Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.190

Mahābhārata (critical edition) 3.190

वैशंपायन उवाच भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुम् अर्हसीत्य् अब्रवीत् पाण्डवेयो मार्कण्डेयम्

vaiśaṃpāyana uvāca bhūya eva brāhmaṇamahābhāgyaṃ vaktum arhasīty abravīt pāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाचष्ट मार्कण्डेयः

athācaṣṭa mārkaṇḍeyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्यायाम् इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन् नाम मृगयाम् अगमत्

ayodhyāyām ikṣvākukulotpannaḥ pārthivaḥ parikṣin nāma mṛgayām agamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एकाश्वेन मृगम् अनुसरन्तं मृगो दूरम् अपाहरत्

tam ekāśvena mṛgam anusarantaṃ mṛgo dūram apāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश् च कस्मिंश् चिद् उद्देशे नीलं वनषण्डम् अपश्यत् तच् च विवेश

athādhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaś ca kasmiṃś cid uddeśe nīlaṃ vanaṣaṇḍam apaśyat tac ca viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्य वनषण्डस्य मध्ये ऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत

tatas tasya vanaṣaṇḍasya madhye 'tīva ramaṇīyaṃ saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाश्वस्तः स बिसमृणालम् अश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत्

athāśvastaḥ sa bisamṛṇālam aśvasyāgre nikṣipya puṣkariṇītīre samāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शयानो मधुरं गीतशब्दम् अशृणोत्

tataḥ śayāno madhuraṃ gītaśabdam aśṛṇot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स श्रुत्वाचिन्तयत् नेह मनुष्यगतिं पश्यामि कस्य खल्व् अयं गीतशब्द इति

sa śrutvācintayat neha manuṣyagatiṃ paśyāmi kasya khalv ayaṃ gītaśabda iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापश्यत् कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्य् अवचिन्वतीं गायन्तीं च

athāpaśyat kanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇy avacinvatīṃ gāyantīṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत्

atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अब्रवीद् राजा कस्यासि सुभगे त्वम् इति

tām abravīd rājā kasyāsi subhage tvam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा प्रत्युवाच कन्यास्मीति

sā pratyuvāca kanyāsmīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां राजोवाच अर्थी त्वयाहम् इति

tāṃ rājovāca arthī tvayāham iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोवाच कन्या समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम् नान्यथेति

athovāca kanyā samayenāhaṃ śakyā tvayā labdhum nānyatheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां राजा समयम् अपृच्छत्

tāṃ rājā samayam apṛcchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कन्येदम् उवाच उदकं मे न दर्शयितव्यम् इति

tataḥ kanyedam uvāca udakaṃ me na darśayitavyam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजा बाढम् इत्य् उक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते

sa rājā bāḍham ity uktvā tāṃ samāgamya tayā sahāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत्

tatraivāsīne rājani senānvagacchat padenānupadaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ parivāryātiṣṭhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्याश्वस्तश् च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायाद् अविघाटितया स्वनगरम् अनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्न् आस्ते नान्यत् किं चनापश्यत्

paryāśvastaś ca rājā tayaiva saha śibikayā prāyād avighāṭitayā svanagaram anuprāpya rahasi tayā saha ramann āste nānyat kiṃ canāpaśyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रधानामात्यस् तस्याभ्याशचराः स्त्रियो ऽपृच्छत् किम् अत्र प्रयोजनं वर्तत इति

atha pradhānāmātyas tasyābhyāśacarāḥ striyo 'pṛcchat kim atra prayojanaṃ vartata iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाब्रुवंस् ताः स्त्रियः अपूर्वम् इव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति

athābruvaṃs tāḥ striyaḥ apūrvam iva paśyāma udakaṃ nātra nīyateti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथामात्यो ऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्य् उपगम्य राजानम् अब्रवीत् वनम् इदम् उदारम् अनुदकम् साध्व् अत्र रम्यताम् इति

