Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·4·4.2
* ४।१३६: तैत्स्। ५।१।१।१ * * ४।१३७: ए२,६: चतुर्गृहीतान्य् * * ४।१३८: ए२: न हि द्वे चतुर्गृहीते अगृहीत्वाष्टगृहीतं * * ४।१३९: ए२: ५,३६; ए६: २,२१ * स्वरुस् त्व् अनेकनिष्पत्तिः स्वकर्मशब्दत्वात्
* 4/136: Tait.S. 5.1.1.1 * * 4/137: E2,6: caturgṛhītāny * * 4/138: E2: na hi dve caturgṛhīte agṛhītvāṣṭagṛhītaṃ * * 4/139: E2: 5,36; E6: 2,21 * svarus tv anekaniṣpattiḥ svakarmaśabdatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४०: तैत्स्। ६।१।११।६ * * ४।१४१: ए२: उताप्रयोजक इति * * ४।१४२: ए२: एतावद् अवश्यं * * ४।१४३: ए२: ५,३७; ए६: २,२२ * जात्यन्तराच् च शङ्कते
* 4/140: Tait.S. 6.1.11.6 * * 4/141: E2: utāprayojaka iti * * 4/142: E2: etāvad avaśyaṃ * * 4/143: E2: 5,37; E6: 2,22 * jātyantarāc ca śaṅkate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४४: ए२ गिब्त् वृक्षान्तरात् इन् क्लम्मेर्न् * तद् एकदेशो वा स्वरुत्वस्य तन्निमित्तत्वात्
* 4/144: E2 gibt vṛkṣāntarāt in Klammern * tad ekadeśo vā svarutvasya tannimittatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४५: ए२: ५,३८; ए६: २,२२ * * ४।१४६: ए२: वै यो * * ४।१४७: श्प्ब्र् ३।७।१।२४ * शकलश्रुतेश् च
* 4/145: E2: 5,38; E6: 2,22 * * 4/146: E2: vai yo * * 4/147: ŚPBr 3.7.1.24 * śakalaśruteś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४८: ए२: ५,३९; ए६: २,२३ * प्रतियूपं च दर्शनात्
* 4/148: E2: 5,39; E6: 2,23 * pratiyūpaṃ ca darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४९: ए२: समञ्ज्य * * ४।१५०: सो ए१,६, ए२ (फ़्न्।); ए२ ओम्। स्वे स्वे * आदाने करोतिशब्दः
* 4/149: E2: samañjya * * 4/150: So E1,6, E2 (Fn.); E2 om. sve sve * ādāne karotiśabdaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५१: दिए औस्गबेन् wइएदेर्होलेन् ज़्wइस्छेन् म्स् ४।२।६ उन्द् ४।२।७ नोछ् एइन्मल् म्स् ४।२।१-६ मित् क्üर्ज़ेरेर्, इन्हल्त्लिछ् कौम् अब्wएइछेन्देर् कोम्मेन्तिएरुन्ग् * शाखायां तत्प्रधानत्वात्
* 4/151: Die Ausgaben wiederholen zwischen MS 4.2.6 und 4.2.7 noch einmal MS 4.2.1-6 mit kürzerer, inhaltlich kaum abweichender Kommentierung * śākhāyāṃ tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५२: तैत्ब्र्। ३।२।१।३ * * ४।१५३: ए२: ईप्सिततमं युक्तम्; ए६, ए२ (फ़्न्।): ईप्सितमयुक्तम्; ए२ (फ़्न्।): ईप्सिततमं संयुक्तम् * * ४।१५४: ए२: ५,४३; ए६: २,२५ * शाखायां तत्प्रधानत्वाद् उपवेषेण विभागः स्याद् वैषम्यं तत्
* 4/152: Tait.Br. 3.2.1.3 * * 4/153: E2: īpsitatamaṃ yuktam; E6, E2 (Fn.): īpsitamayuktam; E2 (Fn.): īpsitatamaṃ saṃyuktam * * 4/154: E2: 5,43; E6: 2,25 * śākhāyāṃ tatpradhānatvād upaveṣeṇa vibhāgaḥ syād vaiṣamyaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५५: ए२: शाखाच् छेदनस्योभयं * * ४।१५६: ए२ गिब्त् शाखाप्रधानत्वाद् इन् क्लम्मेर्न् * * ४।१५७: ए२: ५,४४; ए६: २,२६ * * ४।१५८: ए२: करोतीति * * ४।१५९: ए२ ओम्। अतः * * ४।१६०: ए२,६: उपवेषो * श्रुत्यपायाच् च
