Library·Mahābhārata (critical edition)·18·18.5
जनमेजय उवाच भीष्मद्रोणौ महात्मानौ धृतराष्ट्रश् च पार्थिवः विराटद्रुपदौ चोभौ शङ्खश् चैवोत्तरस् तथा
janamejaya uvāca bhīṣmadroṇau mahātmānau dhṛtarāṣṭraś ca pārthivaḥ virāṭadrupadau cobhau śaṅkhaś caivottaras tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टकेतुर् जयत्सेनो राजा चैव स सत्यजित् दुर्योधनसुताश् चैव शकुनिश् चैव सौबलः
dhṛṣṭaketur jayatseno rājā caiva sa satyajit duryodhanasutāś caiva śakuniś caiva saubalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णपुत्राश् च विक्रान्ता राजा चैव जयद्रथः घटोत्कचादयश् चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः
karṇaputrāś ca vikrāntā rājā caiva jayadrathaḥ ghaṭotkacādayaś caiva ye cānye nānukīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चान्ये कीर्तितास् तत्र राजानो दीप्तमूर्तयः स्वर्गे कालं कियन्तं ते तस्थुस् तद् अपि शंस मे
ye cānye kīrtitās tatra rājāno dīptamūrtayaḥ svarge kālaṃ kiyantaṃ te tasthus tad api śaṃsa me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहो स्विच् छाश्वतं स्थानं तेषां तत्र द्विजोत्तम अन्ते वा कर्मणः कां ते गतिं प्राप्ता नरर्षभाः एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं प्रोच्यमानं त्वया द्विज
āho svic chāśvataṃ sthānaṃ teṣāṃ tatra dvijottama ante vā karmaṇaḥ kāṃ te gatiṃ prāptā nararṣabhāḥ etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ procyamānaṃ tvayā dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच इत्य् उक्तः स तु विप्रर्षिर् अनुज्ञातो महात्मना व्यासेन तस्य नृपतेर् आख्यातुम् उपचक्रमे
sūta uvāca ity uktaḥ sa tu viprarṣir anujñāto mahātmanā vyāsena tasya nṛpater ākhyātum upacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच गन्तव्यं कर्मणाम् अन्ते सर्वेण मनुजाधिप शृणु गुह्यम् इदं राजन् देवानां भरतर्षभ यद् उवाच महातेजा दिव्यचक्षुः प्रतापवान्
vaiśaṃpāyana uvāca gantavyaṃ karmaṇām ante sarveṇa manujādhipa śṛṇu guhyam idaṃ rājan devānāṃ bharatarṣabha yad uvāca mahātejā divyacakṣuḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिः पुराणः कौरव्य पाराशर्यो महाव्रतः अगाधबुद्धिः सर्वज्ञो गतिज्ञः सर्वकर्मणाम्
muniḥ purāṇaḥ kauravya pārāśaryo mahāvrataḥ agādhabuddhiḥ sarvajño gatijñaḥ sarvakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसून् एव महातेजा भीष्मः प्राप महाद्युतिः अष्टाव् एव हि दृश्यन्ते वसवो भरतर्षभ
vasūn eva mahātejā bhīṣmaḥ prāpa mahādyutiḥ aṣṭāv eva hi dṛśyante vasavo bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिं विवेशाथ द्रोणो ह्य् अङ्गिरसां वरम् कृतवर्मा तु हार्दिक्यः प्रविवेश मरुद्गणम्
bṛhaspatiṃ viveśātha droṇo hy aṅgirasāṃ varam kṛtavarmā tu hārdikyaḥ praviveśa marudgaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारं प्रद्युम्नः प्रविवेश यथागतम् धृतराष्ट्रो धनेशस्य लोकान् प्राप दुरासदान्
sanatkumāraṃ pradyumnaḥ praviveśa yathāgatam dhṛtarāṣṭro dhaneśasya lokān prāpa durāsadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्रेण सहिता गान्धारी च यशस्विनी पत्नीभ्यां सहितः पाण्डुर् महेन्द्रसदनं ययौ
dhṛtarāṣṭreṇa sahitā gāndhārī ca yaśasvinī patnībhyāṃ sahitaḥ pāṇḍur mahendrasadanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटद्रुपदौ चोभौ धृष्टकेतुश् च पार्थिवः निशठाक्रूरसाम्बाश् च भानुः कम्पो विडूरथः