athāmātyo 'nudakaṃ vanaṃ kārayitvodāravṛkṣaṃ bahumūlapuṣpaphalaṃ rahasy upagamya rājānam abravīt vanam idam udāram anudakam sādhv atra ramyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तस्य वचनात् तयैव सह देव्या तद् वनं प्राविशत् स कदा चित् तस्मिन् वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत् अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तो ऽतिमात्रम् अतिमुक्तागारम् अपश्यत्

sa tasya vacanāt tayaiva saha devyā tad vanaṃ prāviśat sa kadā cit tasmin vane ramye tayaiva saha vyavaharat atha kṣuttṛṣṇārditaḥ śrānto 'timātram atimuktāgāram apaśyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीम् अपश्यत्

tat praviśya rājā saha priyayā sudhātalasukṛtāṃ vimalasalilapūrṇāṃ vāpīm apaśyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत्

dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyā eva tīre sahaiva tayā devyā vyatiṣṭhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् साध्व् अवतर वापीसलिलम् इति

atha tāṃ devīṃ sa rājābravīt sādhv avatara vāpīsalilam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् न पुनर् उदमज्जत्

sā tadvacaḥ śrutvāvatīrya vāpīṃ nyamajjat na punar udamajjat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां मृगयमाणो राजा नापश्यत्

tāṃ mṛgayamāṇo rājā nāpaśyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीम् अपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयाम् आस सर्वमण्डूकवधः क्रियताम् इति यो मयार्थी स मृतकैर् मण्डूकैर् उपायनैर् माम् उपतिष्ठेद् इति

vāpīm api niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatām iti yo mayārthī sa mṛtakair maṇḍūkair upāyanair mām upatiṣṭhed iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान् भयम् आविशत् ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन्

atha maṇḍūkavadhe ghore kriyamāṇe dikṣu sarvāsu maṇḍūkān bhayam āviśat te bhītā maṇḍūkarājñe yathāvṛttaṃ nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मण्डूकराट् तापसवेषधारी राजानम् अभ्यगच्छत्

tato maṇḍūkarāṭ tāpasaveṣadhārī rājānam abhyagacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य चैनम् उवाच मा राजन् क्रोधवशं गमः प्रसादं कुरु नार्हसि मण्डूकानाम् अनपराधिनां वधं कर्तुम् इति

upetya cainam uvāca mā rājan krodhavaśaṃ gamaḥ prasādaṃ kuru nārhasi maṇḍūkānām anaparādhināṃ vadhaṃ kartum iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मण्डूकाञ् जिघांस त्वं कोपं संधारयाच्युत श्लोकौ चात्र भवतः प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानाम् अविजानताम्

mā maṇḍūkāñ jighāṃsa tvaṃ kopaṃ saṃdhārayācyuta ślokau cātra bhavataḥ prakṣīyate dhanodreko janānām avijānatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिजानीहि नैतांस् त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर् हि ते

pratijānīhi naitāṃs tvaṃ prāpya krodhaṃ vimokṣyase alaṃ kṛtvā tavādharmaṃ maṇḍūkaiḥ kiṃ hatair hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एवंवादिनम् इष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच न हि क्षम्यते तन् मया हनिष्याम्य् एतान् एतैर् दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः नार्हसि विद्वन् माम् उपरोद्धुम् इति

tam evaṃvādinam iṣṭajanaśokaparītātmā rājā provāca na hi kṣamyate tan mayā haniṣyāmy etān etair durātmabhiḥ priyā me bhakṣitā sarvathaiva me vadhyā maṇḍūkāḥ nārhasi vidvan mām uparoddhum iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद् वाक्यम् उपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच प्रसीद राजन् अहम् आयुर् नाम मण्डूकराजः मम सा दुहिता सुशोभना नाम तस्या दौःशील्यम् एतत् बहवो हि राजानस् तया विप्रलब्धपूर्वा इति