* 4/155: E2: śākhāc chedanasyobhayaṃ * * 4/156: E2 gibt śākhāpradhānatvād in Klammern * * 4/157: E2: 5,44; E6: 2,26 * * 4/158: E2: karotīti * * 4/159: E2 om. ataḥ * * 4/160: E2,6: upaveṣo * śrutyapāyāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६१: तैत्ब्र्। ३।२।१।१ * * ४।१६२: तैत्ब्र्। ३।२।१।२ * * ४।१६३: ए२: यद्य् एवम् * हरणे तु जुहोतिर् योगसामान्याद् द्रव्याणां चार्थशेषत्वात्
* 4/161: Tait.Br. 3.2.1.1 * * 4/162: Tait.Br. 3.2.1.2 * * 4/163: E2: yady evam * haraṇe tu juhotir yogasāmānyād dravyāṇāṃ cārthaśeṣatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६४: ए२: ५,४५; ए२: २,२७ * प्रतिपत्तिर् वा शब्दस्य तत्प्रधानत्वात्
* 4/164: E2: 5,45; E2: 2,27 * pratipattir vā śabdasya tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६५: ए२: न तर्हि * * ४।१६६: ए२: अनेकगुणभावः स्यात् * * ४।१६७: ए२: ५,४७; ए६: २,२७ * * ४।१६८: ए२: द्वितीयानिर्दिष्टा * * ४।१६९: ए२: तृतीयानिर्दिष्टस् * अर्थे ऽपीति चेत्
* 4/165: E2: na tarhi * * 4/166: E2: anekaguṇabhāvaḥ syāt * * 4/167: E2: 5,47; E6: 2,27 * * 4/168: E2: dvitīyānirdiṣṭā * * 4/169: E2: tṛtīyānirdiṣṭas * arthe 'pīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७०: ए२ ओम्। भवति * * ४।१७१: च्फ़्। तैत्स्। २।४।१०।२ * न, तस्यानधिकाराद् अर्थस्य च कृतत्वात्
* 4/170: E2 om. bhavati * * 4/171: Cf. Tait.S. 2.4.10.2 * na, tasyānadhikārād arthasya ca kṛtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७२: ए२: ग्रन्थगौरवभयेन * * ४।१७३: ए२: अर्थाग्रहणाद् धि * * ४।१७४: ए२: भवेत् तत् पुनर् * * ४।१७५: ए२: ५,४८; ए६: २,२८ * उत्पत्त्यसंयोगात् प्रणीतानाम् आज्यवद् विभागः स्यात्
* 4/172: E2: granthagauravabhayena * * 4/173: E2: arthāgrahaṇād dhi * * 4/174: E2: bhavet tat punar * * 4/175: E2: 5,48; E6: 2,28 * utpattyasaṃyogāt praṇītānām ājyavad vibhāgaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७६: तैत्ब्र्। ३।२।४।१ * * ४।१७७: ए२: प्रणीतानाम् उत्पन्नानां व्यापारः श्रूयते, प्रणीताभिर् * * ४।१७८: ए२,६: तत्र * * ४।१७९: ए२: विभागः * * ४।१८०: तैत्ब्र्। ३।३।५।५ * संयवनार्थानां वा प्रतिपत्तिर् इतरासां तत्प्रधानत्वात्
* 4/176: Tait.Br. 3.2.4.1 * * 4/177: E2: praṇītānām utpannānāṃ vyāpāraḥ śrūyate, praṇītābhir * * 4/178: E2,6: tatra * * 4/179: E2: vibhāgaḥ * * 4/180: Tait.Br. 3.3.5.5 * saṃyavanārthānāṃ vā pratipattir itarāsāṃ tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८१: ए२: ५,४९; ए६: २,२९ * प्रासनवन् मैत्रावरुणाय दण्डप्रदानं कृतार्थत्वात्
