अवाप्य दिव्यान्य् अस्त्राणि गुर्वर्थे सव्यसाचिना निवातकवचैर् युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः
avāpya divyāny astrāṇi gurvarthe savyasācinā nivātakavacair yuddhaṃ hiraṇyapuravāsibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Mahābhārata (critical edition)·1·1.2
Mahābhārata (critical edition) 1.2
समागमश् च पार्थस्य भ्रातृभिर् गन्धमादने घोषयात्रा च गन्धर्वैर् यत्र युद्धं किरीटिनः
samāgamaś ca pārthasya bhrātṛbhir gandhamādane ghoṣayātrā ca gandharvair yatra yuddhaṃ kirīṭinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरागमनं चैव तेषां द्वैतवनं सरः जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश् चाश्रमान्तरात्
punarāgamanaṃ caiva teṣāṃ dvaitavanaṃ saraḥ jayadrathenāpahāro draupadyāś cāśramāntarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रैनम् अन्वयाद् भीमो वायुवेगसमो जवे मार्कण्डेयसमस्यायाम् उपाख्यानानि भागशः
yatrainam anvayād bhīmo vāyuvegasamo jave mārkaṇḍeyasamasyāyām upākhyānāni bhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदर्शनं च कृष्णस्य संवादश् चैव सत्यया व्रीहिद्रौणिकम् आख्यानम् ऐन्द्रद्युम्नं तथैव च
saṃdarśanaṃ ca kṛṣṇasya saṃvādaś caiva satyayā vrīhidrauṇikam ākhyānam aindradyumnaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्र्यौद्दालकीयं च वैन्योपाख्यानम् एव च रामायणम् उपाख्यानम् अत्रैव बहुविस्तरम्
sāvitryauddālakīyaṃ ca vainyopākhyānam eva ca rāmāyaṇam upākhyānam atraiva bahuvistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णस्य परिमोषो ऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् आरणेयम् उपाख्यानं यत्र धर्मो ऽन्वशात् सुतम् जग्मुर् लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम्
karṇasya parimoṣo 'tra kuṇḍalābhyāṃ puraṃdarāt āraṇeyam upākhyānaṃ yatra dharmo 'nvaśāt sutam jagmur labdhavarā yatra pāṇḍavāḥ paścimāṃ diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् आरण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् अत्राध्यायशते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा एकोनसप्ततिश् चैव तथाध्यायाः प्रकीर्तिताः
etad āraṇyakaṃ parva tṛtīyaṃ parikīrtitam atrādhyāyaśate dve tu saṃkhyāte paramarṣiṇā ekonasaptatiś caiva tathādhyāyāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट्शतानि च चतुःषष्टिस् तथा श्लोकाः पर्वैतत् परिकीर्तितम्
ekādaśa sahasrāṇi ślokānāṃ ṣaṭśatāni ca catuḥṣaṣṭis tathā ślokāḥ parvaitat parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्वविस्तरम् विराटनगरं गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् दृष्ट्वा संनिदधुस् तत्र पाण्डवा आयुधान्य् उत
ataḥ paraṃ nibodhedaṃ vairāṭaṃ parvavistaram virāṭanagaraṃ gatvā śmaśāne vipulāṃ śamīm dṛṣṭvā saṃnidadhus tatra pāṇḍavā āyudhāny uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मभिर् न्यवसन्त ते दुरात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात्
yatra praviśya nagaraṃ chadmabhir nyavasanta te durātmano vadho yatra kīcakasya vṛkodarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोग्रहे यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः
gograhe yatra pārthena nirjitāḥ kuravo yudhi godhanaṃ ca virāṭasya mokṣitaṃ yatra pāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रम् अरिघातिनम्
virāṭenottarā dattā snuṣā yatra kirīṭinaḥ abhimanyuṃ samuddiśya saubhadram arighātinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थम् एतद् विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् अत्रापि परिसंख्यातम् अध्यायानां महात्मना
caturtham etad vipulaṃ vairāṭaṃ parva varṇitam atrāpi parisaṃkhyātam adhyāyānāṃ mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तषष्टिर् अथो पूर्णा श्लोकाग्रम् अपि मे शृणु श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशद् एव तु पर्वण्य् अस्मिन् समाख्याताः संख्यया परमर्षिणा
