Madhava: Jaiminiyanyayamalavistara 4.1

शेषशेषित्वसिद्धौ किं प्रयोज्यं किं प्रयोजकम् । इत्यपेक्षोदयाद्वक्ति चतुर्थ तप्रत्युक्तये

śeṣaśeṣitvasiddhau kiṃ prayojyaṃ kiṃ prayojakam / ityapekṣodayādvakti caturtha tapratyuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाध्यायस्य प्रथमपादे प्रथमाधिकरणमारचयति- चिन्ता न कार्या कार्या वा क्रत्वर्थपुरुषार्थयोः । अफलत्वान्न कर्तव्या प्रयुक्तौक्रियतामियम्

caturthādhyāyasya prathamapāde prathamādhikaraṇamāracayati- cintā na kāryā kāryā vā kratvarthapuruṣārthayoḥ / aphalatvānna kartavyā prayuktaukriyatāmiyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिदेतद्विचारेण क्वचित्फलविधेर्वशात् । क्वचित्साक्षादिहाध्याये प्रयुक्तिर्बहुधोच्यते

kvacidetadvicāreṇa kvacitphalavidhervaśāt / kvacitsākṣādihādhyāye prayuktirbahudhocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयाधिकरणे प्रथमवर्णकमारचयति- क्रत्वर्थादेर्नास्ति वास्ति लक्ष्म नास्त्यनिरूपणात् । क्रतवे यस्तदर्थो ऽसाविति तस्य निरूपणम्

dvitīyādhikaraṇe prathamavarṇakamāracayati- kratvarthādernāsti vāsti lakṣma nāstyanirūpaṇāt / kratave yastadartho 'sāviti tasya nirūpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयवर्णकमारचयति- फलं विधेयं नो वाऽद्यो भावनांशत्वतो ऽन्यवत् । न भाव्यांशो विधेयः स्याद्रागात्तत्र प्रवर्तनात्

dvitīyavarṇakamāracayati- phalaṃ vidheyaṃ no vā'dyo bhāvanāṃśatvato 'nyavat / na bhāvyāṃśo vidheyaḥ syādrāgāttatra pravartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयवर्णकमारचयति- गोदोहनं द्वयार्थ स्याम्न वा भानाद्द्वयार्थता । अन्यथापि क्रतोः सिद्धिःकेवलं पुरुषाय तत्

tṛtīyavarṇakamāracayati- godohanaṃ dvayārtha syāmna vā bhānāddvayārthatā / anyathāpi kratoḥ siddhiḥkevalaṃ puruṣāya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थवर्णकमारचयति - द्रव्यार्णनं स्यात्क्रत्वर्थ पुमर्थ वा क्रताविदम् । नियतत्वात्पुमर्थत्वं दृष्टं क्रत्वर्थताऽर्थिकी

caturthavarṇakamāracayati - dravyārṇanaṃ syātkratvartha pumartha vā kratāvidam / niyatatvātpumarthatvaṃ dṛṣṭaṃ kratvarthatā'rthikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयाधिकरणमारचयति- नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं क्रत्वर्थ तन्न वाग्रिमः । फलस्याकल्पनीयत्वात्क्रतौ प्राप्तं निषिध्यते

tṛtīyādhikaraṇamāracayati- nekṣetodyantamādityaṃ kratvartha tanna vāgrimaḥ / phalasyākalpanīyatvātkratau prāptaṃ niṣidhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतोक्त्या पर्युदासत्वे संकल्पो ऽनीक्षणे ऽत्र सः । न क्रत्वङ्गसमानत्वात्पुमर्थः पापहानये

vratoktyā paryudāsatve saṃkalpo 'nīkṣaṇe 'tra saḥ / na kratvaṅgasamānatvātpumarthaḥ pāpahānaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थाधिकरणमारचयति- दश यज्ञायुधानीति हविष्ट्वेन विधिर्न वा । आद्यो ऽप्राप्तेः पुरोडाशे समुच्चयविकल्पते

caturthādhikaraṇamāracayati- daśa yajñāyudhānīti haviṣṭvena vidhirna vā / ādyo 'prāpteḥ puroḍāśe samuccayavikalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धमुत्पत्तिशिष्टेन विकल्पादिर्न युज्यते । स्फ्येनोद्धन्तीति यत्प्राप्तं तदत्रानूद्य संस्तवः

sārdhamutpattiśiṣṭena vikalpādirna yujyate / sphyenoddhantīti yatprāptaṃ tadatrānūdya saṃstavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमाधिकरणमारचयति- पशुरालभ्य इत्यत्र पश्वैक्ये यजनाङ्गता । नास्त्यस्ति वाऽद्यः स्वपदे श्रुत्या पश्वङ्गतागतेः

pañcamādhikaraṇamāracayati- paśurālabhya ityatra paśvaikye yajanāṅgatā / nāstyasti vā'dyaḥ svapade śrutyā paśvaṅgatāgateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ स्वप्रत्ययोपात्त आसन्नतरकारके । योगः क्रतौ पशौ चेति क्रमे यागाङ्गतोचिता

