न तावन्नियोगतः प्रमाणस्य पुरुषार्थफलता । न खलु हितोपादानाहितहाने एव प्रमाणफले; उपेक्षामपि हि प्रमाणफलं प्रमाणविद आचक्षते । न च पुरुषार्थता प्रमाणलक्षणम्, प्रमाहेतुत्वं तु । तस्मान्न पुरुषार्थाभावेनाप्रामाण्यम् । अपि च ‘शोक्यहम्ऽदुःख्यहम्ऽ; ऽधनादीनि मम नष्टानिऽइति विशुद्धब्रह्मात्मनो जीवस्य मिथ्याज्ञानम्; एतन्निवृत्तिरूपं च विशुद्धानन्दप्रकाशब्रह्मात्मतत्वज्ञानम् । तत् स्वरूपेणैव पुरुषार्थः; अनिष्टनिवृत्तिरूपत्वादिष्टाविर्भावाच्च । यद्यपि च संस्कारात्तस्यानुवृत्तिस्तथापि शाब्दज्ञानमनुसंतन्वतो विदुषो न पूर्ववद्भवति निवर्तते चात्यन्ताय । दृष्टा च ज्ञानोत्पत्तेरेव पुरुषार्थता क्वचित् कुतूहलाकुलितानामज्ञातेऽर्थे । न हि [क्क्स् १५९] तज्ज्ञानात् परमन्यदर्थ्यते । न च प्रवृत्तिनिवृत्तिविषयस्यैव पुरुषार्थतेति नियमः; प्रत्यक्षादीनि हि प्रमाणानि; न च तावत्प्रवृत्तिनिवृत्तिपराणि सिद्धवस्तुविषयाणि; न च पुरुषार्थतां जहति । यदि मतम् -- प्रत्यक्षादिज्ञेयं हि सिद्धं वस्तु पुरुषार्थः सलिलादिः, तदुपकारात्; ततः प्रत्यक्षादीनां पुरुषार्थता भूतनिष्ठानामपि । अत्रापि च शब्दप्रमेयं स्वयमेव ब्रह्म पुरुषार्थो जरादिविविधाशिवोपशमात् परमानन्दप्रकाशत्वाच्च सुप्रसन्नम् । अत एव ऽतत्त्वमसिऽइति श्वेतकेतुमुखेनाशासनीयाय पुरुषाय श्रुत्याभिन्नमुपदिश्यते; अभिन्नं हि तदनुशासनीयात् । भेदेन च प्रतीयमानं न पुरुषार्थः । तत्त्वे तादात्म्यज्ञाने च तथाभावात् विश्वाशिवोपशमात् परमशिवभावाच्च परिपूर्णः पुरुषार्थो आप्तो भवति । यदि मतम् -- प्रत्यक्षादीन्यपि प्रवृत्यङ्गान्येव, प्रमिते ऽर्थे हानोपादानादिलक्षणायाः प्रवृत्तेस्तन्मूलत्वात्; ईदृशं प्रवृत्यङ्गत्वमत्राप्यस्त्येव, शब्दात् प्रमिते ब्रह्मणि साक्षात्करणाय प्रवृत्तेरिष्टत्वादिति ॥ एषा वेदान्ततत्त्वप्रविचयचतुरप्रस्फुरन्न्यायतेजा मार्गं मुक्तेर्निरुन्धन्निबिडमपि तमो ऽनादि निर्दारयन्ती । सद्यः प्रक्षालयन्ती घनमपि जगतां तीर्थदुस्तर्कपङ्कं व्याख्यातोत्खातविश्वा शिवनिरतिशयश्रेयसे ब्रह्मसिद्धिः
na tāvanniyogataḥ pramāṇasya puruṣārthaphalatā / na khalu hitopādānāhitahāne eva pramāṇaphale; upekṣāmapi hi pramāṇaphalaṃ pramāṇavida ācakṣate / na ca puruṣārthatā pramāṇalakṣaṇam, pramāhetutvaṃ tu / tasmānna puruṣārthābhāvenāprāmāṇyam / api ca ‘śokyaham'duḥkhyaham'; 'dhanādīni mama naṣṭāni'iti viśuddhabrahmātmano jīvasya mithyājñānam; etannivṛttirūpaṃ ca viśuddhānandaprakāśabrahmātmatatvajñānam / tat svarūpeṇaiva puruṣārthaḥ; aniṣṭanivṛttirūpatvādiṣṭāvirbhāvācca / yadyapi ca saṃskārāttasyānuvṛttistathāpi śābdajñānamanusaṃtanvato viduṣo na pūrvavadbhavati nivartate cātyantāya / dṛṣṭā ca jñānotpattereva puruṣārthatā kvacit kutūhalākulitānāmajñāte'rthe / na hi [KKS 159] tajjñānāt paramanyadarthyate / na ca pravṛttinivṛttiviṣayasyaiva puruṣārthateti niyamaḥ; pratyakṣādīni hi pramāṇāni; na ca tāvatpravṛttinivṛttiparāṇi siddhavastuviṣayāṇi; na ca puruṣārthatāṃ jahati / yadi matam -- pratyakṣādijñeyaṃ hi siddhaṃ vastu puruṣārthaḥ salilādiḥ, tadupakārāt; tataḥ pratyakṣādīnāṃ puruṣārthatā bhūtaniṣṭhānāmapi / atrāpi ca śabdaprameyaṃ svayameva brahma puruṣārtho jarādivividhāśivopaśamāt paramānandaprakāśatvācca suprasannam / ata eva 'tattvamasi'iti śvetaketumukhenāśāsanīyāya puruṣāya śrutyābhinnamupadiśyate; abhinnaṃ hi tadanuśāsanīyāt / bhedena ca pratīyamānaṃ na puruṣārthaḥ / tattve tādātmyajñāne ca tathābhāvāt viśvāśivopaśamāt paramaśivabhāvācca paripūrṇaḥ puruṣārtho āpto bhavati / yadi matam -- pratyakṣādīnyapi pravṛtyaṅgānyeva, pramite 'rthe hānopādānādilakṣaṇāyāḥ pravṛttestanmūlatvāt; īdṛśaṃ pravṛtyaṅgatvamatrāpyastyeva, śabdāt pramite brahmaṇi sākṣātkaraṇāya pravṛtteriṣṭatvāditi // eṣā vedāntatattvapravicayacaturaprasphurannyāyatejā mārgaṃ mukternirundhannibiḍamapi tamo 'nādi nirdārayantī / sadyaḥ prakṣālayantī ghanamapi jagatāṃ tīrthadustarkapaṅkaṃ vyākhyātotkhātaviśvā śivaniratiśayaśreyase brahmasiddhiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.