassu hradeṣu krodhamūrcchitaḥ pitṝn saṃtarpayām āsa rudhireṇeti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथर्चीकादयो ऽभ्येत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् तं क्षमस्वेति सिषिधुस् ततः स विरराम ह
atharcīkādayo 'bhyetya pitaro brāhmaṇarṣabham taṃ kṣamasveti siṣidhus tataḥ sa virarāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् समन्तपञ्चकम् इति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्
teṣāṃ samīpe yo deśo hradānāṃ rudhirāmbhasām samantapañcakam iti puṇyaṃ tatparikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यम् आहुर् मनीषिणः
yena liṅgena yo deśo yuktaḥ samupalakṣyate tenaiva nāmnā taṃ deśaṃ vācyam āhur manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोर् अभूत् समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः
antare caiva saṃprāpte kalidvāparayor abhūt samantapañcake yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते अष्टादश समाजग्मुर् अक्षौहिण्यो युयुत्सया
tasmin paramadharmiṣṭhe deśe bhūdoṣavarjite aṣṭādaśa samājagmur akṣauhiṇyo yuyutsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः पुण्यश् च रमणीयश् च स देशो वः प्रकीर्तितः
evaṃ nāmābhinirvṛttaṃ tasya deśasya vai dvijāḥ puṇyaś ca ramaṇīyaś ca sa deśo vaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतत् कथितं सर्वं मया वो मुनिसत्तमाः यथा देशः स विख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
tad etat kathitaṃ sarvaṃ mayā vo munisattamāḥ yathā deśaḥ sa vikhyātas triṣu lokeṣu viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत् त्वया सूतनन्दन एतद् इच्छामहे श्रोतुं सर्वम् एव यथातथम्
ṛṣaya ūcuḥ akṣauhiṇya iti proktaṃ yat tvayā sūtanandana etad icchāmahe śrotuṃ sarvam eva yathātatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षौहिण्याः परीमाणं रथाश्वनरदन्तिनाम् यथावच् चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव
akṣauhiṇyāḥ parīmāṇaṃ rathāśvanaradantinām yathāvac caiva no brūhi sarvaṃ hi viditaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच एको रथो गजश् चैको नराः पञ्च पदातयः त्रयश् च तुरगास् तज्ज्ञैः पत्तिर् इत्य् अभिधीयते
sūta uvāca eko ratho gajaś caiko narāḥ pañca padātayaḥ trayaś ca turagās tajjñaiḥ pattir ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तिं तु त्रिगुणाम् एताम् आहुः सेनामुखं बुधाः त्रीणि सेनामुखान्य् एको गुल्म इत्य् अभिधीयते
pattiṃ tu triguṇām etām āhuḥ senāmukhaṃ budhāḥ trīṇi senāmukhāny eko gulma ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास् त्रयः स्मृतास् तिस्रस् तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः
trayo gulmā gaṇo nāma vāhinī tu gaṇās trayaḥ smṛtās tisras tu vāhinyaḥ pṛtaneti vicakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चमूस् तु पृतनास् तिस्रस् तिस्रश् चम्वस् त्व् अनीकिनी अनीकिनीं दशगुणां प्राहुर् अक्षौहिणीं बुधाः
camūs tu pṛtanās tisras tisraś camvas tv anīkinī anīkinīṃ daśaguṇāṃ prāhur akṣauhiṇīṃ budhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षौहिण्याः प्रसंख्यानं रथानां द्विजसत्तमाः संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्य् एकविंशतिः
akṣauhiṇyāḥ prasaṃkhyānaṃ rathānāṃ dvijasattamāḥ saṃkhyāgaṇitatattvajñaiḥ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतान्य् उपरि चैवाष्टौ तथा भूयश् च सप्ततिः गजानां तु परीमाणम् एतद् एवात्र निर्दिशेत्
śatāny upari caivāṣṭau tathā bhūyaś ca saptatiḥ gajānāṃ tu parīmāṇam etad evātra nirdiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि तथा नव नराणाम् अपि पञ्चाशच् छतानि त्रीणि चानघाः
jñeyaṃ śatasahasraṃ tu sahasrāṇi tathā nava narāṇām api pañcāśac chatāni trīṇi cānaghāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चषष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च दशोत्तराणि षट् प्राहुर् यथावद् इह संख्यया
