पत्नी वै प्रच्यवमानामुष्यादित्यस्य लोकम् अभिप्रच्यवेत हिनस्ति खलु वा एष तं यो ऽस्य लोकम् अभिप्रच्यवते यद् आह नमस् त आतानेत्य् अमुष्मा एव नमो ऽकर् अनर्वाक् प्रेहीत्य् अनेनाः प्रेथीति वा एतद् आह यजमानाय घृतस्य कुल्याम् अनु सह रायस्पोषेणेत्य् आशिषम् एवाशास्ते देवीर् आपः शुद्धा यूयं देवान् युयुध्वम् इत्य् अपो वा एतद् भूषन्ति पूताभिर् आभिः पूताश् चरन्ति तस्माद् वा एतां बहु रिप्रम् अमेध्यं चरन्तीम् आपो न हिंसन्ति हतो वा एष मृतो ऽमुत्र भूतो ऽद्भ्यो वै प्रजाः प्रजायन्ते पत्नी प्रजनयति यद् अद्भिर् अभिषिञ्चति पुनर् एवैनं प्रजनयति सर्वान् प्राणान्त् संमृशति सर्वाण्य् अङ्गान्य् एतावान् हि पशुः पशोर् वै मार्यमाणस्य प्राणाञ् शुग् ऋछति यद् आह वाचम् अस्य मा हिंसीः प्राणम् अस्य मा हिंसीर् इत्य् अद्भिर् वावास्यैतत् प्राणाञ् शुचो मुञ्चति यत् ते क्रूरं यद् आस्थितं तद् एतेन शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्वेति यद् एवास्य गमयन्तः क्रूरम् अक्रंस् तद् अक्रूरम् अकस् तञ् शमयति ये वा एते स्तोका अवपद्यन्ते त इमाम् अशान्ता ऋछन्ति तत इमाञ् शुग् ऋछति यद् आह शम् अद्भ्य इति शमयत्य् एव शान्ता एवेमाम् ऋछन्त्य् अहिंसायय् ओषधे त्रायस्वैनम् इत्य् आह त्रात्या एव स्वधिते मैनं हिंसीर् इति वज्रो वै स्वधितिर् वज्राद् वावास्मा एतद् अन्तर्दधात्य् अहिंसायै सर्वाभ्यो वै देवताभ्यः पशुर् आलभ्यते यद् आह रक्षसां भागो ऽसीत्य् एतेन वा एतद् भागधेयेन रक्षांसि पशोर् निर्भजतीदम् अहं रक्षो ऽवबाध इदम् अहं रक्षो ऽधमं तमो नयामीत्य् आह रक्षसां ध्वरायै रक्षसाम् अन्तरित्यै पशवो वै वपा यद् उपतृन्द्यात् पशून् हिंस्याद् यन् नोपतृन्द्याद् अयताः स्युर् यत्र तन्निष्ठं तद् उपतृन्द्यात् पशूनां यत्यईषे त्वोर्जे त्वेतीषे ह्य् एषोर्जे ह्य् एषा देवेभ्यः शुन्धस्व देवेभ्य्ः शुम्भस्वेति देवेभ्य एवैनां शुन्धति देवेभ्यः शुम्भति घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाताम् इति घृतेनैव द्यावापृथिवी प्रोर्णौत्य् अमुष्मै त्वा जुष्टम् इति यस्या एव देवतायै पशुर् आलभ्यते तस्या एनं जुष्टम् अकर् नमः सूर्यस्य संदृशा इत्य् अमुष्मा एव नमो ऽकर् इत्थं पर्यावर्तत एवं हि यज्ञः पर्य् आवर्तते ऽथो अमुष्य वा एतद् आदित्यस्यावृतम् अनु पर्यावर्तत उर्व् अन्तरिक्षं वीहीत्य् अन्तरिक्षदेवत्यो वा एष एतर्हि रक्षांसि वा एतं जिघांसन्ति प्रच्युतम् इतो ऽप्राप्तम् अमुत्र कार्ष्मर्यमयी वपाश्रपणी भवतो रक्षसामपहत्यै यस्मा एवामुतो ऽग्निं पुरस्ताद् धरन्ति तस्मा इतो देवता वा एतद् धव्यम् अनुपर्यावर्तमानम् एति चरमत उपप्रतिगृह्णात्य् अछम्बट्काराय यद् अतिहरेद् एतम् एवातिहरेद् विश्वतोमुखो ह्य् अग्निः प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टारातिर् इत्य् आह रक्षसां ध्वरायै रक्षामन्तरित्यै वायोः स्तोकानाम् इति तृणम् उपास्यति स्तोकानां विधृत्यै वायुर् ह्य् एतान् अमुतो विसृजति प्रजानां क्ळ्प्त्यय् अग्रं वा एतद् धव्यस्याग्रम् ओषधीनाम् अग्रेणैवाग्रं समर्धयत्य् अथो अग्राय वा एतद् धव्यस्याग्रम् ओषधीनाम् इध्मं चिनोति हविषो वा एते स्तोकाः स्कन्दति वा एतद् धविर् यद् विश्चोतति यद् विलिप्यते यद् आह जुषस्व सप्रथस्तमं वचो देवप्सरस्तमम् । हव्या जुह्वान आसनि ॥ तं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: तं। यूयं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: यूय। च्फ़्। म्स्।१।२।१६:२६।६। इति तेनैवास्य ते हुता अस्कन्ना वषट्कृता भवन्ति नानादेवत्या वा एकादशिन्यां पशवा आलभ्यन्ते ऽथात्राग्नेयी प्रथमानूच्यते ऽग्निर् वै सर्वा देवता अत्र वै सापि देवता यस्या आलभ्यते ताम् एवैनद् गमयति यर्हि लोहिनीव शृता तर्हि रौद्री यत् तर्हि जुहुयाद् रुद्रायास्य पशून् अपिदध्याद् यर्हि श्येनीवा शृता तर्ह्य् आग्नेयी तर्हि होतव्या तथास्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति क्रव्यं वा एतर्हि पशुर् यर्ह्य् आशृतो यद् वपाम् अभिघार्य पृषडाज्यम् अभिघारयेद् रुद्रायास्य पशून् अपिदध्याद् अथ यत् पृषदाज्यम् अभिघार्य वपाम् अभिघारयति यथापूर्वं वा एतत् पशुम् उपैत्य् अथो एवम् अस्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति पुरस्तात्स्वाहाकारा वा अन्ये देवा उपरिष्टात्स्वाहाकारा अन्ये त उभये ऽश्ये मेध्ये ऽवरुध्यन्ते ॥ स्वाहा देवेभ्यः ॥ इति पुरस्ताद् वपाया जुहुयात् ॥ विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा ॥ इत्य् उपरिष्टात् तथास्य त उभये ऽवरुद्धा भवन्ति पशोर् वै मार्यमाणस्य प्राणाञ् शुग् ऋछति प्राणान्त् संगृह्य वपाम् उपविसृजेद् अत्मा वपा पशोर् आत्मन्न् एवास्य प्राणान् दधाति दक्षिणस्य पूर्वपदस्यावदेयम् इति ह स्माहुर् दाक्षायणास् तथास्य सर्वस्य पशोर् अवत्तं भवतीति स्वाहोर्ध्वनभसं मारुतं देवं गछतम् इति वपाश्रपणी अनुप्रास्यत्य् ऊर्ध्वनभसो वा एते मारुतस्य भागधेयं तम् एवैनेन गमयतीमे वा एते विषूची अनुप्रास्यत्य् अनयोर् विधृत्यै