saptaṣaṣṭir atho pūrṇā ślokāgram api me śṛṇu ślokānāṃ dve sahasre tu ślokāḥ pañcāśad eva tu parvaṇy asmin samākhyātāḥ saṃkhyayā paramarṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्व् अतः परम् उपप्लव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया दुर्योधनो ऽर्जुनश् चैव वासुदेवम् उपस्थितौ
udyogaparva vijñeyaṃ pañcamaṃ śṛṇv ataḥ param upaplavye niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu jigīṣayā duryodhano 'rjunaś caiva vāsudevam upasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहाय्यम् अस्मिन् समरे भवान् नौ कर्तुम् अर्हति इत्य् उक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः
sāhāyyam asmin samare bhavān nau kartum arhati ity ukte vacane kṛṣṇo yatrovāca mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुध्यमानम् आत्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य वा किं ददाम्य् अहम्
ayudhyamānam ātmānaṃ mantriṇaṃ puruṣarṣabhau akṣauhiṇīṃ vā sainyasya kasya vā kiṃ dadāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः अयुध्यमानं सचिवं वव्रे कृष्णं धनंजयः
vavre duryodhanaḥ sainyaṃ mandātmā yatra durmatiḥ ayudhyamānaṃ sacivaṃ vavre kṛṣṇaṃ dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजयं प्रेषयाम् आस शमार्थं पाण्डवान् प्रति यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्
saṃjayaṃ preṣayām āsa śamārthaṃ pāṇḍavān prati yatra dūtaṃ mahārājo dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा च पाण्डवान् यत्र वासुदेवपुरोगमान् प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया
śrutvā ca pāṇḍavān yatra vāsudevapurogamān prajāgaraḥ saṃprajajñe dhṛtarāṣṭrasya cintayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च श्रावयाम् आस राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्
viduro yatra vākyāni vicitrāṇi hitāni ca śrāvayām āsa rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्मम् अनुत्तमम् मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः
tathā sanatsujātena yatrādhyātmam anuttamam manastāpānvito rājā śrāvitaḥ śokalālasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र चाभिभोः ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवान् अर्जुनस्य च
prabhāte rājasamitau saṃjayo yatra cābhibhoḥ aikātmyaṃ vāsudevasya proktavān arjunasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र कृष्णो दयापन्नः संधिम् इच्छन् महायशाः स्वयम् आगाच् छमं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम्
yatra kṛṣṇo dayāpannaḥ saṃdhim icchan mahāyaśāḥ svayam āgāc chamaṃ kartuṃ nagaraṃ nāgasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै शमार्थं याचमानस्य पक्षयोर् उभयोर् हितम्
pratyākhyānaṃ ca kṛṣṇasya rājñā duryodhanena vai śamārthaṃ yācamānasya pakṣayor ubhayor hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् योगेश्वरत्वं कृष्णेन यत्र राजसु दर्शितम्
karṇaduryodhanādīnāṃ duṣṭaṃ vijñāya mantritam yogeśvaratvaṃ kṛṣṇena yatra rājasu darśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथम् आरोप्य कृष्णेन यत्र कर्णो ऽनुमन्त्रितः उपायपूर्वं शौण्डीर्यात् प्रत्याख्यातश् च तेन सः
ratham āropya kṛṣṇena yatra karṇo 'numantritaḥ upāyapūrvaṃ śauṇḍīryāt pratyākhyātaś ca tena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चाप्य् अभिनिर्यात्रा रथाश्वनरदन्तिनाम् नगराद् धास्तिनपुराद् बलसंख्यानम् एव च
tataś cāpy abhiniryātrā rathāśvanaradantinām nagarād dhāstinapurād balasaṃkhyānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र राज्ञा उलूकस्य प्रेषणं पाण्डवान् प्रति श्वोभाविनि महायुद्धे दूत्येन क्रूरवादिना रथातिरथसंख्यानम् अम्बोपाख्यानम् एव च
yatra rājñā ulūkasya preṣaṇaṃ pāṇḍavān prati śvobhāvini mahāyuddhe dūtyena krūravādinā rathātirathasaṃkhyānam ambopākhyānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते उद्योगपर्व निर्दिष्टं संधिविग्रहसंश्रितम्
