अथ मन्यते -- वस्तुस्वरूपमात्रज्ञानं कर्तव्यताज्ञानरहितं प्रवृत्तिनिवृत्तिशून्यमनर्थकम् । प्रवृत्तिनिवृत्तिप्रयुक्ता हि वाक्यप्रवृत्तिः । अथो ऽर्थवत्त्वाय विधिः । अन्यथानर्थक्यम् । तत्रोच्यते -- प्रतिपत्तिविधावपि तुल्यमानर्थक्यम् । तथा हि -- ‘एवंविधः प्रतिपत्तव्यःऽइत्यपि न तत्स्वरूपज्ञानातिरिक्ता काचन प्रवृत्तिर्निवृत्तिर्वा । अथ स्वरूपज्ञानमेव प्रयोजनम्, तत्स्वरूपमात्रनिष्ठे ऽपि तुल्यम् । अथ प्रतिपत्तिविधिः ‘प्रज्ञां कुर्वीतऽ; ‘स क्रतुं कुर्वीतऽ; ‘आत्मेत्येवोपासितऽइत्यधिकारविधिव्यपेक्षितप्रज्ञोपासनाविषयसमर्पणेनार्थवान्, नावगतविषयस्वरूपा प्रज्ञा शक्येति । स्वरूपनिष्ठमपि वचस्तथार्थवत् । तस्य समर्पणे सुतरां सामर्थ्यम् । नन्वेवमस्य स्वरूपनिष्ठा हीयते नियोगानुप्रवेशिनः । स्वगतनियोगनिष्ठमपि तर्हि तन्न, नियोगान्तरानुप्रवेशात् । अथ मतम् -- स्वार्थपर्यवसितमेव वाक्यं वाक्यान्तरेणैकवाक्यतामुपैति । सो ऽयं प्राकरणिकः संबन्ध उच्यते । अन्यथा वाक्यलक्षण एव स्यात् । एतदपि समानम् । नियोगानुप्रवेशे ऽपि न स्वरूपनिष्ठता हीयते । नन्वस्ति नियोगानुप्रवेशः, अन्यथा आनर्थक्यात् । कामम् । तत्त्वप्रतिपत्तिविधिस्तु तावदानर्थक्यान्निराकृतः, विधेर्विनापि तस्माच्छब्दात्तत्वावबोधसिद्धेः । ननूत्पत्तिविधिः कर्मरूपबोधे व्यवस्थितः । यथा तत्त्वज्ञानविधिस्तथा बोधे ऽवतिष्ठताम्
atha manyate -- vastusvarūpamātrajñānaṃ kartavyatājñānarahitaṃ pravṛttinivṛttiśūnyamanarthakam / pravṛttinivṛttiprayuktā hi vākyapravṛttiḥ / atho 'rthavattvāya vidhiḥ / anyathānarthakyam / tatrocyate -- pratipattividhāvapi tulyamānarthakyam / tathā hi -- ‘evaṃvidhaḥ pratipattavyaḥ'ityapi na tatsvarūpajñānātiriktā kācana pravṛttirnivṛttirvā / atha svarūpajñānameva prayojanam, tatsvarūpamātraniṣṭhe 'pi tulyam / atha pratipattividhiḥ ‘prajñāṃ kurvīta'; ‘sa kratuṃ kurvīta'; ‘ātmetyevopāsita'ityadhikāravidhivyapekṣitaprajñopāsanāviṣayasamarpaṇenārthavān, nāvagataviṣayasvarūpā prajñā śakyeti / svarūpaniṣṭhamapi vacastathārthavat / tasya samarpaṇe sutarāṃ sāmarthyam / nanvevamasya svarūpaniṣṭhā hīyate niyogānupraveśinaḥ / svagataniyoganiṣṭhamapi tarhi tanna, niyogāntarānupraveśāt / atha matam -- svārthaparyavasitameva vākyaṃ vākyāntareṇaikavākyatāmupaiti / so 'yaṃ prākaraṇikaḥ saṃbandha ucyate / anyathā vākyalakṣaṇa eva syāt / etadapi samānam / niyogānupraveśe 'pi na svarūpaniṣṭhatā hīyate / nanvasti niyogānupraveśaḥ, anyathā ānarthakyāt / kāmam / tattvapratipattividhistu tāvadānarthakyānnirākṛtaḥ, vidhervināpi tasmācchabdāttatvāvabodhasiddheḥ / nanūtpattividhiḥ karmarūpabodhe vyavasthitaḥ / yathā tattvajñānavidhistathā bodhe 'vatiṣṭhatām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.