patnī vai pracyavamānāmuṣyādityasya lokam abhipracyaveta hinasti khalu vā eṣa taṃ yo 'sya lokam abhipracyavate yad āha namas ta ātānety amuṣmā eva namo 'kar anarvāk prehīty anenāḥ prethīti vā etad āha yajamānāya ghṛtasya kulyām anu saha rāyaspoṣeṇety āśiṣam evāśāste devīr āpaḥ śuddhā yūyaṃ devān yuyudhvam ity apo vā etad bhūṣanti pūtābhir ābhiḥ pūtāś caranti tasmād vā etāṃ bahu ripram amedhyaṃ carantīm āpo na hiṃsanti hato vā eṣa mṛto 'mutra bhūto 'dbhyo vai prajāḥ prajāyante patnī prajanayati yad adbhir abhiṣiñcati punar evainaṃ prajanayati sarvān prāṇānt saṃmṛśati sarvāṇy aṅgāny etāvān hi paśuḥ paśor vai māryamāṇasya prāṇāñ śug ṛchati yad āha vācam asya mā hiṃsīḥ prāṇam asya mā hiṃsīr ity adbhir vāvāsyaitat prāṇāñ śuco muñcati yat te krūraṃ yad āsthitaṃ tad etena śundhasva devebhyaḥ śumbhasveti yad evāsya gamayantaḥ krūram akraṃs tad akrūram akas tañ śamayati ye vā ete stokā avapadyante ta imām aśāntā ṛchanti tata imāñ śug ṛchati yad āha śam adbhya iti śamayaty eva śāntā evemām ṛchanty ahiṃsāyay oṣadhe trāyasvainam ity āha trātyā eva svadhite mainaṃ hiṃsīr iti vajro vai svadhitir vajrād vāvāsmā etad antardadhāty ahiṃsāyai sarvābhyo vai devatābhyaḥ paśur ālabhyate yad āha rakṣasāṃ bhāgo 'sīty etena vā etad bhāgadheyena rakṣāṃsi paśor nirbhajatīdam ahaṃ rakṣo 'vabādha idam ahaṃ rakṣo 'dhamaṃ tamo nayāmīty āha rakṣasāṃ dhvarāyai rakṣasām antarityai paśavo vai vapā yad upatṛndyāt paśūn hiṃsyād yan nopatṛndyād ayatāḥ syur yatra tanniṣṭhaṃ tad upatṛndyāt paśūnāṃ yatyaīṣe tvorje tvetīṣe hy eṣorje hy eṣā devebhyaḥ śundhasva devebhyḥ śumbhasveti devebhya evaināṃ śundhati devebhyaḥ śumbhati ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇuvātām iti ghṛtenaiva dyāvāpṛthivī prorṇauty amuṣmai tvā juṣṭam iti yasyā eva devatāyai paśur ālabhyate tasyā enaṃ juṣṭam akar namaḥ sūryasya saṃdṛśā ity amuṣmā eva namo 'kar itthaṃ paryāvartata evaṃ hi yajñaḥ pary āvartate 'tho amuṣya vā etad ādityasyāvṛtam anu paryāvartata urv antarikṣaṃ vīhīty antarikṣadevatyo vā eṣa etarhi rakṣāṃsi vā etaṃ jighāṃsanti pracyutam ito 'prāptam amutra kārṣmaryamayī vapāśrapaṇī bhavato rakṣasāmapahatyai yasmā evāmuto 'gniṃ purastād dharanti tasmā ito devatā vā etad dhavyam anuparyāvartamānam eti caramata upapratigṛhṇāty achambaṭkārāya yad atihared etam evātihared viśvatomukho hy agniḥ pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭārātir ity āha rakṣasāṃ dhvarāyai rakṣāmantarityai vāyoḥ stokānām iti tṛṇam upāsyati stokānāṃ vidhṛtyai vāyur hy etān amuto visṛjati prajānāṃ kḷptyay agraṃ vā etad dhavyasyāgram oṣadhīnām agreṇaivāgraṃ samardhayaty atho agrāya vā etad dhavyasyāgram oṣadhīnām idhmaṃ cinoti haviṣo vā ete stokāḥ skandati vā etad dhavir yad viścotati yad vilipyate yad āha juṣasva saprathastamaṃ vaco devapsarastamam / havyā juhvāna āsani // taṃ : FN emended. Ed.: taṃ. yūyaṃ : FN emended. Ed.: yūya. cf. MS.1.2.16:26.6. iti tenaivāsya te hutā askannā vaṣaṭkṛtā bhavanti nānādevatyā vā ekādaśinyāṃ paśavā ālabhyante 'thātrāgneyī prathamānūcyate 'gnir vai sarvā devatā atra vai sāpi devatā yasyā ālabhyate tām evainad gamayati yarhi lohinīva śṛtā tarhi raudrī yat tarhi juhuyād rudrāyāsya paśūn apidadhyād yarhi śyenīvā śṛtā tarhy āgneyī tarhi hotavyā tathāsya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati kravyaṃ vā etarhi paśur yarhy āśṛto yad vapām abhighārya pṛṣaḍājyam abhighārayed rudrāyāsya paśūn apidadhyād atha yat pṛṣadājyam abhighārya vapām abhighārayati yathāpūrvaṃ vā etat paśum upaity atho evam