* ४।१: ए२: ५,१; ए६: २,१ * अथातः क्रत्वर्थपुरुषार्थयोर् जिज्ञासा
* 4/1: E2: 5,1; E6: 2,1 * athātaḥ kratvarthapuruṣārthayor jijñāsā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·4
Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 4
* ४।२: ए२: पूर्वप्रकृतं * यस्मिन् प्रीतिः पुरुषस्य तस्य लिप्सार्थलक्षणाविभक्तवात्
* 4/2: E2: pūrvaprakṛtaṃ * yasmin prītiḥ puruṣasya tasya lipsārthalakṣaṇāvibhaktavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३: ए२: नथ (?) * * ४।४: ए२: ५,२; ए६: २,१ * * ४।५: ए१ हत् यस्मिन् प्रीतिः पुरुषस्य, यस्मिन् कृते पदार्थे पुरुषस्य प्रतीतिर् भवति इन् क्लम्मेर्न् * * ४।६: ए२: तस्य लिप्सार्थलक्षणा। तस्य लिप्सार्थेनैव भवति * * ४।७: तैत्स्। २।६।५।२ * * ४।८: ए२,६: बादरिर् * * ४।९: म्स् ३।१।३ * * ४।१०: ए२: उपकाराय, यत एभ्यः * * ४।११: ए२ ओम्। शेष इत्य् उक्तम् * * ४।१२: म्स् ३।१।२ * * ४।१३: ए२: ५,३; ए६: २,२ * * ४।१४: तैत्स्। २।२।२।४-५ * * ४।१५: तैत्स्। २।३।२।५ * * ४।१६: ए२: कामश्रुतिगृहीतं * * ४।१७: ए२: सवर्गाल्; ए१ (फ़्न्।): स्वर्गाल् * * ४।१८: ए२: ५,४; ए६: २,३ * * ४।१९: तैत्स्। २।२।५।४ * * ४।२०: ए६: बहिर् * * ४।२१: ए२: एव, कर्मार्थम् उपार्जितो ऽपि व्रीहिव्रीहिर् एव, तस्मान् * * ४।२२: ए२: फलवतैकवाक्यभावात् * * ४।२३: ए२: फलवतैवैकवाक्यभावः * * ४।२४: ए२: क्षामवत्यादीनां * * ४।२५: ए२: ५,७: ए६: २,३ * तदुत्सर्गे कर्माणि पुरुषार्थाय, शास्त्रस्यानतिशङ्क्यत्वान् न च द्रव्यं विकीर्ष्यते *४।२६* तेनार्थेनाभिसंबन्धात् क्रियायां पुरुषश्रुतिः
* 4/3: E2: natha (?) * * 4/4: E2: 5,2; E6: 2,1 * * 4/5: E1 hat yasmin prītiḥ puruṣasya, yasmin kṛte padārthe puruṣasya pratītir bhavati in Klammern * * 4/6: E2: tasya lipsārthalakṣaṇā. tasya lipsārthenaiva bhavati * * 4/7: Tait.S. 2.6.5.2 * * 4/8: E2,6: bādarir * * 4/9: MS 3.1.3 * * 4/10: E2: upakārāya, yata ebhyaḥ * * 4/11: E2 om. śeṣa ity uktam * * 4/12: MS 3.1.2 * * 4/13: E2: 5,3; E6: 2,2 * * 4/14: Tait.S. 2.2.2.4-5 * * 4/15: Tait.S. 2.3.2.5 * * 4/16: E2: kāmaśrutigṛhītaṃ * * 4/17: E2: savargāl; E1 (Fn.): svargāl * * 4/18: E2: 5,4; E6: 2,3 * * 4/19: Tait.S. 2.2.5.4 * * 4/20: E6: bahir * * 4/21: E2: eva, karmārtham upārjito 'pi vrīhivrīhir eva, tasmān * * 4/22: E2: phalavataikavākyabhāvāt * * 4/23: E2: phalavataivaikavākyabhāvaḥ * * 4/24: E2: kṣāmavatyādīnāṃ * * 4/25: E2: 5,7: E6: 2,3 * tadutsarge karmāṇi puruṣārthāya, śāstrasyānatiśaṅkyatvān na ca dravyaṃ vikīrṣyate *4/26* tenārthenābhisaṃbandhāt kriyāyāṃ puruṣaśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२६: ए२,६: चिकीर्ष्यते * * ४।२७: ए२ हत् प्रीत्युत्सर्गो ऽपि इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२८: ए२,६: अनुगृह्येत * * ४।२९: ए२: ५,७; ए६: २,४ * अविशेषात् तु शास्त्रस्य यथाश्रुतिफलानि स्युः
* 4/26: E2,6: cikīrṣyate * * 4/27: E2 hat prītyutsargo 'pi in Klammern * * 4/28: E2,6: anugṛhyeta * * 4/29: E2: 5,7; E6: 2,4 * aviśeṣāt tu śāstrasya yathāśrutiphalāni syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०: तैत्स्। २।६।१।१ * * ४।३१: तैत्स्। २।५।५।६ * अपि वा कारणाग्रहणे तदर्थम् अर्थस्यानभिसंबन्धात्
* 4/30: Tait.S. 2.6.1.1 * * 4/31: Tait.S. 2.5.5.6 * api vā kāraṇāgrahaṇe tadartham arthasyānabhisaṃbandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३२: ए२: अपि वेति पक्षव्यावृत्तिः। नैतद् * * ४।३३: ए२ हत् कर्मणो इन् क्लम्मेर्न् * * ४।३४: ए२,६: विज्ञायते * तथा च लोकभूतेषु
* 4/32: E2: api veti pakṣavyāvṛttiḥ. naitad * * 4/33: E2 hat karmaṇo in Klammern * * 4/34: E2,6: vijñāyate * tathā ca lokabhūteṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३५: ए२: ५,९; ए६: २,५ * द्रव्याणि त्व् अविशेषेणानर्थक्यात् प्रदीयेरन्
* 4/35: E2: 5,9; E6: 2,5 * dravyāṇi tv aviśeṣeṇānarthakyāt pradīyeran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३६: तैत्स्। १।६।८।२ * स्वेन त्व् अर्थेन संबन्धो द्रव्याणां पृथगर्थत्वात्, तस्माद् यथाश्रुति स्युः
* 4/36: Tait.S. 1.6.8.2 * svena tv arthena saṃbandho dravyāṇāṃ pṛthagarthatvāt, tasmād yathāśruti syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३७: ए२: ५,१०; ए६: २,५ * * ४।३८: तैत्स्। ६।६।४।१ * * ४।३९: ए२: श्रपयन्ति * * ४।४०: तैत्स्। २।३।६।२ * * ४।४१: ए२: अग्निहोत्रहवण्या; ए६: अग्निहोत्रहवण्यां * चोद्यन्ते चार्थकर्मसु
* 4/37: E2: 5,10; E6: 2,5 * * 4/38: Tait.S. 6.6.4.1 * * 4/39: E2: śrapayanti * * 4/40: Tait.S. 2.3.6.2 * * 4/41: E2: agnihotrahavaṇyā; E6: agnihotrahavaṇyāṃ * codyante cārthakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थकर्मसु चोद्यन्ते पुरोडाशादीनि, तान्य् अपि विकल्पेरन्। तत्र पक्षे बाधः, न समुच्चयः। पुरोडाशादीनां निरपेक्षाणां यजिसंबधात्, स्फ्यादीनां च। एवं वा चोद्यन्ते चार्थकर्मसु, चोद्यन्ते, परिधानीये कर्मणि - आहिताग्निम् अग्निभिर् दहन्ति यज्ञपात्रैश् चेति। यदि प्रदीयेरंस् तत्र न भवेयुः, तस्माद् अपि न प्रदातव्यानीति। लिङ्गदर्शनाच् च
arthakarmasu codyante puroḍāśādīni, tāny api vikalperan. tatra pakṣe bādhaḥ, na samuccayaḥ. puroḍāśādīnāṃ nirapekṣāṇāṃ yajisaṃbadhāt, sphyādīnāṃ ca. evaṃ vā codyante cārthakarmasu, codyante, paridhānīye karmaṇi - āhitāgnim agnibhir dahanti yajñapātraiś ceti. yadi pradīyeraṃs tatra na bhaveyuḥ, tasmād api na pradātavyānīti. liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।४२: ए२: ५,१२; ए६: २,६ * तत्रैकत्वम् अयज्ञाङ्गम् अर्थस्य गुणभूतत्वात्
