Library·Mahābhārata (critical edition)·12·12.326
भीष्म उवाच एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस् तथ्यैश् च नामभिः तं मुनिं दर्शयाम् आस नारदं विश्वरूपधृक्
bhīṣma uvāca evaṃ stutaḥ sa bhagavān guhyais tathyaiś ca nāmabhiḥ taṃ muniṃ darśayām āsa nāradaṃ viśvarūpadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चिच् चन्द्रविशुद्धात्मा किं चिच् चन्द्राद् विशेषवान् कृशानुवर्णः किं चिच् च किं चिद् धिष्ण्याकृतिः प्रभुः
kiṃ cic candraviśuddhātmā kiṃ cic candrād viśeṣavān kṛśānuvarṇaḥ kiṃ cic ca kiṃ cid dhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकपत्रवर्णः किं चिच् च किं चित् स्फटिकसप्रभः नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्व चित्
śukapatravarṇaḥ kiṃ cic ca kiṃ cit sphaṭikasaprabhaḥ nīlāñjanacayaprakhyo jātarūpaprabhaḥ kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवालाङ्कुरवर्णश् च श्वेतवर्णः क्व चिद् बभौ क्व चित् सुवर्णवर्णाभो वैडूर्यसदृशः क्व चित्
pravālāṅkuravarṇaś ca śvetavarṇaḥ kva cid babhau kva cit suvarṇavarṇābho vaiḍūryasadṛśaḥ kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलवैडूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्व चित् मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्व चित्
nīlavaiḍūryasadṛśa indranīlanibhaḥ kva cit mayūragrīvavarṇābho muktāhāranibhaḥ kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् वर्णान् बहुविधान् रूपे बिभ्रत् सनातनः सहस्रनयनः श्रीमाञ् शतशीर्षः सहस्रपात्
etān varṇān bahuvidhān rūpe bibhrat sanātanaḥ sahasranayanaḥ śrīmāñ śataśīrṣaḥ sahasrapāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रोदरबाहुश् च अव्यक्त इति च क्व चित् ॐकारम् उद्गिरन् वक्त्रात् सावित्रीं च तदन्वयाम्
sahasrodarabāhuś ca avyakta iti ca kva cit oṃkāram udgiran vaktrāt sāvitrīṃ ca tadanvayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषेभ्यश् चैव वक्त्रेभ्यश् चतुर्वेदोद्गतं वसु आरण्यकं जगौ देवो हरिर् नारायणो वशी
śeṣebhyaś caiva vaktrebhyaś caturvedodgataṃ vasu āraṇyakaṃ jagau devo harir nārāyaṇo vaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदीं कमण्डलुं दर्भान् मणिरूपान् अथोपलान् अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम् धारयाम् आस देवेशो हस्तैर् यज्ञपतिस् तदा
vedīṃ kamaṇḍaluṃ darbhān maṇirūpān athopalān ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca jvalitaṃ ca hutāśanam dhārayām āsa deveśo hastair yajñapatis tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः वाग्यतः प्रयतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् तम् उवाच नतं मूर्ध्ना देवानाम् आदिर् अव्ययः
taṃ prasannaṃ prasannātmā nārado dvijasattamaḥ vāgyataḥ prayato bhūtvā vavande parameśvaram tam uvāca nataṃ mūrdhnā devānām ādir avyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकतश् च द्वितश् चैव त्रितश् चैव महर्षयः इमं देशम् अनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः
ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva maharṣayaḥ imaṃ deśam anuprāptā mama darśanalālasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश् चन ऋते ह्य् एकान्तिकश्रेष्ठात् त्वं चैवैकान्तिको मतः
na ca māṃ te dadṛśire na ca drakṣyati kaś cana ṛte hy ekāntikaśreṣṭhāt tvaṃ caivaikāntiko mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैतास् तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज तास् त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम्
mamaitās tanavaḥ śreṣṭhā jātā dharmagṛhe dvija tās tvaṃ bhajasva satataṃ sādhayasva yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृणीष्व च वरं विप्र मत्तस् त्वं यम् इहेच्छसि प्रसन्नो ऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिर् इहाव्ययः
vṛṇīṣva ca varaṃ vipra mattas tvaṃ yam ihecchasi prasanno 'haṃ tavādyeha viśvamūrtir ihāvyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च सद्यः फलम् अवाप्तं वै दृष्टो यद् भगवान् मया