asya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati purastātsvāhākārā vā anye devā upariṣṭātsvāhākārā anye ta ubhaye 'śye medhye 'varudhyante // svāhā devebhyaḥ // iti purastād vapāyā juhuyāt // viśvebhyo devebhyaḥ svāhā // ity upariṣṭāt tathāsya ta ubhaye 'varuddhā bhavanti paśor vai māryamāṇasya prāṇāñ śug ṛchati prāṇānt saṃgṛhya vapām upavisṛjed atmā vapā paśor ātmann evāsya prāṇān dadhāti dakṣiṇasya pūrvapadasyāvadeyam iti ha smāhur dākṣāyaṇās tathāsya sarvasya paśor avattaṃ bhavatīti svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ devaṃ gachatam iti vapāśrapaṇī anuprāsyaty ūrdhvanabhaso vā ete mārutasya bhāgadheyaṃ tam evainena gamayatīme vā ete viṣūcī anuprāsyaty anayor vidhṛtyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुग् : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: शग्। पुरुषं वै देवा मेधायालभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् सो ऽश्वं प्राविशत् ते ऽश्वम् आलभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् स गां प्राविशत् ते गाम् आलभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् सो ऽविं प्राविशत् ते ऽविमालभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् सो ऽजं प्राविशत् ते ऽजम् आलभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् स यवं प्राविशत् ते यवम् आलभन्त तस्य मेधो ऽपाक्रामत् स व्रीहिं प्राविशत् ते व्रीहिम् आलभन्त तं व्रीहा आप्नुवन् यद् व्रीहिमयः पुरोडाशो भवति मध्यतो वा एतत् पशोर् मेधो धीयते सुषिरो वै तर्हि पशुर् यर्हि वपाम् उत्खिदन्ति यद् व्रीहिमयः पुरोडाशो भवत्य् अपिहित्या असुषिरत्वाय द्वादशकपालो भवति द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरम् अनु पशवः प्रजायन्ते प्रजननायैकादशकपालः कार्य एकादशाक्षरा त्रिष्टुब् ऐन्द्रम् एतच् छन्दो यत् त्रिष्टुब् ऐन्द्राः पशवः पशुष्व् एवास्य पशून् दधाति देवा अन्योन्यस्मै पशुम् आलभं स्वर्गं लोकम् आयंस् ते ऽमन्यन्तानेन वै नो ऽन्ये लोकम् अन्वारोक्ष्यन्तीति तस्य मेधं प्लाक्षारयन् स प्लक्षो ऽभवत् तत् प्लक्षस्य प्लक्षत्वं क्लोम्नो वै तं हृदयात् प्लाक्षारयंस् तस्माद् एतत् सुषिरं यत् प्लक्षशाखाया अवद्यति मेधाद् एवाध्यवद्यति पृषदाज्यस्योपहत्य परैति ॥ शृतं हविः शमिता ॥ इति शृतत्वाय त्रिर् आह त्रिषत्या हि देवा अथो यथेदं ब्राह्मणेभ्य ओदनं पक्वं प्राहैवं वा एतद् देवेभ्यो हविः शृतं प्राहोत्तरतः परीत्याभिघारयति पशूनाम् अवरुद्ध्यै प्राणापानौ वै पृषदाज्यम् आत्मा हृदयं यत् पृषदाज्येन हृदयम् अनक्ति मध्यतो वा एतत् पशोः प्राणापानौ दधाति सोमस्य वा एतद् बर्हिर् यद् बर्हिर् अथ वा एतत् पशोर् यद् उत्तरबर्हिर् बर्हिः श्रद् वा एतद् धव्यम् अकर् अस्कन्नम् अविक्षुब्धं मे हव्यं देवता गछद् इति देवानां वै सर्वेषां मनांसि गछति पशा आलभ्यमाने मनो वै मनोता यन् मनोताया अन्वाह मनांस्य् एवैषां संभावयति हतो वा एष मृतो ऽमुत्र भूतो मनो वै मनोता यन् मनोताया अन्वाह पुनर् एवैनं संभावयति
śug : FN emended. Ed.: śag. puruṣaṃ vai devā medhāyālabhanta tasya medho 'pākrāmat so 'śvaṃ prāviśat te 'śvam ālabhanta tasya medho 'pākrāmat sa gāṃ prāviśat te gām ālabhanta tasya medho 'pākrāmat so 'viṃ prāviśat te 'vimālabhanta tasya medho 'pākrāmat so 'jaṃ prāviśat te 'jam ālabhanta tasya medho 'pākrāmat sa yavaṃ prāviśat te yavam ālabhanta tasya medho 'pākrāmat sa vrīhiṃ prāviśat te vrīhim ālabhanta taṃ vrīhā āpnuvan yad vrīhimayaḥ puroḍāśo bhavati madhyato vā etat paśor medho dhīyate suṣiro vai tarhi paśur yarhi vapām utkhidanti yad vrīhimayaḥ puroḍāśo bhavaty apihityā asuṣiratvāya dvādaśakapālo bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaram anu paśavaḥ prajāyante prajananāyaikādaśakapālaḥ kārya ekādaśākṣarā triṣṭub aindram etac chando yat triṣṭub aindrāḥ paśavaḥ paśuṣv evāsya paśūn dadhāti devā anyonyasmai paśum ālabhaṃ svargaṃ lokam āyaṃs te 'manyantānena vai no 'nye lokam anvārokṣyantīti tasya medhaṃ plākṣārayan sa plakṣo 'bhavat tat plakṣasya plakṣatvaṃ klomno vai taṃ hṛdayāt plākṣārayaṃs tasmād etat suṣiraṃ yat plakṣaśākhāyā avadyati medhād evādhyavadyati pṛṣadājyasyopahatya paraiti // śṛtaṃ haviḥ śamitā // iti śṛtatvāya trir