* 4/42: E2: 5,12; E6: 2,6 * tatraikatvam ayajñāṅgam arthasya guṇabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।४३: तैत्स्। ६।१।११।६ * * ४।४४: श्प्ब्र् १।५।१।१३ * एकश्रुतित्वाच् च
* 4/43: Tait.S. 6.1.11.6 * * 4/44: ŚPBr 1.5.1.13 * ekaśrutitvāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।४५: श्प्ब्र् ४।५।१०।६ * * ४।४६: तैत्स्। ५।६।२१।१ * * ४।४७: ए२: ५,१६; ए६: २,७ * * ४।४८: कठस्। १३।७ * प्रतीयत इति चेत्
* 4/45: ŚPBr 4.5.10.6 * * 4/46: Tait.S. 5.6.21.1 * * 4/47: E2: 5,16; E6: 2,7 * * 4/48: Kaṭha.S. 13.7 * pratīyata iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चेत् पश्यसि - अविवक्षिता संख्येति, तन् न, प्रतीयते हि संख्याख्यातवचनस्याङ्गभूता, यथा पशुम् आनयेत्य् उक्ते, एक एवानीयते, पशू इति, द्वौ। पशून् इति बहव आनीयन्ते, यश् च प्रतीयते स शब्दार्थः, तस्माद् यज्ञस्याङ्गभूता संख्येति शब्दाद् गम्यते, न च शब्दाद् गम्यमानम् ऋते कारणात्, अविवक्षितं भवति। नाशब्दं तत्प्रमाणत्वात् पूर्ववत्
evaṃ cet paśyasi - avivakṣitā saṃkhyeti, tan na, pratīyate hi saṃkhyākhyātavacanasyāṅgabhūtā, yathā paśum ānayety ukte, eka evānīyate, paśū iti, dvau. paśūn iti bahava ānīyante, yaś ca pratīyate sa śabdārthaḥ, tasmād yajñasyāṅgabhūtā saṃkhyeti śabdād gamyate, na ca śabdād gamyamānam ṛte kāraṇāt, avivakṣitaṃ bhavati. nāśabdaṃ tatpramāṇatvāt pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।४९: ए२: ५,१४; ए६: २,८ * शब्दवत् तूपलभ्यते तदागमे हि तद् दृश्यते तस्य ज्ञानं यथान्येषाम्
* 4/49: E2: 5,14; E6: 2,8 * śabdavat tūpalabhyate tadāgame hi tad dṛśyate tasya jñānaṃ yathānyeṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुशब्दः पक्षं व्यावर्तयति। नैतद् अस्ति, न यज्ञे संख्या शब्देन श्रूयत इति, आख्यातवाच्ये ह्य् अर्थ उपलभ्यते, लोके पशुम् आनयेत्य् एकवचने सति एकत्वपशुविशिष्टम् आनयनं प्रतीयते, पश्व् आनयेति द्वित्वविशिष्टं गम्यते, तत्र ह्य् एकत्वम् अपैति, द्वित्वम् उपजायते। यस्य चागमे यद् उपजायते, स तस्यार्थ इति गम्यते। तस्य ज्ञानं, यथान्येषां शब्दानाम्, अश्वम् आनयेत्य् उक्ते ऽश्वानयनं प्रतीयते, गाम् आनयेति गवानयनम्, तत्राश्वो ऽपैति गौश् चोपजायते, तेन ज्ञायते, अश्वशब्दस्याश्वो ऽर्थो गोशब्दस्य गौर् इति। यद् उक्तम् - श्रुत्या वाक्यार्थो बाध्यत इति, उच्यते, न श्रुतिर् ब्रूते - वाक्यार्थो नास्तीति, केवलं तु प्रातिपदिकार्थगतां संख्याम् आह, नादृशी संख्या वाक्येन यज्ञे विधीयते, प्रातिपदिकार्थो ह्य् आख्यातवाच्येन संबध्यते, विभक्त्यर्थो ऽपि। तथा हि, तद्विशेषणविशिष्ट आलम्भो गम्यते, तत्रैकार्थत्वाद् एकवाक्यम् अवकल्पते। पशौ हि संख्यायां विधीयमानायाम् एक आख्यातशब्दो न शक्नुयात्, आख्यातार्थं विधातुम्, संख्यासंख्येयसंबन्धं च। तस्माद् यज्ञे विवक्षिता संख्येति। तद्वच् च लिङ्गदर्शनम्
tuśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati. naitad asti, na yajñe saṃkhyā śabdena śrūyata iti, ākhyātavācye hy artha upalabhyate, loke paśum ānayety ekavacane sati ekatvapaśuviśiṣṭam ānayanaṃ pratīyate, paśv ānayeti dvitvaviśiṣṭaṃ gamyate, tatra hy ekatvam apaiti, dvitvam upajāyate. yasya cāgame yad upajāyate, sa tasyārtha iti gamyate. tasya jñānaṃ, yathānyeṣāṃ śabdānām, aśvam ānayety ukte 'śvānayanaṃ pratīyate, gām ānayeti gavānayanam, tatrāśvo 'paiti gauś copajāyate, tena jñāyate, aśvaśabdasyāśvo 'rtho gośabdasya gaur iti. yad uktam - śrutyā vākyārtho bādhyata iti, ucyate, na śrutir brūte - vākyārtho nāstīti, kevalaṃ tu prātipadikārthagatāṃ saṃkhyām āha, nādṛśī saṃkhyā vākyena yajñe vidhīyate, prātipadikārtho hy ākhyātavācyena saṃbadhyate, vibhaktyartho 'pi. tathā hi, tadviśeṣaṇaviśiṣṭa ālambho gamyate, tatraikārthatvād ekavākyam avakalpate. paśau hi saṃkhyāyāṃ vidhīyamānāyām eka ākhyātaśabdo na śaknuyāt, ākhyātārthaṃ vidhātum, saṃkhyāsaṃkhyeyasaṃbandhaṃ ca. tasmād yajñe vivakṣitā saṃkhyeti. tadvac ca liṅgadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।५०: वाज्स्। २४।३ * * ४।५१: ए२,६: बृहन्तो * * ४।५२: ए२,६: शबला * * ४।५३: वाज्स्। २४।३ * * ४।५४: ए२: ५,४४६; ए६: २,९ * * ४।५५: श्प्ब्र् १३।२।५।१ * तथा च लिङ्गम्
* 4/50: Vāj.S. 24.3 * * 4/51: E2,6: bṛhanto * * 4/52: E2,6: śabalā * * 4/53: Vāj.S. 24.3 * * 4/54: E2: 5,446; E6: 2,9 * * 4/55: ŚPBr 13.2.5.1 * tathā ca liṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।५६: तैत्स्। २।१।२।५ * * ४।५७: तैत्स्। २।१।२।६ * * ४।५८: ए२: बस्तः * * ४।५९: तैत्स्। ५।६।१२।१ * * ४।६०: ए२: मुष्करां * * ४।६१: तैत्ब्र्। १।८।२।२ * * ४।६२: ए२,६: ऽतिदिश्यते * * ४।६३: ए२ ओम्। वा * * ४।६४: ए२: ५,१६; ए६: २,९ * आश्रयिष्व् अविशेषेण भावो ऽर्थः प्रतीयेत
* 4/56: Tait.S. 2.1.2.5 * * 4/57: Tait.S. 2.1.2.6 * * 4/58: E2: bastaḥ * * 4/59: Tait.S. 5.6.12.1 * * 4/60: E2: muṣkarāṃ * * 4/61: Tait.Br. 1.8.2.2 * * 4/62: E2,6: 'tidiśyate * * 4/63: E2 om. vā * * 4/64: E2: 5,16; E6: 2,9 * āśrayiṣv aviśeṣeṇa bhāvo 'rthaḥ pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।६५: ए१ हत् उत्तमः प्रयाजः पशुपुरोडाशः स्विष्टकृद् इत्य् एते यागा उदाहरणम् इन् क्लम्मेर्न् * * ४।६६: ए२: प्रतीयेत * * ४।६७: ए२ ओम्। इति * चोदनायां त्व् अनारम्भो विभक्तत्वान् न ह्य् अन्येन विधीयते
* 4/65: E1 hat uttamaḥ prayājaḥ paśupuroḍāśaḥ sviṣṭakṛd ity ete yāgā udāharaṇam in Klammern * * 4/66: E2: pratīyeta * * 4/67: E2 om. iti * codanāyāṃ tv anārambho vibhaktatvān na hy anyena vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।६८: ए२: ५,१८; ए६: २,९ * स्याद् वा द्रव्यचिकीर्षायां भावो ऽर्थे च गुणभूतताश्रयाद् धि गुणीभावः
