Library·Mahābhārata (critical edition)·8·8.24
दुर्योधन उवाच भूय एव तु मद्रेश यत् ते वक्ष्यामि तच् छृणु यथा पुरा वृत्तम् इदं युद्धे देवासुरे विभो
duryodhana uvāca bhūya eva tu madreśa yat te vakṣyāmi tac chṛṇu yathā purā vṛttam idaṃ yuddhe devāsure vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उक्तवान् पितुर् मह्यं मार्कण्डेयो महान् ऋषिः तद् अशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम त्वं निबोध न चाप्य् अत्र कर्तव्या ते विचारणा
yad uktavān pitur mahyaṃ mārkaṇḍeyo mahān ṛṣiḥ tad aśeṣeṇa bruvato mama rājarṣisattama tvaṃ nibodha na cāpy atra kartavyā te vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानाम् असुराणां च महान् आसीत् समागमः बभूव प्रथमो राजन् संग्रामस् तारकामयः निर्जिताश् च तदा दैत्या दैवतैर् इति नः श्रुतम्
devānām asurāṇāṃ ca mahān āsīt samāgamaḥ babhūva prathamo rājan saṃgrāmas tārakāmayaḥ nirjitāś ca tadā daityā daivatair iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास् त्रयः ताराक्षः कमलाक्षश् च विद्युन्माली च पार्थिव
nirjiteṣu ca daityeṣu tārakasya sutās trayaḥ tārākṣaḥ kamalākṣaś ca vidyunmālī ca pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयाम् आसुर् देहान् स्वाञ् शत्रुतापन
tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ tapasā karśayām āsur dehān svāñ śatrutāpana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिव तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान्
damena tapasā caiva niyamena ca pārthiva teṣāṃ pitāmahaḥ prīto varadaḥ pradadau varān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्यत्वं च ते राजन् सर्वभूतेषु सर्वदा सहिता वरयाम् आसुः सर्वलोकपितामहम्
avadhyatvaṃ ca te rājan sarvabhūteṣu sarvadā sahitā varayām āsuḥ sarvalokapitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् ईश्वरः नास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः वरम् अन्यं वृणीध्वं वै यादृशं संप्ररोचते
tān abravīt tadā devo lokānāṃ prabhur īśvaraḥ nāsti sarvāmaratvaṃ hi nivartadhvam ato 'surāḥ varam anyaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ saṃprarocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते सहिता राजन् संप्रधार्यासकृद् बहु सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनम् अथाब्रुवन्
tatas te sahitā rājan saṃpradhāryāsakṛd bahu sarvalokeśvaraṃ vākyaṃ praṇamyainam athābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामह वयं पुराणि त्रीण्य् एव समास्थाय महीम् इमाम् विचरिष्याम लोके ऽस्मिंस् त्वत्प्रसादपुरस्कृताः
asmākaṃ tvaṃ varaṃ deva prayacchemaṃ pitāmaha vayaṃ purāṇi trīṇy eva samāsthāya mahīm imām vicariṣyāma loke 'smiṃs tvatprasādapuraskṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्य् एतानि चानघ
tato varṣasahasre tu sameṣyāmaḥ parasparam ekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇy etāni cānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागतानि चैतानि यो हन्याद् भगवंस् तदा एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर् भविष्यति एवम् अस्त्व् इति तान् देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद् दिवम्
samāgatāni caitāni yo hanyād bhagavaṃs tadā ekeṣuṇā devavaraḥ sa no mṛtyur bhaviṣyati evam astv iti tān devaḥ pratyuktvā prāviśad divam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु लब्धवराः प्रीताः संप्रधार्य परस्परम् पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर् महासुरम् विश्वकर्माणम् अजरं दैत्यदानवपूजितम्
te tu labdhavarāḥ prītāḥ saṃpradhārya parasparam puratrayavisṛṣṭyarthaṃ mayaṃ vavrur mahāsuram viśvakarmāṇam ajaraṃ daityadānavapūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान् पुराणि ह त्रीणि काञ्चनम् एकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा
tato mayaḥ svatapasā cakre dhīmān purāṇi ha trīṇi kāñcanam ekaṃ tu raupyaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते
kāñcanaṃ divi tatrāsīd antarikṣe ca rājatam āyasaṃ cābhavad bhūmau cakrasthaṃ pṛthivīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम् गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम्
ekaikaṃ yojanaśataṃ vistārāyāmasaṃmitam gṛhāṭṭāṭṭālakayutaṃ bṛhatprākāratoraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणप्रसवसंबाधम् असंबाधम् अनामयम् प्रासादैर् विविधैश् चैव द्वारैश् चाप्य् उपशोभितम्
guṇaprasavasaṃbādham asaṃbādham anāmayam prāsādair vividhaiś caiva dvāraiś cāpy upaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरेषु चाभवन् राजन् राजानो वै पृथक् पृथक् काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रम् आसीन् महात्मनः राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम्
pureṣu cābhavan rājan rājāno vai pṛthak pṛthak kāñcanaṃ tārakākṣasya citram āsīn mahātmanaḥ rājataṃ kamalākṣasya vidyunmālina āyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस् ते दैत्यराजानस् त्रींल् लोकान् आशु तेजसा आक्रम्य तस्थुर् वर्षाणां पूगान् नाम प्रजापतिः
trayas te daityarājānas trīṃl lokān āśu tejasā ākramya tasthur varṣāṇāṃ pūgān nāma prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्य् अर्बुदानि च कोट्यश् चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस् ततस् ततः महद् ऐश्वर्यम् इच्छन्तस् त्रिपुरं दुर्गम् आश्रिताः
teṣāṃ dānavamukhyānāṃ prayutāny arbudāni ca koṭyaś cāprativīrāṇāṃ samājagmus tatas tataḥ mahad aiśvaryam icchantas tripuraṃ durgam āśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां च पुनस् तेषां सर्वयोगवहो मयः तम् आश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः
sarveṣāṃ ca punas teṣāṃ sarvayogavaho mayaḥ tam āśritya hi te sarve avartantākutobhayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः तस्मै कामं मयस् तं तं विदधे मायया तदा
yo hi yaṃ manasā kāmaṃ dadhyau tripurasaṃśrayaḥ tasmai kāmaṃ mayas taṃ taṃ vidadhe māyayā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारकाक्षसुतश् चासीद् धरिर् नाम महाबलः तपस् तेपे परमकं येनातुष्यत् पितामहः
tārakākṣasutaś cāsīd dharir nāma mahābalaḥ tapas tepe paramakaṃ yenātuṣyat pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तुष्टम् अवृणोद् देवं वापी भवतु नः पुरे शस्त्रैर् विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर् बलवत्तराः
sa tuṣṭam avṛṇod devaṃ vāpī bhavatu naḥ pure śastrair vinihatā yatra kṣiptāḥ syur balavattarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु लब्ध्वा वरं वीरस् तारकाक्षसुतो हरिः ससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो
sa tu labdhvā varaṃ vīras tārakākṣasuto hariḥ sasṛje tatra vāpīṃ tāṃ mṛtānāṃ jīvanīṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन रूपेण दैत्यस् तु येन वेषेण चैव ह मृतस् तस्यां परिक्षिप्तस् तादृशेनैव जज्ञिवान्
yena rūpeṇa daityas tu yena veṣeṇa caiva ha mṛtas tasyāṃ parikṣiptas tādṛśenaiva jajñivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां प्राप्य त्रैपुरस्थास् तु सर्वांल् लोकान् बबाधिरे महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः न तेषाम् अभवद् राजन् क्षयो युद्धे कथं चन
tāṃ prāpya traipurasthās tu sarvāṃl lokān babādhire mahatā tapasā siddhāḥ surāṇāṃ bhayavardhanāḥ na teṣām abhavad rājan kṣayo yuddhe kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते लोभमोहाभ्याम् अभिभूता विचेतसः निर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन्
tatas te lobhamohābhyām abhibhūtā vicetasaḥ nirhrīkāḥ saṃsthitiṃ sarve sthāpitāṃ samalūlupan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्राव्य सगणान् देवांस् तत्र तत्र तदा तदा विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः
vidrāvya sagaṇān devāṃs tatra tatra tadā tadā viceruḥ svena kāmena varadānena darpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम् ऋषीणाम् आश्रमान् पुण्यान् यूपाञ् जनपदांस् तथा व्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः
devāraṇyāni sarvāṇi priyāṇi ca divaukasām ṛṣīṇām āśramān puṇyān yūpāñ janapadāṃs tathā vyanāśayanta maryādā dānavā duṣṭacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते देवाः सहिताः सर्वे पितामहम् अरिंदम अभिजग्मुस् तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः
te devāḥ sahitāḥ sarve pitāmaham ariṃdama abhijagmus tadākhyātuṃ viprakāraṃ suretaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तत्त्वं सर्वम् आख्याय शिरसाभिप्रणम्य च वधोपायम् अपृच्छन्त भगवन्तं पितामहम्
te tattvaṃ sarvam ākhyāya śirasābhipraṇamya ca vadhopāyam apṛcchanta bhagavantaṃ pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तद् भगवान् देवो देवान् इदम् उवाच ह असुराश् च दुरात्मानस् ते चापि विबुधद्विषः अपराध्यन्ति सततं ये युष्मान् पीडयन्त्य् उत
śrutvā tad bhagavān devo devān idam uvāca ha asurāś ca durātmānas te cāpi vibudhadviṣaḥ aparādhyanti satataṃ ye yuṣmān pīḍayanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि तुल्यः सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः अधार्मिकास् तु हन्तव्या इत्य् अहं प्रब्रवीमि वः
ahaṃ hi tulyaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ nātra saṃśayaḥ adhārmikās tu hantavyā ity ahaṃ prabravīmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यूयं स्थाणुम् ईशानं जिष्णुम् अक्लिष्टकारिणम् योद्धारं वृणुतादित्याः स तान् हन्ता सुरेतरान्
te yūyaṃ sthāṇum īśānaṃ jiṣṇum akliṣṭakāriṇam yoddhāraṃ vṛṇutādityāḥ sa tān hantā suretarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाः शक्रपुरोगमाः ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा वृषाङ्कं शरणं ययुः
iti tasya vacaḥ śrutvā devāḥ śakrapurogamāḥ brahmāṇam agrataḥ kṛtvā vṛṣāṅkaṃ śaraṇaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपः परं समातस्थुर् गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ऋषिभिः सह धर्मज्ञा भवं सर्वात्मना गताः
tapaḥ paraṃ samātasthur gṛṇanto brahma śāśvatam ṛṣibhiḥ saha dharmajñā bhavaṃ sarvātmanā gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टुवुर् वाग्भिर् अर्थ्याभिर् भयेष्व् अभयकृत्तमम् सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं सर्वम् आत्मना
tuṣṭuvur vāgbhir arthyābhir bhayeṣv abhayakṛttamam sarvātmānaṃ mahātmānaṃ yenāptaṃ sarvam ātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपोविशेषैर् बहुभिर् योगं यो वेद चात्मनः यः सांख्यम् आत्मनो वेद यस्य चात्मा वशे सदा
tapoviśeṣair bahubhir yogaṃ yo veda cātmanaḥ yaḥ sāṃkhyam ātmano veda yasya cātmā vaśe sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तं ददृशुर् ईशानं तेजोराशिम् उमापतिम् अनन्यसदृशं लोके व्रतवन्तम् अकल्मषम्
te taṃ dadṛśur īśānaṃ tejorāśim umāpatim ananyasadṛśaṃ loke vratavantam akalmaṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं च भगवन्तं ते नानारूपम् अकल्पयन् आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्य् अथ महात्मनि परस्परस्य चापश्यन् सर्वे परमविस्मिताः
ekaṃ ca bhagavantaṃ te nānārūpam akalpayan ātmanaḥ pratirūpāṇi rūpāṇy atha mahātmani parasparasya cāpaśyan sarve paramavismitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभूतमयं चेशं तम् अजं जगतः पतिम् देवा ब्रह्मर्षयश् चैव शिरोभिर् धरणीं गताः
sarvabhūtamayaṃ ceśaṃ tam ajaṃ jagataḥ patim devā brahmarṣayaś caiva śirobhir dharaṇīṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् स्वस्तिवाक्येनाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शंकरः ब्रूत ब्रूतेति भगवान् स्मयमानो ऽभ्यभाषत