āha triṣatyā hi devā atho yathedaṃ brāhmaṇebhya odanaṃ pakvaṃ prāhaivaṃ vā etad devebhyo haviḥ śṛtaṃ prāhottarataḥ parītyābhighārayati paśūnām avaruddhyai prāṇāpānau vai pṛṣadājyam ātmā hṛdayaṃ yat pṛṣadājyena hṛdayam anakti madhyato vā etat paśoḥ prāṇāpānau dadhāti somasya vā etad barhir yad barhir atha vā etat paśor yad uttarabarhir barhiḥ śrad vā etad dhavyam akar askannam avikṣubdhaṃ me havyaṃ devatā gachad iti devānāṃ vai sarveṣāṃ manāṃsi gachati paśā ālabhyamāne mano vai manotā yan manotāyā anvāha manāṃsy evaiṣāṃ saṃbhāvayati hato vā eṣa mṛto 'mutra bhūto mano vai manotā yan manotāyā anvāha punar evainaṃ saṃbhāvayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वा : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। हृदयस्यावद्यति मनस एव तेनावद्यत्य् अथो यावान् एव पशुस् तस्यावत्तं भवति जिह्वाया अवद्यति वाच एव तेनावद्यत्य् अथो एतया ह्य् अग्रा ओषधीनां रसं प्राश्नाति श्येनस्यावद्यति वक्षस एव तेनावद्यत्य् अथो अत्र हि स रसः प्रतितिष्ठति दोष्णो ऽवदाय पार्श्वयोर् अवद्यति यज्ञस्य परिगृहीत्यै यक्नो ऽवद्यति मध्यस्यैव तेनावद्यति मतस्नयोर् अवद्यति रूपस्यैव तेनावद्यति श्रोण्या अवदाय गुदस्यावद्यति तद् उत्तमस्यावद्यत्य् उत्तमं ह्य् आयुर् यद् अन्यस्योत्तरस्यावद्येत् प्राणम् अस्यापिदध्यात् प्रमायुकः स्यात् तस्मात् तस्योत्तमस्यावद्यत्य् उत्तमं ह्य् आयुर् हृदयस्यावदाय जिह्वाया अवद्यति यथापूर्वं वा एतत् पशुम् उपैत्य् अथो एवम् अस्य सर्वस्य पशोर् अवत्तं भवत्य् एकादश कृत्वो ऽवद्यति दश वै पशोः प्राणा आत्मैकादशस् तथास्य सर्वस्य पशोर् अवत्तं भवत्य् एकादश वा एतान्य् अवदानानि तानि द्विर्द्विर् अवद्यति तद् द्वाविंशतिस् त्रीणि त्र्यङ्गानि तत् पञ्चविंशतिः पञ्चविंशेन वै स्तोमेन मनुः प्रजा असृजत तन् मनुस्तोमो वा एष प्रजननायैतद् वै सर्वस्य पशोर् अवत्तम् अथ वै प्राणस्यापानस्य व्यानस्य तेषाम् अनवत्तं यत् त्र्यङ्गाणाम् अवद्यति तेनैव प्राणस्यापानस्य व्यानस्य तेषाम् अवत्तं भवति विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पशून् अभ्यवमत् तस्मात् पशवो विश्वरूपो ऽभिवान्तो वै पशुः पूयितस् तस्मात् पृष्टीनां मज्जा नाद्यः स वा अधस्तान् न प्राप्नोद् एतद् वै जीवं तस्माद् अतो ऽवद्यत्य् अक्ष्णयाङ्गानाम् अवद्यति पशुं वा एतद् आश्रोणयति तस्मात् पशवो ऽक्ष्णयाङ्गानि प्रहरन्तो यन्त्य् आग्नेयो वै सर्वः पशुर् अथ वा उतान्यस्यै देवताया आलभ्यते यद् दोष्णः पूर्वार्धाद् अग्नये ऽवद्यति गुदस्य मध्यतः श्रोण्या जघानतस् तथास्य सर्वस्य पशोर् अग्नये ऽवत्तं भवति त्रेधा गुदं करोति त्रेधा ह्य् एतर्हि पशुस् त्र्यङ्गाणि समवत्तम् अवदानानि यावान् एव पशुस् तस्मिन्न् आयुर् दधाति त्रेधा मेदः करोति मेदोरूपा हि पशवः सर्वाणि वै पशोर् मेद्यतो ऽङ्गानि मेद्यन्ति यावान् एव पशुस् तस्मिन् मेदो रूपं दधाति बहुर्मर्या यज्ञकुणपीति ह स्माह यज्ञवचा राजस्तम्बायनः प्र वा इतो मनुष्याः पशुं च्यावयन्ति नामुत्र गछन्तीति यद् धिरण्यम् अवधाय जुहोति हिरण्यज्योतिषम् एवैनं स्वर्गं लोकं गमयति
vā : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. hṛdayasyāvadyati manasa eva tenāvadyaty atho yāvān eva paśus tasyāvattaṃ bhavati jihvāyā avadyati vāca eva tenāvadyaty atho etayā hy agrā oṣadhīnāṃ rasaṃ prāśnāti śyenasyāvadyati vakṣasa eva tenāvadyaty atho atra hi sa rasaḥ pratitiṣṭhati doṣṇo 'vadāya pārśvayor avadyati yajñasya parigṛhītyai yakno 'vadyati madhyasyaiva tenāvadyati matasnayor avadyati rūpasyaiva tenāvadyati śroṇyā avadāya gudasyāvadyati tad uttamasyāvadyaty uttamaṃ hy āyur yad anyasyottarasyāvadyet prāṇam asyāpidadhyāt pramāyukaḥ syāt tasmāt tasyottamasyāvadyaty uttamaṃ hy āyur hṛdayasyāvadāya jihvāyā avadyati yathāpūrvaṃ vā etat paśum upaity atho evam asya sarvasya paśor avattaṃ bhavaty ekādaśa kṛtvo 'vadyati daśa vai paśoḥ prāṇā ātmaikādaśas tathāsya sarvasya paśor avattaṃ bhavaty ekādaśa vā etāny avadānāni tāni dvirdvir avadyati tad dvāviṃśatis trīṇi tryaṅgāni tat pañcaviṃśatiḥ pañcaviṃśena vai stomena manuḥ prajā asṛjata tan manustomo vā eṣa prajananāyaitad vai sarvasya paśor avattam atha vai prāṇasyāpānasya vyānasya teṣām anavattaṃ yat tryaṅgāṇām avadyati tenaiva prāṇasyāpānasya vyānasya