* 4/68: E2: 5,18; E6: 2,9 * syād vā dravyacikīrṣāyāṃ bhāvo 'rthe ca guṇabhūtatāśrayād dhi guṇībhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद् वापूर्वमतः सत्याम् अपि देवताचिकीर्षायाम्, तस्मिन् देवतासंस्कारार्थे गुणभूतता यागस्य, द्रव्यप्रतिपादनेन च, मन्त्रेण तत्र देवता स्मर्यते। तस्मिन् मन्त्रेण दृष्टे ऽर्थे क्रियमाणे त्यागो ऽपरो ऽदृष्टार्थः श्रूयते, तस्य न किंचिद् दृष्टम् अस्ति, देवताश्रयात् तु देवतागतं तद् अपूर्वम् इति गम्यते। अर्थे समवैषम्यम् अतो द्रव्यकर्मणाम्
syād vāpūrvamataḥ satyām api devatācikīrṣāyām, tasmin devatāsaṃskārārthe guṇabhūtatā yāgasya, dravyapratipādanena ca, mantreṇa tatra devatā smaryate. tasmin mantreṇa dṛṣṭe 'rthe kriyamāṇe tyāgo 'paro 'dṛṣṭārthaḥ śrūyate, tasya na kiṃcid dṛṣṭam asti, devatāśrayāt tu devatāgataṃ tad apūrvam iti gamyate. arthe samavaiṣamyam ato dravyakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।६९: ए१ हत् प्रयोजने इन् क्लम्मेर्न् * * ४।७०: ए२: ५,१८; ए६: २,१० * एकनिष्पत्तेः सर्वं समं स्यात्
* 4/69: E1 hat prayojane in Klammern * * 4/70: E2: 5,18; E6: 2,10 * ekaniṣpatteḥ sarvaṃ samaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।७१: ए२,६: वाजिभ्यो * * ४।७२: ए२ ओम्। अपि * संसर्गरसनिष्पत्तेर् आमिक्षा वा प्रधानं स्यात्
* 4/71: E2,6: vājibhyo * * 4/72: E2 om. api * saṃsargarasaniṣpatter āmikṣā vā pradhānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।७३: ए२: न गम्यत * * ४।७४: ए२: ५,२०; ए६: २,११ * मुख्यशब्दाभिसंस्तवाच् च
* 4/73: E2: na gamyata * * 4/74: E2: 5,20; E6: 2,11 * mukhyaśabdābhisaṃstavāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।७५: ए२: प्रयोजकत्वं ज्ञानम् * * ४।७६: ए२: परिहृतत्वाद् * * ४।७७: ए२ ओम्। मस्त्व् * * ४।७८: ए२: परिदृश्यते * * ४।७९: ए२: ५,२१; ए६: २,११ * * ४।८०: ए२: गर्भसंस्तुतामिक्षा * पदकर्माप्रयोजकं नयनस्य परार्थत्वात्
* 4/75: E2: prayojakatvaṃ jñānam * * 4/76: E2: parihṛtatvād * * 4/77: E2 om. mastv * * 4/78: E2: paridṛśyate * * 4/79: E2: 5,21; E6: 2,11 * * 4/80: E2: garbhasaṃstutāmikṣā * padakarmāprayojakaṃ nayanasya parārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।८१: तैत्स्। ६।१।६।७ * * ४।८२: तैत्स्। ६।१।८।१ * * ४।८३: ए२: उपाञ्जात् * * ४।८४: तैत्स्। ३।१।३।१ * * ४।८५: म्स् ४।१।२२ * * ४।८६: ए२: पदपांसुग्रहणवाक्ये * * ४।८७: ए२: ५,२२; ए६: २,१२ * अर्थाभिधानकर्म च भविष्यता संयोगस्य तन्निमित्तत्वात् तदर्थो हि विधीयते
* 4/81: Tait.S. 6.1.6.7 * * 4/82: Tait.S. 6.1.8.1 * * 4/83: E2: upāñjāt * * 4/84: Tait.S. 3.1.3.1 * * 4/85: MS 4.1.22 * * 4/86: E2: padapāṃsugrahaṇavākye * * 4/87: E2: 5,22; E6: 2,12 * arthābhidhānakarma ca bhaviṣyatā saṃyogasya tannimittatvāt tadartho hi vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।८८: तैत्स्। २।३।६।२ * * ४।८९: ए२: ५,२३; ए६: २,१३ * पशाव् अनालम्भाल् लोहितशकृतोर् अकर्मत्वम्
* 4/88: Tait.S. 2.3.6.2 * * 4/89: E2: 5,23; E6: 2,13 * paśāv anālambhāl lohitaśakṛtor akarmatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।९०: तैत्स्। ६।३।१०।४ * * ४।९१: ए२: बर्हिरङ्क्त्वापास्यतीति; ए६: बर्हिरलङ्क्तापास्यतीति * * ४।९२: तैत्स्। ६।३।९।२ * * ४।९३: म्स् ४।१।२२ * * ४।९४: ए२ ओम्। पशौ * * ४।९५: ए२ ओम्। शकृल् लोहितयोर् अप्रयोजकत्वम्, न हि तदर्थः पशोर् आलम्भः * * ४।९६: तैत्स्। ६।१।११।६ * * ४।९७: ए२: ५,२४; ए६: २,१३ * एकदेशद्रव्यश् *४।९८* चोत्पत्तौ विद्यमानसंयोगात्
* 4/90: Tait.S. 6.3.10.4 * * 4/91: E2: barhiraṅktvāpāsyatīti; E6: barhiralaṅktāpāsyatīti * * 4/92: Tait.S. 6.3.9.2 * * 4/93: MS 4.1.22 * * 4/94: E2 om. paśau * * 4/95: E2 om. śakṛl lohitayor aprayojakatvam, na hi tadarthaḥ paśor ālambhaḥ * * 4/96: Tait.S. 6.1.11.6 * * 4/97: E2: 5,24; E6: 2,13 * ekadeśadravyaś *4/98* cotpattau vidyamānasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।९८: ए२: एकदेशद्रव्यं * * ४।९९: ए२: एकदेशद्रव्यं * * ४।१००: तैत्स्। २।६।६।५ * * ४।१०१: म्स् ४।१।२२ * * ४।१०२: ए२: एकदेशद्रव्यं * निर्देशात् तस्यान्यद् अर्थाद् इति
* 4/98: E2: ekadeśadravyaṃ * * 4/99: E2: ekadeśadravyaṃ * * 4/100: Tait.S. 2.6.6.5 * * 4/101: MS 4.1.22 * * 4/102: E2: ekadeśadravyaṃ * nirdeśāt tasyānyad arthād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१०३: ए१ हत् पुरोडाशस्य इन् क्लम्मेर्न् * * ४।१०४: ए२: ५,२५; ए६: २,१४ * * ४।१०५: ए२: ऽष्टकपालो * * ४।१०६: तैत्स्। २।६।३।२ * न शेषसंनिधानात्
* 4/103: E1 hat puroḍāśasya in Klammern * * 4/104: E2: 5,25; E6: 2,14 * * 4/105: E2: 'ṣṭakapālo * * 4/106: Tait.S. 2.6.3.2 * na śeṣasaṃnidhānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवं संनिहितो हि शेषः, यस्मिन्न् अनुत्पाद्यमाने ऽर्थो न सिध्यति, सो ऽर्थाद् उपाद्यते। संनिहिते च शेषे सति सिध्यत्य् उत्तरार्धाद् ग्रहणम्। तस्मान् नार्थाद् द्रव्यम् उत्पादयितव्यम्, यद् एवान्यार्थं द्रव्यं संनिहितम्, तस्यैवोत्तरार्धाद् ग्रहीतव्यम्। उत्तरार्धमात्रं हि स्विष्टकृते श्रूयते नामुष्य द्रव्यस्येति। न चैतावता व्यवहारो भवति, सर्वो हि कस्यचिद् उत्तरार्धः, स एष संनिहितम् अपेक्षते, संनिहितं च परार्थम्। तस्मात् परार्थाद् द्रव्यात् स्विष्टकृद् इज्या। अतश् चाप्रयोजिकेति। यद् उक्तम्, अनीशानेन न शक्यं दातुम् इति, तद् उच्यते, वाचनिक एष शेषप्रतिपादनार्थ उत्सर्गः, स शक्यः कर्तुम्। दानं ह्य् उत्सर्गपूर्वकः परस्य स्वत्वसंबन्धः, स न शक्यो ऽनीशानेन। कर्मकार्यात्