tān svastivākyenābhyarcya samutthāpya ca śaṃkaraḥ brūta brūteti bhagavān smayamāno 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास् ततस् ते ऽस्वस्थचेतसः नमो नमस् ते ऽस्तु विभो तत इत्य् अब्रुवन् भवम्
tryambakeṇābhyanujñātās tatas te 'svasthacetasaḥ namo namas te 'stu vibho tata ity abruvan bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवे प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिर् ईड्यसे
namo devātidevāya dhanvine cātimanyave prajāpatimakhaghnāya prajāpatibhir īḍyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवे विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने
namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya mṛtyave vilohitāya rudrāya nīlagrīvāya śūline
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे
amoghāya mṛgākṣāya pravarāyudhayodhine durvāraṇāya śukrāya brahmaṇe brahmacāriṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससे तपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे
īśānāyāprameyāya niyantre carmavāsase taponityāya piṅgāya vratine kṛttivāsase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्संघघातिने
kumārapitre tryakṣāya pravarāyudhadhāriṇe prapannārtivināśāya brahmadviṭsaṃghaghātine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः
vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ gavāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो ऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसे मनोवाक्कर्मभिर् देव त्वां प्रपन्नान् भजस्व नः
namo 'stu te sasainyāya tryambakāyogratejase manovākkarmabhir deva tvāṃ prapannān bhajasva naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसन्नो भगवान् स्वागतेनाभिनन्द्य तान् प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः
tataḥ prasanno bhagavān svāgatenābhinandya tān provāca vyetu vastrāso brūta kiṃ karavāṇi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृदेवर्षिसंघेभ्यो वरे दत्ते महात्मना सत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः
pitṛdevarṣisaṃghebhyo vare datte mahātmanā satkṛtya śaṃkaraṃ prāha brahmā lokahitaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवातिसर्गाद् देवेश प्राजापत्यम् इदं पदम् मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान् वरः
tavātisargād deveśa prājāpatyam idaṃ padam mayādhitiṣṭhatā datto dānavebhyo mahān varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् अतिक्रान्तमर्यादान् नान्यः संहर्तुम् अर्हति त्वाम् ऋते भूतभव्येश त्वं ह्य् एषां प्रत्यरिर् वधे
tān atikrāntamaryādān nānyaḥ saṃhartum arhati tvām ṛte bhūtabhavyeśa tvaṃ hy eṣāṃ pratyarir vadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम् कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ् जहि शूलभृत्
sa tvaṃ deva prapannānāṃ yācatāṃ ca divaukasām kuru prasādaṃ deveśa dānavāñ jahi śūlabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवान् उवाच हन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकम् इति मे मतिः न त्व् एको ऽहं वधे तेषां समर्थो वै सुरद्विषाम्
śrībhagavān uvāca hantavyāḥ śatravaḥ sarve yuṣmākam iti me matiḥ na tv eko 'haṃ vadhe teṣāṃ samartho vai suradviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनास्त्रतेजसा जयध्वं युधि ताञ् शत्रून् संघातो हि महाबलः
te yūyaṃ sahitāḥ sarve madīyenāstratejasā jayadhvaṃ yudhi tāñ śatrūn saṃghāto hi mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः अस्मत्तेजोबलं यावत् तावद् द्विगुणम् एव च तेषाम् इति ह मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते
devā ūcuḥ asmattejobalaṃ yāvat tāvad dviguṇam eva ca teṣām iti ha manyāmo dṛṣṭatejobalā hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् उवाच वध्यास् ते सर्वतः पापा ये युष्मास्व् अपराधिनः मम तेजोबलार्धेन सर्वांस् तान् घ्नत शात्रवान्
bhagavān uvāca vadhyās te sarvataḥ pāpā ye yuṣmāsv aparādhinaḥ mama tejobalārdhena sarvāṃs tān ghnata śātravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः बिभर्तुं तेजसो ऽर्धं ते न शक्ष्यामो महेश्वर सर्वेषां नो बलार्धेन त्वम् एव जहि शात्रवान्
devā ūcuḥ bibhartuṃ tejaso 'rdhaṃ te na śakṣyāmo maheśvara sarveṣāṃ no balārdhena tvam eva jahi śātravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच ततस् तथेति देवेशस् तैर् उक्तो राजसत्तम अर्धम् आदाय सर्वेभ्यस् तेजसाभ्यधिको ऽभवत्
duryodhana uvāca tatas tatheti deveśas tair ukto rājasattama ardham ādāya sarvebhyas tejasābhyadhiko 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु देवो बलेनासीत् सर्वेभ्यो बलवत्तरः महादेव इति ख्यातस् तदाप्रभृति शंकरः
sa tu devo balenāsīt sarvebhyo balavattaraḥ mahādeva iti khyātas tadāprabhṛti śaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीन् महादेवो धनुर् बाणधरस् त्व् अहम् हनिष्यामि रथेनाजौ तान् रिपून् वै दिवौकसः
tato 'bravīn mahādevo dhanur bāṇadharas tv aham haniṣyāmi rathenājau tān ripūn vai divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यूयं मे रथं चैव धनुर् बाणं तथैव च पश्यध्वं यावद् अद्यैतान् पातयामि महीतले
te yūyaṃ me rathaṃ caiva dhanur bāṇaṃ tathaiva ca paśyadhvaṃ yāvad adyaitān pātayāmi mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः मूर्तिसर्वस्वम् आदाय त्रैलोक्यस्य ततस् ततः रथं ते कल्पयिष्याम देवेश्वर महौजसम्
devā ūcuḥ mūrtisarvasvam ādāya trailokyasya tatas tataḥ rathaṃ te kalpayiṣyāma deveśvara mahaujasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम् ततो विबुधशार्दूलास् तं रथं समकल्पयन्
tathaiva buddhyā vihitaṃ viśvakarmakṛtaṃ śubham tato vibudhaśārdūlās taṃ rathaṃ samakalpayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्धुरं पृथिवीं देवीं विशालपुरमालिनीम् सपर्वतवनद्वीपां चक्रुर् भूतधरां तदा
vandhuraṃ pṛthivīṃ devīṃ viśālapuramālinīm saparvatavanadvīpāṃ cakrur bhūtadharāṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दरं पर्वतं चाक्षं जङ्घास् तस्य महानदीः दिशश् च प्रदिशश् चैव परिवारं रथस्य हि
mandaraṃ parvataṃ cākṣaṃ jaṅghās tasya mahānadīḥ diśaś ca pradiśaś caiva parivāraṃ rathasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकर्षान् ग्रहान् दीप्तान् वरूथं चापि तारकाः धर्मार्थकामसंयुक्तं त्रिवेणुं चापि बन्धुरम् ओषधीर् विविधास् तत्र नानापुष्पफलोद्गमाः
anukarṣān grahān dīptān varūthaṃ cāpi tārakāḥ dharmārthakāmasaṃyuktaṃ triveṇuṃ cāpi bandhuram oṣadhīr vividhās tatra nānāpuṣpaphalodgamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमे पक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते रात्र्यहनी शुभे
sūryācandramasau kṛtvā cakre rathavarottame pakṣau pūrvāparau tatra kṛte rātryahanī śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश नागपतीन् ईषां धृतराष्ट्रमुखान् दृढाम् द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान्
daśa nāgapatīn īṣāṃ dhṛtarāṣṭramukhān dṛḍhām dyāṃ yugaṃ yugacarmāṇi saṃvartakabalāhakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिम् एव च ग्रहनक्षत्रताराभिश् चर्म चित्रं नभस्तलम्
śamyāṃ dhṛtiṃ ca medhāṃ ca sthitiṃ saṃnatim eva ca grahanakṣatratārābhiś carma citraṃ nabhastalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतींल् लोकेश्वरान् हयान् सिनीवालीम् अनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम् योक्त्राणि चक्रुर् वाहानां रोहकांश् चापि कण्ठकम्
surāmbupretavittānāṃ patīṃl lokeśvarān hayān sinīvālīm anumatiṃ kuhūṃ rākāṃ ca suvratām yoktrāṇi cakrur vāhānāṃ rohakāṃś cāpi kaṇṭhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्म सत्यं तपो ऽर्थश् च विहितास् तत्र रश्मयः अधिष्ठानं मनस् त्व् आसीत् परिरथ्यं सरस्वती
