Mahābhārata (critical edition) 13.107

युधिष्ठिर उवाच शतायुर् उक्तः पुरुषः शतवीर्यश् च वैदिके कस्मान् म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह

yudhiṣṭhira uvāca śatāyur uktaḥ puruṣaḥ śatavīryaś ca vaidike kasmān mriyante puruṣā bālā api pitāmaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुष्मान् केन भवति स्वल्पायुर् वापि मानवः केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते श्रियम्

āyuṣmān kena bhavati svalpāyur vāpi mānavaḥ kena vā labhate kīrtiṃ kena vā labhate śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा ब्रह्मचर्येण जपैर् होमैस् तथौषधैः जन्मना यदि वाचारात् तन् मे ब्रूहि पितामह

tapasā brahmacaryeṇa japair homais tathauṣadhaiḥ janmanā yadi vācārāt tan me brūhi pitāmaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच अत्र ते वर्तयिष्यामि यन् मां त्वम् अनुपृच्छसि अल्पायुर् येन भवति दीर्घायुर् वापि मानवः

bhīṣma uvāca atra te vartayiṣyāmi yan māṃ tvam anupṛcchasi alpāyur yena bhavati dīrghāyur vāpi mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते श्रियम् यथा च वर्तन् पुरुषः श्रेयसा संप्रयुज्यते

yena vā labhate kīrtiṃ yena vā labhate śriyam yathā ca vartan puruṣaḥ śreyasā saṃprayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचाराल् लभते ह्य् आयुर् आचाराल् लभते श्रियम् आचारात् कीर्तिम् आप्नोति पुरुषः प्रेत्य चेह च

ācārāl labhate hy āyur ācārāl labhate śriyam ācārāt kīrtim āpnoti puruṣaḥ pretya ceha ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर् विन्दते महत् त्रसन्ति यस्माद् भूतानि तथा परिभवन्ति च

durācāro hi puruṣo nehāyur vindate mahat trasanti yasmād bhūtāni tathā paribhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् कुर्याद् इहाचारं य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्य् अलक्षणम्

tasmāt kuryād ihācāraṃ ya icched bhūtim ātmanaḥ api pāpaśarīrasya ācāro hanty alakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचारलक्षणो धर्मः सन्तश् चाचारलक्षणाः साधूनां च यथा वृत्तम् एतद् आचारलक्षणम्

ācāralakṣaṇo dharmaḥ santaś cācāralakṣaṇāḥ sādhūnāṃ ca yathā vṛttam etad ācāralakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् अदृष्टं श्रुतं वापि पुरुषं धर्मचारिणम् भूतिकर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते प्रियम्

apy adṛṣṭaṃ śrutaṃ vāpi puruṣaṃ dharmacāriṇam bhūtikarmāṇi kurvāṇaṃ taṃ janāḥ kurvate priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये नास्तिका निष्क्रियाश् च गुरुशास्त्रातिलङ्घिनः अधर्मज्ञा दुराचारास् ते भवन्ति गतायुषः

ye nāstikā niṣkriyāś ca guruśāstrātilaṅghinaḥ adharmajñā durācārās te bhavanti gatāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं संकीर्णमैथुनाः अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिनः

viśīlā bhinnamaryādā nityaṃ saṃkīrṇamaithunāḥ alpāyuṣo bhavantīha narā nirayagāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलक्षणहीनो ऽपि समुदाचारवान् नरः श्रद्दधानो ऽनसूयश् च शतं वर्षाणि जीवति

sarvalakṣaṇahīno 'pi samudācāravān naraḥ śraddadhāno 'nasūyaś ca śataṃ varṣāṇi jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रोधनः सत्यवादी भूतानाम् अविहिंसकः अनसूयुर् अजिह्मश् च शतं वर्षाणि जीवति

akrodhanaḥ satyavādī bhūtānām avihiṃsakaḥ anasūyur ajihmaś ca śataṃ varṣāṇi jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोष्टमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः नित्योच्छिष्टः संकुसुको नेहायुर् विन्दते महत्

loṣṭamardī tṛṇacchedī nakhakhādī ca yo naraḥ nityocchiṣṭaḥ saṃkusuko nehāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् उत्थायाचम्य तिष्ठेत पूर्वां संध्यां कृताञ्जलिः

