Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 2.3

तृतीयपादस्य प्रथमाधिकरणमारचयति -- रथंतरं साम सोमे भवेत्तद्वद्बृहज्जगत् । ऐन्द्रवायवशुक्राग्रयणाग्राश्च ग्रहाः श्रुताः

tṛtīyapādasya prathamādhikaraṇamāracayati -- rathaṃtaraṃ sāma some bhavettadvadbṛhajjagat / aindravāyavaśukrāgrayaṇāgrāśca grahāḥ śrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथंतरादिसंयुक्तमन्यत्कर्माथवा गुणः । गायत्रादियुतात्पूर्वादन्यद्व्यावृत्तितो गुणैः

rathaṃtarādisaṃyuktamanyatkarmāthavā guṇaḥ / gāyatrādiyutātpūrvādanyadvyāvṛttito guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमशब्दप्रकरणे ज्योतिष्टोमसमर्पके । ग्रहाग्रत्वं गुणस्तत्र व्यावृत्तिस्तु परस्परम्

somaśabdaprakaraṇe jyotiṣṭomasamarpake / grahāgratvaṃ guṇastatra vyāvṛttistu parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणमारचयति -- राजसूयं प्रकृत्येष्टिरवेष्ट्याख्या श्रुतात्र तु । विप्रक्षत्त्रियविड्भेदाद्धविषां व्यत्ययः क्रमे

dvitīyādhikaraṇamāracayati -- rājasūyaṃ prakṛtyeṣṭiraveṣṭyākhyā śrutātra tu / viprakṣattriyaviḍbhedāddhaviṣāṃ vyatyayaḥ krame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रादेरनुवादः स्यात्प्रापणं वानुवादगीः । व्यत्ययाय त्रयाणां च राजत्वाप्राप्तिरस्ति हि

viprāderanuvādaḥ syātprāpaṇaṃ vānuvādagīḥ / vyatyayāya trayāṇāṃ ca rājatvāprāptirasti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न राज्ययोगाद्राजत्वं क्षत्रियत्वं तु तत्त्वतः । अप्राप्तप्रापणं तस्मान्न रथंतरतुल्यता

na rājyayogādrājatvaṃ kṣatriyatvaṃ tu tattvataḥ / aprāptaprāpaṇaṃ tasmānna rathaṃtaratulyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति - वसन्ते विप्र आदध्यात्तत्रैवोपनयीत तम् । अनुवादः प्रापणं वानुवादः कालसिद्धये

tṛtīyādhikaraṇamāracayati - vasante vipra ādadhyāttatraivopanayīta tam / anuvādaḥ prāpaṇaṃ vānuvādaḥ kālasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरेणाग्निविद्याभ्यां कर्मानुष्ठित्यसंभवात् । कॢप्ते आधानोपनीती प्राप्ता विप्रादयस्ततः

antareṇāgnividyābhyāṃ karmānuṣṭhityasaṃbhavāt / kḷpte ādhānopanītī prāptā viprādayastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकाग्नेः पुस्तकाञ्च तत्सिद्धेर्नास्ति कल्पनम् । कालविप्रादिसंयुक्तमतो ऽप्राप्तं विधीयते

laukikāgneḥ pustakāñca tatsiddhernāsti kalpanam / kālaviprādisaṃyuktamato 'prāptaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति - यद्दाक्षायणयज्ञेन स्वर्गकामो यजेत तत् । कर्मान्तरं गुणो वोक्तदर्शादौ फलसिद्धये

caturthādhikaraṇamāracayati - yaddākṣāyaṇayajñena svargakāmo yajeta tat / karmāntaraṃ guṇo voktadarśādau phalasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणस्यास्याप्रसिद्धत्वात्कर्मभेदो ऽत्र संज्ञया । गुणो व्युत्पत्तिशेषाभ्यामावृत्त्याख्यो न नाम तत्

guṇasyāsyāprasiddhatvātkarmabhedo 'tra saṃjñayā / guṇo vyutpattiśeṣābhyāmāvṛttyākhyo na nāma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति - वायव्यः श्वेत आलभ्यो भूत्यै सौर्ये चरुं तथा । निर्वपेद्बह्मतेजोर्थमीषामुष्टिनिरुप्तयोः