nārada uvāca adya me tapaso deva yamasya niyamasya ca sadyaḥ phalam avāptaṃ vai dṛṣṭo yad bhagavān mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस् त्वं यत् सनातनः भगवान् विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर् महाप्रभुः
vara eṣa mamātyantaṃ dṛṣṭas tvaṃ yat sanātanaḥ bhagavān viśvadṛk siṃhaḥ sarvamūrtir mahāprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम्
bhīṣma uvāca evaṃ saṃdarśayitvā tu nāradaṃ parameṣṭhijam uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे ह्य् अनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश् चन्द्रवर्चसः एकाग्राश् चिन्तयेयुर् मां नैषां विघ्नो भवेद् इति
ime hy anindriyāhārā madbhaktāś candravarcasaḥ ekāgrāś cintayeyur māṃ naiṣāṃ vighno bhaved iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धाश् चैते महाभागाः पुरा ह्य् एकान्तिनो ऽभवन् तमोरजोविनिर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्य् असंशयम्
siddhāś caite mahābhāgāḥ purā hy ekāntino 'bhavan tamorajovinirmuktā māṃ pravekṣyanty asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दृश्यश् चक्षुषा यो ऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च न घ्रेयश् चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः
na dṛśyaś cakṣuṣā yo 'sau na spṛśyaḥ sparśanena ca na ghreyaś caiva gandhena rasena ca vivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस् तमश् चैव न गुणास् तं भजन्ति वै यश् च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते
sattvaṃ rajas tamaś caiva na guṇās taṃ bhajanti vai yaś ca sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति अजो नित्यः शाश्वतश् च निर्गुणो निष्कलस् तथा
bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na vinaśyati ajo nityaḥ śāśvataś ca nirguṇo niṣkalas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विर्द्वादशेभ्यस् तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः पुरुषो निष्क्रियश् चैव ज्ञानदृश्यश् च कथ्यते
dvirdvādaśebhyas tattvebhyaḥ khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ puruṣo niṣkriyaś caiva jñānadṛśyaś ca kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तम स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः
yaṃ praviśya bhavantīha muktā vai dvijasattama sa vāsudevo vijñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद शुभाशुभैः कर्मभिर् यो न लिप्यति कदा चन
paśya devasya māhātmyaṃ mahimānaṃ ca nārada śubhāśubhaiḥ karmabhir yo na lipyati kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस् तमश् चैव गुणान् एतान् प्रचक्षते एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च
sattvaṃ rajas tamaś caiva guṇān etān pracakṣate ete sarvaśarīreṣu tiṣṭhanti vicaranti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् गुणांस् तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते निर्गुणो गुणभुक् चैव गुणस्रष्टा गुणाधिकः
etān guṇāṃs tu kṣetrajño bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate nirguṇo guṇabhuk caiva guṇasraṣṭā guṇādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्य् अप्सु प्रलीयते ज्योतिष्य् आपः प्रलीयन्ते ज्योतिर् वायौ प्रलीयते
jagatpratiṣṭhā devarṣe pṛthivy apsu pralīyate jyotiṣy āpaḥ pralīyante jyotir vāyau pralīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खे वायुः प्रलयं याति मनस्य् आकाशम् एव च मनो हि परमं भूतं तद् अव्यक्ते प्रलीयते
khe vāyuḥ pralayaṃ yāti manasy ākāśam eva ca mano hi paramaṃ bhūtaṃ tad avyakte pralīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन् निष्क्रिये संप्रलीयते नास्ति तस्मात् परतरं पुरुषाद् वै सनातनात्
avyaktaṃ puruṣe brahman niṣkriye saṃpralīyate nāsti tasmāt parataraṃ puruṣād vai sanātanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ऋते तम् एकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम् सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः
nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam ṛte tam ekaṃ puruṣaṃ vāsudevaṃ sanātanam sarvabhūtātmabhūto hi vāsudevo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम् ते समेता महात्मानः शरीरम् इति संज्ञितम्
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam te sametā mahātmānaḥ śarīram iti saṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाविशति यो ब्रह्मन्न् अदृश्यो लघुविक्रमः उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन् प्रभुः
tadāviśati yo brahmann adṛśyo laghuvikramaḥ utpanna eva bhavati śarīraṃ ceṣṭayan prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्व चित् न च जीवं विना ब्रह्मन् धातवश् चेष्टयन्त्य् उत
na vinā dhātusaṃghātaṃ śarīraṃ bhavati kva cit na ca jīvaṃ vinā brahman dhātavaś ceṣṭayanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः तस्मात् सनत्कुमारत्वं यो लभेत स्वकर्मणा
sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ śeṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ tasmāt sanatkumāratvaṃ yo labheta svakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिंश् च सर्वभूतानि प्रलयं यान्ति संक्षये स मनः सर्वभूतानां प्रद्युम्नः परिपठ्यते
yasmiṃś ca sarvabhūtāni pralayaṃ yānti saṃkṣaye sa manaḥ sarvabhūtānāṃ pradyumnaḥ paripaṭhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रसूतो यः कर्ता कार्यं कारणम् एव च यस्मात् सर्वं प्रभवति जगत् स्थावरजङ्गमम् सो ऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु
tasmāt prasūto yaḥ kartā kāryaṃ kāraṇam eva ca yasmāt sarvaṃ prabhavati jagat sthāvarajaṅgamam so 'niruddhaḥ sa īśāno vyaktiḥ sā sarvakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वासुदेवो भगवान् क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ज्ञेयः स एव भगवाञ् जीवः संकर्षणः प्रभुः
yo vāsudevo bhagavān kṣetrajño nirguṇātmakaḥ jñeyaḥ sa eva bhagavāñ jīvaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकर्षणाच् च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते प्रद्युम्नाद् यो ऽनिरुद्धस् तु सो ऽहंकारो महेश्वरः
saṃkarṣaṇāc ca pradyumno manobhūtaḥ sa ucyate pradyumnād yo 'niruddhas tu so 'haṃkāro maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तः सर्वं संभवति जगत् स्थावरजङ्गमम् अक्षरं च क्षरं चैव सच् चासच् चैव नारद
mattaḥ sarvaṃ saṃbhavati jagat sthāvarajaṅgamam akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva sac cāsac caiva nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास् तु ये मम अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः
māṃ praviśya bhavantīha muktā bhaktās tu ye mama ahaṃ hi puruṣo jñeyo niṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गुणो निष्कलश् चैव निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः एतत् त्वया न विज्ञेयं रूपवान् इति दृश्यते इच्छन् मुहूर्तान् नश्येयम् ईशो ऽहं जगतो गुरुः
nirguṇo niṣkalaś caiva nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ etat tvayā na vijñeyaṃ rūpavān iti dṛśyate icchan muhūrtān naśyeyam īśo 'haṃ jagato guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माया ह्य् एषा मया सृष्टा यन् मां पश्यसि नारद सर्वभूतगुणैर् युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुम् अर्हसि मयैतत् कथितं सम्यक् तव मूर्तिचतुष्टयम्
māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā yan māṃ paśyasi nārada sarvabhūtaguṇair yuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi mayaitat kathitaṃ samyak tava mūrticatuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धा ह्य् एते महाभागा नरा ह्य् एकान्तिनो ऽभवन् तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने
siddhā hy ete mahābhāgā narā hy ekāntino 'bhavan tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ pravekṣyanti ca māṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नारद अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः मैवं ते बुद्धिर् अत्राभूद् दृष्टो जीवो मयेति च
ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca kāraṇaṃ cāpi nārada ahaṃ hi jīvasaṃjño vai mayi jīvaḥ samāhitaḥ maivaṃ te buddhir atrābhūd dṛṣṭo jīvo mayeti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन् भूतग्रामान्तरात्मकः भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्य् अहम्
ahaṃ sarvatrago brahman bhūtagrāmāntarātmakaḥ bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na naśāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यगर्भो लोकादिश् चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः
hiraṇyagarbho lokādiś caturvaktro niruktagaḥ brahmā sanātano devo mama bahvarthacintakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यैकादश मे रुद्रान् दक्षिणं पार्श्वम् आस्थितान् द्वादशैव तथादित्यान् वामं पार्श्वं समास्थितान्
paśyaikādaśa me rudrān dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitān dvādaśaiva tathādityān vāmaṃ pārśvaṃ samāsthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतश् चैव मे पश्य वसून् अष्टौ सुरोत्तमान् नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः
agrataś caiva me paśya vasūn aṣṭau surottamān nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान् प्रजापतीन् पश्य पश्य सप्त ऋषीन् अपि वेदान् यज्ञांश् च शतशः पश्यामृतम् अथौषधीः
sarvān prajāpatīn paśya paśya sapta ṛṣīn api vedān yajñāṃś ca śataśaḥ paśyāmṛtam athauṣadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपांसि नियमांश् चैव यमान् अपि पृथग्विधान् तथाष्टगुणम् ऐश्वर्यम् एकस्थं पश्य मूर्तिमत्
tapāṃsi niyamāṃś caiva yamān api pṛthagvidhān tathāṣṭaguṇam aiśvaryam ekasthaṃ paśya mūrtimat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनीम् वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम्
śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca pṛthivīṃ ca kakudminīm vedānāṃ mātaraṃ paśya matsthāṃ devīṃ sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम् अम्भोधरान् समुद्रांश् च सरांसि सरितस् तथा
dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ paśya nārada khecaram ambhodharān samudrāṃś ca sarāṃsi saritas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तिमन्तः पितृगणांश् चतुरः पश्य सत्तम त्रींश् चैवेमान् गुणान् पश्य मत्स्थान् मूर्तिविवर्जितान्
mūrtimantaḥ pitṛgaṇāṃś caturaḥ paśya sattama trīṃś caivemān guṇān paśya matsthān mūrtivivarjitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवकार्याद् अपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते देवानां च पितॄणां च पिता ह्य् एको ऽहम् आदितः
devakāryād api mune pitṛkāryaṃ viśiṣyate devānāṃ ca pitṝṇāṃ ca pitā hy eko 'ham āditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हयशिरो भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयान्वितम्
ahaṃ hayaśiro bhūtvā samudre paścimottare pibāmi suhutaṃ havyaṃ kavyaṃ ca śraddhayānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मद्यज्ञम् अयजत् स्वयम् ततस् तस्मै वरान् प्रीतो ददाव् अहम् अनुत्तमान्
mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā madyajñam ayajat svayam tatas tasmai varān prīto dadāv aham anuttamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वम् एव च अहंकारकृतं चैव नाम पर्यायवाचकम्
matputratvaṃ ca kalpādau lokādhyakṣatvam eva ca ahaṃkārakṛtaṃ caiva nāma paryāyavācakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्राम्यति कश् चन त्वं चैव वरदो ब्रह्मन् वरेप्सूनां भविष्यसि
tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ nātikrāmyati kaś cana tvaṃ caiva varado brahman varepsūnāṃ bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन पितॄणां च महाभाग सततं संशितव्रत विविधानां च भूतानां त्वम् उपास्यो भविष्यसि
surāsuragaṇānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca tapodhana pitṝṇāṃ ca mahābhāga satataṃ saṃśitavrata vividhānāṃ ca bhūtānāṃ tvam upāsyo bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादुर्भावगतश् चाहं सुरकार्येषु नित्यदा अनुशास्यस् त्वया ब्रह्मन् नियोज्यश् च सुतो यथा
prādurbhāvagataś cāhaṃ surakāryeṣu nityadā anuśāsyas tvayā brahman niyojyaś ca suto yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतांश् चान्यांश् च रुचिरान् ब्रह्मणे ऽमिततेजसे अहं दत्त्वा वरान् प्रीतो निवृत्तिपरमो ऽभवम्
etāṃś cānyāṃś ca rucirān brahmaṇe 'mitatejase ahaṃ dattvā varān prīto nivṛttiparamo 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता तस्मान् निवृत्तिम् आपन्नश् चरेत् सर्वाङ्गनिर्वृतः
nirvāṇaṃ sarvadharmāṇāṃ nivṛttiḥ paramā smṛtā tasmān nivṛttim āpannaś caret sarvāṅganirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यासहायवन्तं माम् आदित्यस्थं सनातनम् कपिलं प्राहुर् आचार्याः सांख्यनिश्चितनिश्चयाः
vidyāsahāyavantaṃ mām ādityasthaṃ sanātanam kapilaṃ prāhur ācāryāḥ sāṃkhyaniścitaniścayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यगर्भो भगवान् एष छन्दसि सुष्टुतः सो ऽहं योगगतिर् ब्रह्मन् योगशास्त्रेषु शब्दितः
hiraṇyagarbho bhagavān eṣa chandasi suṣṭutaḥ so 'haṃ yogagatir brahman yogaśāstreṣu śabditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषो ऽहं व्यक्तिम् आगम्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत् पुनः कृत्वात्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च
eṣo 'haṃ vyaktim āgamya tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ tato yugasahasrānte saṃhariṣye jagat punaḥ kṛtvātmasthāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये द्विजोत्तम ततो भूयो जगत् सर्वं करिष्यामीह विद्यया
ekākī vidyayā sārdhaṃ vihariṣye dvijottama tato bhūyo jagat sarvaṃ kariṣyāmīha vidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मन्मूर्तिश् चतुर्थी या सासृजच् छेषम् अव्ययम् स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नं सो ऽप्य् अजीजनत्
asmanmūrtiś caturthī yā sāsṛjac cheṣam avyayam sa hi saṃkarṣaṇaḥ proktaḥ pradyumnaṃ so 'py ajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रद्युम्नाद् अनिरुद्धो ऽहं सर्गो मम पुनः पुनः अनिरुद्धात् तथा ब्रह्मा तत्रादिकमलोद्भवः
pradyumnād aniruddho 'haṃ sargo mama punaḥ punaḥ aniruddhāt tathā brahmā tatrādikamalodbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः
brahmaṇaḥ sarvabhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi kalpādiṣu punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा सूर्यस्य गगनाद् उदयास्तमयाव् इह नष्टौ पुनर् बलात् काल आनयत्य् अमितद्युतिः तथा बलाद् अहं पृथ्वीं सर्वभूतहिताय वै
yathā sūryasya gaganād udayāstamayāv iha naṣṭau punar balāt kāla ānayaty amitadyutiḥ tathā balād ahaṃ pṛthvīṃ sarvabhūtahitāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वैर् आक्रान्तसर्वाङ्गां नष्टां सागरमेखलाम् आनयिष्यामि स्वं स्थानं वाराहं रूपम् आस्थितः
sattvair ākrāntasarvāṅgāṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām ānayiṣyāmi svaṃ sthānaṃ vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्याक्षं हनिष्यामि दैतेयं बलगर्वितम् नारसिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुं पुनः सुरकार्ये हनिष्यामि यज्ञघ्नं दितिनन्दनम्
hiraṇyākṣaṃ haniṣyāmi daiteyaṃ balagarvitam nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā hiraṇyakaśipuṃ punaḥ surakārye haniṣyāmi yajñaghnaṃ ditinandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरोचनस्य बलवान् बलिः पुत्रो महासुरः भविष्यति स शक्रं च स्वराज्याच् च्यावयिष्यति
