यदि च ज्ञानस्य दृष्टं फलम्, तत एव प्रवृत्तिसिद्धे व्यर्थो विधिः । यो ह्यात्मरूपमनुभवितुकामः, स तस्य ज्ञाने स्वयमेव यतते । यस्तु न तथा, तस्य तद्व्यर्थमिति विधिशतेनापि स न प्रवर्त्यते । अथोपायाज्ञानाद्दृष्टफले ऽपि न प्रवर्तते स्वयम्, अतो विधीयत इति । तच्च वार्तम् । यतः स एवोपायो विधीयताम्, यत्रायमज्ञानान्न प्रवृत्तः । ज्ञाने तु दृष्टफलत्वात्प्रवर्तत [क्क्स् १५३] एव । स्यादेतत्, अवघातादिषु दृष्टफलेष्वपि दृष्टो विधिः । सत्यम्, न त्वदृष्टसंस्पर्शरहितः । तत्रापि हि नियमादृष्टं फलं तण्डुलेषु तत्प्रणाड्या वा प्रधानपूर्वसिद्धिरदृष्टैव । अथ मतम् -- अद्वैतात्मज्ञानमदृष्टपूर्वमलौकिकम् । अतो ऽनन्तरफलमपि विधीयत इति । तत्रोच्यते -- किमर्थं विधीयते । प्रमाणान्तरागोचरस्य स्वरूपप्रतिपत्त्यर्थम्, आहोस्विदनुष्ठानार्थम्? तत्र न स्वरूपसिद्ध्यर्थम्, अनुष्ठानफलो हि विधिर्नानुष्ठानाय, दृष्टार्थत्वादेव तत्सिद्धेः । तस्मादलौकिके ऽपहतपाप्मादिरूप आत्मतत्त्वे शब्दात्प्रतिपन्ने तस्य साक्षाज्ज्ञानं प्रति तदनुभवोपायत्वात्स्वयमेव पुरुषस्याभिमुख्यं भवतीति व्यर्थं तद्विधानम्, यथाश्चर्यभूते कस्मिंश्चिदर्थे आगमात्प्रतिपन्ने तस्य साक्षात्करणे स्वयमेवोन्मुखत्वं भवति । तदुपायेषु त्वज्ञातेषूपायत्वज्ञापनाय विधानं युज्यते । तदेवं ज्ञाने नियोगानुपपत्तेर्नियोगे च वस्तुरूपावगमे प्रामाण्यायोगाद्व्यवस्थितात्मतत्त्वप्रतिपत्तिमिच्छता शब्दान्न तस्य नियोगानुप्रवेशो ऽभ्युपगन्तव्य इति । इदानीं द्वितीयप्रतिपत्तिविधिनिरासायाह -- अत एव न विज्ञानसंतानविधिनिष्ठता । तत्रापि पूर्ववन्न स्यात्स्वरूपावगतिप्रमा
yadi ca jñānasya dṛṣṭaṃ phalam, tata eva pravṛttisiddhe vyartho vidhiḥ / yo hyātmarūpamanubhavitukāmaḥ, sa tasya jñāne svayameva yatate / yastu na tathā, tasya tadvyarthamiti vidhiśatenāpi sa na pravartyate / athopāyājñānāddṛṣṭaphale 'pi na pravartate svayam, ato vidhīyata iti / tacca vārtam / yataḥ sa evopāyo vidhīyatām, yatrāyamajñānānna pravṛttaḥ / jñāne tu dṛṣṭaphalatvātpravartata [KKS 153] eva / syādetat, avaghātādiṣu dṛṣṭaphaleṣvapi dṛṣṭo vidhiḥ / satyam, na tvadṛṣṭasaṃsparśarahitaḥ / tatrāpi hi niyamādṛṣṭaṃ phalaṃ taṇḍuleṣu tatpraṇāḍyā vā pradhānapūrvasiddhiradṛṣṭaiva / atha matam -- advaitātmajñānamadṛṣṭapūrvamalaukikam / ato 'nantaraphalamapi vidhīyata iti / tatrocyate -- kimarthaṃ vidhīyate / pramāṇāntarāgocarasya svarūpapratipattyartham, āhosvidanuṣṭhānārtham? tatra na svarūpasiddhyartham, anuṣṭhānaphalo hi vidhirnānuṣṭhānāya, dṛṣṭārthatvādeva tatsiddheḥ / tasmādalaukike 'pahatapāpmādirūpa ātmatattve śabdātpratipanne tasya sākṣājjñānaṃ prati tadanubhavopāyatvātsvayameva puruṣasyābhimukhyaṃ bhavatīti vyarthaṃ tadvidhānam, yathāścaryabhūte kasmiṃścidarthe āgamātpratipanne tasya sākṣātkaraṇe svayamevonmukhatvaṃ bhavati / tadupāyeṣu tvajñāteṣūpāyatvajñāpanāya vidhānaṃ yujyate / tadevaṃ jñāne niyogānupapatterniyoge ca vasturūpāvagame prāmāṇyāyogādvyavasthitātmatattvapratipattimicchatā śabdānna tasya niyogānupraveśo 'bhyupagantavya iti / idānīṃ dvitīyapratipattividhinirāsāyāha -- ata eva na vijñānasaṃtānavidhiniṣṭhatā / tatrāpi pūrvavanna syātsvarūpāvagatipramā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.