Library·Mahābhārata (critical edition)·13·13.148
युधिष्ठिर उवाच ये च धर्मम् असूयन्ति ये चैनं पर्युपासते ब्रवीतु भगवान् एतत् क्व ते गच्छन्ति तादृशाः
yudhiṣṭhira uvāca ye ca dharmam asūyanti ye cainaṃ paryupāsate bravītu bhagavān etat kva te gacchanti tādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिणो नराः
bhīṣma uvāca rajasā tamasā caiva samavastīrṇacetasaḥ narakaṃ pratipadyante dharmavidveṣiṇo narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते सत्यार्जवपराः सन्तस् ते वै स्वर्गभुजो नराः
ye tu dharmaṃ mahārāja satataṃ paryupāsate satyārjavaparāḥ santas te vai svargabhujo narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म एव रतिस् तेषाम् आचार्योपासनाद् भवेत् देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते
dharma eva ratis teṣām ācāryopāsanād bhavet devalokaṃ prapadyante ye dharmaṃ paryupāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरम् उपताप्य वै धर्मिणः सुखम् एधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः
manuṣyā yadi vā devāḥ śarīram upatāpya vai dharmiṇaḥ sukham edhante lobhadveṣavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं ब्रह्मणः पुत्रं धर्मम् आहुर् मनीषिणः धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वम् इवाशयः
prathamaṃ brahmaṇaḥ putraṃ dharmam āhur manīṣiṇaḥ dharmiṇaḥ paryupāsante phalaṃ pakvam ivāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच असतां कीदृशं रूपं साधवः किं च कुर्वते ब्रवीतु मे भवान् एतत् सन्तो ऽसन्तश् च कीदृशाः
yudhiṣṭhira uvāca asatāṃ kīdṛśaṃ rūpaṃ sādhavaḥ kiṃ ca kurvate bravītu me bhavān etat santo 'santaś ca kīdṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच दुराचाराश् च दुर्धर्षा दुर्मुखाश् चाप्य् असाधवः साधवः शीलसंपन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम्
bhīṣma uvāca durācārāś ca durdharṣā durmukhāś cāpy asādhavaḥ sādhavaḥ śīlasaṃpannāḥ śiṣṭācārasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजमार्गे गवां मध्ये गोष्ठमध्ये च धर्मिणः नोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः
rājamārge gavāṃ madhye goṣṭhamadhye ca dharmiṇaḥ nopasevanti rājendra sargaṃ mūtrapurīṣayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चानाम् अशनं दत्त्वा शेषम् अश्नन्ति साधवः न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्य् आर्द्रपाणयः
pañcānām aśanaṃ dattvā śeṣam aśnanti sādhavaḥ na jalpanti ca bhuñjānā na nidrānty ārdrapāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रभानुम् अनड्वाहं देवं गोष्ठं चतुष्पथम् ब्राह्मणं धार्मिकं चैत्यं ते कुर्वन्ति प्रदक्षिणम्
citrabhānum anaḍvāhaṃ devaṃ goṣṭhaṃ catuṣpatham brāhmaṇaṃ dhārmikaṃ caityaṃ te kurvanti pradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां बालातुरस्य च ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ते
vṛddhānāṃ bhārataptānāṃ strīṇāṃ bālāturasya ca brāhmaṇānāṃ gavāṃ rājñāṃ panthānaṃ dadate ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात् स्वागतप्रदः
atithīnāṃ ca sarveṣāṃ preṣyāṇāṃ svajanasya ca tathā śaraṇakāmānāṃ goptā syāt svāgatapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातर् मनुष्याणाम् अशनं देवनिर्मितम् नान्तरा भोजनं दृष्टम् उपवासविधिर् हि सः
sāyaṃ prātar manuṣyāṇām aśanaṃ devanirmitam nāntarā bhojanaṃ dṛṣṭam upavāsavidhir hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमकाले यथा वह्निः कालम् एव प्रतीक्षते ऋतुकाले तथा नारी ऋतुम् एव प्रतीक्षते न चान्यां गच्छते यस् तु ब्रह्मचर्यं हि तत् स्मृतम्
homakāle yathā vahniḥ kālam eva pratīkṣate ṛtukāle tathā nārī ṛtum eva pratīkṣate na cānyāṃ gacchate yas tu brahmacaryaṃ hi tat smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्य् एतत् त्रयम् एकतः तस्माद् गोब्राह्मणं नित्यम् अर्चयेत यथाविधि
amṛtaṃ brāhmaṇā gāva ity etat trayam ekataḥ tasmād gobrāhmaṇaṃ nityam arcayeta yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजुषा संस्कृतं मांसम् उपभुञ्जन् न दुष्यति पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत् समम्
yajuṣā saṃskṛtaṃ māṃsam upabhuñjan na duṣyati pṛṣṭhamāṃsaṃ vṛthāmāṃsaṃ putramāṃsaṃ ca tat samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदेशे परदेशे वाप्य् अतिथिं नोपवासयेत् कर्म वै सफलं कृत्वा गुरूणां प्रतिपादयेत्
svadeśe paradeśe vāpy atithiṃ nopavāsayet karma vai saphalaṃ kṛtvā gurūṇāṃ pratipādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुभ्य आसनं देयम् अभिवाद्याभिपूज्य च गुरून् अभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया
gurubhya āsanaṃ deyam abhivādyābhipūjya ca gurūn abhyarcya vardhante āyuṣā yaśasā śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धान् नातिवदेज् जातु न च संप्रेषयेद् अपि नासीनः स्यात् स्थितेष्व् एवम् आयुर् अस्य न रिष्यते
vṛddhān nātivadej jātu na ca saṃpreṣayed api nāsīnaḥ syāt sthiteṣv evam āyur asya na riṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नग्नाम् ईक्षते नारीं न विद्वान् पुरुषान् अपि मैथुनं सततं गुप्तम् आहारं च समाचरेत्
na nagnām īkṣate nārīṃ na vidvān puruṣān api maithunaṃ satataṃ guptam āhāraṃ ca samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थानां गुरवस् तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचि दर्शनानां परं ज्ञानं संतोषः परमं सुखम्
tīrthānāṃ guravas tīrthaṃ śucīnāṃ hṛdayaṃ śuci darśanānāṃ paraṃ jñānaṃ saṃtoṣaḥ paramaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातश् च वृद्धानां शृणुयात् पुष्कला गिरः श्रुतम् आप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया
sāyaṃ prātaś ca vṛddhānāṃ śṛṇuyāt puṣkalā giraḥ śrutam āpnoti hi naraḥ satataṃ vṛddhasevayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिम् उद्धरेत् यच्छेद् वाङ्मनसी नित्यम् इन्द्रियाणां च विभ्रमम्
svādhyāye bhojane caiva dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet yacched vāṅmanasī nityam indriyāṇāṃ ca vibhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृतं पायसं नित्यं यवागूं कृसरं हविः अष्टकाः पितृदैवत्या वृद्धानाम् अभिपूजनम्
saṃskṛtaṃ pāyasaṃ nityaṃ yavāgūṃ kṛsaraṃ haviḥ aṣṭakāḥ pitṛdaivatyā vṛddhānām abhipūjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानाम् अभिनन्दनम् व्याधितानां च सर्वेषाम् आयुषः प्रतिनन्दनम्
śmaśrukarmaṇi maṅgalyaṃ kṣutānām abhinandanam vyādhitānāṃ ca sarveṣām āyuṣaḥ pratinandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु त्वम् इति ब्रूयाद् आपन्नो ऽपि महत्तरम् त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत्
na jātu tvam iti brūyād āpanno 'pi mahattaram tvaṃkāro vā vadho veti vidvatsu na viśiṣyate avarāṇāṃ samānānāṃ śiṣyāṇāṃ ca samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापम् आचक्षते नित्यं हृदयं पापकर्मिणाम् ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने
pāpam ācakṣate nityaṃ hṛdayaṃ pāpakarmiṇām jñānapūrvaṃ vinaśyanti gūhamānā mahājane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानपूर्वं कृतं कर्म च्छादयन्ते ह्य् असाधवः न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः पापेनाभिहतः पापः पापम् एवाभिजायते
jñānapūrvaṃ kṛtaṃ karma cchādayante hy asādhavaḥ na māṃ manuṣyāḥ paśyanti na māṃ paśyanti devatāḥ pāpenābhihataḥ pāpaḥ pāpam evābhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वार्धुषिको वृद्धिं देहभेदे प्रतीक्षते धर्मेणापिहितं पापं धर्मम् एवाभिवर्धयेत्
yathā vārdhuṣiko vṛddhiṃ dehabhede pratīkṣate dharmeṇāpihitaṃ pāpaṃ dharmam evābhivardhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा लवणम् अम्भोभिर् आप्लुतं प्रविलीयते प्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति
yathā lavaṇam ambhobhir āplutaṃ pravilīyate prāyaścittahataṃ pāpaṃ tathā sadyaḥ praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते कृत्वा तु साधुष्व् आख्येयं ते तत् प्रशमयन्त्य् उत
tasmāt pāpaṃ na gūheta gūhamānaṃ vivardhate kṛtvā tu sādhuṣv ākhyeyaṃ te tat praśamayanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशया संचितं द्रव्यं यत् काले नोपभुज्यते अन्ये चैतत् प्रपद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः
āśayā saṃcitaṃ dravyaṃ yat kāle nopabhujyate anye caitat prapadyante viyoge tasya dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानसं सर्वभूतानां धर्मम् आहुर् मनीषिणः तस्मात् सर्वाणि भूतानि धर्मम् एव समासते
mānasaṃ sarvabhūtānāṃ dharmam āhur manīṣiṇaḥ tasmāt sarvāṇi bhūtāni dharmam eva samāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एव चरेद् धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत् धर्मवाणिजका ह्य् एते ये धर्मम् उपभुञ्जते
eka eva cared dharmaṃ na dharmadhvajiko bhavet dharmavāṇijakā hy ete ye dharmam upabhuñjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चेद् देवान् अदम्भेन सेवेतामायया गुरून् निधिं निदध्यात् पारत्र्यं यात्रार्थं दानशब्दितम्
arced devān adambhena sevetāmāyayā gurūn nidhiṃ nidadhyāt pāratryaṃ yātrārthaṃ dānaśabditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.