ādau svapratyayopātta āsannatarakārake / yogaḥ kratau paśau ceti krame yāgāṅgatocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठाधिकरणमारचयति- न पुंलिङ्गे विवक्षा वा विवक्षानुपयोगतः । आद्यो ऽनुष्ठित्यपेक्षत्वात्संख्यावत्तद्विवक्ष्यताम्

ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati- na puṃliṅge vivakṣā vā vivakṣānupayogataḥ / ādyo 'nuṣṭhityapekṣatvātsaṃkhyāvattadvivakṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमाधिकरणमारचयति- स्विष्टकृत्संस्कृतौ क्षीण उतापूर्वोपयोग्यपि । प्रयोजनैक्यमेकस्मिन्युक्तं कर्मण्यतः क्षयः

saptamādhikaraṇamāracayati- sviṣṭakṛtsaṃskṛtau kṣīṇa utāpūrvopayogyapi / prayojanaikyamekasminyuktaṃ karmaṇyataḥ kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रेण देवसंस्कारः प्रक्षेपाठ्द्रव्यसंस्कृतिः । त्यागादपूर्वमुत्पन्नं प्रधानापूर्वगं च तत्

mantreṇa devasaṃskāraḥ prakṣepāṭhdravyasaṃskṛtiḥ / tyāgādapūrvamutpannaṃ pradhānāpūrvagaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमाधिकरणमारचयति- शेषत्वमुपरिग्रन्थे चिन्तनीयमुतेतरत् । शेषो मानान्न तस्यात्र प्रयुक्त्याख्यफलेरणात्

aṣṭamādhikaraṇamāracayati- śeṣatvamuparigranthe cintanīyamutetarat / śeṣo mānānna tasyātra prayuktyākhyaphaleraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमाधिकरणमारचयति- आमिक्षा वाजिनं च स्याद्दध्यानीतेः प्रयोजकम् । उताऽमिक्षैव सामर्थ्य द्वयोस्तुल्यं ततो ऽग्निमः

navamādhikaraṇamāracayati- āmikṣā vājinaṃ ca syāddadhyānīteḥ prayojakam / utā'mikṣaiva sāmarthya dvayostulyaṃ tato 'gnimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमक्षी पय एवात्र तच्छब्दान्मन्त्रतो रसात् । प्रयोजिकैका प्रधान्यादनुनिष्पादि वाजिनम्

āmakṣī paya evātra tacchabdānmantrato rasāt / prayojikaikā pradhānyādanuniṣpādi vājinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमाधिकरणमारचयति- सोमक्रयण्यानयने पदकर्म प्रयोजकम् । न वाऽद्यो ऽक्षाञ्जनस्यापि क्रयवत्संनिकर्षतः

daśamādhikaraṇamāracayati- somakrayaṇyānayane padakarma prayojakam / na vā'dyo 'kṣāñjanasyāpi krayavatsaṃnikarṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयया क्रयार्था गौस्तद्द्वाराऽनयनस्य च । तादर्थ्यत्तत्प्रयुक्तं तन्न प्रयोजकता पदे

tṛtīyayā krayārthā gaustaddvārā'nayanasya ca / tādarthyattatprayuktaṃ tanna prayojakatā pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशाधिकरणमारचयति- श्रपणं तुषवापश्च कपालस्य प्रयोजकौ । उत श्चपणमेवाऽद्यो वापार्थत्वात्तृतीयया

ekādaśādhikaraṇamāracayati- śrapaṇaṃ tuṣavāpaśca kapālasya prayojakau / uta ścapaṇamevā'dyo vāpārthatvāttṛtīyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोडाशकपालेतिनाम्ना स्याच्छ्रपणार्थता । प्रयुक्तस्य प्रयुक्तिर्नो तस्य वापे प्रसञ्जनम्

puroḍāśakapāletināmnā syācchrapaṇārthatā / prayuktasya prayuktirno tasya vāpe prasañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाधिकरणमारचयति- हृदादिः शकृदादिश्च पश्वालम्भप्रयोजकः । हृदादिरेव वाऽद्यो ऽस्तु प्रकृतत्वेन साम्यतः

