काम्येष्टिकाण्डे श्रूयते -"वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्पुत्रे जाते" "यदष्टाकपालो भवति गायत्र्यैवैनं ब्रह्मवर्चसेन पुनाति, यन्नवकपालस्त्रिवृतैवास्मिंस्तेजो दधाति, यद्दशकपालो विराजैवास्मिन्नन्नाद्यं दधाति, यदेकादशकपालस्त्रिष्टुमैवास्मिन्निन्द्रियं दधाति, यद्द्वादशकपालो जगत्यैवास्मिन्पशून्दधाति, यस्मिञ्जात एतामिष्टिं निर्वपति पूत एव स तेजस्व्यन्नाद इन्द्रीयावी पशुमान्भवति"इति । अत्राष्टत्वादिसंख्यासामान्यात्पुरोडाशादीनां गायत्र्यादिरूपत्वकल्पना कृता । इष्टि विधायके वाक्ये येयं द्वादशसंख्या तस्यामष्टत्वादिसंख्यानामन्तर्भावात्ताः संख्या निमित्तीकृत्याग्निहोत्रशब्दवदष्टाकपालादिशब्दाः कर्मनामधेयानीत्येकः पक्षः । नात्र द्वादशकपालशब्दः संख्यापरः , किन्तु पुरोडोशद्रव्यपरः । ऽ द्वादशसु कपालेषु संस्कृतः ऽ इति व्युत्पत्तेः । एवमष्टाकपालादिशब्दा अपि । तथा सति द्रव्यस्य द्रव्यान्तरे ऽनन्तर्भावान्नामधेयस्य निमित्तं नास्तीति चेत् , एवं तर्हि पुरोडाशब्दव्यरूपो गुणो विधीयताम् । न चोत्पत्तिशिष्टद्वादशकपालपुरोडाशावरुद्धत्वादष्टकपालाद्रनवकाश इति वाच्यम् । ब्रह्मवर्चसादिफलाय तद्विध्युपपत्तेरित्यपरः पक्षः । अयमप्युपपन्नः । बहूनां गुणानां विधौ वाक्यभेदापत्तेः । न च भिन्नान्येवैतानि वाक्यानीति वाच्यम् । "वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्"इति विहितस्य"यस्मिञ्जात एताम्" -इत्युपसंहारेण वाक्यैकत्वावगमात् । तस्मादंशैरष्टाकपालादिभिरंशी द्वादशकपालः स्तूयते
kāmyeṣṭikāṇḍe śrūyate -"vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapetputre jāte" "yadaṣṭākapālo bhavati gāyatryaivainaṃ brahmavarcasena punāti, yannavakapālastrivṛtaivāsmiṃstejo dadhāti, yaddaśakapālo virājaivāsminnannādyaṃ dadhāti, yadekādaśakapālastriṣṭumaivāsminnindriyaṃ dadhāti, yaddvādaśakapālo jagatyaivāsminpaśūndadhāti, yasmiñjāta etāmiṣṭiṃ nirvapati pūta eva sa tejasvyannāda indrīyāvī paśumānbhavati"iti | atrāṣṭatvādisaṃkhyāsāmānyātpuroḍāśādīnāṃ gāyatryādirūpatvakalpanā kṛtā | iṣṭi vidhāyake vākye yeyaṃ dvādaśasaṃkhyā tasyāmaṣṭatvādisaṃkhyānāmantarbhāvāttāḥ saṃkhyā nimittīkṛtyāgnihotraśabdavadaṣṭākapālādiśabdāḥ karmanāmadheyānītyekaḥ pakṣaḥ | nātra dvādaśakapālaśabdaḥ saṃkhyāparaḥ , kintu puroḍośadravyaparaḥ | ' dvādaśasu kapāleṣu saṃskṛtaḥ ' iti vyutpatteḥ | evamaṣṭākapālādiśabdā api | tathā sati dravyasya dravyāntare 'nantarbhāvānnāmadheyasya nimittaṃ nāstīti cet , evaṃ tarhi puroḍāśabdavyarūpo guṇo vidhīyatām | na cotpattiśiṣṭadvādaśakapālapuroḍāśāvaruddhatvādaṣṭakapālādranavakāśa iti vācyam | brahmavarcasādiphalāya tadvidhyupapatterityaparaḥ pakṣaḥ | ayamapyupapannaḥ | bahūnāṃ guṇānāṃ vidhau vākyabhedāpatteḥ | na ca bhinnānyevaitāni vākyānīti vācyam | "vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapet"iti vihitasya"yasmiñjāta etām" -ityupasaṃhāreṇa vākyaikatvāvagamāt | tasmādaṃśairaṣṭākapālādibhiraṃśī dvādaśakapālaḥ stūyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.