Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 2.2

द्वितीयपादस्य प्रथमाधिकरणमाचरयति -- ददाति यजतीत्यादौ भावनैक्यमुतान्यता । आख्यातैक्यात्तदेकत्वं धातुभेदो ऽप्रयोजकः

dvitīyapādasya prathamādhikaraṇamācarayati -- dadāti yajatītyādau bhāvanaikyamutānyatā / ākhyātaikyāttadekatvaṃ dhātubhedo 'prayojakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुभेदेन भिन्नत्वमाख्याते श्रूयते ततः । उत्पत्त्येकानुरक्तत्वाद्भिद्यन्ते भावना मिथः

dhātubhedena bhinnatvamākhyāte śrūyate tataḥ / utpattyekānuraktatvādbhidyante bhāvanā mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र गुरुमतमाह - नियोगैकत्वतः शास्त्रमभिन्नमिति चेन्न तत् । धातुभेदाच्छास्त्रभेदे नियोगो भिद्यते बलात्

atra gurumatamāha - niyogaikatvataḥ śāstramabhinnamiti cenna tat / dhātubhedācchāstrabhede niyogo bhidyate balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति - समिधो यजतीत्यादावेकत्वमुत भिन्नता । धातुप्रत्यययोरैक्यादेकत्वं भिन्नता कुतः

dvitīyādhikaraṇamāracayati - samidho yajatītyādāvekatvamuta bhinnatā / dhātupratyayayoraikyādekatvaṃ bhinnatā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासात्कर्मभेदो ऽत्र नामत्वान्न विधिर्गुणे । विधित्वं श्रुतितो भाति संनिधेरनुवादता

abhyāsātkarmabhedo 'tra nāmatvānna vidhirguṇe / vidhitvaṃ śrutito bhāti saṃnidheranuvādatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति -- एवं विद्वान्पौर्णमासीममावास्यामितीरितम् । कर्मान्यदुत पूर्वोक्तसमुदायानुवादकम्

tṛtīyādhikaraṇamāracayati -- evaṃ vidvānpaurṇamāsīmamāvāsyāmitīritam / karmānyaduta pūrvoktasamudāyānuvādakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मान्तरं स्यादभ्यासाद्ध्रौवं द्रव्यं हि देवता । वार्त्रघणीत्यादितो लभ्यानुवादस्तु न युज्यते

karmāntaraṃ syādabhyāsāddhrauvaṃ dravyaṃ hi devatā / vārtraghaṇītyādito labhyānuvādastu na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्त्रघणीत्याज्यभागाङ्गव्यवस्थोक्तेर्न देवता । पौर्णेत्यनूद्यते पौर्णमासीयुक्तं त्रिकं तथा

vārtraghaṇītyājyabhāgāṅgavyavasthokterna devatā / paurṇetyanūdyate paurṇamāsīyuktaṃ trikaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमेत्यपि समूहस्य द्वित्वसिद्धिः प्रयोजनम् । सहस्थितिः पौर्णमास्यामित्युक्तिभ्यां त्रिके त्रिके

ametyapi samūhasya dvitvasiddhiḥ prayojanam / sahasthitiḥ paurṇamāsyāmityuktibhyāṃ trike trike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वद्वाक्यविधौ विध्यावृत्तिराग्नेयकादिना । विहितस्य फलित्वेन प्राधान्यमितरे गुणाः

vidvadvākyavidhau vidhyāvṛttirāgneyakādinā / vihitasya phalitvena prādhānyamitare guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति -- उपांशुयाजमित्येषो ऽनुवादो ऽत्राथवा विधिः । विष्ण्वादिवाक्ये विस्पष्टविधेरस्यानुवादता

caturthādhikaraṇamāracayati -- upāṃśuyājamityeṣo 'nuvādo 'trāthavā vidhiḥ / viṣṇvādivākye vispaṣṭavidherasyānuvādatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जामित्वोक्तेरन्तराल उपांशुगुणके विधौ । सत्यर्थवादो विष्ण्वादिस्तद्रूपं ध्रौवमन्त्रतः