etat subahuvṛttāntaṃ pañcamaṃ parva bhārate udyogaparva nirdiṣṭaṃ saṃdhivigrahasaṃśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यायाः संख्यया त्व् अत्र षडशीतिशतं स्मृतम् श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च
adhyāyāḥ saṃkhyayā tv atra ṣaḍaśītiśataṃ smṛtam ślokānāṃ ṣaṭ sahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकाश् च नवतिः प्रोक्तास् तथैवाष्टौ महात्मना व्यासेनोदारमतिना पर्वण्य् अस्मिंस् तपोधनाः
ślokāś ca navatiḥ proktās tathaivāṣṭau mahātmanā vyāsenodāramatinā parvaṇy asmiṃs tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह
ata ūrdhvaṃ vicitrārthaṃ bhīṣmaparva pracakṣate jambūkhaṇḍavinirmāṇaṃ yatroktaṃ saṃjayena ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र युद्धम् अभूद् घोरं दशाहान्य् अतिदारुणम् यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादम् अगमत् परम्
yatra yuddham abhūd ghoraṃ daśāhāny atidāruṇam yatra yaudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ viṣādam agamat param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः मोहजं नाशयाम् आस हेतुभिर् मोक्षदर्शनैः
kaśmalaṃ yatra pārthasya vāsudevo mahāmatiḥ mohajaṃ nāśayām āsa hetubhir mokṣadarśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः विनिघ्नन् निशितैर् बाणै रथाद् भीष्मम् अपातयत्
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya yatra pārtho mahādhanuḥ vinighnan niśitair bāṇai rathād bhīṣmam apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठम् एतन् महापर्व भारते परिकीर्तितम् अध्यायानां शतं प्रोक्तं सप्तदश तथापरे
ṣaṣṭham etan mahāparva bhārate parikīrtitam adhyāyānāṃ śataṃ proktaṃ saptadaśa tathāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च श्लोकाश् च चतुराशीतिः पर्वण्य् अस्मिन् प्रकीर्तिताः व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि
pañca ślokasahasrāṇi saṃkhyayāṣṭau śatāni ca ślokāś ca caturāśītiḥ parvaṇy asmin prakīrtitāḥ vyāsena vedaviduṣā saṃkhyātā bhīṣmaparvaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणपर्व ततश् चित्रं बहुवृत्तान्तम् उच्यते यत्र संशप्तकाः पार्थम् अपनिन्यू रणाजिरात्
droṇaparva tataś citraṃ bahuvṛttāntam ucyate yatra saṃśaptakāḥ pārtham apaninyū raṇājirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि सुप्रतीकेन नागेन सह शस्तः किरीटिना
bhagadatto mahārājo yatra śakrasamo yudhi supratīkena nāgena saha śastaḥ kirīṭinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुर् लोकमहारथाः जयद्रथमुखा बालं शूरम् अप्राप्तयौवनम्
yatrābhimanyuṃ bahavo jaghnur lokamahārathāḥ jayadrathamukhā bālaṃ śūram aprāptayauvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते ऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषम् आहवे
hate 'bhimanyau kruddhena yatra pārthena saṃyuge akṣauhiṇīḥ sapta hatvā hato rājā jayadrathaḥ saṃśaptakāvaśeṣaṃ ca kṛtaṃ niḥśeṣam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलम्बुसः श्रुतायुश् च जलसंधश् च वीर्यवान् सौमदत्तिर् विराटश् च द्रुपदश् च महारथः घटोत्कचादयश् चान्ये निहता द्रोणपर्वणि
alambusaḥ śrutāyuś ca jalasaṃdhaś ca vīryavān saumadattir virāṭaś ca drupadaś ca mahārathaḥ ghaṭotkacādayaś cānye nihatā droṇaparvaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणम् अमर्षितः
aśvatthāmāpi cātraiva droṇe yudhi nipātite astraṃ prāduścakārograṃ nārāyaṇam amarṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमं भारते पर्व महद् एतद् उदाहृतम् अत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः द्रोणपर्वणि ये शूरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः
saptamaṃ bhārate parva mahad etad udāhṛtam atra te pṛthivīpālāḥ prāyaśo nidhanaṃ gatāḥ droṇaparvaṇi ye śūrā nirdiṣṭāḥ puruṣarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यायानां शतं प्रोक्तम् अध्यायाः सप्ततिस् तथा अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च
