ज्ञानादेव निमित्तत्वमन्येषां न विशिष्यते । आलम्बनत्वहानं च यथाकारान्तरावभासे चक्षुःसंयुक्तस्य तथाग्रहणे ऽपि, स्वरूपानर्पणस्य तुल्यत्वात् । अथ कस्यचित्सामान्यरूपस्य स्वाकारत्वात् -- अथ कानिचिच्चक्षुःसंयुक्तानि वस्तूनि स्वेन रूपेण गृह्यन्त इति कस्यचिदग्रहणे ऽपि नानालम्बनत्वम् -- तुल्यम् । आकारान्तरावभासे ऽपि केषाञ्चित् [क्क्स् १४७] स्वाकाराणामवभासनात् । अथाग्रहणे नैव चक्षुःसंयुक्तस्यालम्बनत्वमिष्यते, परो ऽपि नैव विपर्यय इच्छति । एवं ह्युक्तम् -- ऽतस्माद्यदन्यथा सन्तमन्यथा प्रतिपद्यते । तन्निरालम्बनं ज्ञानमभावालम्बनं च तत्ऽ; ॥ अथ विपर्यये चक्षुःसंयुक्तस्यालम्बनत्वादन्यत्राप्यनालम्बनताशङ्का, अग्रहणे ऽपि तुल्या । यथा खलु विपर्ययज्ञाने चक्षुःसंप्रयुक्तवस्तुस्वभावनिरपेक्षता दृष्टा सम्यग्ज्ञाने ऽपि शङ्क्यते ज्ञानत्वसामान्यात्तथा चक्षुःसंप्रयुक्तमपि वस्तु नाविकलरूपं गृह्यते, तेनानालम्बनं भवति, सदृशस्मृतिहेतुतां च प्रतिपद्यते -- इत्यग्रहणे दृष्टानालम्बनता ग्रहणेष्वपि कस्मान्न शङ्क्यते? दोषाभावादिति चेत्, विपर्यये ऽपि तुल्यम्, न चान्यथालम्बने निरालम्बनत्वम् । चक्षुस्त्वन्यथापि नालम्ब्यते । आलम्बनार्थश्च रजतव्यवहारयोग्यता शुक्तेः, तथा हि रजतार्थी तामादत्ते । घटस्यापि हि नैवान्यत्स्वज्ञानालम्बनत्वमन्यत्र व्यवहारयोग्यतायाः, यतो न विषयाकारं ज्ञानम् । तत्र शुक्तिः स्वरूपेण नालम्बिता रजतज्ञानेन, तन्निबन्धनव्यवहारभावात् । रजतरूपेण तु तन्निबन्धनस्योपादानव्यवहारस्य तत्र भावादिति । क्रियानिष्ठे ऽपि विधौ वस्तुस्वरूपसिद्धये कश्चिदाह -- अवघातप्रोक्षणादेर्यथा द्रव्यार्थता स्थिता
jñānādeva nimittatvamanyeṣāṃ na viśiṣyate / ālambanatvahānaṃ ca yathākārāntarāvabhāse cakṣuḥsaṃyuktasya tathāgrahaṇe 'pi, svarūpānarpaṇasya tulyatvāt / atha kasyacitsāmānyarūpasya svākāratvāt -- atha kāniciccakṣuḥsaṃyuktāni vastūni svena rūpeṇa gṛhyanta iti kasyacidagrahaṇe 'pi nānālambanatvam -- tulyam / ākārāntarāvabhāse 'pi keṣāñcit [KKS 147] svākārāṇāmavabhāsanāt / athāgrahaṇe naiva cakṣuḥsaṃyuktasyālambanatvamiṣyate, paro 'pi naiva viparyaya icchati / evaṃ hyuktam -- 'tasmādyadanyathā santamanyathā pratipadyate / tannirālambanaṃ jñānamabhāvālambanaṃ ca tat'; // atha viparyaye cakṣuḥsaṃyuktasyālambanatvādanyatrāpyanālambanatāśaṅkā, agrahaṇe 'pi tulyā / yathā khalu viparyayajñāne cakṣuḥsaṃprayuktavastusvabhāvanirapekṣatā dṛṣṭā samyagjñāne 'pi śaṅkyate jñānatvasāmānyāttathā cakṣuḥsaṃprayuktamapi vastu nāvikalarūpaṃ gṛhyate, tenānālambanaṃ bhavati, sadṛśasmṛtihetutāṃ ca pratipadyate -- ityagrahaṇe dṛṣṭānālambanatā grahaṇeṣvapi kasmānna śaṅkyate? doṣābhāvāditi cet, viparyaye 'pi tulyam, na cānyathālambane nirālambanatvam / cakṣustvanyathāpi nālambyate / ālambanārthaśca rajatavyavahārayogyatā śukteḥ, tathā hi rajatārthī tāmādatte / ghaṭasyāpi hi naivānyatsvajñānālambanatvamanyatra vyavahārayogyatāyāḥ, yato na viṣayākāraṃ jñānam / tatra śuktiḥ svarūpeṇa nālambitā rajatajñānena, tannibandhanavyavahārabhāvāt / rajatarūpeṇa tu tannibandhanasyopādānavyavahārasya tatra bhāvāditi / kriyāniṣṭhe 'pi vidhau vastusvarūpasiddhaye kaścidāha -- avaghātaprokṣaṇāderyathā dravyārthatā sthitā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.