Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 1.1

वागीशाद्याः सुमनसः सर्वार्थानामुपक्रमे । यं नत्वा कृतकृत्याः स्युस्तं नमामि गजाननम्

vāgīśādyāḥ sumanasaḥ sarvārthānāmupakrame / yaṃ natvā kṛtakṛtyāḥ syustaṃ namāmi gajānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टदेवतां नमस्कृत्य चिकीर्षितार्थपरिपालनाय पालके स्वामिनि विद्यमानं महिमानमनुस्मरति -- युक्तिं मानवतीं विदन्स्थिरधृतिर्भेदे विशेषार्थभाग् आप्तोहः क्रमकृत्प्रयुक्तिनिपुणः श्लाध्यातिदेशोन्नतिः । नित्यस्फूर्त्यधिकारवान्गतसदाबाधः स्वतन्त्रेश्वरो जागर्ति श्रुतिमत्प्रसङ्गचरितः श्रीबुक्कणक्ष्मापतिः

iṣṭadevatāṃ namaskṛtya cikīrṣitārthaparipālanāya pālake svāmini vidyamānaṃ mahimānamanusmarati -- yuktiṃ mānavatīṃ vidansthiradhṛtirbhede viśeṣārthabhāg āptohaḥ kramakṛtprayuktinipuṇaḥ ślādhyātideśonnatiḥ / nityasphūrtyadhikāravāngatasadābādhaḥ svatantreśvaro jāgarti śrutimatprasaṅgacaritaḥ śrībukkaṇakṣmāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञः सर्वज्ञत्वं सोपपत्तिकं प्रकटयति -- यद्ब्रह्म प्रतिपाद्यते प्रगुणयत्तत्पञ्चमूर्तिप्रथां तत्रायं स्थितिमूर्तिमाकलयति श्री बुक्कणक्ष्मापतिः । विद्यातीर्थमुनिस्तदात्मनि लसन्मूर्तिस्त्वनुग्राहिका तेनास्य स्वगुणैरखण्डितपदं सार्व मुद्द्योतते

rājñaḥ sarvajñatvaṃ sopapattikaṃ prakaṭayati -- yadbrahma pratipādyate praguṇayattatpañcamūrtiprathāṃ tatrāyaṃ sthitimūrtimākalayati śrī bukkaṇakṣmāpatiḥ / vidyātīrthamunistadātmani lasanmūrtistvanugrāhikā tenāsya svaguṇairakhaṇḍitapadaṃ sārva muddyotate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तगुणोपेतस्य राज्ञो मन्त्रिणं नानापुराणप्रसिद्धदृष्टान्तैर्हितकारितया प्रशंसति -- इन्द्रस्याङ्गिरसो नलस्य सुमतिः शैव्यस्य मेधातिथिर् धौम्यो धर्मसुतस्य वैन्यनृपतेः स्वौजा निमेर्गौतमिः । प्रत्यग्दृष्टिररुन्धतीसहचरो रामस्य पुण्यात्मनो यद्वत्तस्य विभोरभूत्कुलगुरुर्मन्त्री तथा माधवः

uktaguṇopetasya rājño mantriṇaṃ nānāpurāṇaprasiddhadṛṣṭāntairhitakāritayā praśaṃsati -- indrasyāṅgiraso nalasya sumatiḥ śaivyasya medhātithir dhaumyo dharmasutasya vainyanṛpateḥ svaujā nimergautamiḥ / pratyagdṛṣṭirarundhatīsahacaro rāmasya puṇyātmano yadvattasya vibhorabhūtkulagururmantrī tathā mādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकीर्षितग्रन्थे श्रद्धातिशयमुत्पादयितुं कर्तृगौरवं प्रकटयति -- श्रुतिस्मृतिसदाचारपालको माधवो बुधः । स्मार्तं व्याख्याय सर्वार्थं द्विजार्थं श्रौत उद्यतः