pañcaṣaṣṭisahasrāṇi tathāśvānāṃ śatāni ca daśottarāṇi ṣaṭ prāhur yathāvad iha saṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताम् अक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वविदो जनाः यां वः कथितवान् अस्मि विस्तरेण द्विजोत्तमाः
etām akṣauhiṇīṃ prāhuḥ saṃkhyātattvavido janāḥ yāṃ vaḥ kathitavān asmi vistareṇa dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतया संख्यया ह्य् आसन् कुरुपाण्डवसेनयोः अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डेनाष्टादशैव ताः
etayā saṃkhyayā hy āsan kurupāṇḍavasenayoḥ akṣauhiṇyo dvijaśreṣṭhāḥ piṇḍenāṣṭādaśaiva tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेतास् तत्र वै देशे तत्रैव निधनं गताः कौरवान् कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा
sametās tatra vai deśe tatraiva nidhanaṃ gatāḥ kauravān kāraṇaṃ kṛtvā kālenādbhutakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् अहानि पञ्च द्रोणस् तु ररक्ष कुरुवाहिनीम्
ahāni yuyudhe bhīṣmo daśaiva paramāstravit ahāni pañca droṇas tu rarakṣa kuruvāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः शल्यो ऽर्धदिवसं त्व् आसीद् गदायुद्धम् अतः परम्
ahanī yuyudhe dve tu karṇaḥ parabalārdanaḥ śalyo 'rdhadivasaṃ tv āsīd gadāyuddham ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव तु दिनस्यान्ते हार्दिक्यद्रौणिगौतमाः प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर् यौधिष्ठिरं बलम्
tasyaiva tu dinasyānte hārdikyadrauṇigautamāḥ prasuptaṃ niśi viśvastaṃ jaghnur yaudhiṣṭhiraṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु शौनकसत्रे ते भारताख्यानविस्तरम् आख्यास्ये तत्र पौलोमम् आख्यानं चादितः परम्
yat tu śaunakasatre te bhāratākhyānavistaram ākhyāsye tatra paulomam ākhyānaṃ cāditaḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रार्थपदाख्यानम् अनेकसमयान्वितम् अभिपन्नं नरैः प्राज्ञैर् वैराग्यम् इव मोक्षिभिः
vicitrārthapadākhyānam anekasamayānvitam abhipannaṃ naraiḥ prājñair vairāgyam iva mokṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्व् इव च जीवितम् इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्व् अयम्
ātmeva veditavyeṣu priyeṣv iva ca jīvitam itihāsaḥ pradhānārthaḥ śreṣṭhaḥ sarvāgameṣv ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहासोत्तमे ह्य् अस्मिन्न् अर्पिता बुद्धिर् उत्तमा स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक्
itihāsottame hy asminn arpitā buddhir uttamā svaravyañjanayoḥ kṛtsnā lokavedāśrayeva vāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः
asya prajñābhipannasya vicitrapadaparvaṇaḥ bhāratasyetihāsasya śrūyatāṃ parvasaṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयं पर्वसंग्रहः पौष्यं पौलोमम् आस्तीकम् आदिवंशावतारणम्
parvānukramaṇī pūrvaṃ dvitīyaṃ parvasaṃgrahaḥ pauṣyaṃ paulomam āstīkam ādivaṃśāvatāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संभवपर्वोक्तम् अद्भुतं देवनिर्मितम् दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते
tataḥ saṃbhavaparvoktam adbhutaṃ devanirmitam dāho jatugṛhasyātra haiḍimbaṃ parva cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ततः स्वयंवरं देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते
tato bakavadhaḥ parva parva caitrarathaṃ tataḥ tataḥ svayaṃvaraṃ devyāḥ pāñcālyāḥ parva cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् विदुरागमनं पर्व राज्यलम्भस् तथैव च
kṣatradharmeṇa nirjitya tato vaivāhikaṃ smṛtam vidurāgamanaṃ parva rājyalambhas tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः सुभद्राहरणाद् ऊर्ध्वं ज्ञेयं हरणहारिकम्