karma satyaṃ tapo 'rthaś ca vihitās tatra raśmayaḥ adhiṣṭhānaṃ manas tv āsīt parirathyaṃ sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानावर्णाश् च चित्राश् च पताकाः पवनेरिताः विद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयत्
nānāvarṇāś ca citrāś ca patākāḥ pavaneritāḥ vidyudindradhanurnaddhaṃ rathaṃ dīptaṃ vyadīpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्मिन् महाराज कल्पिते रथसत्तमे देवैर् मनुजशार्दूल द्विषताम् अभिमर्दने
evaṃ tasmin mahārāja kalpite rathasattame devair manujaśārdūla dviṣatām abhimardane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वान्य् आयुधानि मुख्यानि न्यदधाच् छंकरो रथे रथयष्टिं वियत्कृष्टां स्थापयाम् आस गोवृषम्
svāny āyudhāni mukhyāni nyadadhāc chaṃkaro rathe rathayaṣṭiṃ viyatkṛṣṭāṃ sthāpayām āsa govṛṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मदण्डः कालदण्डो रुद्रदण्डस् तथा ज्वरः परिस्कन्दा रथस्यास्य सर्वतोदिशम् उद्यताः
brahmadaṇḍaḥ kāladaṇḍo rudradaṇḍas tathā jvaraḥ pariskandā rathasyāsya sarvatodiśam udyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथर्वाङ्गिरसाव् आस्तां चक्ररक्षौ महात्मनः ऋग्वेदः सामवेदश् च पुराणं च पुरःसराः
atharvāṅgirasāv āstāṃ cakrarakṣau mahātmanaḥ ṛgvedaḥ sāmavedaś ca purāṇaṃ ca puraḥsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतुः दिव्या वाचश् च विद्याश् च परिपार्श्वचराः कृताः
itihāsayajurvedau pṛṣṭharakṣau babhūvatuḥ divyā vācaś ca vidyāś ca paripārśvacarāḥ kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोत्त्रादयश् च राजेन्द्र वषट्कारस् तथैव च ॐकारश् च मुखे राजन्न् अतिशोभाकरो ऽभवत्
tottrādayaś ca rājendra vaṣaṭkāras tathaiva ca oṃkāraś ca mukhe rājann atiśobhākaro 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रम् ऋतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुः तस्मान् नॄणां कालरात्रिर् ज्या कृता धनुषो ऽजरा
vicitram ṛtubhiḥ ṣaḍbhiḥ kṛtvā saṃvatsaraṃ dhanuḥ tasmān nṝṇāṃ kālarātrir jyā kṛtā dhanuṣo 'jarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इषुश् चाप्य् अभवद् विष्णुर् ज्वलनः सोम एव च अग्नीषोमौ जगत् कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत्
iṣuś cāpy abhavad viṣṇur jvalanaḥ soma eva ca agnīṣomau jagat kṛtsnaṃ vaiṣṇavaṃ cocyate jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुश् चात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसः तस्माद् धनुर्ज्यासंस्पर्शं न विषेहुर् हरस्य ते
viṣṇuś cātmā bhagavato bhavasyāmitatejasaḥ tasmād dhanurjyāsaṃsparśaṃ na viṣehur harasya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिञ् शरे तिग्ममन्युर् मुमोचाविषहं प्रभुः भृग्वङ्गिरोमन्युभवं क्रोधाग्निम् अतिदुःसहम्
tasmiñ śare tigmamanyur mumocāviṣahaṃ prabhuḥ bhṛgvaṅgiromanyubhavaṃ krodhāgnim atiduḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयंकरः आदित्यायुतसंकाशस् तेजोज्वालावृतो ज्वलन्
sa nīlalohito dhūmraḥ kṛttivāsā bhayaṃkaraḥ ādityāyutasaṃkāśas tejojvālāvṛto jvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुश्च्यावश् च्यावनो जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां हरः नित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रिताञ् जनान्
duścyāvaś cyāvano jetā hantā brahmadviṣāṃ haraḥ nityaṃ trātā ca hantā ca dharmādharmāśritāñ janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाथिभिर् घोररूपैर् भीमोदग्रैर् गणैर् वृतः विभाति भगवान् स्थाणुस् तैर् एवात्मगुणैर् वृतः
pramāthibhir ghorarūpair bhīmodagrair gaṇair vṛtaḥ vibhāti bhagavān sthāṇus tair evātmaguṇair vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वम् इदं जगत् जङ्गमाजङ्गमं राजञ् शुशुभे ऽद्भुतदर्शनम्