virāṭadrupadau cobhau dhṛṣṭaketuś ca pārthivaḥ niśaṭhākrūrasāmbāś ca bhānuḥ kampo viḍūrathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरिश्रवाः शलश् चैव भूरिश् च पृथिवीपतिः उग्रसेनस् तथा कंसो वसुदेवश् च वीर्यवान्
bhūriśravāḥ śalaś caiva bhūriś ca pṛthivīpatiḥ ugrasenas tathā kaṃso vasudevaś ca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरश् च सह भ्रात्रा शङ्खेन नरपुंगवः विश्वेषां देवतानां ते विविशुर् नरसत्तमाः
uttaraś ca saha bhrātrā śaṅkhena narapuṃgavaḥ viśveṣāṃ devatānāṃ te viviśur narasattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्चा नाम महातेजाः सोमपुत्रः प्रतापवान् सो ऽभिमन्युर् नृसिंहस्य फल्गुनस्य सुतो ऽभवत्
varcā nāma mahātejāḥ somaputraḥ pratāpavān so 'bhimanyur nṛsiṃhasya phalgunasya suto 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युद्ध्वा क्षत्रधर्मेण यथा नान्यः पुमान् क्व चित् विवेश सोमं धर्मात्मा कर्मणो ऽन्ते महारथः
sa yuddhvā kṣatradharmeṇa yathā nānyaḥ pumān kva cit viveśa somaṃ dharmātmā karmaṇo 'nte mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविवेश रविं कर्णः पितरं पुरुषर्षभ द्वापरं शकुनिः प्राप धृष्टद्युम्नस् तु पावकम्
āviveśa raviṃ karṇaḥ pitaraṃ puruṣarṣabha dvāparaṃ śakuniḥ prāpa dhṛṣṭadyumnas tu pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्रात्मजाः सर्वे यातुधाना बलोत्कटाः ऋद्धिमन्तो महात्मानः शस्त्रपूता दिवं गताः धर्मम् एवाविशत् क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः
dhṛtarāṣṭrātmajāḥ sarve yātudhānā balotkaṭāḥ ṛddhimanto mahātmānaḥ śastrapūtā divaṃ gatāḥ dharmam evāviśat kṣattā rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तो भगवान् देवः प्रविवेश रसातलम् पितामहनियोगाद् धि यो योगाद् गाम् अधारयत्
ananto bhagavān devaḥ praviveśa rasātalam pitāmahaniyogād dhi yo yogād gām adhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशस्त्रीसहस्राणि वासुदेवपरिग्रहः न्यमज्जन्त सरस्वत्यां कालेन जनमेजय ताश् चाप्य् अप्सरसो भूत्वा वासुदेवम् उपागमन्
ṣoḍaśastrīsahasrāṇi vāsudevaparigrahaḥ nyamajjanta sarasvatyāṃ kālena janamejaya tāś cāpy apsaraso bhūtvā vāsudevam upāgaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतास् तस्मिन् महायुद्धे ये वीरास् तु महारथाः घटोत्कचादयः सर्वे देवान् यक्षांश् च भेजिरे
hatās tasmin mahāyuddhe ye vīrās tu mahārathāḥ ghaṭotkacādayaḥ sarve devān yakṣāṃś ca bhejire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनसहायाश् च राक्षसाः परिकीर्तिताः प्राप्तास् ते क्रमशो राजन् सर्वलोकान् अनुत्तमान्
duryodhanasahāyāś ca rākṣasāḥ parikīrtitāḥ prāptās te kramaśo rājan sarvalokān anuttamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवनं च महेन्द्रस्य कुबेरस्य च धीमतः वरुणस्य तथा लोकान् विविशुः पुरुषर्षभाः
bhavanaṃ ca mahendrasya kuberasya ca dhīmataḥ varuṇasya tathā lokān viviśuḥ puruṣarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं विस्तरेण महाद्युते कुरूणां चरितं कृत्स्नं पाण्डवानां च भारत
etat te sarvam ākhyātaṃ vistareṇa mahādyute kurūṇāṃ caritaṃ kṛtsnaṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच एतच् छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठात् स राजा जनमेजयः विस्मितो ऽभवद् अत्यर्थं यज्ञकर्मान्तरेष्व् अथ
sūta uvāca etac chrutvā dvijaśreṣṭhāt sa rājā janamejayaḥ vismito 'bhavad atyarthaṃ yajñakarmāntareṣv atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समापयाम् आसुः कर्म तत् तस्य याजकाः आस्तीकश् चाभवत् प्रीतः परिमोक्ष्य भुजंगमान्