sa tad vākyam upalabhya vyathitendriyamanāḥ provāca prasīda rājan aham āyur nāma maṇḍūkarājaḥ mama sā duhitā suśobhanā nāma tasyā dauḥśīlyam etat bahavo hi rājānas tayā vipralabdhapūrvā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अब्रवीद् राजा तयास्म्य् अर्थी सा मे दीयताम् इति

tam abravīd rājā tayāsmy arthī sā me dīyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनां राज्ञे पितादात् अब्रवीच् चैनाम् एनं राजानं शुश्रूषस्वेति

athaināṃ rājñe pitādāt abravīc cainām enaṃ rājānaṃ śuśrūṣasveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उवाच दुहितरम् यस्मात् त्वया राजानो विप्रलब्धास् तस्माद् अब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्य् अनृतकत्वात् तवेति

sa uvāca duhitaram yasmāt tvayā rājāno vipralabdhās tasmād abrahmaṇyāni tavāpatyāni bhaviṣyanty anṛtakatvāt taveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च राजा ताम् उपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यम् इवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानम् अब्रवीत् अनुगृहीतो ऽस्मीति

sa ca rājā tām upalabhya tasyāṃ surataguṇanibaddhahṛdayo lokatrayaiśvaryam ivopalabhya harṣabāṣpakalayā vācā praṇipatyābhipūjya maṇḍūkarājānam abravīt anugṛhīto 'smīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च मण्डूकराजो जामातरम् अनुज्ञाप्य यथागतम् अगच्छत्

sa ca maṇḍūkarājo jāmātaram anujñāpya yathāgatam agacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कस्य चित् कालस्य तस्यां कुमारास् त्रयस् तस्य राज्ञः संबभूवुः शलो दलो बलश् चेति ततस् तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्ये ऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम

atha kasya cit kālasya tasyāṃ kumārās trayas tasya rājñaḥ saṃbabhūvuḥ śalo dalo balaś ceti tatas teṣāṃ jyeṣṭhaṃ śalaṃ samaye pitā rājye 'bhiṣicya tapasi dhṛtātmā vanaṃ jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदा चिच् छलो मृगयाम् अचरत् मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत्

atha kadā cic chalo mṛgayām acarat mṛgaṃ cāsādya rathenānvadhāvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतं चोवाच शीघ्रं मां वहस्वेति

sūtaṃ covāca śīghraṃ māṃ vahasveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथोक्तः सूतो राजानम् अब्रवीत् मा क्रियताम् अनुबन्धः नैष शक्यस् त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्य् अपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्याताम् इति

sa tathoktaḥ sūto rājānam abravīt mā kriyatām anubandhaḥ naiṣa śakyas tvayā mṛgo grahītuṃ yady api te rathe yuktau vāmyau syātām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्रवीद् राजा सूतम् आचक्ष्व मे वाम्यौ हन्मि वा त्वाम् इति

tato 'bravīd rājā sūtam ācakṣva me vāmyau hanmi vā tvām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवम् उक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश् च सन्न् आचख्यौ राज्ञे वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाव् इति

sa evam ukto rājabhayabhīto vāmadevaśāpabhītaś ca sann ācakhyau rājñe vāmadevasyāśvau vāmyau manojavāv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् एवं ब्रुवाणम् अब्रवीद् राजा वामदेवाश्रमं याहीति

athainam evaṃ bruvāṇam abravīd rājā vāmadevāśramaṃ yāhīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वा वामदेवाश्रमं तम् ऋषिम् अब्रवीत् भगवन् मृगो मया विद्धः पलायते तं संभावयेयम् अर्हसि मे वाम्यौ दातुम् इति

sa gatvā vāmadevāśramaṃ tam ṛṣim abravīt bhagavan mṛgo mayā viddhaḥ palāyate taṃ saṃbhāvayeyam arhasi me vāmyau dātum iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अब्रवीद् ऋषिः ददानि ते वाम्यौ कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रम् इति

tam abravīd ṛṣiḥ dadāni te vāmyau kṛtakāryeṇa bhavatā mamaiva niryātyau kṣipram iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च ताव् अश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद् वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति गच्छंश् चाब्रवीत् सूतम् अश्वरत्नाव् इमाव् अयोग्यौ ब्राह्मणानाम् नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति

