ज्ञात्रा ज्ञेयाभिव्याप्तिः, ज्ञातारं प्रति तस्य प्रकाशनम् (प्रकाशता - एदितिओन्) -- न त्वदृष्टं कालान्तरभावि, यदर्थो विधिः स्यात् । स्यादेतत् -- आत्मज्ञानस्य फलान्तरमपीष्यते मोक्षः । तन्न, असाध्यत्वात् । न हेतुजन्यो ऽसौ मोक्षः, तत्त्वच्युतेः । कार्यत्वे विनाशात्तस्य पुनःसंसारात् । आत्यन्तिकी च संसारनिवृत्तिर्मोक्ष इत्युच्यते । ननु कार्यो ऽपि नाशो न नश्यति । सत्यम्, भावरूपं तु मोक्षं निरतिशयानन्दलक्षणं निरतिशयैश्वर्यलक्षणं चाभिप्रेत्यैतदुच्यते, भावस्य कार्यस्य विनाशेनाविनाभावात् । आगामिशरीरेन्द्रियबुद्धिसंयोगाभावस्य प्रागभावस्य कार्यत्वमनुपपन्नमेव । बन्धहेतुनिवृत्तिस्तु यद्यपि कार्या, कार्यत्वे ऽपि च नास्या अनित्यत्वप्रसङ्गः, तथापि नासौ तत्त्वज्ञानात्पृथगिति न तेन साध्या । अविद्या हि बन्धहेतुः, तत्त्वज्ञानोदय एव च तन्निवृत्तिः । अथवा ‘परं ज्योतिरुपसंपद्य स्वेन रूपेणावतिष्ठतेऽ; इति स्वरूपस्थितिर्मुक्तिरुक्ता । साध्यत्वे च न स्वरूपस्थितिः स्यात् । अतो मोक्षत्वाच्च्यवेत । यत्तु -- ‘न स (न च --एदितिओन्) पुनरावर्ततेऽ; इति श्रुतेः प्रामाण्यात्कार्यस्यापि मोक्षस्य नित्यत्वमिति, दृष्टविपरीतमपि तदाश्रीयेत, अनन्यगतित्वे श्रुतेः । यदा तु विदितात्मतत्त्वस्याद्वयं विशुद्धप्रकाशमात्मानं पश्यतः समुत्खातायामनवयवेनाविद्यायां हेत्वभावात्पुनर्बन्धस्यासंभाव्यत्वात्प्राप्तमेवार्थं वर्तमानापदेशादनुवदति श्रुतिरर्थवादत्वेन, तदा कुतस्तत्प्रामाण्यादनन्तफलत्वम्? तथा हि -- वर्तमानापदेशादेव नापुनरावृत्तिः साध्यत्वेनावगम्यते । न च कामोपबन्धो ऽस्ति, यतः साध्यता गम्येत । तस्मादर्थवादः । अर्थवादादपि च या फलकल्पना, सापि ज्ञाने ज्ञेयतत्त्वावभासदृष्टफलनिराकाङ्क्षे ऽनुपपन्ना । पुरुषार्थता चास्य वक्ष्यत इति । अन्ये पुनराहुः -- विधेर्विना कार्यशून्यं भूतार्थमनुवादकम् । वचः स्यादनुवादश्च प्रमाणान्तरगोचरे
jñātrā jñeyābhivyāptiḥ, jñātāraṃ prati tasya prakāśanam (prakāśatā - edition) -- na tvadṛṣṭaṃ kālāntarabhāvi, yadartho vidhiḥ syāt / syādetat -- ātmajñānasya phalāntaramapīṣyate mokṣaḥ / tanna, asādhyatvāt / na hetujanyo 'sau mokṣaḥ, tattvacyuteḥ / kāryatve vināśāttasya punaḥsaṃsārāt / ātyantikī ca saṃsāranivṛttirmokṣa ityucyate / nanu kāryo 'pi nāśo na naśyati / satyam, bhāvarūpaṃ tu mokṣaṃ niratiśayānandalakṣaṇaṃ niratiśayaiśvaryalakṣaṇaṃ cābhipretyaitaducyate, bhāvasya kāryasya vināśenāvinābhāvāt / āgāmiśarīrendriyabuddhisaṃyogābhāvasya prāgabhāvasya kāryatvamanupapannameva / bandhahetunivṛttistu yadyapi kāryā, kāryatve 'pi ca nāsyā anityatvaprasaṅgaḥ, tathāpi nāsau tattvajñānātpṛthagiti na tena sādhyā / avidyā hi bandhahetuḥ, tattvajñānodaya eva ca tannivṛttiḥ / athavā ‘paraṃ jyotirupasaṃpadya svena rūpeṇāvatiṣṭhate'; iti svarūpasthitirmuktiruktā / sādhyatve ca na svarūpasthitiḥ syāt / ato mokṣatvāccyaveta / yattu -- ‘na sa (na ca --edition) punarāvartate'; iti śruteḥ prāmāṇyātkāryasyāpi mokṣasya nityatvamiti, dṛṣṭaviparītamapi tadāśrīyeta, ananyagatitve śruteḥ / yadā tu viditātmatattvasyādvayaṃ viśuddhaprakāśamātmānaṃ paśyataḥ samutkhātāyāmanavayavenāvidyāyāṃ hetvabhāvātpunarbandhasyāsaṃbhāvyatvātprāptamevārthaṃ vartamānāpadeśādanuvadati śrutirarthavādatvena, tadā kutastatprāmāṇyādanantaphalatvam? tathā hi -- vartamānāpadeśādeva nāpunarāvṛttiḥ sādhyatvenāvagamyate / na ca kāmopabandho 'sti, yataḥ sādhyatā gamyeta / tasmādarthavādaḥ / arthavādādapi ca yā phalakalpanā, sāpi jñāne jñeyatattvāvabhāsadṛṣṭaphalanirākāṅkṣe 'nupapannā / puruṣārthatā cāsya vakṣyata iti / anye punarāhuḥ -- vidhervinā kāryaśūnyaṃ bhūtārthamanuvādakam / vacaḥ syādanuvādaśca pramāṇāntaragocare
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.