घृतं च वै मधु च प्रजापतिर् आसीद् यतो मध्व् आसीत् ततः प्रजा असृजत तस्मान् मधोः प्रजाननम् अस्ति तस्मान् मधुना न प्रचरन्ति यातयामं हि तद् आज्येन प्रचरन्त्य् अयातयामं वा एतत् प्राजापत्यं घृतम् अयातयामा देवानां प्रजापतिर् गार्हपत्ये ऽधिश्रयति पत्न्य् अवेक्षते ऽन्वारम्भो वा एष यज्ञस्य पत्न्या यज्ञम् एनाम् अन्वारम्भयत्य् अथो यत् पत्नी यज्ञे करोति मिथुनं वा एतत् क्रियते प्रजात्यय् अमेध्यं वा एतद् अयज्ञियं यत् पत्न्य् अवेक्षत आहवनीये ऽधिश्रयति पुनात्य् एवैनान् मेध्यम् एनद् यज्ञियं करोति स्फ्यस्य वर्त्म सादयति रक्षसाम् अपहत्यै देवस् त्वा सवितोत्पुनात्व् इति सवितृप्रसूत एवैनद् उत्पुनाति हविर् असि वैश्वानरम् इति द्वादशैता व्याहृतयो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरेण वा एतत् तेज इन्द्रियं वीर्यं यजमानो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्त उभयतो वैश्वानरं भवत्य् उभयतो वैश्वानरं ह्य् एतन् निष्टेजा अस्य निर्वीर्यो भ्रातृव्यो जायते ऽथो मृध्रतर एव भवति देवाश् च वा असुराश् च संयत्ता आसन् स इन्द्र एतम् अवकाशम् अपश्यत् तेनासुरान् अभ्यभवद् अभि भ्रातृव्यं यज्ञेन भवति य एवं विद्वान् यजत आज्येनान्यानि हवींष्य् अभिघारयन्ति केनाज्यम् इति ब्रह्मवादिनो वदन्ति सत्येन वा आज्यम् अभिघृतं यद् आह सत्येन त्वाभिघारयामीति चक्षुर् वै सत्यं चक्षुर् यजमानः प्रदधाति संमील्यैतद् यजुर् वदति न चक्षुः प्रदधात्य् आज्यं वै यज्ञो यज्ञस् विष्णुः ॥ इदं विष्णुर् विचक्रमे त्रेधा निदधे पदा । समूढम् अस्य पांसुरे ॥ इति यद् ओदनपचने ऽधिश्रित्याथ गार्हपत्ये ऽथाहवनीये ऽधिश्रयत्य् एतद् वाव तत् त्रिर् विष्णुर् विक्रमते प्रत्युष्टं रक्षा इति रक्षसाम् अपहत्यै स्रुचः संमार्ष्टि पुनात्य् एवैना मेध्या एना यज्ञियाः करोति ॥ अनिशिताः सपत्नक्षयणीः । इत्य् अनिशिता ह्य् एताः सपत्नक्षयणीः स्रुवं संमार्ष्टि पुमांसं वा आसां तद् अग्रे संश्यत्य् अथ जुह्वम् अथोपभृतम् अथ ध्रुवाम् असा आदित्यः स्रुवो द्यौर् जुहूर् अन्तरिक्षम् उपभृत् पृथिवी ध्रुवेमान् वा एतल् लोकान् यथापूर्वं संमार्ष्ट्य् एभ्यो लोकेभ्य आत्मानं परिदत्ते ऽहिंसायै जुह्वम् अग्रे संमार्ष्ट्य् आत्मा वै जुहूर् आत्मानम् एवोपैत्य् अथोपभृतं प्रजा वा उपभृत् प्रजाम् एवोपैति परेव ह्य् आत्मनः प्रजाथ ध्रुवां पशवो वै ध्रुवा पशून् एवोपैति पर इव हि प्रजायाः पशवो यद् उत्तानाः संमृज्याद् अप्रतिष्ठायुकं रेतः स्याद् यन् नीचीर् अप्रतिष्ठायुकं रेतः स्यात् तिरश्चीः संमार्ष्टि तिर्यग् वै रेतः सिच्यते प्रतिष्ठायुकं रेतो भवति यद् अग्रेण मुखं दण्डं च संमृज्याद् रक्षोभ्यश् चाभुवेभ्यश् च समदं दध्याद् अग्रेण मुखं संमार्ष्टि जघनेन दण्डं न रक्षोभ्यश् चाभुवेभ्यश् च समदं दधात्य् अन्तरतो जुह्वं प्राचीं संमार्ष्टि बहिष्टात् प्रतीचीं बहिष्टाद् उपभृतं प्राचीम् अन्तरतः प्रतीचीं सर्वतः समाहार्य ध्रुवां प्राणान् एवास्य यथापूर्वं कल्पयति यजमानदेवत्या वै जुहूर् भ्रातृव्यदेवत्योपभृच् चतुर् गृह्णञ् जुह्वां भूया आज्यं गृह्णात्य् अष्टौ गृह्णन्न् उपभृति कनीय उपस्तिं भ्रातृव्यम् अकृत