tasyāṅgāni samāśritya sthitaṃ viśvam idaṃ jagat jaṅgamājaṅgamaṃ rājañ śuśubhe 'dbhutadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनी बाणम् आदत्त तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसंभवम्
dṛṣṭvā tu taṃ rathaṃ divyaṃ kavacī sa śarāsanī bāṇam ādatta taṃ divyaṃ somaviṣṇvagnisaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वाजांस् ततो देवाः कल्पयां चक्रिरे विभोः पुण्यगन्धवहं राजञ् श्वसनं राजसत्तम
tasya vājāṃs tato devāḥ kalpayāṃ cakrire vibhoḥ puṇyagandhavahaṃ rājañ śvasanaṃ rājasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आस्थाय महादेवस् त्रासयन् दैवतान्य् अपि आरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्न् इव रोदसी
tam āsthāya mahādevas trāsayan daivatāny api āruroha tadā yattaḥ kampayann iva rodasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शोभमानो वरदः खड्गी बाणी शरासनी हसन्न् इवाब्रवीद् देवो सारथिः को भविष्यति
sa śobhamāno varadaḥ khaḍgī bāṇī śarāsanī hasann ivābravīd devo sārathiḥ ko bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रुवन् देवगणा यं भवान् संनियोक्ष्यते स भविष्यति देवेश सारथिस् ते न संशयः
tam abruvan devagaṇā yaṃ bhavān saṃniyokṣyate sa bhaviṣyati deveśa sārathis te na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् अब्रवीत् पुनर् देवो मत्तः श्रेष्ठतरो हि यः तं सारथिं कुरुध्वं मे स्वयं संचिन्त्य माचिरम्
tān abravīt punar devo mattaḥ śreṣṭhataro hi yaḥ taṃ sārathiṃ kurudhvaṃ me svayaṃ saṃcintya māciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा ततो देवा वाक्यम् उक्तं महात्मना गत्वा पितामहं देवं प्रसाद्यैवं वचो ऽब्रुवन्
etac chrutvā tato devā vākyam uktaṃ mahātmanā gatvā pitāmahaṃ devaṃ prasādyaivaṃ vaco 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव त्वयेदं कथितं त्रिदशारिनिबर्हणम् तथा च कृतम् अस्माभिः प्रसन्नो वृषभध्वजः
deva tvayedaṃ kathitaṃ tridaśārinibarhaṇam tathā ca kṛtam asmābhiḥ prasanno vṛṣabhadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथश् च विहितो ऽस्माभिर् विचित्रायुधसंवृतः सारथिं तु न जानीमः कः स्यात् तस्मिन् रथोत्तमे
rathaś ca vihito 'smābhir vicitrāyudhasaṃvṛtaḥ sārathiṃ tu na jānīmaḥ kaḥ syāt tasmin rathottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् विधीयतां कश् चित् सारथिर् देवसत्तम सफलां तां गिरं देव कर्तुम् अर्हसि नो विभो
tasmād vidhīyatāṃ kaś cit sārathir devasattama saphalāṃ tāṃ giraṃ deva kartum arhasi no vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अस्मासु हि पुरा भगवन्न् उक्तवान् असि हितं कर्तास्मि भवताम् इति तत् कर्तुम् अर्हसि
evam asmāsu hi purā bhagavann uktavān asi hitaṃ kartāsmi bhavatām iti tat kartum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स देव युक्तो रथसत्तमो नो; दुरावरो द्रावणः शात्रवाणाम् पिनाकपाणिर् विहितो ऽत्र योद्धा; विभीषयन् दानवान् उद्यतो ऽसौ
sa deva yukto rathasattamo no; durāvaro drāvaṇaḥ śātravāṇām pinākapāṇir vihito 'tra yoddhā; vibhīṣayan dānavān udyato 'sau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव वेदाश् चतुरो हयाग्र्या; धरा सशैला च रथो महात्मन् नक्षत्रवंशो ऽनुगतो वरूथे; यस्मिन् योद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः
tathaiva vedāś caturo hayāgryā; dharā saśailā ca ratho mahātman nakṣatravaṃśo 'nugato varūthe; yasmin yoddhā sārathinābhirakṣyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सारथिर् एष्टव्यः सर्वैर् एतैर् विशेषवान् तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव च कवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह
tatra sārathir eṣṭavyaḥ sarvair etair viśeṣavān tatpratiṣṭho ratho deva hayā yoddhā tathaiva ca kavacāni ca śastrāṇi kārmukaṃ ca pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाम् ऋते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम् त्वं हि सर्वैर् गुणैर् युक्तो देवताभ्यो ऽधिकः प्रभो सारथ्ये तूर्णम् आरोह संयच्छ परमान् हयान्
