Mahābhārata (critical edition) 1.3

स एवम् उक्त्वा तां क्षत्रियाम् आमन्त्र्य पौष्यसकाशम् आगच्छत्

sa evam uktvā tāṃ kṣatriyām āmantrya pauṣyasakāśam āgacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं दृष्ट्वोवाच भोः पौष्य प्रीतो ऽस्मीति

sa taṃ dṛṣṭvovāca bhoḥ pauṣya prīto 'smīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पौष्यः प्रत्युवाच भगवंश् चिरस्य पात्रम् आसाद्यते भवांश् च गुणवान् अतिथिः तत् करिष्ये श्राद्धम् क्षणः क्रियताम् इति

taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca bhagavaṃś cirasya pātram āsādyate bhavāṃś ca guṇavān atithiḥ tat kariṣye śrāddham kṣaṇaḥ kriyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रम् इच्छामि यथोपपन्नम् अन्नम् उपहृतं भवतेति

tam uttaṅkaḥ pratyuvāca kṛtakṣaṇa evāsmi śīghram icchāmi yathopapannam annam upahṛtaṃ bhavateti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथेत्य् उक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयाम् आस

sa tathety uktvā yathopapannenānnenainaṃ bhojayām āsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तङ्कः शीतम् अन्नं सकेशं दृष्ट्वा अशुच्य् एतद् इति मत्वा पौष्यम् उवाच यस्मान् मे अशुच्य् अन्नं ददासि तस्मद् अन्धो भविष्यसीति

athottaṅkaḥ śītam annaṃ sakeśaṃ dṛṣṭvā aśucy etad iti matvā pauṣyam uvāca yasmān me aśucy annaṃ dadāsi tasmad andho bhaviṣyasīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पौष्यः प्रत्युवाच यस्मात् त्वम् अप्य् अदुष्टम् अन्नं दूषयसि तस्माद् अनपत्यो भविष्यसीति

taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca yasmāt tvam apy aduṣṭam annaṃ dūṣayasi tasmād anapatyo bhaviṣyasīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ पौष्यस् तस्याशुचिभावम् अन्नस्यागमयाम् आस

so 'tha pauṣyas tasyāśucibhāvam annasyāgamayām āsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतं सकेशम् अशुचि मत्वोत्तङ्कं प्रसादयाम् आस भगवन्न् अज्ञानाद् एतद् अन्नं सकेशम् उपहृतं शीतं च तत् क्षामये भवन्तम् न भवेयम् अन्ध इति

atha tadannaṃ muktakeśyā striyopahṛtaṃ sakeśam aśuci matvottaṅkaṃ prasādayām āsa bhagavann ajñānād etad annaṃ sakeśam upahṛtaṃ śītaṃ ca tat kṣāmaye bhavantam na bhaveyam andha iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वम् अन्धो नचिराद् अनन्धो भविष्यसीति ममापि शापो न भवेद् भवता दत्त इति

tam uttaṅkaḥ pratyuvāca na mṛṣā bravīmi bhūtvā tvam andho nacirād anandho bhaviṣyasīti mamāpi śāpo na bhaved bhavatā datta iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पौष्यः प्रत्युवाच नाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुम् न हि मे मन्युर् अद्याप्य् उपशमं गच्छति किं चैतद् भवता न ज्ञायते यथा

taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca nāhaṃ śaktaḥ śāpaṃ pratyādātum na hi me manyur adyāpy upaśamaṃ gacchati kiṃ caitad bhavatā na jñāyate yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य; वाचि क्षुरो निहितस् तीक्ष्णधारः विपरीतम् एतद् उभयं क्षत्रियस्य; वाङ् नावनीती हृदयं तीक्ष्णधारम्

nāvanītaṃ hṛdayaṃ brāhmaṇasya; vāci kṣuro nihitas tīkṣṇadhāraḥ viparītam etad ubhayaṃ kṣatriyasya; vāṅ nāvanītī hṛdayaṃ tīkṣṇadhāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तद् एवं गते न शक्तो ऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात् तं शापम् अन्यथा कर्तुम् गम्यताम् इति

iti tad evaṃ gate na śakto 'haṃ tīkṣṇahṛdayatvāt taṃ śāpam anyathā kartum gamyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच भवताहम् अन्नस्याशुचिभावम् आगमय्य प्रत्यनुनीतः प्राक् च ते ऽभिहितम् यस्माद् अदुष्टम् अन्नं दूषयसि तस्माद् अनपत्यो भविष्यसीति दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति

tam uttaṅkaḥ pratyuvāca bhavatāham annasyāśucibhāvam āgamayya pratyanunītaḥ prāk ca te 'bhihitam yasmād aduṣṭam annaṃ dūṣayasi tasmād anapatyo bhaviṣyasīti duṣṭe cānne naiṣa mama śāpo bhaviṣyatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधयामस् तावद् इत्य् उक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस् ते कुण्डले गृहीत्वा

sādhayāmas tāvad ity uktvā prātiṣṭhatottaṅkas te kuṇḍale gṛhītvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपश्यत् पथि नग्नं श्रमणम् आगच्छन्तं मुहुर् मुहुर् दृश्यमानम् अदृश्यमानं च अथोत्तङ्कस् ते कुण्डले भूमौ निक्षिप्योदकार्थं प्रचक्रमे

so 'paśyat pathi nagnaṃ śramaṇam āgacchantaṃ muhur muhur dṛśyamānam adṛśyamānaṃ ca athottaṅkas te kuṇḍale bhūmau nikṣipyodakārthaṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे स श्रमणस् त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् तम् उत्तङ्को ऽभिसृत्य जग्राह स तद् रूपं विहाय तक्षकरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं विवेश

etasminn antare sa śramaṇas tvaramāṇa upasṛtya te kuṇḍale gṛhītvā prādravat tam uttaṅko 'bhisṛtya jagrāha sa tad rūpaṃ vihāya takṣakarūpaṃ kṛtvā sahasā dharaṇyāṃ vivṛtaṃ mahābilaṃ viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनम् अगच्छत् तम् उत्तङ्को ऽन्वाविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च नागान् अस्तुवद् एभिः श्लोकैः

praviśya ca nāgalokaṃ svabhavanam agacchat tam uttaṅko 'nvāviveśa tenaiva bilena praviśya ca nāgān astuvad ebhiḥ ślokaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभनाः वर्षन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः

ya airāvatarājānaḥ sarpāḥ samitiśobhanāḥ varṣanta iva jīmūtāḥ savidyutpavaneritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरूपाश् च विरूपाश् च तथा कल्माषकुण्डलाः आदित्यवन् नाकपृष्ठे रेजुर् ऐरावतोद्भवाः

surūpāś ca virūpāś ca tathā kalmāṣakuṇḍalāḥ ādityavan nākapṛṣṭhe rejur airāvatodbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहूनि नागवर्त्मानि गङ्गायास् तीर उत्तरे इच्छेत् को ऽर्कांशुसेनायां चर्तुम् ऐरावतं विना

bahūni nāgavartmāni gaṅgāyās tīra uttare icchet ko 'rkāṃśusenāyāṃ cartum airāvataṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतान्य् अशीतिर् अष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यद् एजति

śatāny aśītir aṣṭau ca sahasrāṇi ca viṃśatiḥ sarpāṇāṃ pragrahā yānti dhṛtarāṣṭro yad ejati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चैनम् उपसर्पन्ति ये च दूरं परं गताः अहम् ऐरावतज्येष्ठभ्रातृभ्यो ऽकरवं नमः

ye cainam upasarpanti ye ca dūraṃ paraṃ gatāḥ aham airāvatajyeṣṭhabhrātṛbhyo 'karavaṃ namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत् सदा तं काद्रवेयम् अस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम्

yasya vāsaḥ kurukṣetre khāṇḍave cābhavat sadā taṃ kādraveyam astauṣaṃ kuṇḍalārthāya takṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्षकश् चाश्वसेनश् च नित्यं सहचराव् उभौ कुरुक्षेत्रे निवसतां नदीम् इक्षुमतीम् अनु

takṣakaś cāśvasenaś ca nityaṃ sahacarāv ubhau kurukṣetre nivasatāṃ nadīm ikṣumatīm anu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जघन्यजस् तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः श्रुतः अवसद्यो महद् द्युम्नि प्रार्थयन् नागमुख्यताम् करवाणि सदा चाहं नमस् तस्मै महात्मने