jāmitvokterantarāla upāṃśuguṇake vidhau / satyarthavādo viṣṇvādistadrūpaṃ dhrauvamantrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति -- अग्निहोत्राघारवाक्यमनुवादो ऽथवा विधिः । अरूपत्वात्तु दध्यूर्ध्ववाक्येनोक्तमनूद्यते

pañcamādhikaraṇamāracayati -- agnihotrāghāravākyamanuvādo 'thavā vidhiḥ / arūpatvāttu dadhyūrdhvavākyenoktamanūdyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुण्यसिद्धौ न दध्यादिर्गुणो दुष्टा विशिष्टता । रूपं दध्यादिमन्त्राभ्यामतो ऽसौ गुणिनो विधिः

guṇyasiddhau na dadhyādirguṇo duṣṭā viśiṣṭatā / rūpaṃ dadhyādimantrābhyāmato 'sau guṇino vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति -- यजत्यालभतीत्येतावनुवादौ विधी उत । गृह्णात्यवद्यतीत्याभ्यां विहितेर्ऽथे ऽनुवादिनौ

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati -- yajatyālabhatītyetāvanuvādau vidhī uta / gṛhṇātyavadyatītyābhyāṃ vihiter'the 'nuvādinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुवादो ऽपुरोवादे यज्यालभ्योरतो विधिः । ब्रह्मणे सोमसंस्कारो ऽवदाने पशुसंस्क्रिया

nānuvādo 'purovāde yajyālabhyorato vidhiḥ / brahmaṇe somasaṃskāro 'vadāne paśusaṃskriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति -- आहुतीस्तिस्त्र इत्यत्र कर्मैक्यमुत भिन्नता । एकत्वं सकृदाख्यातात्संख्यावृत्त्या प्रयाजवत्

saptamādhikaraṇamāracayati -- āhutīstistra ityatra karmaikyamuta bhinnatā / ekatvaṃ sakṛdākhyātātsaṃkhyāvṛttyā prayājavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यातमात्रं नो मानं संख्यया बहुकर्मता । आवृत्त्यैकादशत्वं तु प्रयाजे गत्यभावतः

ākhyātamātraṃ no mānaṃ saṃkhyayā bahukarmatā / āvṛttyaikādaśatvaṃ tu prayāje gatyabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशून्सप्तदश प्राजापत्यानित्यत्र भाष्यकृत् । विचारमाह पूर्वत्र क्रियात्रित्वस्फुटत्वतः

paśūnsaptadaśa prājāpatyānityatra bhāṣyakṛt / vicāramāha pūrvatra kriyātritvasphuṭatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुत्वोपेतपशुभिर्देवयोगादभिन्नता । रूपस्य तेन कर्मैक्यं संख्या नात्र क्रियागता

bahutvopetapaśubhirdevayogādabhinnatā / rūpasya tena karmaikyaṃ saṃkhyā nātra kriyāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतासंगतस्यैव तद्धितार्थस्य पश्चिमः । बहुत्वसंगमो रूपसंख्यया तत्क्रियाभिदा

devatāsaṃgatasyaiva taddhitārthasya paścimaḥ / bahutvasaṃgamo rūpasaṃkhyayā tatkriyābhidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति -- अथैष ज्योतिरित्यत्र गुणो वा कर्म वा पृथक् । गुणः सहस्त्रदानात्मा ज्योतिष्टोमे ह्यनूदिते

aṣṭamādhikaraṇamāracayati -- athaiṣa jyotirityatra guṇo vā karma vā pṛthak / guṇaḥ sahastradānātmā jyotiṣṭome hyanūdite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेति प्रकृते छिन्न एतच्छब्दो ऽग्रगं वदेत् । संख्ययेवान्यकर्मत्वमिह नूतनसंज्ञया

atheti prakṛte chinna etacchabdo 'gragaṃ vadet / saṃkhyayevānyakarmatvamiha nūtanasaṃjñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति -- गुणः कर्मान्तरं वा स्याद्वाजिभ्यो वाजिनं त्विति । गुणो देवाननूद्योक्तसमुच्चयविकल्पतः

navamādhikaraṇamāracayati -- guṇaḥ karmāntaraṃ vā syādvājibhyo vājinaṃ tviti / guṇo devānanūdyoktasamuccayavikalpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमिक्षोत्पत्तिशिष्टत्वात्प्रबला तत्र वाजिनम् । गुणो ऽप्रविश्य कर्मान्यत्कल्पयेद्वाजिदेवकम्