adhyāyānāṃ śataṃ proktam adhyāyāḥ saptatis tathā aṣṭau ślokasahasrāṇi tathā nava śatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास् तत्त्वदर्शिना पाराशर्येण मुनिना संचिन्त्य द्रोणपर्वणि
ślokā nava tathaivātra saṃkhyātās tattvadarśinā pārāśaryeṇa muninā saṃcintya droṇaparvaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् सारथ्ये विनियोगश् च मद्रराजस्य धीमतः आख्यातं यत्र पौराणं त्रिपुरस्य निपातनम्
ataḥ paraṃ karṇaparva procyate paramādbhutam sārathye viniyogaś ca madrarājasya dhīmataḥ ākhyātaṃ yatra paurāṇaṃ tripurasya nipātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयाणे परुषश् चात्र संवादः कर्णशल्ययोः हंसकाकीयम् आख्यानम् अत्रैवाक्षेपसंहितम्
prayāṇe paruṣaś cātra saṃvādaḥ karṇaśalyayoḥ haṃsakākīyam ākhyānam atraivākṣepasaṃhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः
anyonyaṃ prati ca krodho yudhiṣṭhirakirīṭinoḥ dvairathe yatra pārthena hataḥ karṇo mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमं पर्व निर्दिष्टम् एतद् भारतचिन्तकैः एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि चत्वार्य् एव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च
aṣṭamaṃ parva nirdiṣṭam etad bhāratacintakaiḥ ekonasaptatiḥ proktā adhyāyāḥ karṇaparvaṇi catvāry eva sahasrāṇi nava ślokaśatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरो ऽभवत्
ataḥ paraṃ vicitrārthaṃ śalyaparva prakīrtitam hatapravīre sainye tu netā madreśvaro 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तानि रथयुद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते
vṛttāni rathayuddhāni kīrtyante yatra bhāgaśaḥ vināśaḥ kurumukhyānāṃ śalyaparvaṇi kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान् महारथात् गदायुद्धं तु तुमुलम् अत्रैव परिकीर्तितम् सरस्वत्याश् च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता
śalyasya nidhanaṃ cātra dharmarājān mahārathāt gadāyuddhaṃ tu tumulam atraiva parikīrtitam sarasvatyāś ca tīrthānāṃ puṇyatā parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवमं पर्व निर्दिष्टम् एतद् अद्भुतम् अर्थवत् एकोनषष्टिर् अध्यायास् तत्र संख्याविशारदैः
navamaṃ parva nirdiṣṭam etad adbhutam arthavat ekonaṣaṣṭir adhyāyās tatra saṃkhyāviśāradaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकाग्रं चात्र शस्यते त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस् तथा मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृताम्
saṃkhyātā bahuvṛttāntāḥ ślokāgraṃ cātra śasyate trīṇi ślokasahasrāṇi dve śate viṃśatis tathā muninā saṃpraṇītāni kauravāṇāṃ yaśobhṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनम् अमर्षणम्
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sauptikaṃ parva dāruṇam bhagnoruṃ yatra rājānaṃ duryodhanam amarṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यपयातेषु पार्थेषु त्रयस् ते ऽभ्याययू रथाः कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षिताः
vyapayāteṣu pārtheṣu trayas te 'bhyāyayū rathāḥ kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ sāyāhne rudhirokṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर् यत्र महारथः अहत्वा सर्वपाञ्चालान् धृष्टद्युम्नपुरोगमान् पाण्डवांश् च सहामात्यान् न विमोक्ष्यामि दंशनम्
pratijajñe dṛḍhakrodho drauṇir yatra mahārathaḥ ahatvā sarvapāñcālān dhṛṣṭadyumnapurogamān pāṇḍavāṃś ca sahāmātyān na vimokṣyāmi daṃśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसुप्तान् निशि विश्वस्तान् यत्र ते पुरुषर्षभाः पाञ्चालान् सपरीवाराञ् जघ्नुर् द्रौणिपुरोगमाः
prasuptān niśi viśvastān yatra te puruṣarṣabhāḥ pāñcālān saparīvārāñ jaghnur drauṇipurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रामुच्यन्त पार्थास् ते पञ्च कृष्णबलाश्रयात् सात्यकिश् च महेष्वासः शेषाश् च निधनं गताः
