संभवमात्रेण सापेक्षत्वे प्रत्यक्षानुमयोरेकस्मिन् विषये संभवादन्योन्यापेक्षत्वादप्रामाण्यप्रसङ्गः । तथा सत्तागुणत्वद्रव्येष्वनेकेन्द्रियग्राह्येष्विन्द्रियान्तराणामिन्द्रियान्तरसापेक्षत्वप्रसङ्गः । अथ शब्दस्यैव प्रमाणान्तरसंभवे सापेक्षत्वम्, विशेषहेतुर्वाच्यः । प्रमाणान्तराधिगतार्थत्वदर्शनादिति चेत्, उक्तमत्र -- यदि शब्दमात्रधर्मो ऽयमसंभवादेव तद्विषये प्रत्यक्षादेर्बुद्धादिवाक्यवदप्रामाण्यं प्राप्नोति, संभवे त्विन्द्रियविषये प्रत्ययितपुरुषवचोवद्युज्यते प्रामाण्यम् । यथोक्तम् -- ‘तच्चेत्प्रत्ययितात्पुरुषादिन्द्रियविषयं वा, अवितथमेव तत्ऽ; इति । अथ पौरुषेयधर्मो ऽयम्, न संभवत्प्रमाणान्तरविषयस्याप्यपौरुषेयस्य शब्दस्य सापेक्षत्वम् । अपि च प्रत्यक्षाधिगतविषयं किञ्चिदनुमानमिति न सामान्यतोदृष्टस्य तथा प्रत्यक्षसापेक्षता, यथा चागमपूर्वकं षड्जादिविवेकविषयं प्रत्यक्षमिति न सर्वं प्रत्यक्षं तथा, एवं पुरुषवचसां प्रमाणान्तराधिगतविषयत्वदर्शने ऽपि नापौरुषेयस्य तथाभावो भूतार्थस्यापि । अन्यथा सुतरां प्रमाणान्तरासंभवादप्रामाण्यं स्यादित्युक्तम् । अपि च असंभवादौषधादिनियोगस्यानपेक्षता । लौकिकस्य प्रसज्येत नरप्रत्ययपूर्वकः
saṃbhavamātreṇa sāpekṣatve pratyakṣānumayorekasmin viṣaye saṃbhavādanyonyāpekṣatvādaprāmāṇyaprasaṅgaḥ / tathā sattāguṇatvadravyeṣvanekendriyagrāhyeṣvindriyāntarāṇāmindriyāntarasāpekṣatvaprasaṅgaḥ / atha śabdasyaiva pramāṇāntarasaṃbhave sāpekṣatvam, viśeṣaheturvācyaḥ / pramāṇāntarādhigatārthatvadarśanāditi cet, uktamatra -- yadi śabdamātradharmo 'yamasaṃbhavādeva tadviṣaye pratyakṣāderbuddhādivākyavadaprāmāṇyaṃ prāpnoti, saṃbhave tvindriyaviṣaye pratyayitapuruṣavacovadyujyate prāmāṇyam / yathoktam -- ‘taccetpratyayitātpuruṣādindriyaviṣayaṃ vā, avitathameva tat'; iti / atha pauruṣeyadharmo 'yam, na saṃbhavatpramāṇāntaraviṣayasyāpyapauruṣeyasya śabdasya sāpekṣatvam / api ca pratyakṣādhigataviṣayaṃ kiñcidanumānamiti na sāmānyatodṛṣṭasya tathā pratyakṣasāpekṣatā, yathā cāgamapūrvakaṃ ṣaḍjādivivekaviṣayaṃ pratyakṣamiti na sarvaṃ pratyakṣaṃ tathā, evaṃ puruṣavacasāṃ pramāṇāntarādhigataviṣayatvadarśane 'pi nāpauruṣeyasya tathābhāvo bhūtārthasyāpi / anyathā sutarāṃ pramāṇāntarāsaṃbhavādaprāmāṇyaṃ syādityuktam / api ca asaṃbhavādauṣadhādiniyogasyānapekṣatā / laukikasya prasajyeta narapratyayapūrvakaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.