पत्नी वै प्रच्यवमानामुष्यादित्यस्य लोकम् अभिप्रच्यवेत हिनस्ति खलु वा एष तं यो ऽस्य लोकम् अभिप्रच्यवते यद् आह नमस् त आतानेत्य् अमुष्मा एव नमो ऽकर् अनर्वाक् प्रेहीत्य् अनेनाः प्रेथीति वा एतद् आह यजमानाय घृतस्य कुल्याम् अनु सह रायस्पोषेणेत्य् आशिषम् एवाशास्ते देवीर् आपः शुद्धा यूयं देवान् युयुध्वम् इत्य् अपो वा एतद् भूषन्ति पूताभिर् आभिः पूताश् चरन्ति तस्माद् वा एतां बहु रिप्रम् अमेध्यं चरन्तीम् आपो न हिंसन्ति हतो वा एष मृतो ऽमुत्र भूतो ऽद्भ्यो वै प्रजाः प्रजायन्ते पत्नी प्रजनयति यद् अद्भिर् अभिषिञ्चति पुनर् एवैनं प्रजनयति सर्वान् प्राणान्त् संमृशति सर्वाण्य् अङ्गान्य् एतावान् हि पशुः पशोर् वै मार्यमाणस्य प्राणाञ् शुग् ऋछति यद् आह वाचम् अस्य मा हिंसीः प्राणम् अस्य मा हिंसीर् इत्य् अद्भिर् वावास्यैतत् प्राणाञ् शुचो मुञ्चति यत् ते क्रूरं यद् आस्थितं तद् एतेन शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्वेति यद् एवास्य गमयन्तः क्रूरम् अक्रंस् तद् अक्रूरम् अकस् तञ् शमयति ये वा एते स्तोका अवपद्यन्ते त इमाम् अशान्ता ऋछन्ति तत इमाञ् शुग् ऋछति यद् आह शम् अद्भ्य इति शमयत्य् एव शान्ता एवेमाम् ऋछन्त्य् अहिंसायय् ओषधे त्रायस्वैनम् इत्य् आह त्रात्या एव स्वधिते मैनं हिंसीर् इति वज्रो वै स्वधितिर् वज्राद् वावास्मा एतद् अन्तर्दधात्य् अहिंसायै सर्वाभ्यो वै देवताभ्यः पशुर् आलभ्यते यद् आह रक्षसां भागो ऽसीत्य् एतेन वा एतद् भागधेयेन रक्षांसि पशोर् निर्भजतीदम् अहं रक्षो ऽवबाध इदम् अहं रक्षो ऽधमं तमो नयामीत्य् आह रक्षसां ध्वरायै रक्षसाम् अन्तरित्यै पशवो वै वपा यद् उपतृन्द्यात् पशून् हिंस्याद् यन् नोपतृन्द्याद् अयताः स्युर् यत्र तन्निष्ठं तद् उपतृन्द्यात् पशूनां यत्यईषे त्वोर्जे त्वेतीषे ह्य् एषोर्जे ह्य् एषा देवेभ्यः शुन्धस्व देवेभ्य्ः शुम्भस्वेति देवेभ्य एवैनां शुन्धति देवेभ्यः शुम्भति घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाताम् इति घृतेनैव द्यावापृथिवी प्रोर्णौत्य् अमुष्मै त्वा जुष्टम् इति यस्या एव देवतायै पशुर् आलभ्यते तस्या एनं जुष्टम् अकर् नमः सूर्यस्य संदृशा इत्य् अमुष्मा एव नमो ऽकर् इत्थं पर्यावर्तत एवं हि यज्ञः पर्य् आवर्तते ऽथो अमुष्य वा एतद् आदित्यस्यावृतम् अनु पर्यावर्तत उर्व् अन्तरिक्षं वीहीत्य् अन्तरिक्षदेवत्यो वा एष एतर्हि रक्षांसि वा एतं जिघांसन्ति प्रच्युतम् इतो ऽप्राप्तम् अमुत्र कार्ष्मर्यमयी वपाश्रपणी भवतो रक्षसामपहत्यै यस्मा एवामुतो ऽग्निं पुरस्ताद् धरन्ति तस्मा इतो देवता वा एतद् धव्यम् अनुपर्यावर्तमानम् एति चरमत उपप्रतिगृह्णात्य् अछम्बट्काराय यद् अतिहरेद् एतम् एवातिहरेद् विश्वतोमुखो ह्य् अग्निः प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टारातिर् इत्य् आह रक्षसां ध्वरायै रक्षामन्तरित्यै वायोः स्तोकानाम् इति तृणम् उपास्यति स्तोकानां विधृत्यै वायुर् ह्य् एतान् अमुतो विसृजति प्रजानां क्ळ्प्त्यय् अग्रं वा एतद् धव्यस्याग्रम् ओषधीनाम् अग्रेणैवाग्रं समर्धयत्य् अथो अग्राय वा एतद् धव्यस्याग्रम् ओषधीनाम् इध्मं चिनोति हविषो वा एते स्तोकाः स्कन्दति वा एतद् धविर् यद् विश्चोतति यद् विलिप्यते यद् आह जुषस्व सप्रथस्तमं वचो देवप्सरस्तमम् । हव्या जुह्वान आसनि ॥ तं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: तं। यूयं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: यूय। च्फ़्। म्स्।१।२।१६:२६।६। इति तेनैवास्य ते हुता अस्कन्ना वषट्कृता भवन्ति नानादेवत्या वा एकादशिन्यां पशवा आलभ्यन्ते ऽथात्राग्नेयी प्रथमानूच्यते ऽग्निर् वै सर्वा देवता अत्र वै सापि देवता यस्या आलभ्यते ताम् एवैनद् गमयति यर्हि लोहिनीव शृता तर्हि रौद्री यत् तर्हि जुहुयाद् रुद्रायास्य पशून् अपिदध्याद् यर्हि श्येनीवा शृता तर्ह्य् आग्नेयी तर्हि होतव्या तथास्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति क्रव्यं वा एतर्हि पशुर् यर्ह्य् आशृतो यद् वपाम् अभिघार्य पृषडाज्यम् अभिघारयेद् रुद्रायास्य पशून् अपिदध्याद् अथ यत् पृषदाज्यम् अभिघार्य वपाम् अभिघारयति यथापूर्वं वा एतत् पशुम् उपैत्य् अथो एवम् अस्य रुद्रः पशून् अनभिमानुको भवति पुरस्तात्स्वाहाकारा वा अन्ये देवा उपरिष्टात्स्वाहाकारा अन्ये त उभये ऽश्ये मेध्ये ऽवरुध्यन्ते ॥ स्वाहा देवेभ्यः ॥ इति पुरस्ताद् वपाया जुहुयात् ॥ विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा ॥ इत्य् उपरिष्टात् तथास्य त उभये ऽवरुद्धा भवन्ति पशोर् वै मार्यमाणस्य प्राणाञ् शुग् ऋछति प्राणान्त् संगृह्य वपाम् उपविसृजेद् अत्मा वपा पशोर् आत्मन्न् एवास्य प्राणान् दधाति दक्षिणस्य पूर्वपदस्यावदेयम् इति ह स्माहुर् दाक्षायणास् तथास्य सर्वस्य पशोर् अवत्तं भवतीति स्वाहोर्ध्वनभसं मारुतं देवं गछतम् इति वपाश्रपणी अनुप्रास्यत्य् ऊर्ध्वनभसो वा एते मारुतस्य भागधेयं तम् एवैनेन गमयतीमे वा एते विषूची अनुप्रास्यत्य् अनयोर् विधृत्यै
patnī vai pracyavamānāmuṣyādityasya lokam abhipracyaveta hinasti khalu vā eṣa taṃ yo 'sya lokam abhipracyavate yad āha namas ta ātānety amuṣmā eva namo 'kar anarvāk prehīty anenāḥ prethīti vā etad āha yajamānāya ghṛtasya kulyām anu saha rāyaspoṣeṇety āśiṣam evāśāste devīr āpaḥ śuddhā yūyaṃ devān yuyudhvam ity apo vā etad bhūṣanti pūtābhir ābhiḥ pūtāś caranti tasmād vā etāṃ bahu ripram amedhyaṃ carantīm āpo na hiṃsanti hato vā eṣa mṛto 'mutra bhūto 'dbhyo vai prajāḥ prajāyante patnī prajanayati yad adbhir abhiṣiñcati punar evainaṃ prajanayati sarvān prāṇānt saṃmṛśati sarvāṇy aṅgāny etāvān hi paśuḥ paśor vai māryamāṇasya prāṇāñ śug ṛchati yad āha vācam asya mā hiṃsīḥ prāṇam asya mā hiṃsīr ity adbhir vāvāsyaitat prāṇāñ śuco muñcati yat te krūraṃ yad āsthitaṃ tad etena śundhasva devebhyaḥ śumbhasveti yad evāsya gamayantaḥ krūram akraṃs tad akrūram akas tañ śamayati ye vā ete stokā avapadyante ta imām aśāntā ṛchanti tata imāñ śug ṛchati yad āha śam adbhya iti śamayaty eva śāntā evemām ṛchanty ahiṃsāyay oṣadhe trāyasvainam ity āha trātyā eva svadhite mainaṃ hiṃsīr iti vajro vai svadhitir vajrād vāvāsmā etad antardadhāty ahiṃsāyai sarvābhyo vai devatābhyaḥ paśur ālabhyate yad āha rakṣasāṃ bhāgo 'sīty etena vā etad bhāgadheyena rakṣāṃsi paśor nirbhajatīdam ahaṃ rakṣo 'vabādha idam ahaṃ rakṣo 'dhamaṃ tamo nayāmīty āha rakṣasāṃ dhvarāyai rakṣasām antarityai paśavo vai vapā yad upatṛndyāt paśūn hiṃsyād yan