naitad evaṃ saṃnihito hi śeṣaḥ, yasminn anutpādyamāne 'rtho na sidhyati, so 'rthād upādyate. saṃnihite ca śeṣe sati sidhyaty uttarārdhād grahaṇam. tasmān nārthād dravyam utpādayitavyam, yad evānyārthaṃ dravyaṃ saṃnihitam, tasyaivottarārdhād grahītavyam. uttarārdhamātraṃ hi sviṣṭakṛte śrūyate nāmuṣya dravyasyeti. na caitāvatā vyavahāro bhavati, sarvo hi kasyacid uttarārdhaḥ, sa eṣa saṃnihitam apekṣate, saṃnihitaṃ ca parārtham. tasmāt parārthād dravyāt sviṣṭakṛd ijyā. ataś cāprayojiketi. yad uktam, anīśānena na śakyaṃ dātum iti, tad ucyate, vācanika eṣa śeṣapratipādanārtha utsargaḥ, sa śakyaḥ kartum. dānaṃ hy utsargapūrvakaḥ parasya svatvasaṃbandhaḥ, sa na śakyo 'nīśānena. karmakāryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१०७: ए२: ५,२६; ए६: २,१५ * लिङ्गदर्शनाच् च
* 4/107: E2: 5,26; E6: 2,15 * liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गम् अपि भवति - तद् यत् सर्वेभ्यो हविर्भ्यः समवद्यति, तस्माद् इदम् उदरे विश्वरूपम् अन्नं समवधीयत इति, यदि परार्थाद् द्रव्यात् संनिहिताद् इज्यते, तदा सत्संनिधानाविशेषात् सर्वेभ्यो ऽवदीयत इत्य् उपपद्यते। प्रयोजकत्वे त्व् एकस्माद् एवावदीयेत। तस्माद् अप्य् अप्रयोजकः। तथेदम् अपरं लिङ्गम् - शेषाद् इडाम् अवद्यति, शेषात् स्विष्टकृतं यजतीति। नन्व् अयं विधिः स्यात्। नेति ब्रूमः, नात्र विधिविभक्तिर् वर्तमानापदेशो ह्य् अयम् इति। अभिघारणे विप्रकर्षाद् अनुयाजवत् पात्रभेदः स्यात्
liṅgam api bhavati - tad yat sarvebhyo havirbhyaḥ samavadyati, tasmād idam udare viśvarūpam annaṃ samavadhīyata iti, yadi parārthād dravyāt saṃnihitād ijyate, tadā satsaṃnidhānāviśeṣāt sarvebhyo 'vadīyata ity upapadyate. prayojakatve tv ekasmād evāvadīyeta. tasmād apy aprayojakaḥ. tathedam aparaṃ liṅgam - śeṣād iḍām avadyati, śeṣāt sviṣṭakṛtaṃ yajatīti. nanv ayaṃ vidhiḥ syāt. neti brūmaḥ, nātra vidhivibhaktir vartamānāpadeśo hy ayam iti. abhighāraṇe viprakarṣād anuyājavat pātrabhedaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१०८: तैत्ब्र्। १।३।४।३-४ * * ४।१०९: म्स् १०।४।६ * * ४।११०: ए२: ५,२७; ए६: २,१५ * * ४।१११: तैत्ब्र्। १।३।४।४ * * ४।११२: ए२: विप्रकृष्टे काले * * ४।११३: तैत्ब्र्। १।३।४।४ * * ४।११४: तैत्स्। ६।३।११।६ * न वापात्रत्वाद् अपात्रत्वं त्व् एकदेशत्वात्
* 4/108: Tait.Br. 1.3.4.3-4 * * 4/109: MS 10.4.6 * * 4/110: E2: 5,27; E6: 2,15 * * 4/111: Tait.Br. 1.3.4.4 * * 4/112: E2: viprakṛṣṭe kāle * * 4/113: Tait.Br. 1.3.4.4 * * 4/114: Tait.S. 6.3.11.6 * na vāpātratvād apātratvaṃ tv ekadeśatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।११५: ए२: ५,२८; ए६: २,१६ * हेतुत्वाच् च सहप्रयोगस्य
* 4/115: E2: 5,28; E6: 2,16 * hetutvāc ca sahaprayogasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुत्वाच् चाभिघारणस्य, सहालभत इति स्तुतिर् भवति, तीर्थं वै प्रातःसवनम्, यत् प्रातःसवने पशव आलभ्यन्ते, तीर्थ एवैतान् आलभते, सयोनित्वायार्थो वपानाम् अभिघृतत्वाय, इत्य् अर्थानतरेण वपाभिघारणम् अनुगृह्णन् नेहास्तीति दर्शयति। अभावदर्शनाच् च
hetutvāc cābhighāraṇasya, sahālabhata iti stutir bhavati, tīrthaṃ vai prātaḥsavanam, yat prātaḥsavane paśava ālabhyante, tīrtha evaitān ālabhate, sayonitvāyārtho vapānām abhighṛtatvāya, ity arthānatareṇa vapābhighāraṇam anugṛhṇan nehāstīti darśayati. abhāvadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावं खल्व् अप्य् अभिग्धारणस्य दर्शयति - सव्या वा एतर्हि वपा यर्ह्य् अनभिघृताः, ब्रह्म वै ब्रह्मसाम, यद् ब्रह्मसाम्न्य् आलभते तेनासव्याः, तेनाभिघृता इति। सव्यशब्दो रूक्षे भाष्यते, सव्या वपेत्य् अनभिघृततां दर्शयति। सति सव्यवचनम्
abhāvaṃ khalv apy abhigdhāraṇasya darśayati - savyā vā etarhi vapā yarhy anabhighṛtāḥ, brahma vai brahmasāma, yad brahmasāmny ālabhate tenāsavyāḥ, tenābhighṛtā iti. savyaśabdo rūkṣe bhāṣyate, savyā vapety anabhighṛtatāṃ darśayati. sati savyavacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।११६: ऐत्ब्र्। २।१४ * * ४।११७: ए२: श्रूयते * * ४।११८: ए२: प्रत्यक्षम् अरूक्षास् ताः। अतो रूक्षावचनं व्यामोह इति * * ४।११९: ए२: ५,२९; ए६: २,१७ * न तस्येति चेत्
* 4/116: Ait.Br. 2.14 * * 4/117: E2: śrūyate * * 4/118: E2: pratyakṣam arūkṣās tāḥ. ato rūkṣāvacanaṃ vyāmoha iti * * 4/119: E2: 5,29; E6: 2,17 * na tasyeti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२०: ए२: स्निग्धम् अन्नं भुक्तं * स्यात् तस्य मुख्यत्वात्
* 4/120: E2: snigdham annaṃ bhuktaṃ * syāt tasya mukhyatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२१: ए१ गिब्त् इदं पदोत्तरं सूत्रम् इन् क्लम्मेर्न् * * ४।१२२: ए२: अग्न्यम् अथवा * * ४।१२३: ए२: ५,२९; ए६: २,१७ * समानयनं तु मुख्यं स्याल् लिङ्गदर्शनात्
* 4/121: E1 gibt idaṃ padottaraṃ sūtram in Klammern * * 4/122: E2: agnyam athavā * * 4/123: E2: 5,29; E6: 2,17 * samānayanaṃ tu mukhyaṃ syāl liṅgadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२४: ए२: ५,३१; ए६: २,१८ * वचने हि हेत्वसामर्थ्ये
* 4/124: E2: 5,31; E6: 2,18 * vacane hi hetvasāmarthye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कस्मान् न वचनम् एतत्, न चतुर्गृहीतान्य् आज्यानीति। उच्यते, वचने हि हेतुर् असमर्थितः स्यात्, न ह्य् अत्रानुयाजान् यक्ष्यन् भवतीति। यदा समानयनं न प्रयाजार्थम् इति गम्यते, तदा वचनम्। यदा वचनम्, तदा नानुयाजाभावो हेतुः, असति हेतौ, न ह्य् अत्रानुयाजान् यक्ष्यन् भवतीति हेतुवन् निगदो नोपपद्येत। तस्मात् प्रयाजार्थं समानयनं प्रयोजकम् औपभृतस्याज्यस्य। किं भवति प्रयोजनम्? पर्याजार्थे समानयने यावत् प्रयाजार्थम्, तावत् सर्वं समानेयम्, अर्धम् औपभृतस्य, अप्रयोजनकत्वे न नियोगतो ऽर्धं यावत् ताद्वत् वा। तत्रोत्पत्तिर् अविभक्ता स्यात्