jaghanyajas takṣakasya śrutaseneti yaḥ śrutaḥ avasadyo mahad dyumni prārthayan nāgamukhyatām karavāṇi sadā cāhaṃ namas tasmai mahātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्तुवन्न् अपि नागान् यदा ते कुण्डले नालभद् अथापश्यत् स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य पटं वयन्त्यौ

evaṃ stuvann api nāgān yadā te kuṇḍale nālabhad athāpaśyat striyau tantre adhiropya paṭaṃ vayantyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंश् च तन्त्रे कृष्णाः सिताश् च तन्तवः चक्रं चापश्यत् षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानम् पुरुषं चापश्यद् दर्शनीयम्

tasmiṃś ca tantre kṛṣṇāḥ sitāś ca tantavaḥ cakraṃ cāpaśyat ṣaḍbhiḥ kumāraiḥ parivartyamānam puruṣaṃ cāpaśyad darśanīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तान् सर्वांस् तुष्टाव एभिर् मन्त्रवादश्लोकैः

sa tān sarvāṃs tuṣṭāva ebhir mantravādaślokaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीण्य् अर्पितान्य् अत्र शतानि मध्ये; षष्टिश् च नित्यं चरति ध्रुवे ऽस्मिन् चक्रे चतुर्विंशतिपर्वयोगे; षड् यत् कुमाराः परिवर्तयन्ति

trīṇy arpitāny atra śatāni madhye; ṣaṣṭiś ca nityaṃ carati dhruve 'smin cakre caturviṃśatiparvayoge; ṣaḍ yat kumārāḥ parivartayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रं चेदं विश्वरूपं युवत्यौ; वयतस् तन्तून् सततं वर्तयन्त्यौ कृष्णान् सितांश् चैव विवर्तयन्त्यौ; भूतान्य् अजस्रं भुवनानि चैव

tantraṃ cedaṃ viśvarūpaṃ yuvatyau; vayatas tantūn satataṃ vartayantyau kṛṣṇān sitāṃś caiva vivartayantyau; bhūtāny ajasraṃ bhuvanāni caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रस्य भर्ता भुवनस्य गोप्ता; वृत्रस्य हन्ता नमुचेर् निहन्ता कृष्णे वसानो वसने महात्मा; सत्यानृते यो विविनक्ति लोके

vajrasya bhartā bhuvanasya goptā; vṛtrasya hantā namucer nihantā kṛṣṇe vasāno vasane mahātmā; satyānṛte yo vivinakti loke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वाजिनं गर्भम् अपां पुराणं; वैश्वानरं वाहनम् अभ्युपेतः नमः सदास्मै जगदीश्वराय; लोकत्रयेशाय पुरंदराय

yo vājinaṃ garbham apāṃ purāṇaṃ; vaiśvānaraṃ vāhanam abhyupetaḥ namaḥ sadāsmai jagadīśvarāya; lokatrayeśāya puraṃdarāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स एनं पुरुषः प्राह प्रीतो ऽस्मि ते ऽहम् अनेन स्तोत्रेण किं ते प्रियं करवाणीति

tataḥ sa enaṃ puruṣaḥ prāha prīto 'smi te 'ham anena stotreṇa kiṃ te priyaṃ karavāṇīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तम् उवाच नागा मे वशम् ईयुर् इति

sa tam uvāca nāgā me vaśam īyur iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एनं पुरुषः पुनर् उवाच एतम् अश्वम् अपाने धमस्वेति

sa enaṃ puruṣaḥ punar uvāca etam aśvam apāne dhamasveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तम् अश्वम् अपाने ऽधमत् अथाश्वाद् धम्यमानात् सर्वस्रोतोभ्यः सधूमा अर्चिषो ऽग्नेर् निष्पेतुः

sa tam aśvam apāne 'dhamat athāśvād dhamyamānāt sarvasrotobhyaḥ sadhūmā arciṣo 'gner niṣpetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभिर् नागलोको धूपितः

tābhir nāgaloko dhūpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ससंभ्रमस् तक्षको ऽग्नितेजोभयविषण्णस् ते कुण्डले गृहीत्वा सहसा स्वभवनान् निष्क्रम्योत्तङ्कम् उवाच एते कुण्डले प्रतिगृह्णातु भवान् इति

