तथा हि -- अरुणया क्रीणातीति संसर्गः, नारुणयैकहायन्येति । तथा भावार्थो नियोगविषयः, न द्रव्यगुणशब्दार्थ इति प्रमाणान्तरावसितयोग्यतासामर्थ्येनैव व्यस्थाप्यते । अथ न विवक्षैकपदावगम्या, तदर्थमात्रविवक्षाया निष्प्रयोजनत्वात् । तस्माद्विवक्षाविशेषसिद्धिर्नासंसृष्टेषु पदार्थेषु भवतीति तथा विवक्षया प्रयुक्ताः संसृज्यन्ते । सा च प्रमाणान्तरसिद्ध इति । एवमपि विवक्षानिबन्धनः स्यात्, तत्प्रयुक्तानां संसर्गात् । न प्रमाणान्तरनिबन्धनः । यतो न तत्तस्य प्रतिपादकम्, [क्क्स् १०२] न प्रयोजकं वा । यत्तु प्रमाणान्तरसिद्धे विवक्षेति । भवतु । न तु तस्य संसर्ग उपयोगः । तथा हि (न तस्य संसर्ग उपयोगः । तथा च - एदितिओन्) विप्रलम्भकवाक्ये ऽपि संसर्गप्रतीतिः । यत्तु विरोधे न संसर्गः । कामम् । न तु ततः संसर्गः । विरोधे ऽपि तु नासंसर्गः, प्रतीतेः । प्रतीतो ऽपि तु बाध्यते प्रमाणान्तरेण । एवं चानृतं किञ्चिद्वचः, किञ्चिदनर्थकम् -- दशदाडिमादि, किञ्चित्सत्यम् । अन्यथानृतानर्थकविभागो न स्यात् । अथ प्रमाणान्तरेणोपलभ्यार्थं विवक्षित्वा परस्मै प्रतिपादयति पुरुषः । तेन तद्वचसः प्रमाणान्तरोपलब्धिरेवार्थः । सैव प्रयोजिका पदार्थसंसर्गस्य । तस्याः प्रयोजिकाया अभावान्न वेदे पदार्थसंसर्गसिद्धिः । मा भूत्सा । विशिष्टार्थ एव प्रयोजकः । अथ लोकावगम्यत्वाच्छब्दसामर्थ्यस्य लौकिकप्रयोजकाभावान्न संसर्गः, विधिमत्त्वे ऽपि न स्यात् । अथ लोके संसर्गमात्रपरत्वे ऽर्थापत्तिः । न तद्विशेषे, तन्मात्रेणप्रतीतिप्रयोगयोरुपपत्तेः । विनापि प्रमाणान्तरोपलब्ध्या विशिष्टार्थगतिसिद्धिः । अथ प्रमाणान्तराल्लोके संसर्गसत्यतावगमः । अपूर्वो ऽपि हि श्रोतुः संसर्गो वक्तुः प्रमाणानुमानमुखेन सत्यतां लभते तदसंभवे ऽसत्यत्वाद्बुद्धादिवाक्येषु । तेन प्रमाणान्तरनिबन्धनो लोके संसर्ग उच्यते । भवतु । वेदे तु प्रमाणान्तरसंभेदाभावात्स्वातन्त्र्येणार्थप्रतीतेः शब्दनिबन्धन एव । तदास्तामेतत् । भवतु यथा लोके । इदं तु पर्यनुयुज्यते -- कथं नु विध्यधीनत्वं यदि स्यादन्यथा वृथा
tathā hi -- aruṇayā krīṇātīti saṃsargaḥ, nāruṇayaikahāyanyeti / tathā bhāvārtho niyogaviṣayaḥ, na dravyaguṇaśabdārtha iti pramāṇāntarāvasitayogyatāsāmarthyenaiva vyasthāpyate / atha na vivakṣaikapadāvagamyā, tadarthamātravivakṣāyā niṣprayojanatvāt / tasmādvivakṣāviśeṣasiddhirnāsaṃsṛṣṭeṣu padārtheṣu bhavatīti tathā vivakṣayā prayuktāḥ saṃsṛjyante / sā ca pramāṇāntarasiddha iti / evamapi vivakṣānibandhanaḥ syāt, tatprayuktānāṃ saṃsargāt / na pramāṇāntaranibandhanaḥ / yato na tattasya pratipādakam, [KKS 102] na prayojakaṃ vā / yattu pramāṇāntarasiddhe vivakṣeti / bhavatu / na tu tasya saṃsarga upayogaḥ / tathā hi (na tasya saṃsarga upayogaḥ / tathā ca - edition) vipralambhakavākye 'pi saṃsargapratītiḥ / yattu virodhe na saṃsargaḥ / kāmam / na tu tataḥ saṃsargaḥ / virodhe 'pi tu nāsaṃsargaḥ, pratīteḥ / pratīto 'pi tu bādhyate pramāṇāntareṇa / evaṃ cānṛtaṃ kiñcidvacaḥ, kiñcidanarthakam -- daśadāḍimādi, kiñcitsatyam / anyathānṛtānarthakavibhāgo na syāt / atha pramāṇāntareṇopalabhyārthaṃ vivakṣitvā parasmai pratipādayati puruṣaḥ / tena tadvacasaḥ pramāṇāntaropalabdhirevārthaḥ / saiva prayojikā padārthasaṃsargasya / tasyāḥ prayojikāyā abhāvānna vede padārthasaṃsargasiddhiḥ / mā bhūtsā / viśiṣṭārtha eva prayojakaḥ / atha lokāvagamyatvācchabdasāmarthyasya laukikaprayojakābhāvānna saṃsargaḥ, vidhimattve 'pi na syāt / atha loke saṃsargamātraparatve 'rthāpattiḥ / na tadviśeṣe, tanmātreṇapratītiprayogayorupapatteḥ / vināpi pramāṇāntaropalabdhyā viśiṣṭārthagatisiddhiḥ / atha pramāṇāntarālloke saṃsargasatyatāvagamaḥ / apūrvo 'pi hi śrotuḥ saṃsargo vaktuḥ pramāṇānumānamukhena satyatāṃ labhate tadasaṃbhave 'satyatvādbuddhādivākyeṣu / tena pramāṇāntaranibandhano loke saṃsarga ucyate / bhavatu / vede tu pramāṇāntarasaṃbhedābhāvātsvātantryeṇārthapratīteḥ śabdanibandhana eva / tadāstāmetat / bhavatu yathā loke / idaṃ tu paryanuyujyate -- kathaṃ nu vidhyadhīnatvaṃ yadi syādanyathā vṛthā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.