------------------ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते -"प्रोक्षणीरासादय"इति । तत्र प्रोक्षणीशब्दस्याभिमन्त्रणासादमादिसंस्कृतिः प्रवृत्तिनिमितम् । कुतः- सर्वेषु वैदिकप्रयोगप्रदेशेषु संस्कृतानामेवापां प्रोक्षणीशब्देनोच्यमानत्वादित्येकः पक्षः । लोके जलक्रीडायां ऽ प्रोक्षणीभिरुद्वेजिताः स्मः ऽ इत्यसंस्कृतास्वप्सु प्रयोगाद्वर्हिरादिशब्दवज्जातौ रूढत्वादुदकत्वजातिः प्रवृत्तिनिमित्तम् । न च ऽ प्रकर्षेणोक्ष्यत आभिः ऽ इति योगो ऽत्र शङ्कनीयः । रूढेः प्रबलत्वादिति पक्षान्तरम् । तत्र न तावत्संस्कारो युक्तः । अन्योन्याश्रयत्वात् । विहितेष्वभिमन्त्रणादिषु संस्कारेष्वनुष्ठितेषु पश्चात्संस्कृतास्वप्सु प्रोक्षणीशब्दप्रवृत्तिः । तत्प्रवृत्तौ सत्यां प्रोक्षणीशब्देनापो ऽमूद्याभिमन्त्रणसिद्धिरिति । नापि जातिपक्षो युक्तः । उदकजातौ प्रोक्षणी शब्दस्य वृद्धव्य वहारे पूर्वमकॢप्तत्वेनेतः परं शक्तेः कल्पनीयत्वात् । ततो गोशब्दवदश्वकर्णशब्दवच्च रूढो न भवति । योगस्तु व्याकरणेन कॢप्तः । सोपसर्गाद्धातोः करणे ल्युट्प्रत्ययेन व्युत्पादनात् । तस्मात् -- प्रोक्षणीशब्दो यौगिकः । घृतादेः प्रोक्षणत्वं प्रयोजनम्
------------------ darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate -"prokṣaṇīrāsādaya"iti | tatra prokṣaṇīśabdasyābhimantraṇāsādamādisaṃskṛtiḥ pravṛttinimitam | kutaḥ- sarveṣu vaidikaprayogapradeśeṣu saṃskṛtānāmevāpāṃ prokṣaṇīśabdenocyamānatvādityekaḥ pakṣaḥ | loke jalakrīḍāyāṃ ' prokṣaṇībhirudvejitāḥ smaḥ ' ityasaṃskṛtāsvapsu prayogādvarhirādiśabdavajjātau rūḍhatvādudakatvajātiḥ pravṛttinimittam | na ca ' prakarṣeṇokṣyata ābhiḥ ' iti yogo 'tra śaṅkanīyaḥ | rūḍheḥ prabalatvāditi pakṣāntaram | tatra na tāvatsaṃskāro yuktaḥ | anyonyāśrayatvāt | vihiteṣvabhimantraṇādiṣu saṃskāreṣvanuṣṭhiteṣu paścātsaṃskṛtāsvapsu prokṣaṇīśabdapravṛttiḥ | tatpravṛttau satyāṃ prokṣaṇīśabdenāpo 'mūdyābhimantraṇasiddhiriti | nāpi jātipakṣo yuktaḥ | udakajātau prokṣaṇī śabdasya vṛddhavya vahāre pūrvamakḷptatvenetaḥ paraṃ śakteḥ kalpanīyatvāt | tato gośabdavadaśvakarṇaśabdavacca rūḍho na bhavati | yogastu vyākaraṇena kḷptaḥ | sopasargāddhātoḥ karaṇe lyuṭpratyayena vyutpādanāt | tasmāt -- prokṣaṇīśabdo yaugikaḥ | ghṛtādeḥ prokṣaṇatvaṃ prayojanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.