sa ca tāv aśvau pratigṛhyānujñāpya carṣiṃ prāyād vāmyasaṃyuktena rathena mṛgaṃ prati gacchaṃś cābravīt sūtam aśvaratnāv imāv ayogyau brāhmaṇānām naitau pratideyau vāmadevāyeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा मृगम् अवाप्य स्वनगरम् एत्याश्वावन्तःपुरे ऽस्थापयत्

evam uktvā mṛgam avāpya svanagaram etyāśvāvantaḥpure 'sthāpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथर्षिश् चिन्तयाम् आस तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रम् आसाद्य रमते न मे प्रतिनिर्यातयति अहो कष्टम् इति

atharṣiś cintayām āsa taruṇo rājaputraḥ kalyāṇaṃ patram āsādya ramate na me pratiniryātayati aho kaṣṭam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यम् अब्रवीत् गच्छात्रेय राजानं ब्रूहि यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याव् इति

manasā niścitya māsi pūrṇe śiṣyam abravīt gacchātreya rājānaṃ brūhi yadi paryāptaṃ niryātayopādhyāyavāmyāv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वैवं तं राजानम् अब्रवीत्

sa gatvaivaṃ taṃ rājānam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं राजा प्रत्युवाच राज्ञाम् एतद् वाहनम् अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानाम् एवंविधानाम् किं च ब्राह्मणानाम् अश्वैः कार्यम् साधु प्रतिगम्यताम् इति

taṃ rājā pratyuvāca rājñām etad vāhanam anarhā brāhmaṇā ratnānām evaṃvidhānām kiṃ ca brāhmaṇānām aśvaiḥ kāryam sādhu pratigamyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वैवम् उपाध्यायायाचष्ट

sa gatvaivam upādhyāyāyācaṣṭa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा वचनम् अप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयम् एव राजानम् अभिगम्याश्वार्थम् अभ्यचोदयत् न चादाद् राजा

tac chrutvā vacanam apriyaṃ vāmadevaḥ krodhaparītātmā svayam eva rājānam abhigamyāśvārtham abhyacodayat na cādād rājā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं; कृतं हि ते कार्यम् अन्यैर् अशक्यम् मा त्वा वधीद् वरुणो घोरपाशैर्; ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः

vāmadeva uvāca prayaccha vāmyau mama pārthiva tvaṃ; kṛtaṃ hi te kāryam anyair aśakyam mā tvā vadhīd varuṇo ghorapāśair; brahmakṣatrasyāntare vartamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ताव्; एतद् विप्राणां वाहनं वामदेव ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे; छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति

rājovāca anaḍvāhau suvratau sādhu dāntāv; etad viprāṇāṃ vāhanaṃ vāmadeva tābhyāṃ yāhi tvaṃ yatra kāmo maharṣe; chandāṃsi vai tvādṛśaṃ saṃvahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति; लोके ऽमुष्मिन् पार्थिव यानि सन्ति अस्मिंस् तु लोके मम यानम् एतद्; अस्मद्विधानाम् अपरेषां च राजन्

vāmadeva uvāca chandāṃsi vai mādṛśaṃ saṃvahanti; loke 'muṣmin pārthiva yāni santi asmiṃs tu loke mama yānam etad; asmadvidhānām apareṣāṃ ca rājan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच चत्वारो वा गर्दभास् त्वां वहन्तु; श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरंगाः तैस् त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो; मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि

rājovāca catvāro vā gardabhās tvāṃ vahantu; śreṣṭhāśvataryo harayo vā turaṃgāḥ tais tvaṃ yāhi kṣatriyasyaiṣa vāho; mama vāmyau na tavaitau hi viddhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतद् आहुर्; एतद् राजन् यद् इहाजीवमानः अयस्मया घोररूपा महान्तो; वहन्तु त्वां शितशूलाश् चतुर्धा