brāhme muhūrte budhyeta dharmārthau cānucintayet utthāyācamya tiṣṭheta pūrvāṃ saṃdhyāṃ kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एवापरां संध्यां समुपासीत वाग्यतः नेक्षेतादित्यम् उद्यन्तं नास्तं यान्तं कदा चन

evam evāparāṃ saṃdhyāṃ samupāsīta vāgyataḥ nekṣetādityam udyantaṃ nāstaṃ yāntaṃ kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयो दीर्घसंध्यत्वाद् दीर्घम् आयुर् अवाप्नुवन् तस्मात् तिष्ठेत् सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः

ṛṣayo dīrghasaṃdhyatvād dīrgham āyur avāpnuvan tasmāt tiṣṭhet sadā pūrvāṃ paścimāṃ caiva vāgyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च पूर्वाम् उपासन्ते द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् सर्वांस् तान् धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत्

ye ca pūrvām upāsante dvijāḥ saṃdhyāṃ na paścimām sarvāṃs tān dhārmiko rājā śūdrakarmāṇi kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हि चित् न हीदृशम् अनायुष्यं लोके किं चन विद्यते यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

paradārā na gantavyāḥ sarvavarṇeṣu karhi cit na hīdṛśam anāyuṣyaṃ loke kiṃ cana vidyate yādṛśaṃ puruṣasyeha paradāropasevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाधनं च केशानाम् अञ्जनं दन्तधावनम् पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम्

prasādhanaṃ ca keśānām añjanaṃ dantadhāvanam pūrvāhṇa eva kurvīta devatānāṃ ca pūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन् नाधितिष्ठेत् कदा चन उदक्यया च संभाषां न कुर्वीत कदा चन

purīṣamūtre nodīkṣen nādhitiṣṭhet kadā cana udakyayā ca saṃbhāṣāṃ na kurvīta kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोत्सृजेत पुरीषं च क्षेत्रे ग्रामस्य चान्तिके उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात् कदा चन

notsṛjeta purīṣaṃ ca kṣetre grāmasya cāntike ubhe mūtrapurīṣe tu nāpsu kuryāt kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राङ्मुखो नित्यम् अश्नीयाद् वाग्यतो ऽन्नम् अकुत्सयन् प्रस्कन्दयेच् च मनसा भुक्त्वा चाग्निम् उपस्पृशेत्

prāṅmukho nityam aśnīyād vāgyato 'nnam akutsayan praskandayec ca manasā bhuktvā cāgnim upaspṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः धन्यं पश्चान्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखः

āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṅkte yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ dhanyaṃ paścānmukho bhuṅkte ṛtaṃ bhuṅkte udaṅmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाधितिष्ठेत् तुषाञ् जातु केशभस्मकपालिकाः अन्यस्य चाप्य् उपस्थानं दूरतः परिवर्जयेत्

nādhitiṣṭhet tuṣāñ jātu keśabhasmakapālikāḥ anyasya cāpy upasthānaṃ dūrataḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तिहोमांश् च कुर्वीत सावित्राणि च कारयेत् निषण्णश् चापि खादेत न तु गच्छन् कथं चन

śāntihomāṃś ca kurvīta sāvitrāṇi ca kārayet niṣaṇṇaś cāpi khādeta na tu gacchan kathaṃ cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रं न तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गोव्रजे

mūtraṃ na tiṣṭhatā kāryaṃ na bhasmani na govraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रपादस् तु भुञ्जीत नार्द्रपादस् तु संविशेत् आर्द्रपादस् तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम्

ārdrapādas tu bhuñjīta nārdrapādas tu saṃviśet ārdrapādas tu bhuñjāno varṣāṇāṃ jīvate śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदा चन अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तथास्यायुर् न रिष्यते

trīṇi tejāṃsi nocchiṣṭa ālabheta kadā cana agniṃ gāṃ brāhmaṇaṃ caiva tathāsyāyur na riṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदा चन सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः

trīṇi tejāṃsi nocchiṣṭa udīkṣeta kadā cana sūryācandramasau caiva nakṣatrāṇi ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं प्राणा ह्य् उत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस् तान् प्रतिपद्यते

