Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·1·1.3
* १।५६१: श्प्ब्र्। २।३।४।२१ * * १।५६२: ए२: २,६९; ए४: १,२४३; ए५: २,६४; ए६: १,४४ * धर्मस्य शब्दमूलत्वाद् अशब्दम् अनपेक्षं स्यात्
* 1/561: ŚPBr. 2.3.4.21 * * 1/562: E2: 2,69; E4: 1,243; E5: 2,64; E6: 1,44 * dharmasya śabdamūlatvād aśabdam anapekṣaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५६३: व्ग्ल्। म्स् १।१।२ * * १।५६४: ए२,४ ओम्। न * * १।५६५: ए२: २,७३; ए४: १,२४३; ए५: २,७०; ए६: १,४५ * अपि वा कर्तृसामान्यात् प्रमाणम् अनुमानं स्यात्
* 1/563: Vgl. MS 1.1.2 * * 1/564: E2,4 om. na * * 1/565: E2: 2,73; E4: 1,243; E5: 2,70; E6: 1,45 * api vā kartṛsāmānyāt pramāṇam anumānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५६६: पारग्स् ३।२।२, आप्म्प् २।२०।२७ * * १।५६७: ए२: अन्वेति * * १।५६८: ए२: २,७८; ए४: १,२५९; ए५: २,७८; ए६: १,४५ * * १।५६९: ऋव् १०।४।१च् * * १।५७०: ऋव् ६।७५।१७अ * विरोधे त्व् अनपेक्षं स्यात्, असति ह्य् अनुमानम्
* 1/566: Pāra.GS 3.2.2, Āp.MP 2.20.27 * * 1/567: E2: anveti * * 1/568: E2: 2,78; E4: 1,259; E5: 2,78; E6: 1,45 * * 1/569: ṚV 10.4.1c * * 1/570: ṚV 6.75.17a * virodhe tv anapekṣaṃ syāt, asati hy anumānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५७१: ए२: २,९८; ए४: १,२८१; ए५: २,८५; ए६: १,४६ * * १।५७२: ए२: २,१०२; ए४: १,२८१; ए५: २,८९; ए६: १,४७ * हेतुदर्शनाच् च
* 1/571: E2: 2,98; E4: 1,281; E5: 2,85; E6: 1,46 * * 1/572: E2: 2,102; E4: 1,281; E5: 2,89; E6: 1,47 * hetudarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५७३: म्स् १।३।२ * शिष्टाकोपे ऽविरुद्धम् इति चेत्
* 1/573: MS 1.3.2 * śiṣṭākope 'viruddham iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५७४: ए२: २,११५; ए४: १,३४६; ए५: २,९३; ए६: १,४७ * * १।५७५: ए२,४,६ ओम्। इति * न शास्त्रपरिमाणत्वात्
* 1/574: E2: 2,115; E4: 1,346; E5: 2,93; E6: 1,47 * * 1/575: E2,4,6 om. iti * na śāstraparimāṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवम्। शास्त्रपरिच्छिन्नं हि क्रमं बाधेरन्। कथम्। वेदं कृत्वा वेदिं कुर्वीतेतीमां श्रुतिम् उपरुन्ध्याद् अन्तरा वेदं वेदिं चानुष्ट्ःईयमानम् आचमनादि। दक्षिणेन चैकहस्तेनानुष्ठीयमानेषु पदार्थेषु कदाचित् प्रधानं स्वकालम् अतिक्रामेत। उभाभ्यां हस्ताभ्यां अनुतिष्ठन् प्रधानकालं संभावयिष्यति। अपि वा कारणाग्रहणे प्रयुक्तानि प्रतीयेरन्
naitad evam. śāstraparicchinnaṃ hi kramaṃ bādheran. katham. vedaṃ kṛtvā vediṃ kurvītetīmāṃ śrutim uparundhyād antarā vedaṃ vediṃ cānuṣṭḥīyamānam ācamanādi. dakṣiṇena caikahastenānuṣṭhīyamāneṣu padārtheṣu kadācit pradhānaṃ svakālam atikrāmeta. ubhābhyāṃ hastābhyāṃ anutiṣṭhan pradhānakālaṃ saṃbhāvayiṣyati. api vā kāraṇāgrahaṇe prayuktāni pratīyeran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५७६: ए२,४,५,६: विरुन्धन्ति * * १।५७७: ए२,४,५,६: विरुन्ध्नन्तु * * १।५७८: ए२: २,१२०; ए४: १,३५६; ए५: २,९६; ए६: १,४८ * तेष्व् अदर्शनाद् विरोधस्य समा विप्रतिपत्तिः स्यात्