cikīrṣitagranthe śraddhātiśayamutpādayituṃ kartṛgauravaṃ prakaṭayati -- śrutismṛtisadācārapālako mādhavo budhaḥ / smārtaṃ vyākhyāya sarvārthaṃ dvijārthaṃ śrauta udyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थमारिप्सुर्गुरुमूर्त्युपाधिकं सकलवेदशास्त्रप्रवर्तकत्वेनात्रोचितेष्टदेवतारूपं परमेश्वरमादौ नमस्कृत्य श्रोतृप्रवृत्तिसिद्ध्यर्थं विषयप्रयोजने दर्शयंस्तं ग्रन्थं प्रतिजानीते -- प्रणम्य परमात्मानं श्रीविद्यातीर्थरूपिणम् । जैमिनीयन्यायमाला श्लोकैः संगृह्यते स्फुटम्

granthamāripsurgurumūrtyupādhikaṃ sakalavedaśāstrapravartakatvenātrociteṣṭadevatārūpaṃ parameśvaramādau namaskṛtya śrotṛpravṛttisiddhyarthaṃ viṣayaprayojane darśayaṃstaṃ granthaṃ pratijānīte -- praṇamya paramātmānaṃ śrīvidyātīrtharūpiṇam / jaiminīyanyāyamālā ślokaiḥ saṃgṛhyate sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिष्यमाणस्य ग्रन्थस्य प्रकारं दर्शयति -- एको विषयसंदेहपूर्वपक्षावभासकः । श्लोको ऽपरस्तु सिद्धान्तवादी प्रायेण कथ्यते

kariṣyamāṇasya granthasya prakāraṃ darśayati -- eko viṣayasaṃdehapūrvapakṣāvabhāsakaḥ / śloko 'parastu siddhāntavādī prāyeṇa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो ऽवयवा एकश्लोकेनोक्ताः क्वचित्क्वचित् । यत्र क्वापि बहुश्लोकैरुच्यन्ते ऽतो न विस्तरः

catvāro 'vayavā ekaślokenoktāḥ kvacitkvacit / yatra kvāpi bahuślokairucyante 'to na vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमेव ग्रन्थागौवरभावं स्फुटीकुर्वन्रूपकव्याजेन सुबोधत्वं दर्शयति -- सर्वथापि सहस्रे द्वे नातिक्रामति संग्रहः । मीमांसासागरस्तेन क्रीडापुष्करिणी भवेत्

tameva granthāgauvarabhāvaṃ sphuṭīkurvanrūpakavyājena subodhatvaṃ darśayati -- sarvathāpi sahasre dve nātikrāmati saṃgrahaḥ / mīmāṃsāsāgarastena krīḍāpuṣkariṇī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संगतिं व्युत्पादयति - शास्त्रे ऽध्याये तथा पादे न्यायसंगतयस्त्रिधा । शास्त्रादिविषये ज्ञाते तत्तत्संगतिरूह्यताम्

saṃgatiṃ vyutpādayati - śāstre 'dhyāye tathā pāde nyāyasaṃgatayastridhā / śāstrādiviṣaye jñāte tattatsaṃgatirūhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रस्याध्यायानां चासाधारणं विषयं दर्शयति - धर्मो द्वादशलक्षण्या व्युत्पाद्यस्तत्र लक्षणैः । प्रमाणभेदशेषत्वप्रयुक्तिक्रमसंज्ञकाः

śāstrasyādhyāyānāṃ cāsādhāraṇaṃ viṣayaṃ darśayati - dharmo dvādaśalakṣaṇyā vyutpādyastatra lakṣaṇaiḥ / pramāṇabhedaśeṣatvaprayuktikramasaṃjñakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकारो ऽतिदेशश्च सामान्येन विशेषतः । ऊहो बाधश्च तन्त्रं च प्रसङ्गश्चोदिताः क्रमात्

adhikāro 'tideśaśca sāmānyena viśeṣataḥ / ūho bādhaśca tantraṃ ca prasaṅgaścoditāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादानामसाधारणं विषयं दर्शयति - विध्यर्थवादस्मृतयो नाम चेति चतुर्विधम् । प्रथमाध्यायगैः पादैश्चतुर्भिर्मानमीरितम्