atha kasmān na vacanam etat, na caturgṛhītāny ājyānīti. ucyate, vacane hi hetur asamarthitaḥ syāt, na hy atrānuyājān yakṣyan bhavatīti. yadā samānayanaṃ na prayājārtham iti gamyate, tadā vacanam. yadā vacanam, tadā nānuyājābhāvo hetuḥ, asati hetau, na hy atrānuyājān yakṣyan bhavatīti hetuvan nigado nopapadyeta. tasmāt prayājārthaṃ samānayanaṃ prayojakam aupabhṛtasyājyasya. kiṃ bhavati prayojanam? paryājārthe samānayane yāvat prayājārtham, tāvat sarvaṃ samāneyam, ardham aupabhṛtasya, aprayojanakatve na niyogato 'rdhaṃ yāvat tādvat vā. tatrotpattir avibhaktā syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२५: तैत्ब्र्।३।३।५।४-५ * तत्र जौहवम् अनुयाजप्रतिषेधार्थम्
* 4/125: Tait.Br.3.3.5.4-5 * tatra jauhavam anuyājapratiṣedhārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२६: ए२: ५,३२; ए६: २,१९ * * ४।१२७: श्प्ब्र् १।३।२।८ * औपभृतं तथेति चेत्
* 4/126: E2: 5,32; E6: 2,19 * * 4/127: ŚPBr 1.3.2.8 * aupabhṛtaṃ tatheti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेद् दृश्यते, जौहवम् अनुयाजेभ्यः प्रतिषिध्यते, औपभृतम् उभयार्थम् इति, भवतु जौहवं प्रयाजार्थम्, न त्व् औपभृतम् उभयार्थम्। तद् अपि तथा स्यात्, यथा जौहवम्। कथम्? एतद् अप्य् अनुयाजार्थम् एव श्रूयते, यद् उपभृति गृह्णात्य् अनुयाजेभ्यस् तद् गृह्णाति छन्दांसि ह्य् अनुयाजा इति। अनुयाजार्थतास्येति। स्याज् जुहूप्रतिषेधान् नित्यानुवादः
iti ced dṛśyate, jauhavam anuyājebhyaḥ pratiṣidhyate, aupabhṛtam ubhayārtham iti, bhavatu jauhavaṃ prayājārtham, na tv aupabhṛtam ubhayārtham. tad api tathā syāt, yathā jauhavam. katham? etad apy anuyājārtham eva śrūyate, yad upabhṛti gṛhṇāty anuyājebhyas tad gṛhṇāti chandāṃsi hy anuyājā iti. anuyājārthatāsyeti. syāj juhūpratiṣedhān nityānuvādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१२८: श्प्ब्र् १।३।२।९ * * ४।१२९: ए१ गिब्त् औपभृते जौहवे च इन् क्लम्मेर्न् * * ४।१३०: ए२: ५,३३; ए६: २,१९ * तदष्टसंख्यं श्रवणात्
* 4/128: ŚPBr 1.3.2.9 * * 4/129: E1 gibt aupabhṛte jauhave ca in Klammern * * 4/130: E2: 5,33; E6: 2,19 * tadaṣṭasaṃkhyaṃ śravaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१३१: तैत्ब्र्। ३।३।५।५ * अनुग्रहाच् च जौहवस्य
* 4/131: Tait.Br. 3.3.5.5 * anugrahāc ca jauhavasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१३२: ए२: त्रीनितः * * ४।१३३: ए२: प्राचीनान् * * ४।१३४: ए२: ५,३४; ए६: २,२० * * ४।१३५: ए२ ओम्। चतुर्गृहीतम् अल्पं भवति, तत्र * द्वयोस् तु हेतुसामर्थ्यं श्रवणं च समानयने
* 4/132: E2: trīnitaḥ * * 4/133: E2: prācīnān * * 4/134: E2: 5,34; E6: 2,20 * * 4/135: E2 om. caturgṛhītam alpaṃ bhavati, tatra * dvayos tu hetusāmarthyaṃ śravaṇaṃ ca samānayane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१३६: तैत्स्। ५।१।१।१ * * ४।१३७: ए२,६: चतुर्गृहीतान्य् * * ४।१३८: ए२: न हि द्वे चतुर्गृहीते अगृहीत्वाष्टगृहीतं * * ४।१३९: ए२: ५,३६; ए६: २,२१ * स्वरुस् त्व् अनेकनिष्पत्तिः स्वकर्मशब्दत्वात्
* 4/136: Tait.S. 5.1.1.1 * * 4/137: E2,6: caturgṛhītāny * * 4/138: E2: na hi dve caturgṛhīte agṛhītvāṣṭagṛhītaṃ * * 4/139: E2: 5,36; E6: 2,21 * svarus tv anekaniṣpattiḥ svakarmaśabdatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४०: तैत्स्। ६।१।११।६ * * ४।१४१: ए२: उताप्रयोजक इति * * ४।१४२: ए२: एतावद् अवश्यं * * ४।१४३: ए२: ५,३७; ए६: २,२२ * जात्यन्तराच् च शङ्कते
* 4/140: Tait.S. 6.1.11.6 * * 4/141: E2: utāprayojaka iti * * 4/142: E2: etāvad avaśyaṃ * * 4/143: E2: 5,37; E6: 2,22 * jātyantarāc ca śaṅkate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४४: ए२ गिब्त् वृक्षान्तरात् इन् क्लम्मेर्न् * तद् एकदेशो वा स्वरुत्वस्य तन्निमित्तत्वात्
* 4/144: E2 gibt vṛkṣāntarāt in Klammern * tad ekadeśo vā svarutvasya tannimittatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४५: ए२: ५,३८; ए६: २,२२ * * ४।१४६: ए२: वै यो * * ४।१४७: श्प्ब्र् ३।७।१।२४ * शकलश्रुतेश् च
* 4/145: E2: 5,38; E6: 2,22 * * 4/146: E2: vai yo * * 4/147: ŚPBr 3.7.1.24 * śakalaśruteś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४८: ए२: ५,३९; ए६: २,२३ * प्रतियूपं च दर्शनात्
* 4/148: E2: 5,39; E6: 2,23 * pratiyūpaṃ ca darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१४९: ए२: समञ्ज्य * * ४।१५०: सो ए१,६, ए२ (फ़्न्।); ए२ ओम्। स्वे स्वे * आदाने करोतिशब्दः
* 4/149: E2: samañjya * * 4/150: So E1,6, E2 (Fn.); E2 om. sve sve * ādāne karotiśabdaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५१: दिए औस्गबेन् wइएदेर्होलेन् ज़्wइस्छेन् म्स् ४।२।६ उन्द् ४।२।७ नोछ् एइन्मल् म्स् ४।२।१-६ मित् क्üर्ज़ेरेर्, इन्हल्त्लिछ् कौम् अब्wएइछेन्देर् कोम्मेन्तिएरुन्ग् * शाखायां तत्प्रधानत्वात्
* 4/151: Die Ausgaben wiederholen zwischen MS 4.2.6 und 4.2.7 noch einmal MS 4.2.1-6 mit kürzerer, inhaltlich kaum abweichender Kommentierung * śākhāyāṃ tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५२: तैत्ब्र्। ३।२।१।३ * * ४।१५३: ए२: ईप्सिततमं युक्तम्; ए६, ए२ (फ़्न्।): ईप्सितमयुक्तम्; ए२ (फ़्न्।): ईप्सिततमं संयुक्तम् * * ४।१५४: ए२: ५,४३; ए६: २,२५ * शाखायां तत्प्रधानत्वाद् उपवेषेण विभागः स्याद् वैषम्यं तत्