* 1/576: E2,4,5,6: virundhanti * * 1/577: E2,4,5,6: virundhnantu * * 1/578: E2: 2,120; E4: 1,356; E5: 2,96; E6: 1,48 * teṣv adarśanād virodhasya samā vipratipattiḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५७९: तैत्ब्र्। १।७।९।४, मैत्स्।४।४६, च्फ़्। श्प्ब्र्। ५।४।३।१९ * * १।५८०: ए२,४,५: सूकरे * शास्त्रस्था वा तन्निमित्तत्वात्
* 1/579: Tait.Br. 1.7.9.4, Mait.S.4.46, cf. ŚPBr. 5.4.3.19 * * 1/580: E2,4,5: sūkare * śāstrasthā vā tannimittatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५८१: ए२,५,६: पूर्वसस्ये, ए४: पूर्वसस्येषे * * १।५८२: क़ुएल्ले उन्बेकन्न्त् * * १।५८३: श्प्ब्र्। ४।४।३।१९ * * १।५८४: ए२,४,५: सूकरे * * १।५८५: क़ुएल्ले उन्बेकन्न्त् * * १।५८६: ए२: २,१४२; ए४: १,४१६; ए५: २,१०३; ए६: १,४९ * * १।५८७: ए२,४,५: सूकरं * चोदितं तु प्रतीयेताविरोधात् प्रमाणेन
* 1/581: E2,5,6: pūrvasasye, E4: pūrvasasyeṣe * * 1/582: Quelle unbekannt * * 1/583: ŚPBr. 4.4.3.19 * * 1/584: E2,4,5: sūkare * * 1/585: Quelle unbekannt * * 1/586: E2: 2,142; E4: 1,416; E5: 2,103; E6: 1,49 * * 1/587: E2,4,5: sūkaraṃ * coditaṃ tu pratīyetāvirodhāt pramāṇena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५८८: क़ुएल्ले निछ्त् नछ्गेwइएसेन् * * १।५८९: ए२: २,१५४; ए४: १,४५२; ए५: २,१०७; ए६: १,४९ * प्रयोगशास्त्रम् इति चेत्
* 1/588: Quelle nicht nachgewiesen * * 1/589: E2: 2,154; E4: 1,452; E5: 2,107; E6: 1,49 * prayogaśāstram iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५९०: ए१ (फ़्न्।): इष्टयः * नासन्नियमात्
* 1/590: E1 (Fn.): iṣṭayaḥ * nāsanniyamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवम्, असन्नियमात्। नैतत् सम्यङ्निबन्धनम्, स्वराभावात्। अवाक्यशेषा *१।५९१* च् च
naitad evam, asanniyamāt. naitat samyaṅnibandhanam, svarābhāvāt. avākyaśeṣā *1/591* c ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५९१: ए४ (फ़्न्।): -शेषत्वाच् च * * १।५९२: शान्श्स्। ५।१।१ * * १।५९३: शान्श्स्। १५।१४।१ * * १।५९४: ए४ (फ़्न्।): स्तावकस् तस्माद् * * १।५९५: ए४ (फ़्न्।): श्रुतिर् इति नार्थवादत्वात् * * १।५९६: ए२: २,१६९; ए४: १,४७३; ए५: २,११०; ए६: १,५० * सर्वत्र च प्रयोगात् संनिधानशास्त्राच् च
* 1/591: E4 (Fn.): -śeṣatvāc ca * * 1/592: ŚānŚS. 5.1.1 * * 1/593: ŚānŚS. 15.14.1 * * 1/594: E4 (Fn.): stāvakas tasmād * * 1/595: E4 (Fn.): śrutir iti nārthavādatvāt * * 1/596: E2: 2,169; E4: 1,473; E5: 2,110; E6: 1,50 * sarvatra ca prayogāt saṃnidhānaśāstrāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५९७: क़ुएल्ले निछ्त् नछ्गेwइएसेन् * * १।५९८: व्ग्ल्। बौध्श्स् २८।१२, गोग्स् १।९।१३ * अनुमानव्यवस्थानात् तत्संयुक्तं प्रमाणं स्यात्
* 1/597: Quelle nicht nachgewiesen * * 1/598: Vgl. BaudhŚS 28.12, Go.GS 1.9.13 * anumānavyavasthānāt tatsaṃyuktaṃ pramāṇaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।५९९: ए४ (फ़्न्।): हेतुव्यवस्थिता एव * * १।६००: ए१,५,६; ए२,४: होलाकादिः, ए४ (फ़्न्।) तस्माद् होलाकादयः; तद् धोलाकादयः * * १।६०१: ए४ (फ़्न्।): आह्नीनैबुका दाक्षिणात्यैर् * अपि वा सर्वधर्मः स्यात्, तन्न्यायत्वाद् विधानस्य