teṣām avattaṃ bhavati viśvarūpo vai tvāṣṭraḥ paśūn abhyavamat tasmāt paśavo viśvarūpo 'bhivānto vai paśuḥ pūyitas tasmāt pṛṣṭīnāṃ majjā nādyaḥ sa vā adhastān na prāpnod etad vai jīvaṃ tasmād ato 'vadyaty akṣṇayāṅgānām avadyati paśuṃ vā etad āśroṇayati tasmāt paśavo 'kṣṇayāṅgāni praharanto yanty āgneyo vai sarvaḥ paśur atha vā utānyasyai devatāyā ālabhyate yad doṣṇaḥ pūrvārdhād agnaye 'vadyati gudasya madhyataḥ śroṇyā jaghānatas tathāsya sarvasya paśor agnaye 'vattaṃ bhavati tredhā gudaṃ karoti tredhā hy etarhi paśus tryaṅgāṇi samavattam avadānāni yāvān eva paśus tasminn āyur dadhāti tredhā medaḥ karoti medorūpā hi paśavaḥ sarvāṇi vai paśor medyato 'ṅgāni medyanti yāvān eva paśus tasmin medo rūpaṃ dadhāti bahurmaryā yajñakuṇapīti ha smāha yajñavacā rājastambāyanaḥ pra vā ito manuṣyāḥ paśuṃ cyāvayanti nāmutra gachantīti yad dhiraṇyam avadhāya juhoti hiraṇyajyotiṣam evainaṃ svargaṃ lokaṃ gamayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रोणयति : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। बहुर्मर्या : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। वसाहोमं प्रयौति रसं वा एतत् प्रयौति स्वधितिना प्रयौत्य् एतेन हीतरेषाम् अङ्गानाम् अवद्यति तत् स्विद् अवदानम् अकर् अथो वज्रेणैवाहुतिम् अवरुन्द्धे यूष एतयान्वितं शमयत्य् ऊर्ग् वै रसो यूर् ऊर्जा वा एतद् रसेन पशुं समर्धयत्य् अथो यावान् एव पशुस् तस्मिन्त् संदधाति पार्श्वेनापिदधात्य् ऊर्जः परिगृहीत्यै हतो वा एष मृतो ऽमुत्र भूतो यत् पशुं संमृशति पुनर् एवैनं संभावयति हव्यं पूर्वं देवता गमयित्वाथ शरीरम् अन्वारोहयितव्यम् इत्य् आहुर् यद् आहुतीर् हुत्वा पशुं संमृशति हव्यं वा एतत् पूर्वं देवता गमयित्वाथ शरीरम् अन्वारोहयत्य् अर्धऋचे जुहोतीयं वा अर्धऋचो ऽसा अर्धऋचो ऽन्तरेमे अन्तरिक्षम् अन्तरिक्षम् इमाः प्रजाः प्रजास्व् एव रसं दधाति वनस्पतिं यजति सोमो वै वनस्पतिः सौमीर् इमाः प्रजाः प्रजास्व् एव रसं दधाति प्राणापानौ वै पृषदाज्यम् आत्मा हविर् यत् पृषदाज्यं जुहोत्य् आत्मन् वा एतत् पशोः प्राणापानौ दधाति दिग्भ्यो जुहोतीमा एव दिशो रसेन व्युनक्ति प्राचीम् उत्तमां जुहोति प्राचीम् एव दिशं पुनर् उपावर्तन्ते ऽध्यूध्नीं होत्रे हरन्ति वैश्वदेवो वै होता वैश्वदेवीर् इमाः प्रजा ऊधः खलु वै प्रजा अनूपजीवन्ति सर्वा एवैनाः पयस्विनीः करोति गुदेनोपयजति प्राणा वै गुदः प्राणाद् अधि प्रजाः प्रजायन्ते प्रजननाय स्थविमत उपयजति स्थविमतो हि प्रजाः प्रजायन्ते यद् अणिमत उपयजेत् प्रजननम् अपिहन्यात् तस्मात् स्थविमत उपयजत्य् असंभिन्दन्न् उपयजति प्राणानाम् असंभेदाय यत् संभिन्द्यात् प्राणान्त् संभिन्द्याद् यं द्विष्यात् तस्य संभिन्द्यात् प्राणान् अस्य संभिनत्ति नोपयज्यं यद् उपयजेत् प्राणान् उपयजेत् प्रमायुकः स्यात् तद् आहुर् उपयज्यम् एव प्रजननं वा उपयजो ऽपि ह स प्रजायते य उपयजतीत्य् आभारद्वाजेति ह स्माह शुचिवृक्षो गौपालायनः किं तर्हि प्रजा आसन् यर्हि यज्ञो नानोपयड्भिर् आसीन् न प्रजाः प्राजायन्त नौषधयः फलम् अगृह्णन् यदा वाव यज्ञ उपयड्भिः समभवद् अथ प्रजाः प्राजायन्ताथौषधयः फलम् अगृह्णन्न् एकादश प्रयाजा एकादशानुयाजास् एकादशोपयजस् तत् त्रयस्त्रिंशत् त्रयस्त्रिंशद् देवतास् ता एवास्यैताभिर् अभीष्टाः प्रीता भवन्त्य् एतद् वा अस्य पशोर् अनर्वाग् इष्टो ऽनभीष्टो ऽभूद् यास्य मात्रा ताम् एनं गमयति स्वर्ग्यो वै सर्वः पशुर् यद् अन्यत्राहवनीयाज् जुहुयाद् अस्वर्ग्यः स्यात् पशुश्रपणाद् अग्निम् आहरन्ति तेन स्वर्ग्यः सर्वः पशुर् यत एव पूर्वम् अवादात् ततो ऽपरम् अवद्यति तस्मात् समानाद् योनेर् नानारूपाः पशवः प्रजायन्ते यज्ञो वै देवानाम् अत्यनेदत् तं देवा उपयड्भिर् अप्यवपन्न् अनतिनेदाय यद् एता उपयजो भवन्ति यज्ञम् एवैताभिर् अपिवपन्त्य् अनतिनेदाय यदाथा वै पुरुषः प्रत्यङ् छिद्र एवं यज्ञः प्रत्यङ् छिद्रस् तं देवा उपयड्भिर् अप्यदधुर् अछिद्रत्वाय यद् एता उपयजो भवन्ति यज्ञम् एवैताभिर् अपिदधात्य् अछिद्रत्वाय