vāmadeva uvāca ghoraṃ vrataṃ brāhmaṇasyaitad āhur; etad rājan yad ihājīvamānaḥ ayasmayā ghorarūpā mahānto; vahantu tvāṃ śitaśūlāś caturdhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच ये त्वा विदुर् ब्राह्मणं वामदेव; वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा ते त्वां सशिष्यम् इह पातयन्तु; मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः

rājovāca ye tvā vidur brāhmaṇaṃ vāmadeva; vācā hantuṃ manasā karmaṇā vā te tvāṃ saśiṣyam iha pātayantu; madvākyanunnāḥ śitaśūlāsihastāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति; वाचा राजन् मनसा कर्मणा वा यस् त्व् एवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वांस्; तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः

vāmadeva uvāca nānuyogā brāhmaṇānāṃ bhavanti; vācā rājan manasā karmaṇā vā yas tv evaṃ brahma tapasānveti vidvāṃs; tena śreṣṭho bhavati hi jīvamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्ते वामदेवेन राजन्; समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः तैः शूलहस्तैर् वध्यमानः स राजा; प्रोवाचेदं वाक्यम् उच्चैस् तदानीम्

mārkaṇḍeya uvāca evam ukte vāmadevena rājan; samuttasthū rākṣasā ghorarūpāḥ taiḥ śūlahastair vadhyamānaḥ sa rājā; provācedaṃ vākyam uccais tadānīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन् दलो वा; विधेया मे यदि वान्ये विशो ऽपि नोत्स्रक्ष्ये ऽहं वामदेवस्य वाम्यौ; नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति

ikṣvākavo yadi brahman dalo vā; vidheyā me yadi vānye viśo 'pi notsrakṣye 'haṃ vāmadevasya vāmyau; naivaṃvidhā dharmaśīlā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवन्न् एव स यातुधानैर्; हतो जगामाशु महीं क्षितीशः ततो विदित्वा नृपतिं निपातितम्; इक्ष्वाकवो वै दलम् अभ्यषिञ्चन्

evaṃ bruvann eva sa yātudhānair; hato jagāmāśu mahīṃ kṣitīśaḥ tato viditvā nṛpatiṃ nipātitam; ikṣvākavo vai dalam abhyaṣiñcan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः; प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देयम्; एवं राजन् सर्वधर्मेषु दृष्टम्

rājye tadā tatra gatvā sa vipraḥ; provācedaṃ vacanaṃ vāmadevaḥ dalaṃ rājānaṃ brāhmaṇānāṃ hi deyam; evaṃ rājan sarvadharmeṣu dṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभेषि चेत् त्वम् अधर्मान् नरेन्द्र; प्रयच्छ मे शीघ्रम् एवाद्य वाम्यौ एतच् छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं; स पार्थिवः सूतम् उवाच रोषात्

bibheṣi cet tvam adharmān narendra; prayaccha me śīghram evādya vāmyau etac chrutvā vāmadevasya vākyaṃ; sa pārthivaḥ sūtam uvāca roṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं हि मे सायकं चित्ररूपं; दिग्धं विषेणाहर संगृहीतम् येन विद्धो वामदेवः शयीत; संदश्यमानः श्वभिर् आर्तरूपः

ekaṃ hi me sāyakaṃ citrarūpaṃ; digdhaṃ viṣeṇāhara saṃgṛhītam yena viddho vāmadevaḥ śayīta; saṃdaśyamānaḥ śvabhir ārtarūpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं; जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र तं जहि त्वं मद्वचनात् प्रणुन्नस्; तूर्णं प्रियं सायकैर् घोररूपैः

vāmadeva uvāca jānāmi putraṃ daśavarṣaṃ tavāhaṃ; jātaṃ mahiṣyāṃ śyenajitaṃ narendra taṃ jahi tvaṃ madvacanāt praṇunnas; tūrṇaṃ priyaṃ sāyakair ghorarūpaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्तो वामदेवेन राजन्न्; अन्तःपुरे राजपुत्रं जघान स सायकस् तिग्मतेजा विसृष्टः; श्रुत्वा दलस् तच् च वाक्यं बभाषे