yatrāmucyanta pārthās te pañca kṛṣṇabalāśrayāt sātyakiś ca maheṣvāsaḥ śeṣāś ca nidhanaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तॄन् उपाविशत्
draupadī putraśokārtā pitṛbhrātṛvadhārditā kṛtānaśanasaṃkalpā yatra bhartṝn upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपदीवचनाद् यत्र भीमो भीमपराक्रमः अन्वधावत संक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम्
draupadīvacanād yatra bhīmo bhīmaparākramaḥ anvadhāvata saṃkruddho bhāradvājaṃ guroḥ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनभयाद् यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिर् अस्त्रम् अवासृजत्
bhīmasenabhayād yatra daivenābhipracoditaḥ apāṇḍavāyeti ruṣā drauṇir astram avāsṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवम् इत्य् अब्रवीत् कृष्णः शमयंस् तस्य तद् वचः यत्रास्त्रम् अस्त्रेण च तच् छमयाम् आस फाल्गुनः
maivam ity abravīt kṛṣṇaḥ śamayaṃs tasya tad vacaḥ yatrāstram astreṇa ca tac chamayām āsa phālgunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश् चान्योन्यकारिताः तोयकर्मणि सर्वेषां राज्ञाम् उदकदानिके
drauṇidvaipāyanādīnāṃ śāpāś cānyonyakāritāḥ toyakarmaṇi sarveṣāṃ rājñām udakadānike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः सुतस्यैतद् इह प्रोक्तं दशमं पर्व सौप्तिकम्
gūḍhotpannasya cākhyānaṃ karṇasya pṛthayātmanaḥ sutasyaitad iha proktaṃ daśamaṃ parva sauptikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशास्मिन्न् अध्यायाः पर्वण्य् उक्ता महात्मना श्लोकाग्रम् अत्र कथितं शतान्य् अष्टौ तथैव च
aṣṭādaśāsminn adhyāyāḥ parvaṇy uktā mahātmanā ślokāgram atra kathitaṃ śatāny aṣṭau tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकाश् च सप्ततिः प्रोक्ता यथावद् अभिसंख्यया सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्य् अमितबुद्धिना
ślokāś ca saptatiḥ proktā yathāvad abhisaṃkhyayā sauptikaiṣīkasaṃbandhe parvaṇy amitabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वम् इदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः क्रोधावेशः प्रसादश् च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः
ata ūrdhvam idaṃ prāhuḥ strīparva karuṇodayam vilāpo vīrapatnīnāṃ yatrātikaruṇaḥ smṛtaḥ krodhāveśaḥ prasādaś ca gāndhārīdhṛtarāṣṭrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र तान् क्षत्रियाञ् शूरान् दिष्टान्तान् अनिवर्तिनः पुत्रान् भ्रातॄन् पितॄंश् चैव ददृशुर् निहतान् रणे
yatra tān kṣatriyāñ śūrān diṣṭāntān anivartinaḥ putrān bhrātṝn pitṝṃś caiva dadṛśur nihatān raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः राज्ञां तानि शरीराणि दाहयाम् आस शास्त्रतः
yatra rājā mahāprājñaḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ rājñāṃ tāni śarīrāṇi dāhayām āsa śāstrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् एकादशं प्रोक्तं पर्वातिकरुणं महत् सप्तविंशतिर् अध्यायाः पर्वण्य् अस्मिन्न् उदाहृताः
etad ekādaśaṃ proktaṃ parvātikaruṇaṃ mahat saptaviṃśatir adhyāyāḥ parvaṇy asminn udāhṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकाः सप्तशतं चात्र पञ्चसप्ततिर् उच्यते संख्यया भारताख्यानं कर्त्रा ह्य् अत्र महात्मना प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम्
ślokāḥ saptaśataṃ cātra pañcasaptatir ucyate saṃkhyayā bhāratākhyānaṃ kartrā hy atra mahātmanā praṇītaṃ sajjanamanovaiklavyāśrupravartakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् यत्र निर्वेदम् आपन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः घातयित्वा पितॄन् भ्रातॄन् पुत्रान् संबन्धिबान्धवान्
ataḥ paraṃ śāntiparva dvādaśaṃ buddhivardhanam yatra nirvedam āpanno dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ghātayitvā pitṝn bhrātṝn putrān saṃbandhibāndhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिपर्वणि धर्माश् च व्याख्याताः शरतल्पिकाः राजभिर् वेदितव्या ये सम्यङ् नयबुभुत्सुभिः