āśroṇayati : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. bahurmaryā : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. vasāhomaṃ prayauti rasaṃ vā etat prayauti svadhitinā prayauty etena hītareṣām aṅgānām avadyati tat svid avadānam akar atho vajreṇaivāhutim avarunddhe yūṣa etayānvitaṃ śamayaty ūrg vai raso yūr ūrjā vā etad rasena paśuṃ samardhayaty atho yāvān eva paśus tasmint saṃdadhāti pārśvenāpidadhāty ūrjaḥ parigṛhītyai hato vā eṣa mṛto 'mutra bhūto yat paśuṃ saṃmṛśati punar evainaṃ saṃbhāvayati havyaṃ pūrvaṃ devatā gamayitvātha śarīram anvārohayitavyam ity āhur yad āhutīr hutvā paśuṃ saṃmṛśati havyaṃ vā etat pūrvaṃ devatā gamayitvātha śarīram anvārohayaty ardhaṛce juhotīyaṃ vā ardhaṛco 'sā ardhaṛco 'ntareme antarikṣam antarikṣam imāḥ prajāḥ prajāsv eva rasaṃ dadhāti vanaspatiṃ yajati somo vai vanaspatiḥ saumīr imāḥ prajāḥ prajāsv eva rasaṃ dadhāti prāṇāpānau vai pṛṣadājyam ātmā havir yat pṛṣadājyaṃ juhoty ātman vā etat paśoḥ prāṇāpānau dadhāti digbhyo juhotīmā eva diśo rasena vyunakti prācīm uttamāṃ juhoti prācīm eva diśaṃ punar upāvartante 'dhyūdhnīṃ hotre haranti vaiśvadevo vai hotā vaiśvadevīr imāḥ prajā ūdhaḥ khalu vai prajā anūpajīvanti sarvā evaināḥ payasvinīḥ karoti gudenopayajati prāṇā vai gudaḥ prāṇād adhi prajāḥ prajāyante prajananāya sthavimata upayajati sthavimato hi prajāḥ prajāyante yad aṇimata upayajet prajananam apihanyāt tasmāt sthavimata upayajaty asaṃbhindann upayajati prāṇānām asaṃbhedāya yat saṃbhindyāt prāṇānt saṃbhindyād yaṃ dviṣyāt tasya saṃbhindyāt prāṇān asya saṃbhinatti nopayajyaṃ yad upayajet prāṇān upayajet pramāyukaḥ syāt tad āhur upayajyam eva prajananaṃ vā upayajo 'pi ha sa prajāyate ya upayajatīty ābhāradvājeti ha smāha śucivṛkṣo gaupālāyanaḥ kiṃ tarhi prajā āsan yarhi yajño nānopayaḍbhir āsīn na prajāḥ prājāyanta nauṣadhayaḥ phalam agṛhṇan yadā vāva yajña upayaḍbhiḥ samabhavad atha prajāḥ prājāyantāthauṣadhayaḥ phalam agṛhṇann ekādaśa prayājā ekādaśānuyājās ekādaśopayajas tat trayastriṃśat trayastriṃśad devatās tā evāsyaitābhir abhīṣṭāḥ prītā bhavanty etad vā asya paśor anarvāg iṣṭo 'nabhīṣṭo 'bhūd yāsya mātrā tām enaṃ gamayati svargyo vai sarvaḥ paśur yad anyatrāhavanīyāj juhuyād asvargyaḥ syāt paśuśrapaṇād agnim āharanti tena svargyaḥ sarvaḥ paśur yata eva pūrvam avādāt tato 'param avadyati tasmāt samānād yoner nānārūpāḥ paśavaḥ prajāyante yajño vai devānām atyanedat taṃ devā upayaḍbhir apyavapann anatinedāya yad etā upayajo bhavanti yajñam evaitābhir apivapanty anatinedāya yadāthā vai puruṣaḥ pratyaṅ chidra evaṃ yajñaḥ pratyaṅ chidras taṃ devā upayaḍbhir apyadadhur achidratvāya yad etā upayajo bhavanti yajñam evaitābhir apidadhāty achidratvāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये केचार्वाचीनम् एकादशिन्याः पशवस् तान् उत्तरम् अर्धं यूपस्य नियुञ्ज्याद् रौद्रा वै पशवो ऽग्निर् विधृतिर् दक्षिणे हविर्धाने सोमम् आसादयन्ति तथास्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति पात्रेषु वा अहम् अध्वर्युं चानध्वर्युं च विजानामीति ह स्माहारुण औपवेशिः कति पात्राणीति पृछेद् द्वादश पात्राण्य् उपांशुसवनस् त्रयोदशं यत् तन् मीमांसन्ते पात्रा३ं न पात्रा३म् इति मीमांसन्ते हि त्रयोदशं मासं मासा३ न मासा३ इति पञ्च प्रातःसवने पुरोडाशाश् चत्वारो माध्यंदिने सवने चत्वारस् तृतीयसवने इतो वा एतां निरमिमीत प्रजापतिर् आत्मन एव यत एवैतां निरमिमीत तद् एतैर् अपिधीयते देवाश् च वा असुराश् चास्पर्धन्तायतनवन्तो ऽसुरा आसन्न् अनयतना देवा इमे लोका असुराणाम् आयतनम् आसंस् ते देवाः संस्तम्भंसंस्तम्भं पराजयन्तानायतना ह्य् आसंस् ते वै सवनान्य् एवायतनम् अचायंस् तानि प्राविशंस् तानि नाध्रियन्त ते वै पुरोडाशान् एव सवनानाम् आयतनम् अचायंस् तान् निरवपंस् तान्य् अध्रियन्त ततो देवा अभवन् परासुरास् तद् य एवं वेदायतनवान् भवति भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति तस्माद् अनुसवनं पुरोडाशा निरुप्याः सवनानां धृत्यै तस्माद् अनुसवनं पुरोडाशः प्राश्यः सोमपीथस्य धृत्यै घृतं वै देवा वज्रं कृत्वा सोमम् अघ्नन्न् अभि खलु वा एतं घारयन्ति यत् प्राश्नीयात् सोमपीथं हन्याद् यन् न प्राश्नीयात् सोमपीथेन व्यृध्येत यत्रानभिघृतं तत् प्राश्यः सोमपीथस्य धृत्यै तन् न सूर्क्ष्यं प्राश्य एवेन्द्रो वै वृत्रम् अहंस् तन् न किं चनाधिनोत् तं पुरोडाश एवाधिनोत् तस्मात् पुरोडाशः प्राश्यः सोमपीथस्य धृत्यै पञ्च प्रातःसवने पुरोडाशाः पुरोडाशः परिवापो धानाः करम्भः पयस्या सा पुरोडाशपङ्क्तिर् द्विनाराशंसाः प्रातःसवने द्विनाराशंसा माध्यंदिने सवन एकनाराशंसास् तृतीयसवने सा नराशंसपङ्क्तिस् त्रीणि सवनान्य् अवभृथो ऽनुबन्ध्या सवनानां पञ्चमी सा सवनपङ्क्तिर् एषा वै सा पङ्क्तिर् याम् आहुर् ब्रह्मवादिनो वेत्थ तां पङ्क्तिं यया न स्तुवते न शंसन्त्य् अथ यज्ञं वहन्त्य् अथ यज्ञं संस्थापयन्ता इति