* 4/181: E2: 5,49; E6: 2,29 * prāsanavan maitrāvaruṇāya daṇḍapradānaṃ kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८२: ए२ ओम्। च * * ४।१८३: ए२ ओम्। च * * ४।१८४: ए२: दीक्षितदण्डं * * ४।१८५: ए२: एवावरुन्ध इति। तथा क्रीते * * ४।१८६: तैत्स्। ६।१।४।१-२ * * ४।१८७: तैत्स्। ६।१।३।८ * * ४।१८८: ए२: व्यापारे * अर्थकर्म वा कर्तृसंयोगात् स्रग्वत्
* 4/182: E2 om. ca * * 4/183: E2 om. ca * * 4/184: E2: dīkṣitadaṇḍaṃ * * 4/185: E2: evāvarundha iti. tathā krīte * * 4/186: Tait.S. 6.1.4.1-2 * * 4/187: Tait.S. 6.1.3.8 * * 4/188: E2: vyāpāre * arthakarma vā kartṛsaṃyogāt sragvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८९: ए१,६ उन्द् ए२ (फ़्न्।); ए२ ओम्। कर्तृदण्डसंयोगो भवति * * ४।१९०: ए२: यथापूर्वं * * ४।१९१: ए२: प्रविशति * * ४।१९२: ए२: ५,५०; ए६: २,२९ * * ४।१९३: तैत्। स्। १।८।१८।१ * * ४।१९४: ए२: तथायुक्तं * कर्मयुक्ते च दर्शनात्
* 4/189: E1,6 und E2 (Fn.); E2 om. kartṛdaṇḍasaṃyogo bhavati * * 4/190: E2: yathāpūrvaṃ * * 4/191: E2: praviśati * * 4/192: E2: 5,50; E6: 2,29 * * 4/193: Tait. S. 1.8.18.1 * * 4/194: E2: tathāyuktaṃ * karmayukte ca darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१९५: ए२: ऽपवृज्येत। तत्कर्म कर्तव्यं च कृतम् इति न * * ४।१९६: ए२: इव येन द्रष्टव्य इति। तथा * * ४।१९७: ए२: कथं न खलु * * ४।१९८: ए२: नावतरेयुर् * उत्पत्तौ येन संयुक्तं तदर्थं तच् छ्रुतिहेतुत्वात् तस्यार्थान्तरगमने शेषत्वात् प्रतिपत्तिः स्यात्
* 4/195: E2: 'pavṛjyeta. tatkarma kartavyaṃ ca kṛtam iti na * * 4/196: E2: iva yena draṣṭavya iti. tathā * * 4/197: E2: kathaṃ na khalu * * 4/198: E2: nāvatareyur * utpattau yena saṃyuktaṃ tadarthaṃ tac chrutihetutvāt tasyārthāntaragamane śeṣatvāt pratipattiḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१९९: ए२: ५,५१; ए६: २,३० * * ४।२००: ए२: धारणम् * सौमिके च कृतार्थत्वात्
* 4/199: E2: 5,51; E6: 2,30 * * 4/200: E2: dhāraṇam * saumike ca kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२०१: ए२: अभ्यवयन्तीति * * ४।२०२: मैत्। स्। ४।८।५ * * ४।२०३: ए२: यद् औदुम्बरी; ए६: यदीन्दुवरी * * ४।२०४: मैत्स्। ४।८।५ * अर्थकर्म वाभिधानसंयोगात्
* 4/201: E2: abhyavayantīti * * 4/202: Mait. S. 4.8.5 * * 4/203: E2: yad audumbarī; E6: yadīnduvarī * * 4/204: Mait.S. 4.8.5 * arthakarma vābhidhānasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थकर्म वा, अभिधानेन संयोगात्, तेनावभृथं यन्तीति। तेनावभृथसंज्ञकं निष्पादयन्तीति, तृतीया तेन [४८१] इति, द्वितीयावभृथम् इति। तस्मात् सोमलिप्तं गुणभूतम्, अवभृथः प्रधानभूत इति। प्रतिपत्तिर् वा तन् न्यायत्वाद् देशार्थावभृथश्रुतिः