arjunasya vane vāsaḥ subhadrāharaṇaṃ tataḥ subhadrāharaṇād ūrdhvaṃ jñeyaṃ haraṇahārikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम्
tataḥ khāṇḍavadāhākhyaṃ tatraiva mayadarśanam sabhāparva tataḥ proktaṃ mantraparva tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरासंधवधः पर्व पर्व दिग्विजयस् तथा पर्व दिग्विजयाद् ऊर्ध्वं राजसूयिकम् उच्यते
jarāsaṃdhavadhaḥ parva parva digvijayas tathā parva digvijayād ūrdhvaṃ rājasūyikam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस् ततः द्यूतपर्व ततः प्रोक्तम् अनुद्यूतम् अतः परम्
tataś cārghābhiharaṇaṃ śiśupālavadhas tataḥ dyūtaparva tataḥ proktam anudyūtam ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एव च ईश्वरार्जुनयोर् युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम्
tata āraṇyakaṃ parva kirmīravadha eva ca īśvarārjunayor yuddhaṃ parva kairātasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयम् अतः परम् तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः
indralokābhigamanaṃ parva jñeyam ataḥ param tīrthayātrā tataḥ parva kururājasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धम् अतः परम् तथैवाजगरं पर्व विज्ञेयं तदनन्तरम्
jaṭāsuravadhaḥ parva yakṣayuddham ataḥ param tathaivājagaraṃ parva vijñeyaṃ tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेयसमस्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् संवादश् च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः
mārkaṇḍeyasamasyā ca parvoktaṃ tadanantaram saṃvādaś ca tataḥ parva draupadīsatyabhāmayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषयात्रा ततः पर्व मृगस्वप्नभयं ततः व्रीहिद्रौणिकम् आख्यानं ततो ऽनन्तरम् उच्यते
ghoṣayātrā tataḥ parva mṛgasvapnabhayaṃ tataḥ vrīhidrauṇikam ākhyānaṃ tato 'nantaram ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदीहरणं पर्व सैन्धवेन वनात् ततः कुण्डलाहरणं पर्व ततः परम् इहोच्यते
draupadīharaṇaṃ parva saindhavena vanāt tataḥ kuṇḍalāharaṇaṃ parva tataḥ param ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम् कीचकानां वधः पर्व पर्व गोग्रहणं ततः
āraṇeyaṃ tataḥ parva vairāṭaṃ tadanantaram kīcakānāṃ vadhaḥ parva parva gograhaṇaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्युना च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् उद्योगपर्व विज्ञेयम् अत ऊर्ध्वं महाद्भुतम्
abhimanyunā ca vairāṭyāḥ parva vaivāhikaṃ smṛtam udyogaparva vijñeyam ata ūrdhvaṃ mahādbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयम् अतः परम् प्रजागरं ततः पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया
tataḥ saṃjayayānākhyaṃ parva jñeyam ataḥ param prajāgaraṃ tataḥ parva dhṛtarāṣṭrasya cintayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्व सानत्सुजातं च गुह्यम् अध्यात्मदर्शनम् यानसंधिस् ततः पर्व भगवद् यानम् एव च
parva sānatsujātaṃ ca guhyam adhyātmadarśanam yānasaṃdhis tataḥ parva bhagavad yānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः निर्याणं पर्व च ततः कुरुपाण्डवसेनयोः
jñeyaṃ vivādaparvātra karṇasyāpi mahātmanaḥ niryāṇaṃ parva ca tataḥ kurupāṇḍavasenayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम्
rathātirathasaṃkhyā ca parvoktaṃ tadanantaram ulūkadūtāgamanaṃ parvāmarṣavivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बोपाख्यानम् अपि च पर्व ज्ञेयम् अतः परम् भीष्माभिषेचनं पर्व ज्ञेयम् अद्भुतकारणम्
ambopākhyānam api ca parva jñeyam ataḥ param bhīṣmābhiṣecanaṃ parva jñeyam adbhutakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्बूखण्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् भूमिपर्व ततो ज्ञेयं द्वीपविस्तरकीर्तनम्