atha sasaṃbhramas takṣako 'gnitejobhayaviṣaṇṇas te kuṇḍale gṛhītvā sahasā svabhavanān niṣkramyottaṅkam uvāca ete kuṇḍale pratigṛhṇātu bhavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते प्रतिजग्राहोत्तङ्कः कुण्डले प्रतिगृह्याचिन्तयत् अद्य तत् पुण्यकम् उपाध्यायिन्याः दूरं चाहम् अभ्यागतः कथं नु खलु संभावयेयम् इति

sa te pratijagrāhottaṅkaḥ kuṇḍale pratigṛhyācintayat adya tat puṇyakam upādhyāyinyāḥ dūraṃ cāham abhyāgataḥ kathaṃ nu khalu saṃbhāvayeyam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत एनं चिन्तयानम् एव स पुरुष उवाच उत्तङ्क एनम् अश्वम् अधिरोह एष त्वां क्षणाद् एवोपाध्यायकुलं प्रापयिष्यतीति

tata enaṃ cintayānam eva sa puruṣa uvāca uttaṅka enam aśvam adhiroha eṣa tvāṃ kṣaṇād evopādhyāyakulaṃ prāpayiṣyatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथेत्य् उक्त्वा तम् अश्वम् अधिरुह्य प्रत्याजगामोपाध्यायकुलम् उपाध्यायिनी च स्नाता केशान् आवपयन्त्य् उपविष्टोत्तङ्को नागच्छतीति शापायास्य मनो दधे

sa tathety uktvā tam aśvam adhiruhya pratyājagāmopādhyāyakulam upādhyāyinī ca snātā keśān āvapayanty upaviṣṭottaṅko nāgacchatīti śāpāyāsya mano dadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तङ्कः प्रविश्य उपाध्यायिनीम् अभ्यवादयत् ते चास्यै कुण्डले प्रायच्छत्

athottaṅkaḥ praviśya upādhyāyinīm abhyavādayat te cāsyai kuṇḍale prāyacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चैनं प्रत्युवाच उत्तङ्क देशे काले ऽभ्यागतः स्वागतं ते वत्स मनाग् असि मया न शप्तः श्रेयस् तवोपस्थितम् सिद्धिम् आप्नुहीति

sā cainaṃ pratyuvāca uttaṅka deśe kāle 'bhyāgataḥ svāgataṃ te vatsa manāg asi mayā na śaptaḥ śreyas tavopasthitam siddhim āpnuhīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तङ्क उपाध्यायम् अभ्यवादयत् तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क स्वागतं ते किं चिरं कृतम् इति

athottaṅka upādhyāyam abhyavādayat tam upādhyāyaḥ pratyuvāca vatsottaṅka svāgataṃ te kiṃ ciraṃ kṛtam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उत्तङ्क उपाध्यायं प्रत्युवाच भोस् तक्षकेण नागराजेन विघ्नः कृतो ऽस्मिन् कर्मणि तेनास्मि नागलोकं नीतः

tam uttaṅka upādhyāyaṃ pratyuvāca bhos takṣakeṇa nāgarājena vighnaḥ kṛto 'smin karmaṇi tenāsmi nāgalokaṃ nītaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र च मया दृष्टे स्त्रियौ तन्त्रे ऽधिरोप्य पटं वयन्त्यौ तस्मिंश् च तन्त्रे कृष्णाः सिताश् च तन्तवः किं तत्

tatra ca mayā dṛṣṭe striyau tantre 'dhiropya paṭaṃ vayantyau tasmiṃś ca tantre kṛṣṇāḥ sitāś ca tantavaḥ kiṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र च मया चक्रं दृष्टं द्वादशारम् षट् चैनं कुमाराः परिवर्तयन्ति तद् अपि किम्

tatra ca mayā cakraṃ dṛṣṭaṃ dvādaśāram ṣaṭ cainaṃ kumārāḥ parivartayanti tad api kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषश् चापि मया दृष्टः स पुनः कः

puruṣaś cāpi mayā dṛṣṭaḥ sa punaḥ kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वश् चातिप्रमाणयुक्तः स चापि कः

aśvaś cātipramāṇayuktaḥ sa cāpi kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथि गच्छता मया ऋषभो दृष्टः तं च पुरुषो ऽधिरूढः तेनास्मि सोपचारम् उक्तः उत्तङ्कास्य ऋषभस्य पुरीषं भक्षय उपाध्यायेनापि ते भक्षितम् इति ततस् तद्वचनान् मया तदृषभस्य पुरीषम् उपयुक्तम् तद् इच्छामि भवतोपदिष्टं किं तद् इति