ghṛtaṃ ca vai madhu ca prajāpatir āsīd yato madhv āsīt tataḥ prajā asṛjata tasmān madhoḥ prajānanam asti tasmān madhunā na pracaranti yātayāmaṃ hi tad ājyena pracaranty ayātayāmaṃ vā etat prājāpatyaṃ ghṛtam ayātayāmā devānāṃ prajāpatir gārhapatye 'dhiśrayati patny avekṣate 'nvārambho vā eṣa yajñasya patnyā yajñam enām anvārambhayaty atho yat patnī yajñe karoti mithunaṃ vā etat kriyate prajātyay amedhyaṃ vā etad ayajñiyaṃ yat patny avekṣata āhavanīye 'dhiśrayati punāty evainān medhyam enad yajñiyaṃ karoti sphyasya vartma sādayati rakṣasām apahatyai devas tvā savitotpunātv iti savitṛprasūta evainad utpunāti havir asi vaiśvānaram iti dvādaśaitā vyāhṛtayo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsareṇa vā etat teja indriyaṃ vīryaṃ yajamāno bhrātṛvyasya vṛṅkta ubhayato vaiśvānaraṃ bhavaty ubhayato vaiśvānaraṃ hy etan niṣṭejā asya nirvīryo bhrātṛvyo jāyate 'tho mṛdhratara eva bhavati devāś ca vā asurāś ca saṃyattā āsan sa indra etam avakāśam apaśyat tenāsurān abhyabhavad abhi bhrātṛvyaṃ yajñena bhavati ya evaṃ vidvān yajata ājyenānyāni havīṃṣy abhighārayanti kenājyam iti brahmavādino vadanti satyena vā ājyam abhighṛtaṃ yad āha satyena tvābhighārayāmīti cakṣur vai satyaṃ cakṣur yajamānaḥ pradadhāti saṃmīlyaitad yajur vadati na cakṣuḥ pradadhāty ājyaṃ vai yajño yajñas viṣṇuḥ // idaṃ viṣṇur vicakrame tredhā nidadhe padā / samūḍham asya pāṃsure // iti yad odanapacane 'dhiśrityātha gārhapatye 'thāhavanīye 'dhiśrayaty etad vāva tat trir viṣṇur vikramate pratyuṣṭaṃ rakṣā iti rakṣasām apahatyai srucaḥ saṃmārṣṭi punāty evainā medhyā enā yajñiyāḥ karoti // aniśitāḥ sapatnakṣayaṇīḥ / ity aniśitā hy etāḥ sapatnakṣayaṇīḥ sruvaṃ saṃmārṣṭi pumāṃsaṃ vā āsāṃ tad agre saṃśyaty atha juhvam athopabhṛtam atha dhruvām asā ādityaḥ sruvo dyaur juhūr antarikṣam upabhṛt pṛthivī dhruvemān vā etal lokān yathāpūrvaṃ saṃmārṣṭy ebhyo lokebhya ātmānaṃ paridatte 'hiṃsāyai juhvam agre saṃmārṣṭy ātmā vai juhūr ātmānam evopaity athopabhṛtaṃ prajā vā upabhṛt prajām evopaiti pareva hy ātmanaḥ prajātha dhruvāṃ paśavo vai dhruvā paśūn evopaiti para iva hi prajāyāḥ paśavo yad uttānāḥ saṃmṛjyād apratiṣṭhāyukaṃ retaḥ syād yan nīcīr apratiṣṭhāyukaṃ retaḥ syāt tiraścīḥ saṃmārṣṭi tiryag vai retaḥ sicyate pratiṣṭhāyukaṃ reto bhavati yad agreṇa mukhaṃ daṇḍaṃ ca saṃmṛjyād rakṣobhyaś cābhuvebhyaś ca samadaṃ dadhyād agreṇa mukhaṃ saṃmārṣṭi jaghanena daṇḍaṃ na rakṣobhyaś cābhuvebhyaś ca samadaṃ dadhāty antarato juhvaṃ prācīṃ saṃmārṣṭi bahiṣṭāt pratīcīṃ bahiṣṭād upabhṛtaṃ prācīm antarataḥ pratīcīṃ sarvataḥ samāhārya dhruvāṃ prāṇān evāsya yathāpūrvaṃ kalpayati yajamānadevatyā vai juhūr bhrātṛvyadevatyopabhṛc catur gṛhṇañ juhvāṃ bhūyā ājyaṃ gṛhṇāty aṣṭau gṛhṇann upabhṛti kanīya upastiṃ bhrātṛvyam akṛta
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.