virocanasya balavān baliḥ putro mahāsuraḥ bhaviṣyati sa śakraṃ ca svarājyāc cyāvayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्ये ऽपहृते तेन विमुखे च शचीपतौ अदित्यां द्वादशः पुत्रः संभविष्यामि कश्यपात्
trailokye 'pahṛte tena vimukhe ca śacīpatau adityāṃ dvādaśaḥ putraḥ saṃbhaviṣyāmi kaśyapāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राज्यं प्रदास्यामि शक्रायामिततेजसे देवताः स्थापयिष्यामि स्वेषु स्थानेषु नारद बलिं चैव करिष्यामि पातालतलवासिनम्
tato rājyaṃ pradāsyāmi śakrāyāmitatejase devatāḥ sthāpayiṣyāmi sveṣu sthāneṣu nārada baliṃ caiva kariṣyāmi pātālatalavāsinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेतायुगे भविष्यामि रामो भृगुकुलोद्वहः क्षत्रं चोत्सादयिष्यामि समृद्धबलवाहनम्
tretāyuge bhaviṣyāmi rāmo bhṛgukulodvahaḥ kṣatraṃ cotsādayiṣyāmi samṛddhabalavāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधौ तु समनुप्राप्ते त्रेतायां द्वापरस्य च रामो दाशरथिर् भूत्वा भविष्यामि जगत्पतिः
saṃdhau tu samanuprāpte tretāyāṃ dvāparasya ca rāmo dāśarathir bhūtvā bhaviṣyāmi jagatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रितोपघाताद् वैरूप्यम् एकतो ऽथ द्वितस् तथा प्राप्स्यतो वानरत्वं हि प्रजापतिसुताव् ऋषी
tritopaghātād vairūpyam ekato 'tha dvitas tathā prāpsyato vānaratvaṃ hi prajāpatisutāv ṛṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् ये त्व् अन्वये जाता भविष्यन्ति वनौकसः ते सहाया भविष्यन्ति सुरकार्ये मम द्विज
tayor ye tv anvaye jātā bhaviṣyanti vanaukasaḥ te sahāyā bhaviṣyanti surakārye mama dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रक्षःपतिं घोरं पुलस्त्यकुलपांसनम् हनिष्ये रावणं संख्ये सगणं लोककण्टकम्
tato rakṣaḥpatiṃ ghoraṃ pulastyakulapāṃsanam haniṣye rāvaṇaṃ saṃkhye sagaṇaṃ lokakaṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वापरस्य कलेश् चैव संधौ पर्यवसानिके प्रादुर्भावः कंसहेतोर् मथुरायां भविष्यति
dvāparasya kaleś caiva saṃdhau paryavasānike prādurbhāvaḥ kaṃsahetor mathurāyāṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहं दानवान् हत्वा सुबहून् देवकण्टकान् कुशस्थलीं करिष्यामि निवासं द्वारकां पुरीम्
tatrāhaṃ dānavān hatvā subahūn devakaṇṭakān kuśasthalīṃ kariṣyāmi nivāsaṃ dvārakāṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसानस् तत्र वै पुर्याम् अदितेर् विप्रियंकरम् हनिष्ये नरकं भौमं मुरं पीठं च दानवम्
vasānas tatra vai puryām aditer vipriyaṃkaram haniṣye narakaṃ bhaumaṃ muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्ज्योतिषपुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम् कुशस्थलीं नयिष्यामि हत्वा वै दानवोत्तमान्
prāgjyotiṣapuraṃ ramyaṃ nānādhanasamanvitam kuśasthalīṃ nayiṣyāmi hatvā vai dānavottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकरं च महासेनं बाणप्रियहितैषिणम् पराजेष्याम्य् अथोद्युक्तौ देवलोकनमस्कृतौ
śaṃkaraṃ ca mahāsenaṃ bāṇapriyahitaiṣiṇam parājeṣyāmy athodyuktau devalokanamaskṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुतं बलेर् जित्वा बाणं बाहुसहस्रिणम् विनाशयिष्यामि ततः सर्वान् सौभनिवासिनः
tataḥ sutaṃ baler jitvā bāṇaṃ bāhusahasriṇam vināśayiṣyāmi tataḥ sarvān saubhanivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कालयवनः ख्यातो गर्गतेजोभिसंवृतः भविष्यति वधस् तस्य मत्त एव द्विजोत्तम
yaḥ kālayavanaḥ khyāto gargatejobhisaṃvṛtaḥ bhaviṣyati vadhas tasya matta eva dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरासंधश् च बलवान् सर्वराजविरोधकः भविष्यत्य् असुरः स्फीतो भूमिपालो गिरिव्रजे मम बुद्धिपरिस्पन्दाद् वधस् तस्य भविष्यति
jarāsaṃdhaś ca balavān sarvarājavirodhakaḥ bhaviṣyaty asuraḥ sphīto bhūmipālo girivraje mama buddhiparispandād vadhas tasya bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागतेषु बलिषु पृथिव्यां सर्वराजसु वासविः सुसहायो वै मम ह्य् एको भविष्यति