pañcamādhikaraṇamāracayati - vāyavyaḥ śveta ālabhyo bhūtyai saurye caruṃ tathā / nirvapedbahmatejorthamīṣāmuṣṭiniruptayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणौ श्वेतं चरुं किंवा यावत्कथितकर्मणी । फलार्थे अथवा यागे विशिष्टौ विहिताविह

guṇau śvetaṃ caruṃ kiṃvā yāvatkathitakarmaṇī / phalārthe athavā yāge viśiṣṭau vihitāviha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वैत्यं वायुस्पृगीषायामाग्नेये च रविप्रभे । चरुर्गुणश्चरुः स्थाली निर्वापस्तु तदाश्रितः

śvaityaṃ vāyuspṛgīṣāyāmāgneye ca raviprabhe / carurguṇaścaruḥ sthālī nirvāpastu tadāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलाहानेर्न तत्किं तु यावच्चोदितकर्म तत् । द्रव्यादिरूपसंपत्तेरवार्या यागताऽर्थिकी

phalāhānerna tatkiṃ tu yāvaccoditakarma tat / dravyādirūpasaṃpatteravāryā yāgatā'rthikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति - षत्सालम्भो यजिः स्पर्शो वा वायव्यादिवद्यजिः । स्पर्शः स्याद्देवराहित्यात्संस्कारः प्रायपाठतः

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati - ṣatsālambho yajiḥ sparśo vā vāyavyādivadyajiḥ / sparśaḥ syāddevarāhityātsaṃskāraḥ prāyapāṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति - चरुर्भवति नैवार उपधत्ते चरुं त्विति । यागः स्यादुपधानं वा यागः शेषोक्तदैवतः

saptamādhikaraṇamāracayati - carurbhavati naivāra upadhatte caruṃ tviti / yāgaḥ syādupadhānaṃ vā yāgaḥ śeṣoktadaivataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यागत्वानिश्चये शेषो नापेक्ष्यो ऽतो यजिः कुतः । किंतूपधानमात्रत्वं यावदुक्तं चरौ स्थितम्

yāgatvāniścaye śeṣo nāpekṣyo 'to yajiḥ kutaḥ / kiṃtūpadhānamātratvaṃ yāvaduktaṃ carau sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति -- पर्यग्निकृतः पात्नीवत उत्सृज्यत इत्यसौ । यागौ गुणो वा यागः स्यादन्वयाव्यवधानतः

aṣṭamādhikaraṇamāracayati -- paryagnikṛtaḥ pātnīvata utsṛjyata ityasau / yāgau guṇo vā yāgaḥ syādanvayāvyavadhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यभिज्ञातमालभ्यमनूद्योत्सर्गशब्दतः । गुणं पर्यग्निकृत्याख्यं वक्त्युत्तरनिवृत्तये

pratyabhijñātamālabhyamanūdyotsargaśabdataḥ / guṇaṃ paryagnikṛtyākhyaṃ vaktyuttaranivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दुष्टा परिसंख्यात्र चोदकात्प्राग्विधौ सति । पर्यग्निकरणान्ताङ्गरीतिः कॢप्तोपकारतः

na duṣṭā parisaṃkhyātra codakātprāgvidhau sati / paryagnikaraṇāntāṅgarītiḥ kḷptopakārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति - यददाभ्यं गृहीत्वेति गृह्णात्यंशुमिति द्वयम् । तद्यागो वा गुणो यागः स्याददाभ्यांशुनामतः

navamādhikaraṇamāracayati - yadadābhyaṃ gṛhītveti gṛhṇātyaṃśumiti dvayam / tadyāgo vā guṇo yāgaḥ syādadābhyāṃśunāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहयोरेव नाम स्यादानन्तर्याद्विधिस्तयोः । गुणो ऽस्तस्य वाक्येन ज्योतिष्टोमाभिगामिना