śāntiparvaṇi dharmāś ca vyākhyātāḥ śaratalpikāḥ rājabhir veditavyā ye samyaṅ nayabubhutsubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपद्धर्माश् च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शकाः यान् बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक् सर्वज्ञत्वम् अवाप्नुयात् मोक्षधर्माश् च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः
āpaddharmāś ca tatraiva kālahetupradarśakāḥ yān buddhvā puruṣaḥ samyak sarvajñatvam avāpnuyāt mokṣadharmāś ca kathitā vicitrā bahuvistarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशं पर्व निर्दिष्टम् एतत् प्राज्ञजनप्रियम् पर्वण्य् अत्र परिज्ञेयम् अध्यायानां शतत्रयम् त्रिंशच् चैव तथाध्याया नव चैव तपोधनाः
dvādaśaṃ parva nirdiṣṭam etat prājñajanapriyam parvaṇy atra parijñeyam adhyāyānāṃ śatatrayam triṃśac caiva tathādhyāyā nava caiva tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकानां तु सहस्राणि कीर्तितानि चतुर्दश पञ्च चैव शतान्य् आहुः पञ्चविंशतिसंख्यया
ślokānāṃ tu sahasrāṇi kīrtitāni caturdaśa pañca caiva śatāny āhuḥ pañcaviṃśatisaṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं तु विज्ञेयम् आनुशासनम् उत्तमम् यत्र प्रकृतिम् आपन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् भीष्माद् भागीरथीपुत्रात् कुरुराजो युधिष्ठिरः
ata ūrdhvaṃ tu vijñeyam ānuśāsanam uttamam yatra prakṛtim āpannaḥ śrutvā dharmaviniścayam bhīṣmād bhāgīrathīputrāt kururājo yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारो ऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयो निदर्शितः विविधानां च दानानां फलयोगाः पृथग्विधाः
vyavahāro 'tra kārtsnyena dharmārthīyo nidarśitaḥ vividhānāṃ ca dānānāṃ phalayogāḥ pṛthagvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पात्रविशेषाश् च दानानां च परो विधिः आचारविधियोगश् च सत्यस्य च परा गतिः
tathā pātraviśeṣāś ca dānānāṃ ca paro vidhiḥ ācāravidhiyogaś ca satyasya ca parā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सुबहुवृत्तान्तम् उत्तमं चानुशासनम् भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता
etat subahuvṛttāntam uttamaṃ cānuśāsanam bhīṣmasyātraiva saṃprāptiḥ svargasya parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् अध्यायानां शतं चात्र षट्चत्वारिंशद् एव च श्लोकानां तु सहस्राणि षट् सप्तैव शतानि च
etat trayodaśaṃ parva dharmaniścayakārakam adhyāyānāṃ śataṃ cātra ṣaṭcatvāriṃśad eva ca ślokānāṃ tu sahasrāṇi ṣaṭ saptaiva śatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् तत् संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानम् अनुत्तमम्
tato 'śvamedhikaṃ nāma parva proktaṃ caturdaśam tat saṃvartamaruttīyaṃ yatrākhyānam anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर् जन्म चोक्तं परिक्षितः दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात् संजीवनं पुनः
suvarṇakośasaṃprāptir janma coktaṃ parikṣitaḥ dagdhasyāstrāgninā pūrvaṃ kṛṣṇāt saṃjīvanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्यायां हयम् उत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैर् अमर्षणैः
caryāyāṃ hayam utsṛṣṭaṃ pāṇḍavasyānugacchataḥ tatra tatra ca yuddhāni rājaputrair amarṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण पुत्रिकाया धनंजयः संग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र दर्शितः अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानम् एव च
citrāṅgadāyāḥ putreṇa putrikāyā dhanaṃjayaḥ saṃgrāme babhruvāhena saṃśayaṃ cātra darśitaḥ aśvamedhe mahāyajñe nakulākhyānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तम् एतन् महाद्भुतम् अत्राध्यायशतं त्रिंशत् त्रयो ऽध्यायाश् च शब्दिताः
ity āśvamedhikaṃ parva proktam etan mahādbhutam atrādhyāyaśataṃ triṃśat trayo 'dhyāyāś ca śabditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च विंशतिश् च तथा श्लोकाः संख्यातास् तत्त्वदर्शिना