* 1/599: E4 (Fn.): hetuvyavasthitā eva * * 1/600: E1,5,6; E2,4: holākādiḥ, E4 (Fn.) tasmād holākādayaḥ; tad dholākādayaḥ * * 1/601: E4 (Fn.): āhnīnaibukā dākṣiṇātyair * api vā sarvadharmaḥ syāt, tannyāyatvād vidhānasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६०२: ए२: ल्üच्के; ए४: १,४८६; ए५: २,११३; ए६: १,५० * दर्शनाद् विनियोगः स्यात्
* 1/602: E2: Lücke; E4: 1,486; E5: 2,113; E6: 1,50 * darśanād viniyogaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोत्रव्यवस्थया शिखाकल्पव्यवस्थायां दर्शनं स्पष्टम्। लिङ्गाभावाच् च नित्यस्य
gotravyavasthayā śikhākalpavyavasthāyāṃ darśanaṃ spaṣṭam. liṅgābhāvāc ca nityasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं पदेभ्यः केभ्यश्चिद् उत्तरं सूत्रम्। कानि तानि पदानि। अथ किम् अर्थं न लिङ्गाद् व्यवस्था। यथा - शुक्लो होता इति। नास्ति तन् नित्यम् एषां लिङ्गम्, यद् यथादर्शनम् अनुवर्तते। ये ऽपि श्यामा बृहन्तो लोहिताक्षाः, ते ऽपि न सर्व आर्ह्नीनैबुकादीन् कुर्वते। अनेवंलिङ्गा अपि चानुतिष्ठन्ति। तस्मान् न व्यवस्था। शुक्लो होतेति प्रत्यक्षा श्रुतिः। आख्या हि देशसंयोगात्
idaṃ padebhyaḥ kebhyaścid uttaraṃ sūtram. kāni tāni padāni. atha kim arthaṃ na liṅgād vyavasthā. yathā - śuklo hotā iti. nāsti tan nityam eṣāṃ liṅgam, yad yathādarśanam anuvartate. ye 'pi śyāmā bṛhanto lohitākṣāḥ, te 'pi na sarva ārhnīnaibukādīn kurvate. anevaṃliṅgā api cānutiṣṭhanti. tasmān na vyavasthā. śuklo hoteti pratyakṣā śrutiḥ. ākhyā hi deśasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६०३: ए४ (फ़्न्।): उदीच्याश् चोद्वृषभयज्ञादीन् * * १।६०४: ए४ (फ़्न्।): नियोगतः पदार्थान् * * १।६०५: ए४ (फ़्न्।): तस्माद् अव्यवस्था * * १।६०६: ए२: २,१८०; ए४: १, ४९७; ए५: २,११६; ए६: १,५१ * न स्याद् देशान्तरेष्व् इति चेत्
* 1/603: E4 (Fn.): udīcyāś codvṛṣabhayajñādīn * * 1/604: E4 (Fn.): niyogataḥ padārthān * * 1/605: E4 (Fn.): tasmād avyavasthā * * 1/606: E2: 2,180; E4: 1, 497; E5: 2,116; E6: 1,51 * na syād deśāntareṣv iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेत् पश्यसि - यदि देशसंयोगाद् आख्या भवेत्, देशान्तरस्थस्य न भवेत्। भवति च देशानतरस्थस्य माथुर इत्य् असंबद्धस्यापि मथुरया। तस्मान् न देशसंयोगाद् आख्या। स्याद् योगाख्या हि माथुरवत्
iti cet paśyasi - yadi deśasaṃyogād ākhyā bhavet, deśāntarasthasya na bhavet. bhavati ca deśānatarasthasya māthura ity asaṃbaddhasyāpi mathurayā. tasmān na deśasaṃyogād ākhyā. syād yogākhyā hi māthuravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशसंयोगनिमित्तायाम् अप्य् आख्यायां देशान् निर्गतस्य तदाख्या न विरुद्धा। यत एषा योगाख्या योगमात्रापेक्षा, न भूतवर्तमानभविष्यत्संबन्धापेक्षा। यतो दृश्यते - मथुराम् अभिप्रस्थितो माथुर इति, मथुरायां वसन् मथुराया निर्गतश् च। यस्य त्व् अतो ऽन्यतमः संबन्धो नास्ति, न स माथुरः। तस्मान् न समाख्यया व्यवस्था। कर्मधर्मो वा प्रवणवत्