dvādaśādhikaraṇamāracayati- hṛdādiḥ śakṛdādiśca paśvālambhaprayojakaḥ / hṛdādireva vā'dyo 'stu prakṛtatvena sāmyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविषो वागशेषत्वाद्धृदादेर्हविरात्मनः । प्रयोजकत्वं तस्यैव नेतरस्यातथात्वतः

haviṣo vāgaśeṣatvāddhṛdāderhavirātmanaḥ / prayojakatvaṃ tasyaiva netarasyātathātvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाधिकरणमारचयति- प्रयोजकः स्विष्टकृत्किं पुरोडाशोत्तरार्धयोः । यद्वा प्रयुक्तोपजीवी स्यादाद्यः स्वस्य सिद्धये

trayodaśādhikaraṇamāracayati- prayojakaḥ sviṣṭakṛtkiṃ puroḍāśottarārdhayoḥ / yadvā prayuktopajīvī syādādyaḥ svasya siddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरार्धेतिशब्दस्य प्रकृताकाङ्क्षणे सति । अग्न्याद्यर्थ पुरोडाशमुपजीव्यैष वर्तताम्

uttarārdhetiśabdasya prakṛtākāṅkṣaṇe sati / agnyādyartha puroḍāśamupajīvyaiṣa vartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाधिकरणमारचयति- अभिघार्य प्रयाजानां शेषेण हविरत्र किम् । शेषधारणतत्पात्रे कार्ये नो वाभिघारणम्

caturdaśādhikaraṇamāracayati- abhighārya prayājānāṃ śeṣeṇa haviratra kim / śeṣadhāraṇatatpātre kārye no vābhighāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यथा तेन ते कार्ये न कार्ये प्रतिपत्तितः । प्राजापत्यवपायाश्च न को ऽप्यर्थो ऽभिधारणात्

nānyathā tena te kārye na kārye pratipattitaḥ / prājāpatyavapāyāśca na ko 'pyartho 'bhidhāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चदशाधिकरणमारचयति- चतुर्थस्य प्रयाजस्य होमायौपभृतं घृतम् । जुह्वामानयतीत्यौपभृतं नैषां प्रयोजयेत्

pañcadaśādhikaraṇamāracayati- caturthasya prayājasya homāyaupabhṛtaṃ ghṛtam / juhvāmānayatītyaupabhṛtaṃ naiṣāṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजयेदुताऽनीतिः प्रयाजाद्यखिलार्थता । श्रुतौपभृत आज्ये ऽतो जौहवेन विकल्पनात्

prayojayedutā'nītiḥ prayājādyakhilārthatā / śrutaupabhṛta ājye 'to jauhavena vikalpanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रयोजकता मैवं नियतार्थ तु जौहवम् । अतिहायेड इत्युक्ते चतुर्थे सा प्रयोजयेत्

na prayojakatā maivaṃ niyatārtha tu jauhavam / atihāyeḍa ityukte caturthe sā prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाधिकरणमारचयति- जुहूपभृद्ध्रुवास्वाज्यं सर्वार्थ वा व्यवस्थितिः । सर्वार्थमविशेषात्स्यत्प्रयाजार्थ हि जौहवम्

ṣoḍaśādhikaraṇamāracayati- juhūpabhṛddhruvāsvājyaṃ sarvārtha vā vyavasthitiḥ / sarvārthamaviśeṣātsyatprayājārtha hi jauhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाजानुयाजहेतुः स्यादौपभृतभाज्यकम् । ध्रौवमग्न्यार्थमित्येषा व्यवस्था वचनैर्मता

prayājānuyājahetuḥ syādaupabhṛtabhājyakam / dhrauvamagnyārthamityeṣā vyavasthā vacanairmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तदशाधिकरणमारचयति- अष्टावुपभृतीत्यत्र किमष्टैकग्रहे विधिः । चतुर्द्वयग्रहे वाऽद्यः स्यादष्टश्रुतिमुख्यतः

saptadaśādhikaraṇamāracayati- aṣṭāvupabhṛtītyatra kimaṣṭaikagrahe vidhiḥ / caturdvayagrahe vā'dyaḥ syādaṣṭaśrutimukhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गृहीतं होमाङ्गं फलवत्त्वान्न बाध्यते । चतुर्द्वित्वं लक्ष्यते ऽतः सहानीत्यर्थयष्टता

caturgṛhītaṃ homāṅgaṃ phalavattvānna bādhyate / caturdvitvaṃ lakṣyate 'taḥ sahānītyarthayaṣṭatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.