trīṇi ślokasahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca viṃśatiś ca tathā ślokāḥ saṃkhyātās tattvadarśinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत आश्रमवासाक्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् यत्र राज्यं परित्यज्य गान्धारीसहितो नृपः धृतराष्ट्राश्रमपदं विदुरश् च जगाम ह
tata āśramavāsākyaṃ parva pañcadaśaṃ smṛtam yatra rājyaṃ parityajya gāndhārīsahito nṛpaḥ dhṛtarāṣṭrāśramapadaṃ viduraś ca jagāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्य् अनुययौ तदा पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता
yaṃ dṛṣṭvā prasthitaṃ sādhvī pṛthāpy anuyayau tadā putrarājyaṃ parityajya guruśuśrūṣaṇe ratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र राजा हतान् पुत्रान् पौत्रान् अन्यांश् च पार्थिवान् लोकान्तरगतान् वीरान् अपश्यत् पुनरागतान्
yatra rājā hatān putrān pautrān anyāṃś ca pārthivān lokāntaragatān vīrān apaśyat punarāgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषेः प्रसादात् कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यम् अनुत्तमम् त्यक्त्वा शोकं सदारश् च सिद्धिं परमिकां गतः
ṛṣeḥ prasādāt kṛṣṇasya dṛṣṭvāścaryam anuttamam tyaktvā śokaṃ sadāraś ca siddhiṃ paramikāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः संजयश् च महामात्रो विद्वान् गावल्गणिर् वशी
yatra dharmaṃ samāśritya viduraḥ sugatiṃ gataḥ saṃjayaś ca mahāmātro vidvān gāvalgaṇir vaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः नारदाच् चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत्
dadarśa nāradaṃ yatra dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ nāradāc caiva śuśrāva vṛṣṇīnāṃ kadanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् आश्रमवासाख्यं पूर्वोक्तं सुमहाद्भुतम् द्विचत्वारिंशद् अध्यायाः पर्वैतद् अभिसंख्यया
etad āśramavāsākhyaṃ pūrvoktaṃ sumahādbhutam dvicatvāriṃśad adhyāyāḥ parvaitad abhisaṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रम् एकं श्लोकानां पञ्च श्लोकशतानि च षड् एव च तथा श्लोकाः संख्यातास् तत्त्वदर्शिना
sahasram ekaṃ ślokānāṃ pañca ślokaśatāni ca ṣaḍ eva ca tathā ślokāḥ saṃkhyātās tattvadarśinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शसहा युधि ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः
ataḥ paraṃ nibodhedaṃ mausalaṃ parva dāruṇam yatra te puruṣavyāghrāḥ śastrasparśasahā yudhi brahmadaṇḍaviniṣpiṣṭāḥ samīpe lavaṇāmbhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपाने पानगलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः एरकारूपिभिर् वज्रैर् निजघ्नुर् इतरेतरम्
āpāne pānagalitā daivenābhipracoditāḥ erakārūpibhir vajrair nijaghnur itaretaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सर्वक्षयं कृत्वा ताव् उभौ रामकेशवौ नातिचक्रमतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं समम्
yatra sarvakṣayaṃ kṛtvā tāv ubhau rāmakeśavau nāticakramatuḥ kālaṃ prāptaṃ sarvaharaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रार्जुनो द्वारवतीम् एत्य वृष्णिविनाकृताम् दृष्ट्वा विषादम् अगमत् परां चार्तिं नरर्षभः
yatrārjuno dvāravatīm etya vṛṣṇivinākṛtām dṛṣṭvā viṣādam agamat parāṃ cārtiṃ nararṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सत्कृत्य यदुश्रेष्ठं मातुलं शौरिम् आत्मनः ददर्श यदुवीराणाम् आपाने वैशसं महत्
sa satkṛtya yaduśreṣṭhaṃ mātulaṃ śaurim ātmanaḥ dadarśa yaduvīrāṇām āpāne vaiśasaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः संस्कारं लम्भयाम् आस वृष्णीनां च प्रधानतः
śarīraṃ vāsudevasya rāmasya ca mahātmanaḥ saṃskāraṃ lambhayām āsa vṛṣṇīnāṃ ca pradhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वृद्धबालम् आदाय द्वारवत्यास् ततो जनम् ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम्