ūrdhvaṃ prāṇā hy utkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati pratyutthānābhivādābhyāṃ punas tān pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवादयेत वृद्धांश् च आसनं चैव दापयेत् कृताञ्जलिर् उपासीत गच्छन्तं पृष्ठतो ऽन्वियात्

abhivādayeta vṛddhāṃś ca āsanaṃ caiva dāpayet kṛtāñjalir upāsīta gacchantaṃ pṛṣṭhato 'nviyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चासीतासने भिन्ने भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत् नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुम् अर्हति स्वप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टो ऽपि संविशेत्

na cāsītāsane bhinne bhinnaṃ kāṃsyaṃ ca varjayet naikavastreṇa bhoktavyaṃ na nagnaḥ snātum arhati svaptavyaṃ naiva nagnena na cocchiṣṭo 'pi saṃviśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छिष्टो न स्पृशेच् छीर्षं सर्वे प्राणास् तदाश्रयाः केशग्रहान् प्रहारांश् च शिरस्य् एतान् विवर्जयेत्

ucchiṣṭo na spṛśec chīrṣaṃ sarve prāṇās tadāśrayāḥ keśagrahān prahārāṃś ca śirasy etān vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पाणिभ्याम् उभाभ्यां च कण्डूयेज् जातु वै शिरः न चाभीक्ष्णं शिरः स्नायात् तथास्यायुर् न रिष्यते

na pāṇibhyām ubhābhyāṃ ca kaṇḍūyej jātu vai śiraḥ na cābhīkṣṇaṃ śiraḥ snāyāt tathāsyāyur na riṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरःस्नातश् च तैलेन नाङ्गं किं चिद् उपस्पृशेत् तिलपिष्टं न चाश्नीयात् तथायुर् विन्दते महत्

śiraḥsnātaś ca tailena nāṅgaṃ kiṃ cid upaspṛśet tilapiṣṭaṃ na cāśnīyāt tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाध्यापयेत् तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदा चन वाते च पूतिगन्धे च मनसापि न चिन्तयेत्

nādhyāpayet tathocchiṣṭo nādhīyīta kadā cana vāte ca pūtigandhe ca manasāpi na cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः आयुर् अस्य निकृन्तामि प्रजाम् अस्याददे तथा

atra gāthā yamodgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ āyur asya nikṛntāmi prajām asyādade tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य उच्छिष्टः प्रवदति स्वाध्यायं चाधिगच्छति यश् चानध्यायकाले ऽपि मोहाद् अभ्यस्यति द्विजः तस्माद् युक्तो ऽप्य् अनध्याये नाधीयीत कदा चन

ya ucchiṣṭaḥ pravadati svādhyāyaṃ cādhigacchati yaś cānadhyāyakāle 'pi mohād abhyasyati dvijaḥ tasmād yukto 'py anadhyāye nādhīyīta kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्य् आदित्यं प्रत्य् अनिलं प्रति गां च प्रति द्विजान् ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः

praty ādityaṃ praty anilaṃ prati gāṃ ca prati dvijān ye mehanti ca panthānaṃ te bhavanti gatāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्याद् उदङ्मुखः दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथास्यायुर् न रिष्यते

ubhe mūtrapurīṣe tu divā kuryād udaṅmukhaḥ dakṣiṇābhimukho rātrau tathāsyāyur na riṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीन् कृशान् नावजानीयाद् दीर्घम् आयुर् जिजीविषुः ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्य् आशीविषास् त्रयः

trīn kṛśān nāvajānīyād dīrgham āyur jijīviṣuḥ brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ sarpaṃ sarve hy āśīviṣās trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दहत्य् आशीविषः क्रुद्धो यावत् पश्यति चक्षुषा क्षत्रियो ऽपि दहेत् क्रुद्धो यावत् स्पृशति तेजसा

dahaty āśīviṣaḥ kruddho yāvat paśyati cakṣuṣā kṣatriyo 'pi dahet kruddho yāvat spṛśati tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस् तु कुलं हन्याद् ध्यानेनावेक्षितेन च तस्माद् एतत् त्रयं यत्नाद् उपसेवेत पण्डितः