pādānāmasādhāraṇaṃ viṣayaṃ darśayati - vidhyarthavādasmṛtayo nāma ceti caturvidham / prathamādhyāyagaiḥ pādaiścaturbhirmānamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोद्धातः कर्मभेदमानं तस्यापवादगीः । प्रयोगभेद इत्येते द्वितीयाध्यायपादगाः

upoddhātaḥ karmabhedamānaṃ tasyāpavādagīḥ / prayogabheda ityete dvitīyādhyāyapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिर्लिङ्गं च वाक्यादिविरोधप्रतिपत्तयः । अनारभ्योक्तिबह्वर्थस्वाम्यर्था अष्टपादगाः

śrutirliṅgaṃ ca vākyādivirodhapratipattayaḥ / anārabhyoktibahvarthasvāmyarthā aṣṭapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानस्य प्रयोक्तृत्वमप्रधानप्रयोक्तृता । फलचिन्ता जघन्याङ्गचिन्तेत्येते चतुर्थगाः

pradhānasya prayoktṛtvamapradhānaprayoktṛtā / phalacintā jaghanyāṅgacintetyete caturthagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्यादिभिः क्रमस्तस्य विशेषो वृद्ध्यवर्धने । श्रुत्यादेर्बलिता चेति पञ्चमाध्यायपादगाः

śrutyādibhiḥ kramastasya viśeṣo vṛddhyavardhane / śrutyāderbalitā ceti pañcamādhyāyapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकारी तस्य धर्माः प्रतिनिध्यर्थलोपने । दीक्षा सत्रं देयुह्नी षष्ठे पादेष्वमी स्थिताः

adhikārī tasya dharmāḥ pratinidhyarthalopane / dīkṣā satraṃ deyuhnī ṣaṣṭhe pādeṣvamī sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षोक्त्यातिदेशो ऽस्य शेषः सामनिरूपणम् । नामलिङ्गातिदेशौ द्वौ सप्तमाध्यायपादगाः

pratyakṣoktyātideśo 'sya śeṣaḥ sāmanirūpaṇam / nāmaliṅgātideśau dvau saptamādhyāyapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टलिङ्गादथास्पष्टात्प्रबलादपवादतः । अतिदेशविशेषाः स्युरष्टमाध्यायपादगाः

spaṣṭaliṅgādathāspaṣṭātprabalādapavādataḥ / atideśaviśeṣāḥ syuraṣṭamādhyāyapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊहारम्भो ऽथ सामोहो मन्त्रोहस्तत्प्रसङ्गतः । नवमाध्यायपादेषु चतुर्ष्वेते प्रकीर्तिताः

ūhārambho 'tha sāmoho mantrohastatprasaṅgataḥ / navamādhyāyapādeṣu caturṣvete prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारलोपो ऽस्य विस्तारः कार्यैकत्वं समुच्चयः । ग्रहसामप्रकीर्णानि नञर्थश्चाष्टपादगाः

dvāralopo 'sya vistāraḥ kāryaikatvaṃ samuccayaḥ / grahasāmaprakīrṇāni nañarthaścāṣṭapādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोद्घातस्तथा तन्त्रावापौ तन्त्रस्य विस्तृतिः । आवापविस्तृतिश्चैकादशाध्यायस्य पादगाः

upodghātastathā tantrāvāpau tantrasya vistṛtiḥ / āvāpavistṛtiścaikādaśādhyāyasya pādagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसङ्गस्तन्त्रिनिर्णीतिः समुच्चयविकल्पने । द्वादशाध्यायपादार्था इति पादार्थसंग्रहः

prasaṅgastantrinirṇītiḥ samuccayavikalpane / dvādaśādhyāyapādārthā iti pādārthasaṃgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु यथोक्तेभ्यः पादार्थेभ्यो ऽप्यर्था बहवस्तत्तत्पादेषु विचार्यन्ते, तेषां कथं तत्तत्पादान्तर्भाव इत्याशङ्क्याऽह - उपोद्घातापवादाभ्यां प्रसङ्गानुप्रसङ्गतः । तत्तत्पादगतत्वेन विचारान्तरमुन्नयेत्

