तदसत् । व्यावृत्तस्वभावस्य तदग्रहे ग्रहणमेव हि न स्यात् । अथ निश्चयप्रत्यक्षयोरात्मभेदादनिश्चयात् । तदसत्, उभयरूपव्यवहारदर्शनात् । तथा हि -- कालाक्ष्यां गोसामान्यनिबन्धनश्च व्यवहारो गवान्तरव्यावृत्तिश्च दृश्यते । न च गवान्तरव्यावृत्तेरनिश्चये स युज्यते । अथैकार्थक्रियाकारित्वादतत्क्रियाव्यावृत्तेस्तुल्यत्वात् । तदप्यसांप्रतम्, अर्थक्रियाणामपि भेदादतत्क्रियाव्यावृत्तेस्तुल्यत्वायोगात् । नैकसाध्यान्यस्यार्थक्रिया येनातत्कारिव्यावृत्तिस्तुल्या स्यात् । वस्तुस्वभावश्च व्यावृत्तिः प्रतिवस्तुभेदान्न तुल्या । अथास्वभावाः, तेषां कथं तुल्या? अथानादिवासनोपादानो न वस्तुगतविशेषापेक्षः । तदप्ययुक्तम्, नियमात् । कासुचिदेव हि व्यक्तिषु कश्चिदेवावभासः (म्स् ब्; कश्चिदेवाभेदावभासः - एदितिओन्), स वासनामात्रोपादानत्वे न युज्यते । तस्मात्प्रकृत्यैव केचित्कस्यचिदभेदावमर्शस्य योग्याः केचिन्नेति स्वभावविपरीता भावानां सामर्थ्यातिशया कल्पयितव्याः । तथा सत्येवं गौरवात्कल्पनायाः । एकस्यैवास्तु माहात्म्यं यदेको ऽपि नानेवावभासते (नानेव भासते - एदितिओन्), लघुत्वात्कल्पनायाः । न तु भिन्नानां ते सामर्थ्यातिशयाः, यदमी अभिन्ना इव भासन्ते (इवावभासन्ते - एदितिओन्) । भेदव्यवहारश्च (भेदव्यवहाराश्च - एदितिओन्) यथावभासं भेदवादिनामिवाभेदव्यवहार उपपद्यते ( व्यवहारा उपपद्यन्ते - एदितिओन्) । तथा हि -- आत्यन्तिकभेदवादिनां यथावभासमभेदव्यवहारः, न यथावस्तु । संसर्गवादिनामपि सामान्यस्यार्थस्यार्थान्तरत्वाद्यथावभासमेव भेदेष्वभेदव्यवहारः । ये ऽप्यनर्थान्तरवादिनः, तेषामपि शबलत्वाद्वस्तुनस्तस्य चानन्वयाद्यथावभासमेवोभयव्यवहारः । न वस्त्वनुपातीति दर्शितमिति । यथानुवृत्तव्यवहारसिद्धिं यथावभासं कथयन्ति बाह्याः । तथैव भेदव्यवहारयोगं वदन्ति वेदान्तविवेकभाजः
tadasat / vyāvṛttasvabhāvasya tadagrahe grahaṇameva hi na syāt / atha niścayapratyakṣayorātmabhedādaniścayāt / tadasat, ubhayarūpavyavahāradarśanāt / tathā hi -- kālākṣyāṃ gosāmānyanibandhanaśca vyavahāro gavāntaravyāvṛttiśca dṛśyate / na ca gavāntaravyāvṛtteraniścaye sa yujyate / athaikārthakriyākāritvādatatkriyāvyāvṛttestulyatvāt / tadapyasāṃpratam, arthakriyāṇāmapi bhedādatatkriyāvyāvṛttestulyatvāyogāt / naikasādhyānyasyārthakriyā yenātatkārivyāvṛttistulyā syāt / vastusvabhāvaśca vyāvṛttiḥ prativastubhedānna tulyā / athāsvabhāvāḥ, teṣāṃ kathaṃ tulyā? athānādivāsanopādāno na vastugataviśeṣāpekṣaḥ / tadapyayuktam, niyamāt / kāsucideva hi vyaktiṣu kaścidevāvabhāsaḥ (Ms B; kaścidevābhedāvabhāsaḥ - edition), sa vāsanāmātropādānatve na yujyate / tasmātprakṛtyaiva kecitkasyacidabhedāvamarśasya yogyāḥ kecinneti svabhāvaviparītā bhāvānāṃ sāmarthyātiśayā kalpayitavyāḥ / tathā satyevaṃ gauravātkalpanāyāḥ / ekasyaivāstu māhātmyaṃ yadeko 'pi nānevāvabhāsate (nāneva bhāsate - edition), laghutvātkalpanāyāḥ / na tu bhinnānāṃ te sāmarthyātiśayāḥ, yadamī abhinnā iva bhāsante (ivāvabhāsante - edition) / bhedavyavahāraśca (bhedavyavahārāśca - edition) yathāvabhāsaṃ bhedavādināmivābhedavyavahāra upapadyate ( vyavahārā upapadyante - edition) / tathā hi -- ātyantikabhedavādināṃ yathāvabhāsamabhedavyavahāraḥ, na yathāvastu / saṃsargavādināmapi sāmānyasyārthasyārthāntaratvādyathāvabhāsameva bhedeṣvabhedavyavahāraḥ / ye 'pyanarthāntaravādinaḥ, teṣāmapi śabalatvādvastunastasya cānanvayādyathāvabhāsamevobhayavyavahāraḥ / na vastvanupātīti darśitamiti / yathānuvṛttavyavahārasiddhiṃ yathāvabhāsaṃ kathayanti bāhyāḥ / tathaiva bhedavyavahārayogaṃ vadanti vedāntavivekabhājaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.