arthakarma vā, abhidhānena saṃyogāt, tenāvabhṛthaṃ yantīti. tenāvabhṛthasaṃjñakaṃ niṣpādayantīti, tṛtīyā tena [481] iti, dvitīyāvabhṛtham iti. tasmāt somaliptaṃ guṇabhūtam, avabhṛthaḥ pradhānabhūta iti. pratipattir vā tan nyāyatvād deśārthāvabhṛthaśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२०५: ए२: याने पुनर् विधीयमाने * कर्तृदेशकालानाम् अचोदनं प्रयोगे नित्यसमवायात् * ४।२०६: तैत्। ब्र्। २।३।६।३ * * ४।२०७: तैत्। ब्र्। २।३।६।२ * * ४।२०८: ए२: यज्ञक्रतूनां * * ४।२०९: तैत्। ब्र्। २।३।६।२ * * ४।२१०: तैत्। ब्र्। २।३।६।१ * * ४।२११: तैत्। ब्र्। २।३।६।४ * * ४।२१२: ए२: ५,५४; ए६: २,३१ * * ४।२१३: ए२: अमावास्यया यजेतेति * * ४।२१४: ए१ गिब्त् अनुवादः इन् क्लम्मेर्न् * नियमार्था वा श्रुतिः
* 4/205: E2: yāne punar vidhīyamāne * kartṛdeśakālānām acodanaṃ prayoge nityasamavāyāt * 4/206: Tait. Br. 2.3.6.3 * * 4/207: Tait. Br. 2.3.6.2 * * 4/208: E2: yajñakratūnāṃ * * 4/209: Tait. Br. 2.3.6.2 * * 4/210: Tait. Br. 2.3.6.1 * * 4/211: Tait. Br. 2.3.6.4 * * 4/212: E2: 5,54; E6: 2,31 * * 4/213: E2: amāvāsyayā yajeteti * * 4/214: E1 gibt anuvādaḥ in Klammern * niyamārthā vā śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्यते, न चैतद् अस्त्य् अनुवाद इति, अनुवादमात्रम् अनर्थकम्। यदि विधिः, एवम् अपूर्वम् अर्थं प्रकरिष्यति, तस्माद् विधिर् इति। ननु प्रयोगाङ्गत्वात् प्राप्त एवेति। उच्यते, नियमार्था श्रुतिर् भविष्यति। को ऽयं नियमः? अनियतस्य नियतता, प्रयोगाङ्गतया सर्वे देशाः प्राप्नुवन्ति, न तु समुच्चयेन। यदा समः, अन् तदा विषमः, यदा विषमः, न तदा समः। स एष समः प्राप्तश् चाप्राप्तश् च, यदा न प्राप्तः, स पक्षो विधिं प्रयोजयति। अतो विषमचिकीर्षायाम् अपि समो विधीयते। तस्माद् विषमस्याप्राप्तिर् विधौ सति भवतीति समो विधीयते। एवम् इतरेष्व् अपि, तस्माद् विधिर् इति। तथा द्रव्येषु गुणश्रुतिर् उत्पत्तिसंयोगात्
ucyate, na caitad asty anuvāda iti, anuvādamātram anarthakam. yadi vidhiḥ, evam apūrvam arthaṃ prakariṣyati, tasmād vidhir iti. nanu prayogāṅgatvāt prāpta eveti. ucyate, niyamārthā śrutir bhaviṣyati. ko 'yaṃ niyamaḥ? aniyatasya niyatatā, prayogāṅgatayā sarve deśāḥ prāpnuvanti, na tu samuccayena. yadā samaḥ, an tadā viṣamaḥ, yadā viṣamaḥ, na tadā samaḥ. sa eṣa samaḥ prāptaś cāprāptaś ca, yadā na prāptaḥ, sa pakṣo vidhiṃ prayojayati. ato viṣamacikīrṣāyām api samo vidhīyate. tasmād viṣamasyāprāptir vidhau sati bhavatīti samo vidhīyate. evam itareṣv api, tasmād vidhir iti. tathā dravyeṣu guṇaśrutir utpattisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२१५: ए२: अधिकरणातिदेशो ऽयम् * * ४।२१६: तैत्। स्। २।१।१।१ * * ४।२१७: मैत्। स्। २।१।५ * * ४।२१८: तैत्स्। १।८।९।१ * * ४।२१९: ए२: प्राप्तस्य वर्णस्य नियमार्थ * संस्कारे च तत्प्रधानत्वात्