nanu yathoktebhyaḥ pādārthebhyo 'pyarthā bahavastattatpādeṣu vicāryante, teṣāṃ kathaṃ tattatpādāntarbhāva ityāśaṅkyā'ha - upodghātāpavādābhyāṃ prasaṅgānuprasaṅgataḥ / tattatpādagatatvena vicārāntaramunnayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु सन्त्वेवमध्यायानां पादानां च व्यवस्थिता अर्थाः । तदीयस्तु क्रमः कथमनगन्तव्य इत्यत आह - शास्त्रे पूर्वोत्तरीभावो ऽध्यायानामभिधास्यते । पादानां तु तमत्रैव लेशाद्व्यत्पादयामहे

nanu santvevamadhyāyānāṃ pādānāṃ ca vyavasthitā arthāḥ / tadīyastu kramaḥ kathamanagantavya ityata āha - śāstre pūrvottarībhāvo 'dhyāyānāmabhidhāsyate / pādānāṃ tu tamatraiva leśādvyatpādayāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमाध्या गतामां पादानां पूर्वोत्तरीभाव उधृते सति तद्व्युत्पत्या पादान्तरेष्वपि तस्योत्पेक्षितु शक्यतया तमुदाहरति - विधिः माक्षामितिर्धर्मे तस्य शेषोर्ऽथवादगीः । वेदमूला स्मृतिर्नाम वाक्यांशो ऽमीप्वतः क्रमः

prathamādhyā gatāmāṃ pādānāṃ pūrvottarībhāva udhṛte sati tadvyutpatyā pādāntareṣvapi tasyotpekṣitu śakyatayā tamudāharati - vidhiḥ mākṣāmitirdharme tasya śeṣor'thavādagīḥ / vedamūlā smṛtirnāma vākyāṃśo 'mīpvataḥ kramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासामाक्षेपादिसंगतीनामूहं व्युत्पादयति -- पूर्वन्यायस्य सिद्धान्तयुक्तिं वीक्ष्य परे नये । पूर्वपक्षोक्तयुक्तिं च तत्राऽक्षेपादि योजयेत्

tāsāmākṣepādisaṃgatīnāmūhaṃ vyutpādayati -- pūrvanyāyasya siddhāntayuktiṃ vīkṣya pare naye / pūrvapakṣoktayuktiṃ ca tatrā'kṣepādi yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं संगतीर्व्युत्पाद्याथ प्रत्यधिकरणं विषयसंशयपूर्वपक्षसिद्धान्तांश्चतुरो ऽवयवान्तञ्जिघृक्षुः प्रथमाध्यायस्य प्रथमे पादे प्रथमाधिकरणं भट्टमतेनाऽरचयति - स्वाध्यायो ऽध्येय इत्यस्य विधानस्य प्रयुक्तितः । विचारशास्त्रं नाऽरभ्यमारभ्यं वेति संशयः

itthaṃ saṃgatīrvyutpādyātha pratyadhikaraṇaṃ viṣayasaṃśayapūrvapakṣasiddhāntāṃścaturo 'vayavāntañjighṛkṣuḥ prathamādhyāyasya prathame pāde prathamādhikaraṇaṃ bhaṭṭamatenā'racayati - svādhyāyo 'dhyeya ityasya vidhānasya prayuktitaḥ / vicāraśāstraṃ nā'rabhyamārabhyaṃ veti saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थधीहेतुताधीतेलोकसिद्धावघातवत् । नियामकं न चैवातो वैधारम्भो न संभवी

arthadhīhetutādhītelokasiddhāvaghātavat / niyāmakaṃ na caivāto vaidhārambho na saṃbhavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शापूर्ववदस्त्यत्र क्रत्वपूर्वे नियामकम् । अर्थनिर्णायकं शास्त्रमत आरभ्यतां विधेः

darśāpūrvavadastyatra kratvapūrve niyāmakam / arthanirṇāyakaṃ śāstramata ārabhyatāṃ vidheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नेवाधिकरणे गुरुमतमाह - अथवाध्यापनात्सिद्धेर्नैवास्त्यध्ययने विधिः । तेन पूर्वोत्तरौ पक्षौ प्रसाध्यावन्यहेतुभिः