deśasaṃyoganimittāyām apy ākhyāyāṃ deśān nirgatasya tadākhyā na viruddhā. yata eṣā yogākhyā yogamātrāpekṣā, na bhūtavartamānabhaviṣyatsaṃbandhāpekṣā. yato dṛśyate - mathurām abhiprasthito māthura iti, mathurāyāṃ vasan mathurāyā nirgataś ca. yasya tv ato 'nyatamaḥ saṃbandho nāsti, na sa māthuraḥ. tasmān na samākhyayā vyavasthā. karmadharmo vā pravaṇavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६०७: मान्श्स्। १।७।१।५ * तुल्यं तु कर्तृधर्मेण
* 1/607: Mān.ŚS. 1.7.1.5 * tulyaṃ tu kartṛdharmeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६०८: ए४ (फ़्न्।): व्यवस्थितश्यामादि * * १।६०९: ए४: देशलिङ्गव्यवस्थितम् * * १।६१०: ए२: २,१८२; ए४: १,५०५; ए५: २,११७; ए६: १,५२ * प्रयोगोत्पत्त्यशास्त्रत्वाच् छब्देषु न व्यवस्था स्यात्
* 1/608: E4 (Fn.): vyavasthitaśyāmādi * * 1/609: E4: deśaliṅgavyavasthitam * * 1/610: E2: 2,182; E4: 1,505; E5: 2,117; E6: 1,52 * prayogotpattyaśāstratvāc chabdeṣu na vyavasthā syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६११: व्ग्ल्। महाभाष्य, एइन्ल्त्ग्।, ए१ (४थ् एद्।, १९८५), ब्द्।१, स्।५।२१-२२ * शब्दे प्रयत्ननिष्पत्तेर् अपराधस्य भागित्वम्
* 1/611: Vgl. Mahābhāṣya, Einltg., E1 (4th ed., 1985), Bd.1, S.5/21-22 * śabde prayatnaniṣpatter aparādhasya bhāgitvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६१२: ए२: २,२१३; ए४: १,५८०; ए५: २,१२१; ए६: १,५२ * अन्यायश् चानेकशब्दत्वम्
* 1/612: E2: 2,213; E4: 1,580; E5: 2,121; E6: 1,52 * anyāyaś cānekaśabdatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैष न्यायः यत् सदृशाः शब्दा एकम् अर्थम् अभिनिविशमानाः, सर्वे ऽविछिन्नपारम्पर्या एवेति। प्रत्ययमात्रदर्शनाद् अभ्युपगम्यते, सादृश्यात् साधुशब्दे ऽप्य् अवगते प्रत्ययो ऽवकल्प्यते। तस्माद् अमीषाम् एको ऽनादिर् अन्ये ऽपभ्रंशाः। हस्तः, करः, पाणिर् इत्येवमादिषु त्व् अभियुक्तोपदेशाद् अनादिर् अमीषाम् अर्थेन संबन्ध इति। तत्र तत्त्वम् अभियोगविशेषात् स्यात्
na caiṣa nyāyaḥ yat sadṛśāḥ śabdā ekam artham abhiniviśamānāḥ, sarve 'vichinnapāramparyā eveti. pratyayamātradarśanād abhyupagamyate, sādṛśyāt sādhuśabde 'py avagate pratyayo 'vakalpyate. tasmād amīṣām eko 'nādir anye 'pabhraṃśāḥ. hastaḥ, karaḥ, pāṇir ityevamādiṣu tv abhiyuktopadeśād anādir amīṣām arthena saṃbandha iti. tatra tattvam abhiyogaviśeṣāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६१३: ए४ (फ़्न्।): पुनर् अत्र * * १।६१४: ए४ (फ़्न्।): साधुर् अवगन्तव्यः * तदशक्तिश् चानुरूपत्वात्
* 1/613: E4 (Fn.): punar atra * * 1/614: E4 (Fn.): sādhur avagantavyaḥ * tadaśaktiś cānurūpatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६१५: ए२: २,२२८; ए४: १,५८५; ए५: २,१२४; ए६: १,५३ * एकदेशत्वाच् च विभक्तिव्यत्यये स्यात्