sa vṛddhabālam ādāya dvāravatyās tato janam dadarśāpadi kaṣṭāyāṃ gāṇḍīvasya parābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां चैव दिव्यानाम् अस्त्राणाम् अप्रसन्नताम् नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानाम् अनित्यताम्
sarveṣāṃ caiva divyānām astrāṇām aprasannatām nāśaṃ vṛṣṇikalatrāṇāṃ prabhāvānām anityatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा निर्वेदम् आपन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयेत्
dṛṣṭvā nirvedam āpanno vyāsavākyapracoditaḥ dharmarājaṃ samāsādya saṃnyāsaṃ samarocayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतन् मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम्
ity etan mausalaṃ parva ṣoḍaśaṃ parikīrtitam adhyāyāṣṭau samākhyātāḥ ślokānāṃ ca śatatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाप्रस्थानिकं तस्माद् ऊर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः द्रौपद्या सहिता देव्या सिद्धिं परमिकां गताः
mahāprasthānikaṃ tasmād ūrdhvaṃ saptadaśaṃ smṛtam yatra rājyaṃ parityajya pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ draupadyā sahitā devyā siddhiṃ paramikāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राध्यायास् त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतं तथा विंशतिश् च तथा श्लोकाः संख्यातास् तत्त्वदर्शिना
atrādhyāyās trayaḥ proktāḥ ślokānāṃ ca śataṃ tathā viṃśatiś ca tathā ślokāḥ saṃkhyātās tattvadarśinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत् तद् अमानुषम् अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वैतद् अभिसंख्यया श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधनाः
svargaparva tato jñeyaṃ divyaṃ yat tad amānuṣam adhyāyāḥ pañca saṃkhyātāḥ parvaitad abhisaṃkhyayā ślokānāṃ dve śate caiva prasaṃkhyāte tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशैवम् एतानि पर्वाण्य् उक्तान्य् अशेषतः खिलेषु हरिवंशश् च भविष्यच् च प्रकीर्तितम्
aṣṭādaśaivam etāni parvāṇy uktāny aśeṣataḥ khileṣu harivaṃśaś ca bhaviṣyac ca prakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् अखिलम् आख्यातं भारतं पर्वसंग्रहात् अष्टादश समाजग्मुर् अक्षौहिण्यो युयुत्सया तन् महद् दारुणं युद्धम् अहान्य् अष्टादशाभवत्
etad akhilam ākhyātaṃ bhārataṃ parvasaṃgrahāt aṣṭādaśa samājagmur akṣauhiṇyo yuyutsayā tan mahad dāruṇaṃ yuddham ahāny aṣṭādaśābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो विद्याच् चतुरो वेदान् साङ्गोपनिषदान् द्विजः न चाख्यानम् इदं विद्यान् नैव स स्याद् विचक्षणः
yo vidyāc caturo vedān sāṅgopaniṣadān dvijaḥ na cākhyānam idaṃ vidyān naiva sa syād vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा त्व् इदम् उपाख्यानं श्राव्यम् अन्यन् न रोचते पुंस्कोकिलरुतं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वाग् इव
śrutvā tv idam upākhyānaṃ śrāvyam anyan na rocate puṃskokilarutaṃ śrutvā rūkṣā dhvāṅkṣasya vāg iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहासोत्तमाद् अस्माज् जायन्ते कविबुद्धयः पञ्चभ्य इव भूतेभ्यो लोकसंविधयस् त्रयः
itihāsottamād asmāj jāyante kavibuddhayaḥ pañcabhya iva bhūtebhyo lokasaṃvidhayas trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः
asyākhyānasya viṣaye purāṇaṃ vartate dvijāḥ antarikṣasya viṣaye prajā iva caturvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियागुणानां सर्वेषाम् इदम् आख्यानम् आश्रयः इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनःक्रियाः
kriyāguṇānāṃ sarveṣām idam ākhyānam āśrayaḥ indriyāṇāṃ samastānāṃ citrā iva manaḥkriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाश्रित्यैतद् आख्यानं कथा भुवि न विद्यते आहारम् अनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम्
anāśrityaitad ākhyānaṃ kathā bhuvi na vidyate āhāram anapāśritya śarīrasyeva dhāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.