* 4/152: Tait.Br. 3.2.1.3 * * 4/153: E2: īpsitatamaṃ yuktam; E6, E2 (Fn.): īpsitamayuktam; E2 (Fn.): īpsitatamaṃ saṃyuktam * * 4/154: E2: 5,43; E6: 2,25 * śākhāyāṃ tatpradhānatvād upaveṣeṇa vibhāgaḥ syād vaiṣamyaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१५५: ए२: शाखाच् छेदनस्योभयं * * ४।१५६: ए२ गिब्त् शाखाप्रधानत्वाद् इन् क्लम्मेर्न् * * ४।१५७: ए२: ५,४४; ए६: २,२६ * * ४।१५८: ए२: करोतीति * * ४।१५९: ए२ ओम्। अतः * * ४।१६०: ए२,६: उपवेषो * श्रुत्यपायाच् च
* 4/155: E2: śākhāc chedanasyobhayaṃ * * 4/156: E2 gibt śākhāpradhānatvād in Klammern * * 4/157: E2: 5,44; E6: 2,26 * * 4/158: E2: karotīti * * 4/159: E2 om. ataḥ * * 4/160: E2,6: upaveṣo * śrutyapāyāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६१: तैत्ब्र्। ३।२।१।१ * * ४।१६२: तैत्ब्र्। ३।२।१।२ * * ४।१६३: ए२: यद्य् एवम् * हरणे तु जुहोतिर् योगसामान्याद् द्रव्याणां चार्थशेषत्वात्
* 4/161: Tait.Br. 3.2.1.1 * * 4/162: Tait.Br. 3.2.1.2 * * 4/163: E2: yady evam * haraṇe tu juhotir yogasāmānyād dravyāṇāṃ cārthaśeṣatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६४: ए२: ५,४५; ए२: २,२७ * प्रतिपत्तिर् वा शब्दस्य तत्प्रधानत्वात्
* 4/164: E2: 5,45; E2: 2,27 * pratipattir vā śabdasya tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१६५: ए२: न तर्हि * * ४।१६६: ए२: अनेकगुणभावः स्यात् * * ४।१६७: ए२: ५,४७; ए६: २,२७ * * ४।१६८: ए२: द्वितीयानिर्दिष्टा * * ४।१६९: ए२: तृतीयानिर्दिष्टस् * अर्थे ऽपीति चेत्
* 4/165: E2: na tarhi * * 4/166: E2: anekaguṇabhāvaḥ syāt * * 4/167: E2: 5,47; E6: 2,27 * * 4/168: E2: dvitīyānirdiṣṭā * * 4/169: E2: tṛtīyānirdiṣṭas * arthe 'pīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७०: ए२ ओम्। भवति * * ४।१७१: च्फ़्। तैत्स्। २।४।१०।२ * न, तस्यानधिकाराद् अर्थस्य च कृतत्वात्
* 4/170: E2 om. bhavati * * 4/171: Cf. Tait.S. 2.4.10.2 * na, tasyānadhikārād arthasya ca kṛtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७२: ए२: ग्रन्थगौरवभयेन * * ४।१७३: ए२: अर्थाग्रहणाद् धि * * ४।१७४: ए२: भवेत् तत् पुनर् * * ४।१७५: ए२: ५,४८; ए६: २,२८ * उत्पत्त्यसंयोगात् प्रणीतानाम् आज्यवद् विभागः स्यात्
* 4/172: E2: granthagauravabhayena * * 4/173: E2: arthāgrahaṇād dhi * * 4/174: E2: bhavet tat punar * * 4/175: E2: 5,48; E6: 2,28 * utpattyasaṃyogāt praṇītānām ājyavad vibhāgaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१७६: तैत्ब्र्। ३।२।४।१ * * ४।१७७: ए२: प्रणीतानाम् उत्पन्नानां व्यापारः श्रूयते, प्रणीताभिर् * * ४।१७८: ए२,६: तत्र * * ४।१७९: ए२: विभागः * * ४।१८०: तैत्ब्र्। ३।३।५।५ * संयवनार्थानां वा प्रतिपत्तिर् इतरासां तत्प्रधानत्वात्
* 4/176: Tait.Br. 3.2.4.1 * * 4/177: E2: praṇītānām utpannānāṃ vyāpāraḥ śrūyate, praṇītābhir * * 4/178: E2,6: tatra * * 4/179: E2: vibhāgaḥ * * 4/180: Tait.Br. 3.3.5.5 * saṃyavanārthānāṃ vā pratipattir itarāsāṃ tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८१: ए२: ५,४९; ए६: २,२९ * प्रासनवन् मैत्रावरुणाय दण्डप्रदानं कृतार्थत्वात्
* 4/181: E2: 5,49; E6: 2,29 * prāsanavan maitrāvaruṇāya daṇḍapradānaṃ kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८२: ए२ ओम्। च * * ४।१८३: ए२ ओम्। च * * ४।१८४: ए२: दीक्षितदण्डं * * ४।१८५: ए२: एवावरुन्ध इति। तथा क्रीते * * ४।१८६: तैत्स्। ६।१।४।१-२ * * ४।१८७: तैत्स्। ६।१।३।८ * * ४।१८८: ए२: व्यापारे * अर्थकर्म वा कर्तृसंयोगात् स्रग्वत्
* 4/182: E2 om. ca * * 4/183: E2 om. ca * * 4/184: E2: dīkṣitadaṇḍaṃ * * 4/185: E2: evāvarundha iti. tathā krīte * * 4/186: Tait.S. 6.1.4.1-2 * * 4/187: Tait.S. 6.1.3.8 * * 4/188: E2: vyāpāre * arthakarma vā kartṛsaṃyogāt sragvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१८९: ए१,६ उन्द् ए२ (फ़्न्।); ए२ ओम्। कर्तृदण्डसंयोगो भवति * * ४।१९०: ए२: यथापूर्वं * * ४।१९१: ए२: प्रविशति * * ४।१९२: ए२: ५,५०; ए६: २,२९ * * ४।१९३: तैत्। स्। १।८।१८।१ * * ४।१९४: ए२: तथायुक्तं * कर्मयुक्ते च दर्शनात्
* 4/189: E1,6 und E2 (Fn.); E2 om. kartṛdaṇḍasaṃyogo bhavati * * 4/190: E2: yathāpūrvaṃ * * 4/191: E2: praviśati * * 4/192: E2: 5,50; E6: 2,29 * * 4/193: Tait. S. 1.8.18.1 * * 4/194: E2: tathāyuktaṃ * karmayukte ca darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१९५: ए२: ऽपवृज्येत। तत्कर्म कर्तव्यं च कृतम् इति न * * ४।१९६: ए२: इव येन द्रष्टव्य इति। तथा * * ४।१९७: ए२: कथं न खलु * * ४।१९८: ए२: नावतरेयुर् * उत्पत्तौ येन संयुक्तं तदर्थं तच् छ्रुतिहेतुत्वात् तस्यार्थान्तरगमने शेषत्वात् प्रतिपत्तिः स्यात्
* 4/195: E2: 'pavṛjyeta. tatkarma kartavyaṃ ca kṛtam iti na * * 4/196: E2: iva yena draṣṭavya iti. tathā * * 4/197: E2: kathaṃ na khalu * * 4/198: E2: nāvatareyur * utpattau yena saṃyuktaṃ tadarthaṃ tac chrutihetutvāt tasyārthāntaragamane śeṣatvāt pratipattiḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।१९९: ए२: ५,५१; ए६: २,३० * * ४।२००: ए२: धारणम् * सौमिके च कृतार्थत्वात्
* 4/199: E2: 5,51; E6: 2,30 * * 4/200: E2: dhāraṇam * saumike ca kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२०१: ए२: अभ्यवयन्तीति * * ४।२०२: मैत्। स्। ४।८।५ * * ४।२०३: ए२: यद् औदुम्बरी; ए६: यदीन्दुवरी * * ४।२०४: मैत्स्। ४।८।५ * अर्थकर्म वाभिधानसंयोगात्