brāhmaṇas tu kulaṃ hanyād dhyānenāvekṣitena ca tasmād etat trayaṃ yatnād upaseveta paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुणा वैरनिर्बन्धो न कर्तव्यः कदा चन अनुमान्यः प्रसाद्यश् च गुरुः क्रुद्धो युधिष्ठिर

guruṇā vairanirbandho na kartavyaḥ kadā cana anumānyaḥ prasādyaś ca guruḥ kruddho yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यङ् मिथ्याप्रवृत्ते ऽपि वर्तितव्यं गुराव् इह गुरुनिन्दा दहत्य् आयुर् मनुष्याणां न संशयः

samyaṅ mithyāpravṛtte 'pi vartitavyaṃ gurāv iha gurunindā dahaty āyur manuṣyāṇāṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराद् आवसथान् मूत्रं दूरात् पादावसेचनम् उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा

dūrād āvasathān mūtraṃ dūrāt pādāvasecanam ucchiṣṭotsarjanaṃ caiva dūre kāryaṃ hitaiṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिकल्पं नातिसायं न च मध्यंदिने स्थिते नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलैः सह

nātikalpaṃ nātisāyaṃ na ca madhyaṃdine sthite nājñātaiḥ saha gaccheta naiko na vṛṣalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पन्था देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च

panthā deyo brāhmaṇāya gobhyo rājabhya eva ca vṛddhāya bhārataptāya garbhiṇyai durbalāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान् वनस्पतीन् चतुष्पथान् प्रकुर्वीत सर्वान् एव प्रदक्षिणान्

pradakṣiṇaṃ ca kurvīta parijñātān vanaspatīn catuṣpathān prakurvīta sarvān eva pradakṣiṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यंदिने निशाकाले मध्यरात्रे च सर्वदा चतुष्पथान् न सेवेत उभे संध्ये तथैव च

madhyaṃdine niśākāle madhyarātre ca sarvadā catuṣpathān na seveta ubhe saṃdhye tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपानहौ च वस्त्रं च धृतम् अन्यैर् न धारयेत् ब्रह्मचारी च नित्यं स्यात् पादं पादेन नाक्रमेत्

upānahau ca vastraṃ ca dhṛtam anyair na dhārayet brahmacārī ca nityaṃ syāt pādaṃ pādena nākramet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च सर्वशः अष्टम्यां सर्वपक्षाणां ब्रह्मचारी सदा भवेत्

amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ caturdaśyāṃ ca sarvaśaḥ aṣṭamyāṃ sarvapakṣāṇāṃ brahmacārī sadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथा मांसं न खादेत पृष्ठमांसं तथैव च आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत्

vṛthā māṃsaṃ na khādeta pṛṣṭhamāṃsaṃ tathaiva ca ākrośaṃ parivādaṃ ca paiśunyaṃ ca vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारुंतुदः स्यान् न नृशंसवादी; न हीनतः परम् अभ्याददीत ययास्य वाचा पर उद्विजेत; न तां वदेद् रुशतीं पापलोक्याम्

nāruṃtudaḥ syān na nṛśaṃsavādī; na hīnataḥ param abhyādadīta yayāsya vācā para udvijeta; na tāṃ vaded ruśatīṃ pāpalokyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्सायका वदनान् निष्पतन्ति; यैर् आहतः शोचति रात्र्यहानि परस्य नामर्मसु ते पतन्ति; तान् पण्डितो नावसृजेत् परेषु

vāksāyakā vadanān niṣpatanti; yair āhataḥ śocati rātryahāni parasya nāmarmasu te patanti; tān paṇḍito nāvasṛjet pareṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहते सायकैर् विद्धं वनं परशुना हतम् वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम्

rohate sāyakair viddhaṃ vanaṃ paraśunā hatam vācā duruktaṃ bībhatsaṃ na saṃrohati vākkṣatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनाङ्गान् अतिरिक्ताङ्गान् विद्याहीनान् वयोधिकान् रूपद्रविणहीनांश् च सत्त्वहीनांश् च नाक्षिपेत्

hīnāṅgān atiriktāṅgān vidyāhīnān vayodhikān rūpadraviṇahīnāṃś ca sattvahīnāṃś ca nākṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् द्वेषस्तम्भाभिमानांश् च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत्