pathi gacchatā mayā ṛṣabho dṛṣṭaḥ taṃ ca puruṣo 'dhirūḍhaḥ tenāsmi sopacāram uktaḥ uttaṅkāsya ṛṣabhasya purīṣaṃ bhakṣaya upādhyāyenāpi te bhakṣitam iti tatas tadvacanān mayā tadṛṣabhasya purīṣam upayuktam tad icchāmi bhavatopadiṣṭaṃ kiṃ tad iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैवम् उक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच ये ते स्त्रियौ धाता विधाता च ये च ते कृष्णाः सिताश् च तन्तवस् ते रात्र्यहनी

tenaivam ukta upādhyāyaḥ pratyuvāca ye te striyau dhātā vidhātā ca ye ca te kṛṣṇāḥ sitāś ca tantavas te rātryahanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अपि तच् चक्रं द्वादशारं षट् कुमाराः परिवर्तयन्ति ते ऋतवः षट् संवत्सरश् चक्रम् यः पुरुषः स पर्जन्यः यो ऽश्वः सो ऽग्निः

yad api tac cakraṃ dvādaśāraṃ ṣaṭ kumārāḥ parivartayanti te ṛtavaḥ ṣaṭ saṃvatsaraś cakram yaḥ puruṣaḥ sa parjanyaḥ yo 'śvaḥ so 'gniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य ऋषभस् त्वया पथि गच्छता दृष्टः स ऐरावतो नागराजः यश् चैनम् अधिरूढः स इन्द्रः यद् अपि ते पुरीषं भक्षितं तस्य ऋषभस्य तद् अमृतम्

ya ṛṣabhas tvayā pathi gacchatā dṛṣṭaḥ sa airāvato nāgarājaḥ yaś cainam adhirūḍhaḥ sa indraḥ yad api te purīṣaṃ bhakṣitaṃ tasya ṛṣabhasya tad amṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन खल्व् असि न व्यापन्नस् तस्मिन् नागभवने स चापि मम सखा इन्द्रः

tena khalv asi na vyāpannas tasmin nāgabhavane sa cāpi mama sakhā indraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनुग्रहात् कुण्डले गृहीत्वा पुनर् अभ्यागतो ऽसि तत् सौम्य गम्यताम् अनुजाने भवन्तम् श्रेयो ऽवाप्स्यसीति

tadanugrahāt kuṇḍale gṛhītvā punar abhyāgato 'si tat saumya gamyatām anujāne bhavantam śreyo 'vāpsyasīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उपाध्यायेनानुज्ञात उत्तङ्कः क्रुद्धस् तक्षकस्य प्रतिचिकीर्षमाणो हास्तिनपुरं प्रतस्थे

sa upādhyāyenānujñāta uttaṅkaḥ kruddhas takṣakasya praticikīrṣamāṇo hāstinapuraṃ pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हास्तिनपुरं प्राप्य नचिराद् द्विजसत्तमः समागच्छत राजानम् उत्तङ्को जनमेजयम्

sa hāstinapuraṃ prāpya nacirād dvijasattamaḥ samāgacchata rājānam uttaṅko janamejayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा तक्षशिलातस् तं निवृत्तम् अपराजितम् सम्यग् विजयिनं दृष्ट्वा समन्तान् मन्त्रिभिर् वृतम्

purā takṣaśilātas taṃ nivṛttam aparājitam samyag vijayinaṃ dṛṣṭvā samantān mantribhir vṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै जयाशिषः पूर्वं यथान्यायं प्रयुज्य सः उवाचैनं वचः काले शब्दसंपन्नया गिरा

tasmai jayāśiṣaḥ pūrvaṃ yathānyāyaṃ prayujya saḥ uvācainaṃ vacaḥ kāle śabdasaṃpannayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यस्मिन् करणीये त्वं कार्ये पार्थिवसत्तम बाल्याद् इवान्यद् एव त्वं कुरुषे नृपसत्तम

anyasmin karaṇīye tvaṃ kārye pārthivasattama bālyād ivānyad eva tvaṃ kuruṣe nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु विप्रेण स राजा प्रत्युवाच ह जनमेजयः प्रसन्नात्मा सम्यक् संपूज्य तं मुनिम्

evam uktas tu vipreṇa sa rājā pratyuvāca ha janamejayaḥ prasannātmā samyak saṃpūjya taṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसां प्रजानां परिपालनेन; स्वं क्षत्रधर्मं परिपालयामि प्रब्रूहि वा किं क्रियतां द्विजेन्द्र; शुश्रूषुर् अस्म्य् अद्य वचस् त्वदीयम्