jambūkhaṇḍavinirmāṇaṃ parvoktaṃ tadanantaram bhūmiparva tato jñeyaṃ dvīpavistarakīrtanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस् ततः द्रोणाभिषेकः पर्वोक्तं संशप्तकवधस् ततः
parvoktaṃ bhagavadgītā parva bhīṣmavadhas tataḥ droṇābhiṣekaḥ parvoktaṃ saṃśaptakavadhas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञापर्व चोच्यते जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस् ततः
abhimanyuvadhaḥ parva pratijñāparva cocyate jayadrathavadhaḥ parva ghaṭotkacavadhas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरम् उच्यते
tato droṇavadhaḥ parva vijñeyaṃ lomaharṣaṇam mokṣo nārāyaṇāstrasya parvānantaram ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धम् अतः परम्
karṇaparva tato jñeyaṃ śalyaparva tataḥ param hradapraveśanaṃ parva gadāyuddham ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशगुणान्वितम् अत ऊर्ध्वं तु बीभत्सं पर्व सौप्तिकम् उच्यते
sārasvataṃ tataḥ parva tīrthavaṃśaguṇānvitam ata ūrdhvaṃ tu bībhatsaṃ parva sauptikam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐषीकं पर्व निर्दिष्टम् अत ऊर्ध्वं सुदारुणम् जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीपर्व च ततः परम्
aiṣīkaṃ parva nirdiṣṭam ata ūrdhvaṃ sudāruṇam jalapradānikaṃ parva strīparva ca tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणाम् और्ध्वदेहिकम् आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजस्य धीमतः
śrāddhaparva tato jñeyaṃ kurūṇām aurdhvadehikam ābhiṣecanikaṃ parva dharmarājasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम्
cārvākanigrahaḥ parva rakṣaso brahmarūpiṇaḥ pravibhāgo gṛhāṇāṃ ca parvoktaṃ tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुकीर्तनम् आपद्धर्मश् च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस् ततः परम्
śāntiparva tato yatra rājadharmānukīrtanam āpaddharmaś ca parvoktaṃ mokṣadharmas tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पर्व परिज्ञेयम् आनुशासनिकं परम् स्वर्गारोहणिकं पर्व ततो भीष्मस्य धीमतः
tataḥ parva parijñeyam ānuśāsanikaṃ param svargārohaṇikaṃ parva tato bhīṣmasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽश्वमेधिकं पर्व सर्वपापप्रणाशनम् अनुगीता ततः पर्व ज्ञेयम् अध्यात्मवाचकम्
tato 'śvamedhikaṃ parva sarvapāpapraṇāśanam anugītā tataḥ parva jñeyam adhyātmavācakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनम् एव च नारदागमनं पर्व ततः परम् इहोच्यते
parva cāśramavāsākhyaṃ putradarśanam eva ca nāradāgamanaṃ parva tataḥ param ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौसलं पर्व च ततो घोरं समनुवर्ण्यते महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः
mausalaṃ parva ca tato ghoraṃ samanuvarṇyate mahāprasthānikaṃ parva svargārohaṇikaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिवंशस् ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् भविष्यत्पर्व चाप्य् उक्तं खिलेष्व् एवाद्भुतं महत्
harivaṃśas tataḥ parva purāṇaṃ khilasaṃjñitam bhaviṣyatparva cāpy uktaṃ khileṣv evādbhutaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना यथावत् सूतपुत्रेण लोमहर्षणिना पुनः
etat parvaśataṃ pūrṇaṃ vyāsenoktaṃ mahātmanā yathāvat sūtaputreṇa lomaharṣaṇinā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथितं नैमिषारण्ये पर्वाण्य् अष्टादशैव तु समासो भारतस्यायं तत्रोक्तः पर्वसंग्रहः
kathitaṃ naimiṣāraṇye parvāṇy aṣṭādaśaiva tu samāso bhāratasyāyaṃ tatroktaḥ parvasaṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्ये पर्वणि माहात्म्यम् उत्तङ्कस्योपवर्णितम् पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः
pauṣye parvaṇi māhātmyam uttaṅkasyopavarṇitam paulome bhṛguvaṃśasya vistāraḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः क्षीरोदमथनं चैव जन्मोच्छैःश्रवसस् तथा