* 4/201: E2: abhyavayantīti * * 4/202: Mait. S. 4.8.5 * * 4/203: E2: yad audumbarī; E6: yadīnduvarī * * 4/204: Mait.S. 4.8.5 * arthakarma vābhidhānasaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थकर्म वा, अभिधानेन संयोगात्, तेनावभृथं यन्तीति। तेनावभृथसंज्ञकं निष्पादयन्तीति, तृतीया तेन [४८१] इति, द्वितीयावभृथम् इति। तस्मात् सोमलिप्तं गुणभूतम्, अवभृथः प्रधानभूत इति। प्रतिपत्तिर् वा तन् न्यायत्वाद् देशार्थावभृथश्रुतिः
arthakarma vā, abhidhānena saṃyogāt, tenāvabhṛthaṃ yantīti. tenāvabhṛthasaṃjñakaṃ niṣpādayantīti, tṛtīyā tena [481] iti, dvitīyāvabhṛtham iti. tasmāt somaliptaṃ guṇabhūtam, avabhṛthaḥ pradhānabhūta iti. pratipattir vā tan nyāyatvād deśārthāvabhṛthaśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२०५: ए२: याने पुनर् विधीयमाने * कर्तृदेशकालानाम् अचोदनं प्रयोगे नित्यसमवायात् * ४।२०६: तैत्। ब्र्। २।३।६।३ * * ४।२०७: तैत्। ब्र्। २।३।६।२ * * ४।२०८: ए२: यज्ञक्रतूनां * * ४।२०९: तैत्। ब्र्। २।३।६।२ * * ४।२१०: तैत्। ब्र्। २।३।६।१ * * ४।२११: तैत्। ब्र्। २।३।६।४ * * ४।२१२: ए२: ५,५४; ए६: २,३१ * * ४।२१३: ए२: अमावास्यया यजेतेति * * ४।२१४: ए१ गिब्त् अनुवादः इन् क्लम्मेर्न् * नियमार्था वा श्रुतिः
* 4/205: E2: yāne punar vidhīyamāne * kartṛdeśakālānām acodanaṃ prayoge nityasamavāyāt * 4/206: Tait. Br. 2.3.6.3 * * 4/207: Tait. Br. 2.3.6.2 * * 4/208: E2: yajñakratūnāṃ * * 4/209: Tait. Br. 2.3.6.2 * * 4/210: Tait. Br. 2.3.6.1 * * 4/211: Tait. Br. 2.3.6.4 * * 4/212: E2: 5,54; E6: 2,31 * * 4/213: E2: amāvāsyayā yajeteti * * 4/214: E1 gibt anuvādaḥ in Klammern * niyamārthā vā śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्यते, न चैतद् अस्त्य् अनुवाद इति, अनुवादमात्रम् अनर्थकम्। यदि विधिः, एवम् अपूर्वम् अर्थं प्रकरिष्यति, तस्माद् विधिर् इति। ननु प्रयोगाङ्गत्वात् प्राप्त एवेति। उच्यते, नियमार्था श्रुतिर् भविष्यति। को ऽयं नियमः? अनियतस्य नियतता, प्रयोगाङ्गतया सर्वे देशाः प्राप्नुवन्ति, न तु समुच्चयेन। यदा समः, अन् तदा विषमः, यदा विषमः, न तदा समः। स एष समः प्राप्तश् चाप्राप्तश् च, यदा न प्राप्तः, स पक्षो विधिं प्रयोजयति। अतो विषमचिकीर्षायाम् अपि समो विधीयते। तस्माद् विषमस्याप्राप्तिर् विधौ सति भवतीति समो विधीयते। एवम् इतरेष्व् अपि, तस्माद् विधिर् इति। तथा द्रव्येषु गुणश्रुतिर् उत्पत्तिसंयोगात्
ucyate, na caitad asty anuvāda iti, anuvādamātram anarthakam. yadi vidhiḥ, evam apūrvam arthaṃ prakariṣyati, tasmād vidhir iti. nanu prayogāṅgatvāt prāpta eveti. ucyate, niyamārthā śrutir bhaviṣyati. ko 'yaṃ niyamaḥ? aniyatasya niyatatā, prayogāṅgatayā sarve deśāḥ prāpnuvanti, na tu samuccayena. yadā samaḥ, an tadā viṣamaḥ, yadā viṣamaḥ, na tadā samaḥ. sa eṣa samaḥ prāptaś cāprāptaś ca, yadā na prāptaḥ, sa pakṣo vidhiṃ prayojayati. ato viṣamacikīrṣāyām api samo vidhīyate. tasmād viṣamasyāprāptir vidhau sati bhavatīti samo vidhīyate. evam itareṣv api, tasmād vidhir iti. tathā dravyeṣu guṇaśrutir utpattisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२१५: ए२: अधिकरणातिदेशो ऽयम् * * ४।२१६: तैत्। स्। २।१।१।१ * * ४।२१७: मैत्। स्। २।१।५ * * ४।२१८: तैत्स्। १।८।९।१ * * ४।२१९: ए२: प्राप्तस्य वर्णस्य नियमार्थ * संस्कारे च तत्प्रधानत्वात्
* 4/215: E2: adhikaraṇātideśo 'yam * * 4/216: Tait. S. 2.1.1.1 * * 4/217: Mait. S. 2.1.5 * * 4/218: Tait.S. 1.8.9.1 * * 4/219: E2: prāptasya varṇasya niyamārtha * saṃskāre ca tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् अप्य् अधिकरणाप्रदेशः। दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते - व्रीहीन् अवहन्ति, तण्डुलान् पिनष्टीति, तत् किम्, इमौ विधी, उतानुवादाव् इति। संशये ऽर्थप्राप्तत्वात्, अनुवादाव् इति प्राप्ते, नियमार्थत्वाद् विधी इति। यजतिचोदना द्रव्यदेवताक्रियं समुदाये कृतार्थत्वात्
ayam apy adhikaraṇāpradeśaḥ. darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate - vrīhīn avahanti, taṇḍulān pinaṣṭīti, tat kim, imau vidhī, utānuvādāv iti. saṃśaye 'rthaprāptatvāt, anuvādāv iti prāpte, niyamārthatvād vidhī iti. yajaticodanā dravyadevatākriyaṃ samudāye kṛtārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२०: ए२: यजतिर् जुहोतिर् * * ४।२२१: ए२: यथा * * ४।२२२: ए२: द्रव्यं देवताम् उद्दिश्य त्यज्यते, तस्य च क्रिया, यथा क्रियया तयोः * * ४।२२३: ए१ गिब्त् यया तयोः संबन्धो भवति इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२४: ए१ गिब्त् समुदितेष्व् एषु इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२५: ए२: ५,५६; ए६: २,३३ * तदुक्ते श्रवणाज् जुहोतिर् आसेचनाधिकः स्यात्
* 4/220: E2: yajatir juhotir * * 4/221: E2: yathā * * 4/222: E2: dravyaṃ devatām uddiśya tyajyate, tasya ca kriyā, yathā kriyayā tayoḥ * * 4/223: E1 gibt yayā tayoḥ saṃbandho bhavati in Klammern * * 4/224: E1 gibt samuditeṣv eṣu in Klammern * * 4/225: E2: 5,56; E6: 2,33 * tadukte śravaṇāj juhotir āsecanādhikaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२६: ए१ गिब्त् यजत्य् उक्ते ऽर्थे इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२२७: ए२,६: ददातिर् * * ४।२२८: ए२: ५,५६; ए६: २,३३ * विधेः कर्मापवर्गित्वाद् अर्थान्तरे विधिप्रदेशः स्यात्
* 4/226: E1 gibt yajaty ukte 'rthe in Klammern * * 4/227: E2,6: dadātir * * 4/228: E2: 5,56; E6: 2,33 * vidheḥ karmāpavargitvād arthāntare vidhipradeśaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२२९: ए२: निरिष्टकस्य * * ४।२३०: ए२: निरिष्टकस्योपदेशः * * ४।२३१: ए२: निरिष्टकेन * * ४।२३२: ए२: भवन्तीति * * ४।२३३: ए२: अपवृक्तम् आसीत्, पूर्वं * * ४।२३४: ए२: आतिथ्यायाम् आसीत्, उपसत्काले * * ४।२३५: ए२: ५,५७; ए६: २,३४ * अपि वोत्पत्तिसंयोगाद् अर्थसंबन्धो ऽविशिष्टानां प्रयोगैकत्वहेतुः स्यात्