tataḥ samāpayām āsuḥ karma tat tasya yājakāḥ āstīkaś cābhavat prītaḥ parimokṣya bhujaṃgamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्विजातीन् सर्वांस् तान् दक्षिणाभिर् अतोषयत् पूजिताश् चापि ते राज्ञा ततो जग्मुर् यथागतम्
tato dvijātīn sarvāṃs tān dakṣiṇābhir atoṣayat pūjitāś cāpi te rājñā tato jagmur yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्जयित्वा विप्रांस् तान् राजापि जनमेजयः ततस् तक्षशिलायाः स पुनर् आयाद् गजाह्वयम्
visarjayitvā viprāṃs tān rājāpi janamejayaḥ tatas takṣaśilāyāḥ sa punar āyād gajāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं वैशंपायनकीर्तितम् व्यासाज्ञया समाख्यातं सर्पसत्रे नृपस्य ह
etat te sarvam ākhyātaṃ vaiśaṃpāyanakīrtitam vyāsājñayā samākhyātaṃ sarpasatre nṛpasya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यो ऽयम् इतिहासाख्यः पवित्रं चेदम् उत्तमम् कृष्णेन मुनिना विप्र नियतं सत्यवादिना
puṇyo 'yam itihāsākhyaḥ pavitraṃ cedam uttamam kṛṣṇena muninā vipra niyataṃ satyavādinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञेन विधिज्ञेन धर्मज्ञानवता सता अतीन्द्रियेण शुचिना तपसा भावितात्मना
sarvajñena vidhijñena dharmajñānavatā satā atīndriyeṇa śucinā tapasā bhāvitātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्ये वर्तता चैव सांख्ययोगविदा तथा नैकतन्त्रविबुद्धेन दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा
aiśvarye vartatā caiva sāṃkhyayogavidā tathā naikatantravibuddhena dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम्
kīrtiṃ prathayatā loke pāṇḍavānāṃ mahātmanām anyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ ca bhūridraviṇatejasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं श्रावयेद् विद्वान् सदा पर्वणि पर्वणि धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय गच्छति
ya idaṃ śrāvayed vidvān sadā parvaṇi parvaṇi dhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् चेदं श्रावयेच् छ्राद्धे ब्राह्मणान् पादम् अन्ततः अक्षय्यम् अन्नपानं वै पितॄंस् तस्योपतिष्ठते
yaś cedaṃ śrāvayec chrāddhe brāhmaṇān pādam antataḥ akṣayyam annapānaṃ vai pitṝṃs tasyopatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अह्ना यद् एनः कुरुते इन्द्रियैर् मनसापि वा महाभारतम् आख्याय पश्चात् संध्यां प्रमुच्यते
ahnā yad enaḥ kurute indriyair manasāpi vā mahābhāratam ākhyāya paścāt saṃdhyāṃ pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ यद् इहास्ति तद् अन्यत्र यन् नेहास्ति न तत् क्व चित्
dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca bharatarṣabha yad ihāsti tad anyatra yan nehāsti na tat kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयो नामेतिहासो ऽयं श्रोतव्यो भूतिम् इच्छता राज्ञा राजसुतैश् चापि गर्भिण्या चैव योषिता
jayo nāmetihāso 'yaṃ śrotavyo bhūtim icchatā rājñā rājasutaiś cāpi garbhiṇyā caiva yoṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गकामो लभेत् स्वर्गं जयकामो लभेज् जयम् गर्भिणी लभते पुत्रं कन्यां वा बहुभागिनीम्
svargakāmo labhet svargaṃ jayakāmo labhej jayam garbhiṇī labhate putraṃ kanyāṃ vā bahubhāginīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनागतं त्रिभिर् वर्षैः कृष्णद्वैपायनः प्रभुः संदर्भं भारतस्यास्य कृतवान् धर्मकाम्यया
anāgataṃ tribhir varṣaiḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ saṃdarbhaṃ bhāratasyāsya kṛtavān dharmakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदो ऽश्रावयद् देवान् असितो देवलः पितॄन् रक्षो यक्षाञ् शुको मर्त्यान् वैशंपायन एव तु