āstīke sarvanāgānāṃ garuḍasya ca saṃbhavaḥ kṣīrodamathanaṃ caiva janmocchaiḥśravasas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च कथेयम् अभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम्
yajataḥ sarpasatreṇa rājñaḥ pārikṣitasya ca katheyam abhinirvṛttā bhāratānāṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधाः संभवा राज्ञाम् उक्ताः संभवपर्वणि अन्येषां चैव विप्राणाम् ऋषेर् द्वैपायनस्य च
vividhāḥ saṃbhavā rājñām uktāḥ saṃbhavaparvaṇi anyeṣāṃ caiva viprāṇām ṛṣer dvaipāyanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम्
aṃśāvataraṇaṃ cātra devānāṃ parikīrtitam daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇāṃ ca mahaujasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागानाम् अथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्रिणाम् अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः
nāgānām atha sarpāṇāṃ gandharvāṇāṃ patatriṇām anyeṣāṃ caiva bhūtānāṃ vividhānāṃ samudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसूनां पुनर् उत्पत्तिर् भागीरथ्यां महात्मनाम् शंतनोर् वेश्मनि पुनस् तेषां चारोहणं दिवि
vasūnāṃ punar utpattir bhāgīrathyāṃ mahātmanām śaṃtanor veśmani punas teṣāṃ cārohaṇaṃ divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेज्ॐशानां च संघाताद् भीष्मस्याप्य् अत्र संभवः राज्यान् निवर्तनं चैव ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः
tejoṃśānāṃ ca saṃghātād bhīṣmasyāpy atra saṃbhavaḥ rājyān nivartanaṃ caiva brahmacaryavrate sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर् यवीयसः
pratijñāpālanaṃ caiva rakṣā citrāṅgadasya ca hate citrāṅgade caiva rakṣā bhrātur yavīyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् धर्मस्य नृषु संभूतिर् अणीमाण्डव्यशापजा
vicitravīryasya tathā rājye saṃpratipādanam dharmasya nṛṣu saṃbhūtir aṇīmāṇḍavyaśāpajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णद्वैपायनाच् चैव प्रसूतिर् वरदानजा धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश् च पाण्डवानां च संभवः
kṛṣṇadvaipāyanāc caiva prasūtir varadānajā dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍoś ca pāṇḍavānāṃ ca saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया
vāraṇāvatayātrā ca mantro duryodhanasya ca vidurasya ca vākyena suruṅgopakramakriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश् च दर्शनम् घटोत्कचस्य चोत्पत्तिर् अत्रैव परिकीर्तिता
pāṇḍavānāṃ vane ghore hiḍimbāyāś ca darśanam ghaṭotkacasya cotpattir atraiva parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञातचर्या पाण्डूनां वासो ब्राह्मणवेश्मनि बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः
ajñātacaryā pāṇḍūnāṃ vāso brāhmaṇaveśmani bakasya nidhanaṃ caiva nāgarāṇāṃ ca vismayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूले ऽर्जुनस् तदा भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पाञ्चालान् अभितो ययौ
aṅgāraparṇaṃ nirjitya gaṅgākūle 'rjunas tadā bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pāñcālān abhito yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापत्यम् अथ वासिष्ठम् और्वं चाख्यानम् उत्तमम् पञ्चेन्द्राणाम् उपाख्यानम् अत्रैवाद्भुतम् उच्यते
tāpatyam atha vāsiṣṭham aurvaṃ cākhyānam uttamam pañcendrāṇām upākhyānam atraivādbhutam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चानाम् एकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च द्रौपद्या देवविहितो विवाहश् चाप्य् अमानुषः
pañcānām ekapatnītve vimarśo drupadasya ca draupadyā devavihito vivāhaś cāpy amānuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरस्य च संप्राप्तिर् दर्शनं केशवस्य च खाण्डवप्रस्थवासश् च तथा राज्यार्धशासनम्