mārkaṇḍeya uvāca evam ukto vāmadevena rājann; antaḥpure rājaputraṃ jaghāna sa sāyakas tigmatejā visṛṣṭaḥ; śrutvā dalas tac ca vākyaṃ babhāṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं; निहन्मीमं विप्रम् अद्य प्रमथ्य आनीयताम् अपरस् तिग्मतेजाः; पश्यध्वं मे वीर्यम् अद्य क्षितीशाः

ikṣvākavo hanta carāmi vaḥ priyaṃ; nihanmīmaṃ vipram adya pramathya ānīyatām aparas tigmatejāḥ; paśyadhvaṃ me vīryam adya kṣitīśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच यं त्वम् एनं सायकं घोररूपं; विषेण दिग्धं मम संदधासि न त्वम् एनं शरवर्यं विमोक्तुं; संधातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र

vāmadeva uvāca yaṃ tvam enaṃ sāyakaṃ ghorarūpaṃ; viṣeṇa digdhaṃ mama saṃdadhāsi na tvam enaṃ śaravaryaṃ vimoktuṃ; saṃdhātuṃ vā śakṣyasi mānavendra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं; न वै शक्नोम्य् एष शरं विमोक्तुम् न चास्य कर्तुं नाशम् अभ्युत्सहामि; आयुष्मान् वै जीवतु वामदेवः

rājovāca ikṣvākavaḥ paśyata māṃ gṛhītaṃ; na vai śaknomy eṣa śaraṃ vimoktum na cāsya kartuṃ nāśam abhyutsahāmi; āyuṣmān vai jīvatu vāmadevaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच संस्पृशैनां महिषीं सायकेन; ततस् तस्माद् एनसो मोक्ष्यसे त्वम्

vāmadeva uvāca saṃspṛśaināṃ mahiṣīṃ sāyakena; tatas tasmād enaso mokṣyase tvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेय उवाच ततस् तथा कृतवान् पार्थिवस् तु; ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे यथा युक्तं वामदेवाहम् एनं; दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ब्राह्मणेभ्यो मृगयन्ती सूनृतानि; तथा ब्रह्मन् पुण्यलोकं लभेयम्

mārkaṇḍeya uvāca tatas tathā kṛtavān pārthivas tu; tato muniṃ rājaputrī babhāṣe yathā yuktaṃ vāmadevāham enaṃ; dine dine saṃviśantī vyaśaṃsam brāhmaṇebhyo mṛgayantī sūnṛtāni; tathā brahman puṇyalokaṃ labheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव उवाच त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे; वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि; इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच् चाप्य् अनिन्द्ये

vāmadeva uvāca tvayā trātaṃ rājakulaṃ śubhekṣaṇe; varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ dadāni te praśādhīmaṃ svajanaṃ rājaputri; ikṣvākurājyaṃ sumahac cāpy anindye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्र्य् उवाच वरं वृणे भगवन्न् एकम् एव; विमुच्यतां किल्बिषाद् अद्य भर्ता शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं; वरो वृतो ह्य् एष मया द्विजाग्र्य

rājaputry uvāca varaṃ vṛṇe bhagavann ekam eva; vimucyatāṃ kilbiṣād adya bhartā śivena cādhyāhi saputrabāndhavaṃ; varo vṛto hy eṣa mayā dvijāgrya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेय उवाच श्रुत्वा वचः स मुनी राजपुत्र्यास्; तथास्त्व् इति प्राह कुरुप्रवीर ततः स राजा मुदितो बभूव; वाम्यौ चास्मै संप्रददौ प्रणम्य

mārkaṇḍeya uvāca śrutvā vacaḥ sa munī rājaputryās; tathāstv iti prāha kurupravīra tataḥ sa rājā mudito babhūva; vāmyau cāsmai saṃpradadau praṇamya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.