samāgateṣu baliṣu pṛthivyāṃ sarvarājasu vāsaviḥ susahāyo vai mama hy eko bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं लोका वदिष्यन्ति नरनारायणाव् ऋषी उद्युक्तौ दहतः क्षत्रं लोककार्यार्थम् ईश्वरौ
evaṃ lokā vadiṣyanti naranārāyaṇāv ṛṣī udyuktau dahataḥ kṣatraṃ lokakāryārtham īśvarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा भारावतरणं वसुधाया यथेप्सितम् सर्वसात्वतमुख्यानां द्वारकायाश् च सत्तम करिष्ये प्रलयं घोरम् आत्मज्ञातिविनाशनम्
kṛtvā bhārāvataraṇaṃ vasudhāyā yathepsitam sarvasātvatamukhyānāṃ dvārakāyāś ca sattama kariṣye pralayaṃ ghoram ātmajñātivināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्माण्य् अपरिमेयानि चतुर्मूर्तिधरो ह्य् अहम् कृत्वा लोकान् गमिष्यामि स्वान् अहं ब्रह्मसत्कृतान्
karmāṇy aparimeyāni caturmūrtidharo hy aham kṛtvā lokān gamiṣyāmi svān ahaṃ brahmasatkṛtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसो हयशिराश् चैव प्रादुर्भावा द्विजोत्तम यदा वेदश्रुतिर् नष्टा मया प्रत्याहृता तदा सवेदाः सश्रुतीकाश् च कृताः पूर्वं कृते युगे
haṃso hayaśirāś caiva prādurbhāvā dvijottama yadā vedaśrutir naṣṭā mayā pratyāhṛtā tadā savedāḥ saśrutīkāś ca kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिक्रान्ताः पुराणेषु श्रुतास् ते यदि वा क्व चित् अतिक्रान्ताश् च बहवः प्रादुर्भावा ममोत्तमाः लोककार्याणि कृत्वा च पुनः स्वां प्रकृतिं गताः
atikrāntāḥ purāṇeṣu śrutās te yadi vā kva cit atikrāntāś ca bahavaḥ prādurbhāvā mamottamāḥ lokakāryāṇi kṛtvā ca punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् एतद् ब्रह्मणा प्राप्तम् ईदृशं मम दर्शनम् यत् त्वया प्राप्तम् अद्येह एकान्तगतबुद्धिना
na hy etad brahmaṇā prāptam īdṛśaṃ mama darśanam yat tvayā prāptam adyeha ekāntagatabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं ब्रह्मन् भक्तिमतो मया पुराणं च भविष्यं च सरहस्यं च सत्तम
etat te sarvam ākhyātaṃ brahman bhaktimato mayā purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca sarahasyaṃ ca sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स भगवान् देवो विश्वमूर्तिधरो ऽव्ययः एतावद् उक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत
evaṃ sa bhagavān devo viśvamūrtidharo 'vyayaḥ etāvad uktvā vacanaṃ tatraivāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदो ऽपि महातेजाः प्राप्यानुग्रहम् ईप्सितम् नरनारायणौ द्रष्टुं प्राद्रवद् बदराश्रमम्
nārado 'pi mahātejāḥ prāpyānugraham īpsitam naranārāyaṇau draṣṭuṃ prādravad badarāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं महोपनिषदं चतुर्वेदसमन्वितम् सांख्ययोगकृतं तेन पञ्चरात्रानुशब्दितम्
idaṃ mahopaniṣadaṃ caturvedasamanvitam sāṃkhyayogakṛtaṃ tena pañcarātrānuśabditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणमुखोद्गीतं नारदो ऽश्रावयत् पुनः ब्रह्मणः सदने तात यथा दृष्टं यथा श्रुतम्
nārāyaṇamukhodgītaṃ nārado 'śrāvayat punaḥ brahmaṇaḥ sadane tāta yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच एतद् आश्चर्यभूतं हि माहात्म्यं तस्य धीमतः किं ब्रह्मा न विजानीते यतः शुश्राव नारदात्
yudhiṣṭhira uvāca etad āścaryabhūtaṃ hi māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ kiṃ brahmā na vijānīte yataḥ śuśrāva nāradāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहो हि भगवांस् तस्माद् देवाद् अनन्तरः कथं स न विजानीयात् प्रभावम् अमितौजसः
pitāmaho hi bhagavāṃs tasmād devād anantaraḥ kathaṃ sa na vijānīyāt prabhāvam amitaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच महाकल्पसहस्राणि महाकल्पशतानि च समतीतानि राजेन्द्र सर्गाश् च प्रलयाश् च ह
bhīṣma uvāca mahākalpasahasrāṇi mahākalpaśatāni ca samatītāni rājendra sargāś ca pralayāś ca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गस्यादौ स्मृतो ब्रह्मा प्रजासर्गकरः प्रभुः जानाति देवप्रवरं भूयश् चातो ऽधिकं नृप परमात्मानम् ईशानम् आत्मनः प्रभवं तथा