tvām ṛte sārathiṃ tatra nānyaṃ paśyāmahe vayam tvaṃ hi sarvair guṇair yukto devatābhyo 'dhikaḥ prabho sārathye tūrṇam āroha saṃyaccha paramān hayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते शिरसा नत्वा त्रिलोकेशं पितामहम् देवाः प्रसादयाम् आसुः सारथ्यायेति नः श्रुतम्
iti te śirasā natvā trilokeśaṃ pitāmaham devāḥ prasādayām āsuḥ sārathyāyeti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच नात्र किं चिन् मृषा वाक्यं यद् उक्तं वो दिवौकसः संयच्छामि हयान् एष युध्यतो वै कपर्दिनः
brahmovāca nātra kiṃ cin mṛṣā vākyaṃ yad uktaṃ vo divaukasaḥ saṃyacchāmi hayān eṣa yudhyato vai kapardinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स भगवान् देवो लोकस्रष्टा पितामहः सारथ्ये कल्पितो देवैर् ईशानस्य महात्मनः
tataḥ sa bhagavān devo lokasraṣṭā pitāmahaḥ sārathye kalpito devair īśānasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् आरोहति क्षिप्रं स्यन्दनं लोकपूजिते शिरोभिर् अगमंस् तूर्णं ते हया वातरंहसः
tasminn ārohati kṣipraṃ syandanaṃ lokapūjite śirobhir agamaṃs tūrṇaṃ te hayā vātaraṃhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वरे त्व् आरुहति जानुभ्याम् अगमन् महीम्
maheśvare tv āruhati jānubhyām agaman mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभीशून् हि त्रिलोकेशः संगृह्य प्रपितामहः तान् अश्वांश् चोदयाम् आस मनोमारुतरंहसः
abhīśūn hi trilokeśaḥ saṃgṛhya prapitāmahaḥ tān aśvāṃś codayām āsa manomārutaraṃhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान् प्रति साधु साध्व् इति विश्वेशः स्मयमानो ऽभ्यभाषत
tato 'dhirūḍhe varade prayāte cāsurān prati sādhu sādhv iti viśveśaḥ smayamāno 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याहि देव यतो दैत्याश् चोदयाश्वान् अतन्द्रितः पश्य बाह्वोर् बलं मे ऽद्य निघ्नतः शात्रवान् रणे
yāhi deva yato daityāś codayāśvān atandritaḥ paśya bāhvor balaṃ me 'dya nighnataḥ śātravān raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तांश् चोदयाम् आस वायुवेगसमाञ् जवे येन तत् त्रिपुरं राजन् दैत्यदानवरक्षितम्
tatas tāṃś codayām āsa vāyuvegasamāñ jave yena tat tripuraṃ rājan daityadānavarakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्
athādhijyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śaram yuktvā pāśupatāstreṇa tripuraṃ samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् स्थिते तदा राजन् क्रुद्धे विधृतकार्मुके पुराणि तानि कालेन जग्मुर् एकत्वतां तदा
tasmin sthite tadā rājan kruddhe vidhṛtakārmuke purāṇi tāni kālena jagmur ekatvatāṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते बभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम्
ekībhāvaṃ gate caiva tripure samupāgate babhūva tumulo harṣo daivatānāṃ mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः
tato devagaṇāḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ jayeti vāco mumucuḥ saṃstuvanto mudānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽग्रतः प्रादुरभूत् त्रिपुरं जघ्नुषो ऽसुरान् अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः
tato 'grataḥ prādurabhūt tripuraṃ jaghnuṣo 'surān anirdeśyogravapuṣo devasyāsahyatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद् विकृष्य भगवान् दिव्यं लोकेश्वरो धनुः त्रैलोक्यसारं तम् इषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति तत् सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत् पश्चिमार्णवे
sa tad vikṛṣya bhagavān divyaṃ lokeśvaro dhanuḥ trailokyasāraṃ tam iṣuṃ mumoca tripuraṃ prati tat sāsuragaṇaṃ dagdhvā prākṣipat paścimārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.