grahayoreva nāma syādānantaryādvidhistayoḥ / guṇo 'stasya vākyena jyotiṣṭomābhigāminā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- अग्निं चिनुत इत्यत्र यागो वा संस्कृतियंजिः । लिङ्गेन यागनामत्वाद्यजिमा चानुवादतः

daśamādhikaraṇamāracayati- agniṃ cinuta ityatra yāgo vā saṃskṛtiyaṃjiḥ / liṅgena yāganāmatvādyajimā cānuvādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूढ्या द्रव्यस्य नामैतद्वहनेराधानवच्चितिः । संस्कारः संस्कृते वह्नावग्निष्टोमो विधीयते

rūḍhyā dravyasya nāmaitadvahanerādhānavaccitiḥ / saṃskāraḥ saṃskṛte vahnāvagniṣṭomo vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- मासं जुहोत्यग्निहोत्रं गुणो ऽन्यत्कर्म वा गुणः । अनूद्य प्राप्तकर्मात्र मासो ऽप्राप्तो विधीयते

ekādaśādhikaraṇamāracayati- māsaṃ juhotyagnihotraṃ guṇo 'nyatkarma vā guṇaḥ / anūdya prāptakarmātra māso 'prāpto vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसद्भिश्चरित्वेति नित्ये तासामसंभवात् । अनेकस्याविधेश्चान्यत्कर्म प्रकरणान्तरात्

upasadbhiścaritveti nitye tāsāmasaṃbhavāt / anekasyāvidheścānyatkarma prakaraṇāntarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- अष्टाकपालमाग्नेयं रुक्कामः प्राकृते फलम् । कर्मान्यद्वा फलं भानात्पूर्वन्यायाप्रवेशनात्

dvādaśādhikaraṇamāracayati- aṣṭākapālamāgneyaṃ rukkāmaḥ prākṛte phalam / karmānyadvā phalaṃ bhānātpūrvanyāyāpraveśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा भूद्भिन्नं प्रकरणं कर्मान्तरमसंनिधेः । अनारभ्याधीतमेतद्रूपं त्वन्यूनमीक्षते

mā bhūdbhinnaṃ prakaraṇaṃ karmāntaramasaṃnidheḥ / anārabhyādhītametadrūpaṃ tvanyūnamīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- यजोत्समे पौर्णमास्यां यावज्जीवं तथैतया । अन्नाद्यकाम इत्यादौ कर्मभेदौऽथवा गुणः

trayodaśādhikaraṇamāracayati- yajotsame paurṇamāsyāṃ yāvajjīvaṃ tathaitayā / annādyakāma ityādau karmabhedau'thavā guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विध्युपादानयोरैक्याद्देशादेरनुत्र्व्पत्तितः । आवश्यके कर्मविधौ तद्भेदः पुनरुक्तितः

vidhyupādānayoraikyāddeśāderanutrvpattitaḥ / āvaśyake karmavidhau tadbhedaḥ punaruktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशादियोगस्याप्राप्तेर्विधिर्न ह्येकता तयोः । पुंशब्दयोर्व्यापृतित्वात्पुनरुक्त्वा त्वनूद्यते

deśādiyogasyāprāptervidhirna hyekatā tayoḥ / puṃśabdayorvyāpṛtitvātpunaruktvā tvanūdyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- दर्शपूर्णमासप्रोक्त आग्नेयः केवलो ऽप्यसौ । दर्शे यदिति वाक्याभ्यां कर्मान्यद्वानुवादगीः

caturdaśādhikaraṇamāracayati- darśapūrṇamāsaprokta āgneyaḥ kevalo 'pyasau / darśe yaditi vākyābhyāṃ karmānyadvānuvādagīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासादन्यकर्मत्वं दर्शेष्टौ द्विः प्रयुज्यताम् । एकत्वप्रत्यभिज्ञानादनूक्त्यैन्द्राग्नसंस्तुतिः

abhyāsādanyakarmatvaṃ darśeṣṭau dviḥ prayujyatām / ekatvapratyabhijñānādanūktyaindrāgnasaṃstutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.