nāstikyaṃ vedanindāṃ ca devatānāṃ ca kutsanam dveṣastambhābhimānāṃś ca taikṣṇyaṃ ca parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् क्रोद्धो नैनं निपातयेत् अन्यत्र पुत्राच् छिष्याद् वा शिक्षार्थं ताडनं स्मृतम्

parasya daṇḍaṃ nodyacchet kroddho nainaṃ nipātayet anyatra putrāc chiṣyād vā śikṣārthaṃ tāḍanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ब्राह्मणान् परिवदेन् नक्षत्राणि न निर्दिशेत् तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् तथास्यायुर् न रिष्यते

na brāhmaṇān parivaden nakṣatrāṇi na nirdiśet tithiṃ pakṣasya na brūyāt tathāsyāyur na riṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्याम् आक्रम्य वा पुनः पादप्रक्षालनं कुर्यात् स्वाध्याये भोजने तथा

kṛtvā mūtrapurīṣe tu rathyām ākramya vā punaḥ pādaprakṣālanaṃ kuryāt svādhyāye bhojane tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानाम् अकल्पयन् अदृष्टम् अद्भिर् निर्णिक्तं यच् च वाचा प्रशस्यते

trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānām akalpayan adṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ yac ca vācā praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयावं कृसरं मांसं शष्कुली पायसं तथा आत्मार्थं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पयेत्

saṃyāvaṃ kṛsaraṃ māṃsaṃ śaṣkulī pāyasaṃ tathā ātmārthaṃ na prakartavyaṃ devārthaṃ tu prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यम् अग्निं परिचरेद् भिक्षां दद्याच् च नित्यदा वाग्यतो दन्तकाष्ठं च नित्यम् एव समाचरेत् न चाभ्युदितशायी स्यात् प्रायश्चित्ती तथा भवेत्

nityam agniṃ paricared bhikṣāṃ dadyāc ca nityadā vāgyato dantakāṣṭhaṃ ca nityam eva samācaret na cābhyuditaśāyī syāt prāyaścittī tathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितरम् उत्थाय पूर्वम् एवाभिवादयेत् आचार्यम् अथ वाप्य् एनं तथायुर् विन्दते महत्

mātāpitaram utthāya pūrvam evābhivādayet ācāryam atha vāpy enaṃ tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्जयेद् दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यशः भक्षयेच् छास्त्रदृष्टानि पर्वस्व् अपि च वर्जयेत्

varjayed dantakāṣṭhāni varjanīyāni nityaśaḥ bhakṣayec chāstradṛṣṭāni parvasv api ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदङ्मुखश् च सततं शौचं कुर्यात् समाहितः

udaṅmukhaś ca satataṃ śaucaṃ kuryāt samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्वा देवतापूजां नान्यं गच्छेत् कदा चन अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम्

akṛtvā devatāpūjāṃ nānyaṃ gacchet kadā cana anyatra tu guruṃ vṛddhaṃ dhārmikaṃ vā vicakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद् गर्भिणीं वा कदा चन

avalokyo na cādarśo malino buddhimattaraiḥ na cājñātāṃ striyaṃ gacched garbhiṇīṃ vā kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्शिरा न च प्राक्शिरास् तु स्वपेद् विद्वान् अथ वा दक्षिणाशिराः

udakśirā na svapeta tathā pratyakśirā na ca prākśirās tu svaped vidvān atha vā dakṣiṇāśirāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भग्ने नावदीर्णे वा शयने प्रस्वपेत च नान्तर्धाने न संयुक्ते न च तिर्यक् कदा चन

na bhagne nāvadīrṇe vā śayane prasvapeta ca nāntardhāne na saṃyukte na ca tiryak kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नग्नः कर्हि चित् स्नायान् न निशायां कदा चन स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः

na nagnaḥ karhi cit snāyān na niśāyāṃ kadā cana snātvā ca nāvamṛjyeta gātrāṇi suvicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चानुलिम्पेद् अस्नात्वा स्नात्वा वासो न निर्धुनेत् आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः स्रजश् च नावकर्षेत न बहिर् धारयेत च

na cānulimped asnātvā snātvā vāso na nirdhunet ārdra eva tu vāsāṃsi nityaṃ seveta mānavaḥ srajaś ca nāvakarṣeta na bahir dhārayeta ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच् छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं विभो