āmikṣotpattiśiṣṭatvātprabalā tatra vājinam / guṇo 'praviśya karmānyatkalpayedvājidevakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति-- दधिहोमे ऽन्यकर्मत्वं गुणो वान्यत्तु पूर्ववत् । निर्गुणत्वादग्निहोत्रे युक्तो दध्यादिको गुणः

daśamādhikaraṇamāracayati-- dadhihome 'nyakarmatvaṃ guṇo vānyattu pūrvavat / nirguṇatvādagnihotre yukto dadhyādiko guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्दघ्नेन्द्रियकामस्य जुहुयादिति तत्पृथक् । गुणो वा भिद्यते कर्म धात्वर्थस्य फलित्वतः

yaddaghnendriyakāmasya juhuyāditi tatpṛthak / guṇo vā bhidyate karma dhātvarthasya phalitvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्वर्थगौरवादिभ्यो नान्यत्कर्म फलाय तु । गुणे विधेये धात्वर्थो विहितत्वादनूद्यते

matvarthagauravādibhyo nānyatkarma phalāya tu / guṇe vidheye dhātvartho vihitatvādanūdyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति -- उक्त्वाग्निष्टुतमेतस्य वारवन्तीयसाम हि । रेवतीष्वृक्षु कृत्वेति श्रुतं पशुफलाप्तये

dvādaśādhikaraṇamāracayati -- uktvāgniṣṭutametasya vāravantīyasāma hi / revatīṣvṛkṣu kṛtveti śrutaṃ paśuphalāptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेवत्यादिगुणः कर्म पृथग्वा पूर्ववद्गुणः । रेवतीवारवन्तीयसंबन्धाख्यः पशुप्रदः

revatyādiguṇaḥ karma pṛthagvā pūrvavadguṇaḥ / revatīvāravantīyasaṃbandhākhyaḥ paśupradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्नो ऽत्र फलकर्मभ्यां संबन्धे वाक्यभिन्नता । तेनोक्तगुणसंयुक्तमन्यत्कर्मोच्यते फले

sāmno 'tra phalakarmabhyāṃ saṃbandhe vākyabhinnatā / tenoktaguṇasaṃyuktamanyatkarmocyate phale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति -- वृष्टन्नस्वर्गकामानां सौभरं स्तोत्रमीरितम् । निधनान्यपि हीषूर्गू इति वृष्ट्यादिकाभिनाम्

trayodaśādhikaraṇamāracayati -- vṛṣṭannasvargakāmānāṃ saubharaṃ stotramīritam / nidhanānyapi hīṣūrgū iti vṛṣṭyādikābhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलान्तरं किं वृष्ट्यादि हीशादीनामुतोदिते । सौभरे फलसंभिन्ने निधनं विनियम्यते

phalāntaraṃ kiṃ vṛṣṭyādi hīśādīnāmutodite / saubhare phalasaṃbhinne nidhanaṃ viniyamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलान्तरं चतुर्थ्योक्तं वृष्टिकामाय हीषिति । सौभरस्य फलं वृष्टिहीषियुक्त्या विवर्धते

phalāntaraṃ caturthyoktaṃ vṛṣṭikāmāya hīṣiti / saubharasya phalaṃ vṛṣṭihīṣiyuktyā vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोक्तवृष्ट्यन्नकामानामन्यत्वं प्रत्यभिज्ञया । नियमे ऽपि चतुर्थ्येषा तादर्थ्यादुपपद्यते

noktavṛṣṭyannakāmānāmanyatvaṃ pratyabhijñayā / niyame 'pi caturthyeṣā tādarthyādupapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.