ye kecārvācīnam ekādaśinyāḥ paśavas tān uttaram ardhaṃ yūpasya niyuñjyād raudrā vai paśavo 'gnir vidhṛtir dakṣiṇe havirdhāne somam āsādayanti tathāsya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati pātreṣu vā aham adhvaryuṃ cānadhvaryuṃ ca vijānāmīti ha smāhāruṇa aupaveśiḥ kati pātrāṇīti pṛched dvādaśa pātrāṇy upāṃśusavanas trayodaśaṃ yat tan mīmāṃsante pātrā3ṃ na pātrā3m iti mīmāṃsante hi trayodaśaṃ māsaṃ māsā3 na māsā3 iti pañca prātaḥsavane puroḍāśāś catvāro mādhyaṃdine savane catvāras tṛtīyasavane ito vā etāṃ niramimīta prajāpatir ātmana eva yata evaitāṃ niramimīta tad etair apidhīyate devāś ca vā asurāś cāspardhantāyatanavanto 'surā āsann anayatanā devā ime lokā asurāṇām āyatanam āsaṃs te devāḥ saṃstambhaṃsaṃstambhaṃ parājayantānāyatanā hy āsaṃs te vai savanāny evāyatanam acāyaṃs tāni prāviśaṃs tāni nādhriyanta te vai puroḍāśān eva savanānām āyatanam acāyaṃs tān niravapaṃs tāny adhriyanta tato devā abhavan parāsurās tad ya evaṃ vedāyatanavān bhavati bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati tasmād anusavanaṃ puroḍāśā nirupyāḥ savanānāṃ dhṛtyai tasmād anusavanaṃ puroḍāśaḥ prāśyaḥ somapīthasya dhṛtyai ghṛtaṃ vai devā vajraṃ kṛtvā somam aghnann abhi khalu vā etaṃ ghārayanti yat prāśnīyāt somapīthaṃ hanyād yan na prāśnīyāt somapīthena vyṛdhyeta yatrānabhighṛtaṃ tat prāśyaḥ somapīthasya dhṛtyai tan na sūrkṣyaṃ prāśya evendro vai vṛtram ahaṃs tan na kiṃ canādhinot taṃ puroḍāśa evādhinot tasmāt puroḍāśaḥ prāśyaḥ somapīthasya dhṛtyai pañca prātaḥsavane puroḍāśāḥ puroḍāśaḥ parivāpo dhānāḥ karambhaḥ payasyā sā puroḍāśapaṅktir dvinārāśaṃsāḥ prātaḥsavane dvinārāśaṃsā mādhyaṃdine savana ekanārāśaṃsās tṛtīyasavane sā narāśaṃsapaṅktis trīṇi savanāny avabhṛtho 'nubandhyā savanānāṃ pañcamī sā savanapaṅktir eṣā vai sā paṅktir yām āhur brahmavādino vettha tāṃ paṅktiṃ yayā na stuvate na śaṃsanty atha yajñaṃ vahanty atha yajñaṃ saṃsthāpayantā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासा३ : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। देवाश् च वा असुराश् चास्पर्धन्त तेषां वा इन्द्रियाणि वीर्याण्य् अपाक्रामन्न् ऋक्सामे वा एभ्यस् तद् अपाक्रामतां पशवो वाग् इन्द्रियं प्राणापानौ तैर् वा इन्द्रो ऽकामयत सायुज्यं गछेयम् इति ॥ हरिवं इन्द्रो धाना अत्तु ॥ इत्य् ऋक्सामे वा इन्द्रस्य हरी ऋक्सामाभ्याम् एव सायुज्यम् अगछत् ॥ पूषण्वान् करम्भम् ॥ इति पशवो वै पुषा पशुभिर् एव सायुज्यम् अगछत् सरस्वतीवान् भारतीवान् परिवापः ॥ इति वाग् वै सरस्वती वाचैव सायुज्यम् अगछत् ॥ करम्भम् : फ़्न् एद्।: करम्भः। ओएर्तेल्, ज़ुर् कपिष्ठल-कठ-संहिता, प्। १०९। मित्त्wएदे: करम्भम्। इन्द्रस्यापूपः ॥ इतीन्द्रियं वा इन्द्र इन्द्रियेणैव सायुज्यम् अगछत् ॥ मित्रावरुणयोः पयस्या ॥ इति प्राणापानौ वै मित्रावरुणौ प्राणापानाभ्याम् एव सायुज्यम् अगछत् ततो देवा अभवन् परासुरास् तद् य एवं वेदैतैर् एवेन्द्रियैर् वीर्यैर् एतैर् महिमभिः सायुज्यं गछति भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति दीर्घजिह्वी वै देवानां प्रातःसवनम् अवालेट् तद् व्यमाद्यत् सा पयस्याभवत् तस्मात् पयस्या विमदितरूपेव मैत्रावरुणी प्रातःसवने स्यात् प्राणापानौ वै मित्रावरुणौ प्राणापानौ वा एतन् मुखतो यज्ञस्य धीयेते न गुदः पर्याकर्तवै यद् गुदं पर्याकुर्याद् उदावर्तः प्रजा हन्याद् रक्षसाम् अनन्ववजयाय यूपः पुरस्तान् मीयते यद् अग्रेण यूपं पशुं हरेयुस् तद् अनु रक्षांसि यज्ञम् अवजयेयुर् अन्तराग्निं च यूपं च हृत्यो रक्षसाम् अनन्ववजयाय