raktamālyaṃ na dhāryaṃ syāc chuklaṃ dhāryaṃ tu paṇḍitaiḥ varjayitvā tu kamalaṃ tathā kuvalayaṃ vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयम् इत्य् अपि काञ्चनी चैव या माला न सा दुष्यति कर्हि चित् स्नातस्य वर्णकं नित्यम् आर्द्रं दद्याद् विशां पते

raktaṃ śirasi dhāryaṃ tu tathā vāneyam ity api kāñcanī caiva yā mālā na sā duṣyati karhi cit snātasya varṇakaṃ nityam ārdraṃ dadyād viśāṃ pate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान् नरः तथा नान्यधृतं धार्यं न चापदशम् एव च

viparyayaṃ na kurvīta vāsaso buddhimān naraḥ tathā nānyadhṛtaṃ dhāryaṃ na cāpadaśam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यद् एव भवेद् वासः शयनीये नरोत्तम अन्यद् रथ्यासु देवानाम् अर्चायाम् अन्यद् एव हि

anyad eva bhaved vāsaḥ śayanīye narottama anyad rathyāsu devānām arcāyām anyad eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन तगरेण च पृथग् एवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान्

priyaṅgucandanābhyāṃ ca bilvena tagareṇa ca pṛthag evānulimpeta kesareṇa ca buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिर् अलंकृतः पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी सदा भवेत्

upavāsaṃ ca kurvīta snātaḥ śucir alaṃkṛtaḥ parvakāleṣu sarveṣu brahmacārī sadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नालीढया परिहतं भक्षयीत कदा चन तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतां नाप्रदाय च

nālīḍhayā parihataṃ bhakṣayīta kadā cana tathā noddhṛtasārāṇi prekṣatāṃ nāpradāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संनिकृष्टो मेधावी नाशुचिर् न च सत्सु च प्रतिषिद्धान् न धर्मेषु भक्षान् भुञ्जीत पृष्ठतः

na saṃnikṛṣṭo medhāvī nāśucir na ca satsu ca pratiṣiddhān na dharmeṣu bhakṣān bhuñjīta pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च उदुम्बरं न खादेच् च भवार्थी पुरुषोत्तमः

pippalaṃ ca vaṭaṃ caiva śaṇaśākaṃ tathaiva ca udumbaraṃ na khādec ca bhavārthī puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजं गव्यं च यन् मांसं मायूरं चैव वर्जयेत् वर्जयेच् छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत्

ājaṃ gavyaṃ ca yan māṃsaṃ māyūraṃ caiva varjayet varjayec chuṣkamāṃsaṃ ca tathā paryuṣitaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पाणौ लवणं विद्वान् प्राश्नीयान् न च रात्रिषु दधिसक्तून् न भुञ्जीत वृथामांसं च वर्जयेत्

na pāṇau lavaṇaṃ vidvān prāśnīyān na ca rātriṣu dadhisaktūn na bhuñjīta vṛthāmāṃsaṃ ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च सायं प्रातश् च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः

vālena tu na bhuñjīta paraśrāddhaṃ tathaiva ca sāyaṃ prātaś ca bhuñjīta nāntarāle samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्यतो नैकवस्त्रश् च नासंविष्टः कदा चन भूमौ सदैव नाश्नीयान् नानासीनो न शब्दवत्

vāgyato naikavastraś ca nāsaṃviṣṭaḥ kadā cana bhūmau sadaiva nāśnīyān nānāsīno na śabdavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयपूर्वं प्रदायान्नम् अतिथिभ्यो विशां पते पश्चाद् भुञ्जीत मेधावी न चाप्य् अन्यमना नरः

toyapūrvaṃ pradāyānnam atithibhyo viśāṃ pate paścād bhuñjīta medhāvī na cāpy anyamanā naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानम् एकपङ्क्त्यां तु भोज्यम् अन्नं नरेश्वर विषं हालाहलं भुङ्क्ते यो ऽप्रदाय सुहृज्जने

samānam ekapaṅktyāṃ tu bhojyam annaṃ nareśvara viṣaṃ hālāhalaṃ bhuṅkte yo 'pradāya suhṛjjane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयं पायसं सर्पिर् दधिसक्तुमधून्य् अपि निरस्य शेषम् एतेषां न प्रदेयं तु कस्य चित्

pānīyaṃ pāyasaṃ sarpir dadhisaktumadhūny api nirasya śeṣam eteṣāṃ na pradeyaṃ tu kasya cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् दधि चाप्य् अनुपानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना

bhuñjāno manujavyāghra naiva śaṅkāṃ samācaret dadhi cāpy anupānaṃ vai na kartavyaṃ bhavārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचम्य चैव हस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत्