nārado 'śrāvayad devān asito devalaḥ pitṝn rakṣo yakṣāñ śuko martyān vaiśaṃpāyana eva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहासम् इमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम् श्रावयेद् यस् तु वर्णांस् त्रीन् कृत्वा ब्राह्मणम् अग्रतः
itihāsam imaṃ puṇyaṃ mahārthaṃ vedasaṃmitam śrāvayed yas tu varṇāṃs trīn kṛtvā brāhmaṇam agrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नरः पापनिर्मुक्तः कीर्तिं प्राप्येह शौनक गच्छेत् परमिकां सिद्धिम् अत्र मे नास्ति संशयः
sa naraḥ pāpanirmuktaḥ kīrtiṃ prāpyeha śaunaka gacchet paramikāṃ siddhim atra me nāsti saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारताध्ययनात् पुण्याद् अपि पादम् अधीयतः श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्य् अशेषतः
bhāratādhyayanāt puṇyād api pādam adhīyataḥ śraddadhānasya pūyante sarvapāpāny aśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्षिर् भगवान् व्यासः कृत्वेमां संहितां पुरा श्लोकैश् चतुर्भिर् भगवान् पुत्रम् अध्यापयच् छुकम्
maharṣir bhagavān vyāsaḥ kṛtvemāṃ saṃhitāṃ purā ślokaiś caturbhir bhagavān putram adhyāpayac chukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च संसारेष्व् अनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे
mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca saṃsāreṣv anubhūtāni yānti yāsyanti cāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम्
harṣasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वबाहुर् विरौम्य् एष न च कश् चिच् छृणोति मे धर्माद् अर्थश् च कामश् च स किमर्थं न सेव्यते
ūrdhvabāhur viraumy eṣa na ca kaś cic chṛṇoti me dharmād arthaś ca kāmaś ca sa kimarthaṃ na sevyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु कामान् न भयान् न लोभाद्; धर्मं त्यजेज् जीवितस्यापि हेतोः नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्व् अनित्ये; जीवो नित्यो हेतुर् अस्य त्व् अनित्यः
na jātu kāmān na bhayān na lobhād; dharmaṃ tyajej jīvitasyāpi hetoḥ nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tv anitye; jīvo nityo hetur asya tv anityaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमां भारतसावित्रीं प्रातर् उत्थाय यः पठेत् स भारतफलं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति
imāṃ bhāratasāvitrīṃ prātar utthāya yaḥ paṭhet sa bhārataphalaṃ prāpya paraṃ brahmādhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा समुद्रो भगवान् यथा च हिमवान् गिरिः ख्याताव् उभौ रत्ननिधी तथा भारतम् उच्यते
yathā samudro bhagavān yathā ca himavān giriḥ khyātāv ubhau ratnanidhī tathā bhāratam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभारतम् आख्यानं यः पठेत् सुसमाहितः स गच्छेत् परमां सिद्धिम् इति मे नास्ति संशयः
mahābhāratam ākhyānaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ sa gacchet paramāṃ siddhim iti me nāsti saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैपायनोष्ठपुटनिःसृतम् अप्रमेयं; पुण्यं पवित्रम् अथ पापहरं शिवं च यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं; किं तस्य पुष्करजलैर् अभिषेचनेन
dvaipāyanoṣṭhapuṭaniḥsṛtam aprameyaṃ; puṇyaṃ pavitram atha pāpaharaṃ śivaṃ ca yo bhārataṃ samadhigacchati vācyamānaṃ; kiṃ tasya puṣkarajalair abhiṣecanena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.