asminnevādhikaraṇe gurumatamāha - athavādhyāpanātsiddhernaivāstyadhyayane vidhiḥ / tena pūrvottarau pakṣau prasādhyāvanyahetubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेयाध्यापनं सिध्येद्वालस्यार्थधियं विना । तेन निर्विषयं शास्त्रं निष्फलं चेत्युपेक्ष्यताम्

vidheyādhyāpanaṃ sidhyedvālasyārthadhiyaṃ vinā / tena nirviṣayaṃ śāstraṃ niṣphalaṃ cetyupekṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतः प्राप्तार्थबोधस्य विवक्षानपनोपनात् । विषयादि सुसंपादं शास्त्रमारभ्यते ततः

svataḥ prāptārthabodhasya vivakṣānapanopanāt / viṣayādi susaṃpādaṃ śāstramārabhyate tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणं भट्टमतेनारचयति -- विचारविषयो धर्मो लक्षणेन विवर्जितः । मानेनं वाथवोपेतस्वाभ्यामिति विचिन्त्यते

dvitīyādhikaraṇaṃ bhaṭṭamatenāracayati -- vicāraviṣayo dharmo lakṣaṇena vivarjitaḥ / mānenaṃ vāthavopetasvābhyāmiti vicintyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकाकारहीनस्य तस्य किं नाम लक्षणम् । मानशङ्का तु दूरे ऽत्र प्रत्यक्षाद्यप्रवर्तनात्

laukikākārahīnasya tasya kiṃ nāma lakṣaṇam / mānaśaṅkā tu dūre 'tra pratyakṣādyapravartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदमागस्य आकारो ह्यर्थत्वे सति लक्षणम् । अत एव प्रमाणं च चोदनैवात्र नो कुतः

codamāgasya ākāro hyarthatve sati lakṣaṇam / ata eva pramāṇaṃ ca codanaivātra no kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नेवाधिकरणे गुरुतममाह - यद्वा जिज्ञास्यवेदार्थः किं मन्त्राद्यवबोधितः । सिद्धार्थो ऽप्यथ विध्येकगम्यः कार्यार्थ एव वा

asminnevādhikaraṇe gurutamamāha - yadvā jijñāsyavedārthaḥ kiṃ mantrādyavabodhitaḥ / siddhārtho 'pyatha vidhyekagamyaḥ kāryārtha eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धे ऽपि पुत्रजन्मादौ व्युत्पत्तेरूपपत्तितः । मन्त्रादिगम्यसिद्धस्य वेदार्थत्वे ऽपि का क्षतिः

siddhe 'pi putrajanmādau vyutpatterūpapattitaḥ / mantrādigamyasiddhasya vedārthatve 'pi kā kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षहेतुबहुत्वेन व्युत्पत्तिः पुत्रजन्मनि । दुर्लभा सुलभा कार्ये वेदार्थो ऽतः स एव हि

harṣahetubahutvena vyutpattiḥ putrajanmani / durlabhā sulabhā kārye vedārtho 'taḥ sa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणं भट्टमतेनारचयति - धर्मस्य ज्ञापकं मानं यदुक्तं चोदनात्मकम् । एतत्किं न परीक्ष्यं स्यात्किंवा सम्यक्परीक्ष्यताम्

tṛtīyādhikaraṇaṃ bhaṭṭamatenāracayati - dharmasya jñāpakaṃ mānaṃ yaduktaṃ codanātmakam / etatkiṃ na parīkṣyaṃ syātkiṃvā samyakparīkṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानोपदेशान्मेयस्य सिद्धत्वात्किं परीक्षया । मैवं विचारशास्त्रे ऽस्मिन्परीक्षोपेक्षते कुतः