ācamya caiva hastena parisrāvya tathodakam aṅguṣṭhaṃ caraṇasyātha dakṣiṇasyāvasecayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः ज्ञातिश्रैष्ठ्यम् अवाप्नोति प्रयोगकुशलो नरः

pāṇiṃ mūrdhni samādhāya spṛṣṭvā cāgniṃ samāhitaḥ jñātiśraiṣṭhyam avāpnoti prayogakuśalo naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्भिः प्राणान् समालभ्य नाभिं पाणितलेन च स्पृशंश् चैव प्रतिष्ठेत न चाप्य् आर्द्रेण पाणिना

adbhiḥ prāṇān samālabhya nābhiṃ pāṇitalena ca spṛśaṃś caiva pratiṣṭheta na cāpy ārdreṇa pāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठस्यान्तराले च ब्राह्मं तीर्थम् उदाहृतम् कनिष्ठिकायाः पश्चात् तु देवतीर्थम् इहोच्यते

aṅguṣṭhasyāntarāle ca brāhmaṃ tīrtham udāhṛtam kaniṣṭhikāyāḥ paścāt tu devatīrtham ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठस्य च यन् मध्यं प्रदेशिन्याश् च भारत तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वापो न्यायतस् तथा

aṅguṣṭhasya ca yan madhyaṃ pradeśinyāś ca bhārata tena pitryāṇi kurvīta spṛṣṭvāpo nyāyatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापवादं न ब्रूयान् नाप्रियं च कदा चन न मन्युः कश् चिद् उत्पाद्यः पुरुषेण भवार्थिना

parāpavādaṃ na brūyān nāpriyaṃ ca kadā cana na manyuḥ kaś cid utpādyaḥ puruṣeṇa bhavārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितैस् तु कथां नेच्छेद् दर्शनं चापि वर्जयेत् संसर्गं च न गच्छेत तथायुर् विन्दते महत्

patitais tu kathāṃ necched darśanaṃ cāpi varjayet saṃsargaṃ ca na gaccheta tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दिवा मैथुनं गच्छेन् न कन्यां न च बन्धकीम् न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत् तथायुर् विन्दते महत्

na divā maithunaṃ gacchen na kanyāṃ na ca bandhakīm na cāsnātāṃ striyaṃ gacchet tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वे स्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते त्रिः पीत्वापो द्विः प्रमृज्य कृतशौचो भवेन् नरः

sve sve tīrthe samācamya kārye samupakalpite triḥ pītvāpo dviḥ pramṛjya kṛtaśauco bhaven naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणि सकृत् स्पृश्य त्रिर् अभ्युक्ष्य च मानवः कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा

indriyāṇi sakṛt spṛśya trir abhyukṣya ca mānavaḥ kurvīta pitryaṃ daivaṃ ca vedadṛṣṭena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणार्थे च यच् छौचं तच् च मे शृणु कौरव प्रवृत्तं च हितं चोक्त्वा भोजनाद्यन्तयोस् तथा

brāhmaṇārthe ca yac chaucaṃ tac ca me śṛṇu kaurava pravṛttaṃ ca hitaṃ coktvā bhojanādyantayos tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशौचेषु ब्राह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्वा स्पृश्यापो हि शुचिर् भवेत्

sarvaśauceṣu brāhmeṇa tīrthena samupaspṛśet niṣṭhīvya tu tathā kṣutvā spṛśyāpo hi śucir bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धो ज्ञातिस् तथा मित्रं दरिद्रो यो भवेद् अपि गृहे वासयितव्यास् ते धन्यम् आयुष्यम् एव च

vṛddho jñātis tathā mitraṃ daridro yo bhaved api gṛhe vāsayitavyās te dhanyam āyuṣyam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहे पारावता धन्याः शुकाश् च सहसारिकाः गृहेष्व् एते न पापाय तथा वै तैलपायिकाः