* 1/615: E2: 2,228; E4: 1,585; E5: 2,124; E6: 1,53 * ekadeśatvāc ca vibhaktivyatyaye syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव हि विभक्तिव्यत्यये ऽपि प्रत्ययो भवति। अश्मकैर् आगच्छामीत्य् अश्मकशब्दैकदेश उपलब्धे, अश्मकेभ्य इत्य् एव शब्दः स्मर्यते। ततो ऽश्मकेभ्य इत्य् एषो ऽर्थ उपलभ्यत इति। एवं गाव्यादिदर्शनाद् गोशब्दस्मरणम्, ततः सास्नादिमान् अवगम्यते। प्रयोगचोदनाभावाद् अर्थैकत्वम् अविभागात्
ata eva hi vibhaktivyatyaye 'pi pratyayo bhavati. aśmakair āgacchāmīty aśmakaśabdaikadeśa upalabdhe, aśmakebhya ity eva śabdaḥ smaryate. tato 'śmakebhya ity eṣo 'rtha upalabhyata iti. evaṃ gāvyādidarśanād gośabdasmaraṇam, tataḥ sāsnādimān avagamyate. prayogacodanābhāvād arthaikatvam avibhāgāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६१६: ऋव् ६।१६।३४अ * * १।६१७: आप्श्स्। ११।७।६ * * १।६१८: ए२: २,२३१; ए४: १,६१८; ए५: २,१४८; ए६: १,५४ * * १।६१९: तैत्ब्र्। ३।६।११।२ * * १।६२०: ए४: हिरण्यपर्णो वै देवो; ए२: हिरण्यपर्णो वै देववनस्पतिर्; ए४ (फ़्न्।): हिरण्यपर्णो देववनस्पतिः; ए५,६: हिरण्यपर्णो देवो * * १।६२१: क़ुएल्ले निछ्त् नछ्गेwइएसेन् * * १।६२२: ए२: २,२३७; ए४: १,६१९; ए५: २,१५३; ए६: १,५४ * * १।६२३: म्स् १।३।२६ * द्रव्यशब्दात्
* 1/616: ṚV 6.16.34a * * 1/617: ĀpŚS. 11.7.6 * * 1/618: E2: 2,231; E4: 1,618; E5: 2,148; E6: 1,54 * * 1/619: Tait.Br. 3.6.11.2 * * 1/620: E4: hiraṇyaparṇo vai devo; E2: hiraṇyaparṇo vai devavanaspatir; E4 (Fn.): hiraṇyaparṇo devavanaspatiḥ; E5,6: hiraṇyaparṇo devo * * 1/621: Quelle nicht nachgewiesen * * 1/622: E2: 2,237; E4: 1,619; E5: 2,153; E6: 1,54 * * 1/623: MS 1.3.26 * dravyaśabdāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६२४: ए२,४,६ (रिछ्तिग्): देयाश्; ए५: देयाः * अन्यदर्शनाच् च
* 1/624: E2,4,6 (richtig): deyāś; E5: deyāḥ * anyadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६२५: कात्श्स्। २५।९।१ * आकृतिस् तु क्रियार्थत्वात्
* 1/625: Kāt.ŚS. 25.9.1 * ākṛtis tu kriyārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६२६: तैत्स्। ५।४।११ * * १।६२७: ए२: २,२४६; ए४: १,६६४; ए५: २,१६०; ए६: १,५५ * * १।६२८: तैत्स्। ३।२।५।४ * * १।६२९: ए४ (फ़्न्।): व्यक्तौ शब्दार्थे * * १।६३०: ए२: २,२४७; ए४: २,६६५; ए५: २,१६३; ए६: १,५६ * * १।६३१: ए२।४ (रिछ्तिग्): अवबुध्येतैवासौ * * १।६३२: ए१,६; ए२,४,५ (बेस्सेर्): न तु * न क्रिया स्याद् इति चेद् अर्थान्तरे विधानं न द्रव्यम् इति चेत्
* 1/626: Tait.S. 5.4.11 * * 1/627: E2: 2,246; E4: 1,664; E5: 2,160; E6: 1,55 * * 1/628: Tait.S. 3.2.5.4 * * 1/629: E4 (Fn.): vyaktau śabdārthe * * 1/630: E2: 2,247; E4: 2,665; E5: 2,163; E6: 1,56 * * 1/631: E2/4 (richtig): avabudhyetaivāsau * * 1/632: E1,6; E2,4,5 (besser): na tu * na kriyā syād iti ced arthāntare vidhānaṃ na dravyam iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* १।६३३: ए२: २,२६६; ए४: १,७१५; ए५: २,१७४; ए६: १,५७ * * १।६३४: ए४ (फ़्न्।): अथान्यं * तदर्थत्वात् प्रयोगस्याविभागः
* 1/633: E2: 2,266; E4: 1,715; E5: 2,174; E6: 1,57 * * 1/634: E4 (Fn.): athānyaṃ * tadarthatvāt prayogasyāvibhāgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.