vidurasya ca saṃprāptir darśanaṃ keśavasya ca khāṇḍavaprasthavāsaś ca tathā rājyārdhaśāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया सुन्दोपसुन्दयोस् तत्र उपाख्यानं प्रकीर्तितम्
nāradasyājñayā caiva draupadyāḥ samayakriyā sundopasundayos tatra upākhyānaṃ prakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थस्य वनवासश् च उलूप्या पथि संगमः पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च
pārthasya vanavāsaś ca ulūpyā pathi saṃgamaḥ puṇyatīrthānusaṃyānaṃ babhruvāhanajanma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना
dvārakāyāṃ subhadrā ca kāmayānena kāminī vāsudevasyānumate prāptā caiva kirīṭinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरणं गृह्य संप्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने संप्राप्तिश् चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम्
haraṇaṃ gṛhya saṃprāpte kṛṣṇe devakinandane saṃprāptiś cakradhanuṣoḥ khāṇḍavasya ca dāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः मयस्य मोक्षो ज्वलनाद् भुजंगस्य च मोक्षणम् महर्षेर् मन्दपालस्य शार्ङ्ग्यं तनयसंभवः
abhimanyoḥ subhadrāyāṃ janma cottamatejasaḥ mayasya mokṣo jvalanād bhujaṃgasya ca mokṣaṇam maharṣer mandapālasya śārṅgyaṃ tanayasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतद् आधिपर्वोक्तं प्रथमं बहुविस्तरम् अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा अष्टादशैव चाध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा
ity etad ādhiparvoktaṃ prathamaṃ bahuvistaram adhyāyānāṃ śate dve tu saṃkhyāte paramarṣiṇā aṣṭādaśaiva cādhyāyā vyāsenottamatejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च श्लोकाश् च चतुराशीतिर् दृष्टो ग्रन्थो महात्मना
sapta ślokasahasrāṇi tathā nava śatāni ca ślokāś ca caturāśītir dṛṣṭo grantho mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तम् उच्यते सभाक्रिया पाण्डवानां किंकराणां च दर्शनम्
dvitīyaṃ tu sabhāparva bahuvṛttāntam ucyate sabhākriyā pāṇḍavānāṃ kiṃkarāṇāṃ ca darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपालसभाख्यानं नारदाद् देवदर्शनात् राजसूयस्य चारम्भो जरासंधवधस् तथा
lokapālasabhākhyānaṃ nāradād devadarśanāt rājasūyasya cārambho jarāsaṃdhavadhas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् राजसूये ऽर्घसंवादे शिशुपालवधस् तथा
girivraje niruddhānāṃ rājñāṃ kṛṣṇena mokṣaṇam rājasūye 'rghasaṃvāde śiśupālavadhas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले
yajñe vibhūtiṃ tāṃ dṛṣṭvā duḥkhāmarṣānvitasya ca duryodhanasyāvahāso bhīmena ca sabhātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रास्य मन्युर् उद्भूतो येन द्यूतम् अकारयत् यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवो ऽजयत्
yatrāsya manyur udbhūto yena dyūtam akārayat yatra dharmasutaṃ dyūte śakuniḥ kitavo 'jayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र द्यूतार्णवे मग्नान् द्रौपदी नौर् इवार्णवात् तारयाम् आस तांस् तीर्णाञ् ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः पुनर् एव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान्
yatra dyūtārṇave magnān draupadī naur ivārṇavāt tārayām āsa tāṃs tīrṇāñ jñātvā duryodhano nṛpaḥ punar eva tato dyūte samāhvayata pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना अध्यायाः सप्ततिर् ज्ञेयास् तथा द्वौ चात्र संख्यया
etat sarvaṃ sabhāparva samākhyātaṃ mahātmanā adhyāyāḥ saptatir jñeyās tathā dvau cātra saṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च श्लोकाश् चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्य् अस्मिन् प्रकीर्तिताः
ślokānāṃ dve sahasre tu pañca ślokaśatāni ca ślokāś caikādaśa jñeyāḥ parvaṇy asmin prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयम् आरण्यकं महत् पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः
ataḥ paraṃ tṛtīyaṃ tu jñeyam āraṇyakaṃ mahat paurānugamanaṃ caiva dharmaputrasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्णीनाम् आगमो यत्र पाञ्चालानां च सर्वशः यत्र सौभवधाख्यानं किर्मीरवध एव च अस्त्रहेतोर् विवासश् च पार्थस्यामिततेजसः
vṛṣṇīnām āgamo yatra pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ yatra saubhavadhākhyānaṃ kirmīravadha eva ca astrahetor vivāsaś ca pārthasyāmitatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह दर्शनं लोकपालानां स्वर्गारोहणम् एव च
mahādevena yuddhaṃ ca kirātavapuṣā saha darśanaṃ lokapālānāṃ svargārohaṇam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर् भावितात्मनः युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम्
darśanaṃ bṛhadaśvasya maharṣer bhāvitātmanaḥ yudhiṣṭhirasya cārtasya vyasane paridevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलोपाख्यानम् अत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् दमयन्त्याः स्थितिर् यत्र नलस्य व्यसनागमे
nalopākhyānam atraiva dharmiṣṭhaṃ karuṇodayam damayantyāḥ sthitir yatra nalasya vyasanāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् स्वर्गे प्रवृत्तिर् आख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै
vanavāsagatānāṃ ca pāṇḍavānāṃ mahātmanām svarge pravṛttir ākhyātā lomaśenārjunasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थयात्रा तथैवात्र पाण्डवानां महात्मनाम् जटासुरस्य तत्रैव वधः समुपवर्ण्यते
tīrthayātrā tathaivātra pāṇḍavānāṃ mahātmanām jaṭāsurasya tatraiva vadhaḥ samupavarṇyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुक्तो भीमसेनश् च द्रौपद्या गन्धमादने यत्र मन्दारपुष्पार्थं नलिनीं ताम् अधर्षयत्
niyukto bhīmasenaś ca draupadyā gandhamādane yatra mandārapuṣpārthaṃ nalinīṃ tām adharṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रास्य सुमहद् युद्धम् अभवत् सह राक्षसैः यक्षैश् चापि महावीर्यैर् मणिमत्प्रमुखैस् तथा
yatrāsya sumahad yuddham abhavat saha rākṣasaiḥ yakṣaiś cāpi mahāvīryair maṇimatpramukhais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगस्त्यम् अपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् लोपामुद्राभिगमनम् अपत्यार्थम् ऋषेर् अपि
āgastyam api cākhyānaṃ yatra vātāpibhakṣaṇam lopāmudrābhigamanam apatyārtham ṛṣer api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्येनकपोतीयम् उपाख्यानम् अनन्तरम् इन्द्रो ऽग्निर् यत्र धर्मश् च अजिज्ञासञ् शिबिं नृपम्
tataḥ śyenakapotīyam upākhyānam anantaram indro 'gnir yatra dharmaś ca ajijñāsañ śibiṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः
ṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ jāmadagnyasya rāmasya caritaṃ bhūritejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते सौकन्यम् अपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः
kārtavīryavadho yatra haihayānāṃ ca varṇyate saukanyam api cākhyānaṃ cyavano yatra bhārgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान् सोमपीथिनौ ताभ्यां च यत्र स मुनिर् यौवनं प्रतिपादितः
śaryātiyajñe nāsatyau kṛtavān somapīthinau tābhyāṃ ca yatra sa munir yauvanaṃ pratipāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तूपाख्यानम् अत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः पुत्रार्थम् अयजद् राजा लेभे पुत्रशतं च सः
jantūpākhyānam atraiva yatra putreṇa somakaḥ putrārtham ayajad rājā lebhe putraśataṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टावक्रीयम् अत्रैव विवादे यत्र बन्दिनम् विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवान् ऋषिः
aṣṭāvakrīyam atraiva vivāde yatra bandinam vijitya sāgaraṃ prāptaṃ pitaraṃ labdhavān ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.