sargasyādau smṛto brahmā prajāsargakaraḥ prabhuḥ jānāti devapravaraṃ bhūyaś cāto 'dhikaṃ nṛpa paramātmānam īśānam ātmanaḥ prabhavaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्व् अन्ये ब्रह्मसदने सिद्धसंघाः समागताः तेभ्यस् तच् छ्रावयाम् आस पुराणं वेदसंमितम्
ye tv anye brahmasadane siddhasaṃghāḥ samāgatāḥ tebhyas tac chrāvayām āsa purāṇaṃ vedasaṃmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां सकाशात् सूर्यश् च श्रुत्वा वै भावितात्मनाम् आत्मानुगामिनां ब्रह्म श्रावयाम् आस भारत
teṣāṃ sakāśāt sūryaś ca śrutvā vai bhāvitātmanām ātmānugāmināṃ brahma śrāvayām āsa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्षष्टिर् हि सहस्राणि ऋषीणां भावितात्मनाम् सूर्यस्य तपतो लोकान् निर्मिता ये पुरःसराः तेषाम् अकथयत् सूर्यः सर्वेषां भावितात्मनाम्
ṣaṭṣaṣṭir hi sahasrāṇi ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām sūryasya tapato lokān nirmitā ye puraḥsarāḥ teṣām akathayat sūryaḥ sarveṣāṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यानुगामिभिस् तात ऋषिभिस् तैर् महात्मभिः मेरौ समागता देवाः श्राविताश् चेदम् उत्तमम्
sūryānugāmibhis tāta ṛṣibhis tair mahātmabhiḥ merau samāgatā devāḥ śrāvitāś cedam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां तु सकाशाद् वै ततः श्रुत्वासितो द्विजः श्रावयाम् आस राजेन्द्र पितॄणां मुनिसत्तमः
devānāṃ tu sakāśād vai tataḥ śrutvāsito dvijaḥ śrāvayām āsa rājendra pitṝṇāṃ munisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम चापि पिता तात कथयाम् आस शंतनुः ततो मयैतच् छ्रुत्वा च कीर्तितं तव भारत
mama cāpi pitā tāta kathayām āsa śaṃtanuḥ tato mayaitac chrutvā ca kīrtitaṃ tava bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरैर् वा मुनिभिर् वापि पुराणं यैर् इदं श्रुतम् सर्वे ते परमात्मानं पूजयन्ति पुनः पुनः
surair vā munibhir vāpi purāṇaṃ yair idaṃ śrutam sarve te paramātmānaṃ pūjayanti punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् आख्यानम् आर्षेयं पारंपर्यागतं नृप नावासुदेवभक्ताय त्वया देयं कथं चन
idam ākhyānam ārṣeyaṃ pāraṃparyāgataṃ nṛpa nāvāsudevabhaktāya tvayā deyaṃ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तो ऽन्यानि च ते राजन्न् उपाख्यानशतानि वै यानि श्रुतानि धर्म्याणि तेषां सारो ऽयम् उद्धृतः
matto 'nyāni ca te rājann upākhyānaśatāni vai yāni śrutāni dharmyāṇi teṣāṃ sāro 'yam uddhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरासुरैर् यथा राजन् निर्मथ्यामृतम् उद्धृतम् एवम् एतत् पुरा विप्रैः कथामृतम् इहोद्धृतम्
surāsurair yathā rājan nirmathyāmṛtam uddhṛtam evam etat purā vipraiḥ kathāmṛtam ihoddhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् चेदं पठते नित्यं यश् चेदं शृणुयान् नरः एकान्तभावोपगत एकान्ते सुसमाहितः
yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ yaś cedaṃ śṛṇuyān naraḥ ekāntabhāvopagata ekānte susamāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं भूत्वा चन्द्रप्रभो नरः स सहस्रार्चिषं देवं प्रविशेन् नात्र संशयः
prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ bhūtvā candraprabho naraḥ sa sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśen nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुच्येद् आर्तस् तथा रोगाच् छ्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् जिज्ञासुर् लभते कामान् भक्तो भक्तगतिं व्रजेत्
mucyed ārtas tathā rogāc chrutvemām āditaḥ kathām jijñāsur labhate kāmān bhakto bhaktagatiṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयापि सततं राजन्न् अभ्यर्च्यः पुरुषोत्तमः स हि माता पिता चैव कृत्स्नस्य जगतो गुरुः
tvayāpi satataṃ rājann abhyarcyaḥ puruṣottamaḥ sa hi mātā pitā caiva kṛtsnasya jagato guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्यदेवो भगवान् प्रीयतां ते सनातनः युधिष्ठिर महाबाहो महाबाहुर् जनार्दनः
brahmaṇyadevo bhagavān prīyatāṃ te sanātanaḥ yudhiṣṭhira mahābāho mahābāhur janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.