mānopadeśānmeyasya siddhatvātkiṃ parīkṣayā / maivaṃ vicāraśāstre 'sminparīkṣopekṣate kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नेवाधिकरणे गुरूमतमाह - आदौ परीक्ष्यो वेदार्थश्चोदनामानताथवा । वेदार्थस्य प्रधानत्वात्प्रथमं तत्परीक्ष्यताम्

asminnevādhikaraṇe gurūmatamāha - ādau parīkṣyo vedārthaścodanāmānatāthavā / vedārthasya pradhānatvātprathamaṃ tatparīkṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदनामानतैवात्र प्रथमं साध्यतां गता । अनपेक्षतया तस्य यतो मुख्यत्वमाश्रितम्

codanāmānataivātra prathamaṃ sādhyatāṃ gatā / anapekṣatayā tasya yato mukhyatvamāśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति - प्रत्यक्षादिभिरप्येष गम्यते विधिनैव वा । अक्षादीनां प्रमाणत्वान्मेयधर्मावभासिता

caturthādhikaraṇamāracayati - pratyakṣādibhirapyeṣa gamyate vidhinaiva vā / akṣādīnāṃ pramāṇatvānmeyadharmāvabhāsitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तमानैकविषयमक्षं धर्मस्तु भाव्यसौ । अक्षमूलो ऽनुमानादिस्तेन विध्येकमेयता

vartamānaikaviṣayamakṣaṃ dharmastu bhāvyasau / akṣamūlo 'numānādistena vidhyekameyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति - अबोधको बोधको वा न तावद्बोधको विधिः । शक्तेरलौकिके धर्मे ग्रहणं दुर्घटं यतः

pañcamādhikaraṇamāracayati - abodhako bodhako vā na tāvadbodhako vidhiḥ / śakteralaukike dharme grahaṇaṃ durghaṭaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समभिव्याहृते धर्मे शक्तिग्रहणसंभवात् । बोधकस्य विधेर्मात्वमनपेक्षतया स्थितम्

samabhivyāhṛte dharme śaktigrahaṇasaṃbhavāt / bodhakasya vidhermātvamanapekṣatayā sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति - विध्यादिरूपो यः शब्दः सो ऽनित्यो ऽथाविनश्वरः । अनित्यो वर्णरूपत्वाद्वर्णे जन्मोपलम्भनात्

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati - vidhyādirūpo yaḥ śabdaḥ so 'nityo 'thāvinaśvaraḥ / anityo varṇarūpatvādvarṇe janmopalambhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबाधितप्रत्यभिज्ञाबलाद्वर्णस्य नित्यता । उच्चारणप्रयत्नेन व्यज्यते ऽसौ न जन्यते

abādhitapratyabhijñābalādvarṇasya nityatā / uccāraṇaprayatnena vyajyate 'sau na janyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति - वेदवाक्यममानं स्यान्मानं वा नास्य मानता । पृथक्सङ्गत्यपेक्षायामनपेक्षत्ववर्जनात्

saptamādhikaraṇamāracayati - vedavākyamamānaṃ syānmānaṃ vā nāsya mānatā / pṛthaksaṅgatyapekṣāyāmanapekṣatvavarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदे ऽपि लोकवन्नैव वाक्यार्थे सङ्गतिः पृथक् । ग्रहीतव्या ततो वाक्यं प्रमाणं नैरपेक्ष्यतः

vede 'pi lokavannaiva vākyārthe saṅgatiḥ pṛthak / grahītavyā tato vākyaṃ pramāṇaṃ nairapekṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति - पौरुष्यं न वा वेदवाक्यं स्यात्पौरुष्यता । काठकादिसमाख्यानाद्वाक्यत्वाच्चान्यवाक्यवत्

aṣṭamādhikaraṇamāracayati - pauruṣyaṃ na vā vedavākyaṃ syātpauruṣyatā / kāṭhakādisamākhyānādvākyatvāccānyavākyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाख्याध्यापकत्वेन वाक्यत्वं तु पराहतम् । तत्कर्त्रनुपलम्भेन स्यात्ततो ऽपौरुषेयता

samākhyādhyāpakatvena vākyatvaṃ tu parāhatam / tatkartranupalambhena syāttato 'pauruṣeyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.