gṛhe pārāvatā dhanyāḥ śukāś ca sahasārikāḥ gṛheṣv ete na pāpāya tathā vai tailapāyikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्दीपकाश् च गृध्राश् च कपोता भ्रमरास् तथा निविशेयुर् यदा तत्र शान्तिम् एव तदाचरेत्

uddīpakāś ca gṛdhrāś ca kapotā bhramarās tathā niviśeyur yadā tatra śāntim eva tadācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमङ्गल्यानि चैतानि तथाक्रोशो महात्मनाम् महात्मनां च गुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हि चित्

amaṅgalyāni caitāni tathākrośo mahātmanām mahātmanāṃ ca guhyāni na vaktavyāni karhi cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगम्याश् च न गच्छेत राजपत्नीः सखीस् तथा वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर

agamyāś ca na gaccheta rājapatnīḥ sakhīs tathā vaidyānāṃ bālavṛddhānāṃ bhṛtyānāṃ ca yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च संबन्धिनां च राजेन्द्र तथायुर् विन्दते महत्

bandhūnāṃ brāhmaṇānāṃ ca tathā śāraṇikasya ca saṃbandhināṃ ca rājendra tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्थपतिभ्यां च निर्मितं यन् निवेशनम् तद् आवसेत् सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर

brāhmaṇasthapatibhyāṃ ca nirmitaṃ yan niveśanam tad āvaset sadā prājño bhavārthī manujeśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्यायां न स्वपेद् राजन् विद्यां न च समाचरेत् न भुञ्जीत च मेधावी तथायुर् विन्दते महत्

saṃdhyāyāṃ na svaped rājan vidyāṃ na ca samācaret na bhuñjīta ca medhāvī tathāyur vindate mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तं न कुर्यात् पित्र्याणि भुक्त्वा चैव प्रसाधनम् पानीयस्य क्रिया नक्तं न कार्या भूतिम् इच्छता

naktaṃ na kuryāt pitryāṇi bhuktvā caiva prasādhanam pānīyasya kriyā naktaṃ na kāryā bhūtim icchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्जनीयाश् च वै नित्यं सक्तवो निशि भारत शेषाणि चावदातानि पानीयं चैव भोजने

varjanīyāś ca vai nityaṃ saktavo niśi bhārata śeṣāṇi cāvadātāni pānīyaṃ caiva bhojane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौहित्यं च न कर्तव्यं रात्रौ नैव समाचरेत् द्विजच्छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा न च समाचरेत्

sauhityaṃ ca na kartavyaṃ rātrau naiva samācaret dvijacchedaṃ na kurvīta bhuktvā na ca samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकुलप्रसूतां च प्रशस्तां लक्षणैस् तथा वयःस्थां च महाप्राज्ञ कन्याम् आवोढुम् अर्हति

mahākulaprasūtāṃ ca praśastāṃ lakṣaṇais tathā vayaḥsthāṃ ca mahāprājña kanyām āvoḍhum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपत्यम् उत्पाद्य ततः प्रतिष्ठाप्य कुलं तथा पुत्राः प्रदेया ज्ञानेषु कुलधर्मेषु भारत

apatyam utpādya tataḥ pratiṣṭhāpya kulaṃ tathā putrāḥ pradeyā jñāneṣu kuladharmeṣu bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या चोत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते पुत्रा निवेश्याश् च कुलाद् भृत्या लभ्याश् च भारत

kanyā cotpādya dātavyā kulaputrāya dhīmate putrā niveśyāś ca kulād bhṛtyā labhyāś ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरःस्नातो ऽथ कुर्वीत दैवं पित्र्यम् अथापि च नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ् जातो भवेन् नरः न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाग्नेये च भारत

śiraḥsnāto 'tha kurvīta daivaṃ pitryam athāpi ca nakṣatre na ca kurvīta yasmiñ jāto bhaven naraḥ na proṣṭhapadayoḥ kāryaṃ tathāgneye ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यहं च विवर्जयेत् ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत्

dāruṇeṣu ca sarveṣu pratyahaṃ ca vivarjayet jyotiṣe yāni coktāni tāni sarvāṇi varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.