nopatṛndyād ayatāḥ syur yatra tanniṣṭhaṃ tad upatṛndyāt paśūnāṃ yatyaīṣe tvorje tvetīṣe hy eṣorje hy eṣā devebhyaḥ śundhasva devebhyḥ śumbhasveti devebhya evaināṃ śundhati devebhyaḥ śumbhati ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇuvātām iti ghṛtenaiva dyāvāpṛthivī prorṇauty amuṣmai tvā juṣṭam iti yasyā eva devatāyai paśur ālabhyate tasyā enaṃ juṣṭam akar namaḥ sūryasya saṃdṛśā ity amuṣmā eva namo 'kar itthaṃ paryāvartata evaṃ hi yajñaḥ pary āvartate 'tho amuṣya vā etad ādityasyāvṛtam anu paryāvartata urv antarikṣaṃ vīhīty antarikṣadevatyo vā eṣa etarhi rakṣāṃsi vā etaṃ jighāṃsanti pracyutam ito 'prāptam amutra kārṣmaryamayī vapāśrapaṇī bhavato rakṣasāmapahatyai yasmā evāmuto 'gniṃ purastād dharanti tasmā ito devatā vā etad dhavyam anuparyāvartamānam eti caramata upapratigṛhṇāty achambaṭkārāya yad atihared etam evātihared viśvatomukho hy agniḥ pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭārātir ity āha rakṣasāṃ dhvarāyai rakṣāmantarityai vāyoḥ stokānām iti tṛṇam upāsyati stokānāṃ vidhṛtyai vāyur hy etān amuto visṛjati prajānāṃ kḷptyay agraṃ vā etad dhavyasyāgram oṣadhīnām agreṇaivāgraṃ samardhayaty atho agrāya vā etad dhavyasyāgram oṣadhīnām idhmaṃ cinoti haviṣo vā ete stokāḥ skandati vā etad dhavir yad viścotati yad vilipyate yad āha juṣasva saprathastamaṃ vaco devapsarastamam / havyā juhvāna āsani // taṃ : FN emended. Ed.: taṃ. yūyaṃ : FN emended. Ed.: yūya. cf. MS.1.2.16:26.6. iti tenaivāsya te hutā askannā vaṣaṭkṛtā bhavanti nānādevatyā vā ekādaśinyāṃ paśavā ālabhyante 'thātrāgneyī prathamānūcyate 'gnir vai sarvā devatā atra vai sāpi devatā yasyā ālabhyate tām evainad gamayati yarhi lohinīva śṛtā tarhi raudrī yat tarhi juhuyād rudrāyāsya paśūn apidadhyād yarhi śyenīvā śṛtā tarhy āgneyī tarhi hotavyā tathāsya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati kravyaṃ vā etarhi paśur yarhy āśṛto yad vapām abhighārya pṛṣaḍājyam abhighārayed rudrāyāsya paśūn apidadhyād atha yat pṛṣadājyam abhighārya vapām abhighārayati yathāpūrvaṃ vā etat paśum upaity atho evam asya rudraḥ paśūn anabhimānuko bhavati purastātsvāhākārā vā anye devā upariṣṭātsvāhākārā anye ta ubhaye 'śye medhye 'varudhyante // svāhā devebhyaḥ // iti purastād vapāyā juhuyāt // viśvebhyo devebhyaḥ svāhā // ity upariṣṭāt tathāsya ta ubhaye 'varuddhā bhavanti paśor vai māryamāṇasya prāṇāñ śug ṛchati prāṇānt saṃgṛhya vapām upavisṛjed atmā vapā paśor ātmann evāsya prāṇān dadhāti dakṣiṇasya pūrvapadasyāvadeyam iti ha smāhur dākṣāyaṇās tathāsya sarvasya paśor avattaṃ bhavatīti svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ devaṃ gachatam iti vapāśrapaṇī anuprāsyaty ūrdhvanabhaso vā ete mārutasya bhāgadheyaṃ tam evainena gamayatīme vā ete viṣūcī anuprāsyaty anayor vidhṛtyai
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.