* 4/215: E2: adhikaraṇātideśo 'yam * * 4/216: Tait. S. 2.1.1.1 * * 4/217: Mait. S. 2.1.5 * * 4/218: Tait.S. 1.8.9.1 * * 4/219: E2: prāptasya varṇasya niyamārtha * saṃskāre ca tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् अप्य् अधिकरणाप्रदेशः। दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते - व्रीहीन् अवहन्ति, तण्डुलान् पिनष्टीति, तत् किम्, इमौ विधी, उतानुवादाव् इति। संशये ऽर्थप्राप्तत्वात्, अनुवादाव् इति प्राप्ते, नियमार्थत्वाद् विधी इति। यजतिचोदना द्रव्यदेवताक्रियं समुदाये कृतार्थत्वात्
ayam apy adhikaraṇāpradeśaḥ. darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate - vrīhīn avahanti, taṇḍulān pinaṣṭīti, tat kim, imau vidhī, utānuvādāv iti. saṃśaye 'rthaprāptatvāt, anuvādāv iti prāpte, niyamārthatvād vidhī iti. yajaticodanā dravyadevatākriyaṃ samudāye kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२०: ए२: यजतिर् जुहोतिर् * * ४।२२१: ए२: यथा * * ४।२२२: ए२: द्रव्यं देवताम् उद्दिश्य त्यज्यते, तस्य च क्रिया, यथा क्रियया तयोः * * ४।२२३: ए१ गिब्त् यया तयोः संबन्धो भवति इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२४: ए१ गिब्त् समुदितेष्व् एषु इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२५: ए२: ५,५६; ए६: २,३३ * तदुक्ते श्रवणाज् जुहोतिर् आसेचनाधिकः स्यात्
* 4/220: E2: yajatir juhotir * * 4/221: E2: yathā * * 4/222: E2: dravyaṃ devatām uddiśya tyajyate, tasya ca kriyā, yathā kriyayā tayoḥ * * 4/223: E1 gibt yayā tayoḥ saṃbandho bhavati in Klammern * * 4/224: E1 gibt samuditeṣv eṣu in Klammern * * 4/225: E2: 5,56; E6: 2,33 * tadukte śravaṇāj juhotir āsecanādhikaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२६: ए१ गिब्त् यजत्य् उक्ते ऽर्थे इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२७: ए२,६: ददातिर् * * ४।२२८: ए२: ५,५६; ए६: २,३३ * विधेः कर्मापवर्गित्वाद् अर्थान्तरे विधिप्रदेशः स्यात्
* 4/226: E1 gibt yajaty ukte 'rthe in Klammern * * 4/227: E2,6: dadātir * * 4/228: E2: 5,56; E6: 2,33 * vidheḥ karmāpavargitvād arthāntare vidhipradeśaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२९: ए२: निरिष्टकस्य * * ४।२३०: ए२: निरिष्टकस्योपदेशः * * ४।२३१: ए२: निरिष्टकेन * * ४।२३२: ए२: भवन्तीति * * ४।२३३: ए२: अपवृक्तम् आसीत्, पूर्वं * * ४।२३४: ए२: आतिथ्यायाम् आसीत्, उपसत्काले * * ४।२३५: ए२: ५,५७; ए६: २,३४ * अपि वोत्पत्तिसंयोगाद् अर्थसंबन्धो ऽविशिष्टानां प्रयोगैकत्वहेतुः स्यात्
* 4/229: E2: niriṣṭakasya * * 4/230: E2: niriṣṭakasyopadeśaḥ * * 4/231: E2: niriṣṭakena * * 4/232: E2: bhavantīti * * 4/233: E2: apavṛktam āsīt, pūrvaṃ * * 4/234: E2: ātithyāyām āsīt, upasatkāle * * 4/235: E2: 5,57; E6: 2,34 * api votpattisaṃyogād arthasaṃbandho 'viśiṣṭānāṃ prayogaikatvahetuḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.