māsā3 : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. devāś ca vā asurāś cāspardhanta teṣāṃ vā indriyāṇi vīryāṇy apākrāmann ṛksāme vā ebhyas tad apākrāmatāṃ paśavo vāg indriyaṃ prāṇāpānau tair vā indro 'kāmayata sāyujyaṃ gacheyam iti // harivaṃ indro dhānā attu // ity ṛksāme vā indrasya harī ṛksāmābhyām eva sāyujyam agachat // pūṣaṇvān karambham // iti paśavo vai puṣā paśubhir eva sāyujyam agachat sarasvatīvān bhāratīvān parivāpaḥ // iti vāg vai sarasvatī vācaiva sāyujyam agachat // karambham : FN Ed.: karambhaḥ. Oertel, Zur Kapiṣṭhala-Kaṭha-Saṃhitā, p. 109. Mittwede: karambham. indrasyāpūpaḥ // itīndriyaṃ vā indra indriyeṇaiva sāyujyam agachat // mitrāvaruṇayoḥ payasyā // iti prāṇāpānau vai mitrāvaruṇau prāṇāpānābhyām eva sāyujyam agachat tato devā abhavan parāsurās tad ya evaṃ vedaitair evendriyair vīryair etair mahimabhiḥ sāyujyaṃ gachati bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati dīrghajihvī vai devānāṃ prātaḥsavanam avāleṭ tad vyamādyat sā payasyābhavat tasmāt payasyā vimaditarūpeva maitrāvaruṇī prātaḥsavane syāt prāṇāpānau vai mitrāvaruṇau prāṇāpānau vā etan mukhato yajñasya dhīyete na gudaḥ paryākartavai yad gudaṃ paryākuryād udāvartaḥ prajā hanyād rakṣasām ananvavajayāya yūpaḥ purastān mīyate yad agreṇa yūpaṃ paśuṃ hareyus tad anu rakṣāṃsi yajñam avajayeyur antarāgniṃ ca yūpaṃ ca hṛtyo rakṣasām ananvavajayāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रं गछ स्वाहेत्य् अपस्थं वा एतद् यजत्य् अन्तरिक्षं गछ स्वाहेति रेत एवैतद् दधाति देवं सवितारं गछ स्वाहेत्य् आह प्रसूत्या एवाहोरात्रे गछ स्वाहेत्य् अहोरात्रे ह्य् अनु प्रजाः प्रजायन्ते मित्रावरुणौ गछ स्वाहेति प्राणापानौ वै मित्रावरुणौ प्राणापाना एवासु दधाति द्यावापृथिवी गछ स्वाहेत्य् आभ्याम् एवैनाः सृष्टाः परिगृह्णाति छन्दांसि गछ स्वाहेति वाग् वै छन्दांसि वाचम् एवासु दधाति सोमं गछ स्वाहेत्य् अन्नं वै सोमो ऽन्नम् एवासु दधाति यज्ञं गछ स्वाहेति यज्ञिया एवैना अकर् दिव्यं नभो गछ स्वाहेति वृष्टिम् एवाभ्यो निनयन्त्य् अग्निं वैश्वानरं गछ स्वेहेति संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः संवत्सर एवैनाः प्रतिष्ठापयति संवत्सरायुषम् एनाः करोति मनो हार्दिं यछेत्य् आह प्राणानां गोपीथायौषधीभ्यस् त्वेत्य् ओषधीष्व् एव रसं दधाति यो वै विद्वान् वाविद्वान् वोपयजो मिथुनयोप यजति प्राणान् वा एतन् मिथुनयाकुरुते यद् आह मनो हार्दिं यछेति प्राणान् वा एतद् ऋतुशः कल्पयते पशुर् वा आलब्धः शोचति तस्य मध्यं शुग् अभिसमेति सा हृदयेष्व् आगछति यत् पुरुषम् उपस्पृशेन् मनुष्याञ् शुग् ऋछेद् यद् गाम् उपस्पृशेत् पशूञ् शुग् ऋछेद् यद् दारूपस्पृशेद् वनस्पतीं शुग् ऋछेद् यत् तृणम् उपस्पृशेद् ओषधीः शुग् ऋछेद् यद् उदकम् उपस्पृशेद् अपः शुग् ऋछेद् यद् आर्द्रम् अनूदकं तञ् शान्तं तत्रोपोप्यं तद् देवतां शुचम् अवयजति ॥ इति तृतीयकाण्डे पात्नीवन्ता नाम दशमः प्रपाठकः
samudraṃ gacha svāhety apasthaṃ vā etad yajaty antarikṣaṃ gacha svāheti reta evaitad dadhāti devaṃ savitāraṃ gacha svāhety āha prasūtyā evāhorātre gacha svāhety ahorātre hy anu prajāḥ prajāyante mitrāvaruṇau gacha svāheti prāṇāpānau vai mitrāvaruṇau prāṇāpānā evāsu dadhāti dyāvāpṛthivī gacha svāhety ābhyām evaināḥ sṛṣṭāḥ parigṛhṇāti chandāṃsi gacha svāheti vāg vai chandāṃsi vācam evāsu dadhāti somaṃ gacha svāhety annaṃ vai somo 'nnam evāsu dadhāti yajñaṃ gacha svāheti yajñiyā evainā akar divyaṃ nabho gacha svāheti vṛṣṭim evābhyo ninayanty agniṃ vaiśvānaraṃ gacha sveheti saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsara evaināḥ pratiṣṭhāpayati saṃvatsarāyuṣam enāḥ karoti mano hārdiṃ yachety āha prāṇānāṃ gopīthāyauṣadhībhyas tvety oṣadhīṣv eva rasaṃ dadhāti yo vai vidvān vāvidvān vopayajo mithunayopa yajati prāṇān vā etan mithunayākurute yad āha mano hārdiṃ yacheti prāṇān vā etad ṛtuśaḥ kalpayate paśur vā ālabdhaḥ śocati tasya madhyaṃ śug abhisameti sā hṛdayeṣv āgachati yat puruṣam upaspṛśen manuṣyāñ śug ṛched yad gām upaspṛśet paśūñ śug ṛched yad dārūpaspṛśed vanaspatīṃ śug ṛched yat tṛṇam upaspṛśed oṣadhīḥ śug ṛched yad udakam upaspṛśed apaḥ śug ṛched yad ārdram anūdakaṃ tañ śāntaṃ tatropopyaṃ tad devatāṃ śucam avayajati // iti tṛtīyakāṇḍe pātnīvantā nāma daśamaḥ prapāṭhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.