āsāṃ prajānāṃ paripālanena; svaṃ kṣatradharmaṃ paripālayāmi prabrūhi vā kiṃ kriyatāṃ dvijendra; śuśrūṣur asmy adya vacas tvadīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवम् उक्तस् तु नृपोत्तमेन; द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः उवाच राजानम् अदीनसत्त्वं; स्वम् एव कार्यं नृपतेश् च यत् तत्

sa evam uktas tu nṛpottamena; dvijottamaḥ puṇyakṛtāṃ variṣṭhaḥ uvāca rājānam adīnasattvaṃ; svam eva kāryaṃ nṛpateś ca yat tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्षकेण नरेन्द्रेन्द्र येन ते हिंसितः पिता तस्मै प्रतिकुरुष्व त्वं पन्नगाय दुरात्मने

takṣakeṇa narendrendra yena te hiṃsitaḥ pitā tasmai pratikuruṣva tvaṃ pannagāya durātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकालं च मन्ये ऽहं विधिदृष्टस्य कर्मणः तद् गच्छापचितिं राजन् पितुस् तस्य महात्मनः

kāryakālaṃ ca manye 'haṃ vidhidṛṣṭasya karmaṇaḥ tad gacchāpacitiṃ rājan pitus tasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन ह्य् अनपराधी स दष्टो दुष्टान्तरात्मना पञ्चत्वम् अगमद् राजा वज्राहत इव द्रुमः

tena hy anaparādhī sa daṣṭo duṣṭāntarātmanā pañcatvam agamad rājā vajrāhata iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलदर्पसमुत्सिक्तस् तक्षकः पन्नगाधमः अकार्यं कृतवान् पापो यो ऽदशत् पितरं तव

baladarpasamutsiktas takṣakaḥ pannagādhamaḥ akāryaṃ kṛtavān pāpo yo 'daśat pitaraṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजर्षिवंशगोप्तारम् अमरप्रतिमं नृपम् जघान काश्यपं चैव न्यवर्तयत पापकृत्

rājarṣivaṃśagoptāram amarapratimaṃ nṛpam jaghāna kāśyapaṃ caiva nyavartayata pāpakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धुम् अर्हसि तं पापं ज्वलिते हव्यवाहने सर्पसत्रे महाराज त्वयि तद् धि विधीयते

dagdhum arhasi taṃ pāpaṃ jvalite havyavāhane sarpasatre mahārāja tvayi tad dhi vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पितुश् चापचितिं गतवांस् त्वं भविष्यसि मम प्रियं च सुमहत् कृतं राजन् भविष्यति

evaṃ pituś cāpacitiṃ gatavāṃs tvaṃ bhaviṣyasi mama priyaṃ ca sumahat kṛtaṃ rājan bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणः पृथिवीपाल मम येन दुरात्मना विघ्नः कृतो महाराज गुर्वर्थं चरतो ऽनघ

karmaṇaḥ pṛthivīpāla mama yena durātmanā vighnaḥ kṛto mahārāja gurvarthaṃ carato 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तु नृपतिस् तक्षकस्य चुकोप ह उत्तङ्कवाक्यहविषा दीप्तो ऽग्निर् हविषा यथा

etac chrutvā tu nṛpatis takṣakasya cukopa ha uttaṅkavākyahaviṣā dīpto 'gnir haviṣā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छच् च तदा राजा मन्त्रिणः स्वान् सुदुःखितः उत्तङ्कस्यैव सांनिध्ये पितुः स्वर्गगतिं प्रति

apṛcchac ca tadā rājā mantriṇaḥ svān suduḥkhitaḥ uttaṅkasyaiva sāṃnidhye pituḥ svargagatiṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव हि स राजेन्द्रो दुःखशोकाप्लुतो ऽभवत् यदैव पितरं वृत्तम् उत्तङ्काद् अशृणोत् तदा

tadaiva hi sa rājendro duḥkhaśokāpluto 'bhavat yadaiva pitaraṃ vṛttam uttaṅkād aśṛṇot tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.