* 4/229: E2: niriṣṭakasya * * 4/230: E2: niriṣṭakasyopadeśaḥ * * 4/231: E2: niriṣṭakena * * 4/232: E2: bhavantīti * * 4/233: E2: apavṛktam āsīt, pūrvaṃ * * 4/234: E2: ātithyāyām āsīt, upasatkāle * * 4/235: E2: 5,57; E6: 2,34 * api votpattisaṃyogād arthasaṃbandho 'viśiṣṭānāṃ prayogaikatvahetuḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२३६: ए२: वाक्येन। यदातिथ्यायाम् इत्य् एवं * * ४।२३७: ए२: निरिष्टकम् * * ४।२३८: ए२: ५,५९; ए६: २,३४ * द्रव्यसंस्कारकर्मसु परार्थत्वात् फलश्रुतिर् अर्थवादः स्यात्
* 4/236: E2: vākyena. yadātithyāyām ity evaṃ * * 4/237: E2: niriṣṭakam * * 4/238: E2: 5,59; E6: 2,34 * dravyasaṃskārakarmasu parārthatvāt phalaśrutir arthavādaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२३९: ए२: स्रुचो * * ४।२४०: तैत्। स्। ३।५।७।३ * * ४।२४१: ए२: ज्योतिष्टोमे संस्कारे * * ४।२४२: तैत्स्। ६।१।१।२ * * ४।२४३: तैत्स्। ६।१।१।२ * * ४।२४४: तैत्। स्। २।६।२।१ * * ४।२४५: तैत्। स्। २।६।१।५ * * ४।२४६: ए२: ५,५९; ए६: २,३५ * * ४।२४७: ऐत्ब्र्। २।१ * * ४।२४८: ए२: ध्रुवा * * ४।२४९: ए२ गिब्त् जुह्वा होमम् अभिनिर्वर्तयति इन् क्लम्मेर्न् * उत्पत्तेश् चातत्प्रधानत्वात्
* 4/239: E2: sruco * * 4/240: Tait. S. 3.5.7.3 * * 4/241: E2: jyotiṣṭome saṃskāre * * 4/242: Tait.S. 6.1.1.2 * * 4/243: Tait.S. 6.1.1.2 * * 4/244: Tait. S. 2.6.2.1 * * 4/245: Tait. S. 2.6.1.5 * * 4/246: E2: 5,59; E6: 2,35 * * 4/247: Ait.Br. 2.1 * * 4/248: E2: dhruvā * * 4/249: E2 gibt juhvā homam abhinirvartayati in Klammern * utpatteś cātatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२५०: ए२: न तत्र * * ४।२५१: ए२: पर्णमय्या जुह्वापापश्लोकश्रवणं * * ४।२५२: ए२ ओम्। न * * ४।२५३: ए२: तस्यैवंलक्षणा * * ४।२५४: ए२: ५,६१; ए६: २,३६ * * ४।२५५: ए२ ओम्। न * * ४।२५६: ए२: समाम्नायो ऽर्थस्य तन्निमितत्वाद् इति * * ४।२५७: म्स् १।१।२५ * * ४।२५८: ए२ ओम्। अथ * * ४।२५९: ए२: ५,६१; ए६: २,३६ * फलं तु तत्प्रधानायाम्
* 4/250: E2: na tatra * * 4/251: E2: parṇamayyā juhvāpāpaślokaśravaṇaṃ * * 4/252: E2 om. na * * 4/253: E2: tasyaivaṃlakṣaṇā * * 4/254: E2: 5,61; E6: 2,36 * * 4/255: E2 om. na * * 4/256: E2: samāmnāyo 'rthasya tannimitatvād iti * * 4/257: MS 1.1.25 * * 4/258: E2 om. atha * * 4/259: E2: 5,61; E6: 2,36 * phalaṃ tu tatpradhānāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२६०: ए२: मन्यमानास् त एवं समामनन्ति * * ४।२६१: ए२: ५,६३; ए६: २,३७ * नैमित्तिके विकारत्वात् क्रतुप्रधानम् अन्यत् स्यात्
* 4/260: E2: manyamānās ta evaṃ samāmananti * * 4/261: E2: 5,63; E6: 2,37 * naimittike vikāratvāt kratupradhānam anyat syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२६२: ए२: अश्मं; ए१ (फ़्न्।): अस्यम् * * ४।२६३: तैत्स्। ५।६।८।२ * * ४।२६४: ए२ ओम्। तत्र * * ४।२६५: ए२: ५,६४; ए६: २,३८ * * ४।२६६: ए१ (फ़्न्।): द्विविधानि * * ४।२६७: ए१ गिब्त् विशेषे श्रुतत्वाद् इत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२६८: ए२: सामान्यपदार्थं * * ४।२६९: ए१ गिब्त् अविवक्षितं कल्पयितुम् इन् क्लम्मेर्न् * * ४।२७०: ए२: ५,६४; ए६: २,३८ * * ४।२७१: ए२: तन् न * एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वम्
* 4/262: E2: aśmaṃ; E1 (Fn.): asyam * * 4/263: Tait.S. 5.6.8.2 * * 4/264: E2 om. tatra * * 4/265: E2: 5,64; E6: 2,38 * * 4/266: E1 (Fn.): dvividhāni * * 4/267: E1 gibt viśeṣe śrutatvād ity arthaḥ in Klammern * * 4/268: E2: sāmānyapadārthaṃ * * 4/269: E1 gibt avivakṣitaṃ kalpayitum in Klammern * * 4/270: E2: 5,64; E6: 2,38 * * 4/271: E2: tan na * ekasya tūbhayatve saṃyogapṛthaktvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२७२: ए२: ५,६५; ए६: २,३९ * * ४।२७३: ए१ गिब्त् नित्यत्वे नैमित्तिकत्वे च इन् क्लम्मेर्न् * शेष इति चेत्
* 4/272: E2: 5,65; E6: 2,39 * * 4/273: E1 gibt nityatve naimittikatve ca in Klammern * śeṣa iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेत् पश्यसि, कस्मान् न पूर्वस्यायम् अपि शेषो भवति? यद् एतद् उक्तम्, दध्ना जुहोति, खादिरे बध्नातीति, तस्यैव तु दध्नः फलम् इन्द्रियम्, तथा खादिरस्य वीर्यम्। तच् चेदं चैकं वाक्यम् इति। नार्थपृथक्त्वात्
iti cet paśyasi, kasmān na pūrvasyāyam api śeṣo bhavati? yad etad uktam, dadhnā juhoti, khādire badhnātīti, tasyaiva tu dadhnaḥ phalam indriyam, tathā khādirasya vīryam. tac cedaṃ caikaṃ vākyam iti. nārthapṛthaktvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२७४: ए२: ५,६६; ए६: २,३९ * * ४।२७५: ए२: श्रौतहोमविधानस्य * द्रव्याणां तु क्रियार्थानाम् संस्कारः क्रतुधर्मः स्यात्
* 4/274: E2: 5,66; E6: 2,39 * * 4/275: E2: śrautahomavidhānasya * dravyāṇāṃ tu kriyārthānām saṃskāraḥ kratudharmaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२७६: तैत्स्। ६।२।५।२-३ * पृथक्त्वाद् व्यवतिष्ठेत *४।२७७*
* 4/276: Tait.S. 6.2.5.2-3 * pṛthaktvād vyavatiṣṭheta *4/277*
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२७७: ए२: व्यवतिष्ठेत् * * ४।२७८: ए२: ५,६७; ए६: २,४० * चोदनायां फलाश्रुतेः कर्ममात्रं विधीयेत न ह्य् अशब्दं प्रतीयते
* 4/277: E2: vyavatiṣṭhet * * 4/278: E2: 5,67; E6: 2,40 * codanāyāṃ phalāśruteḥ karmamātraṃ vidhīyeta na hy aśabdaṃ pratīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२७९: तैत्स्। २।५।३।६ * * ४।२८०: तैत्ब्र्। १।४।७।७ * * ४।२८१: ए२: ५,६८; ए६: २,४१ * * ४।२८२: ए२,६: षडपूपा * * ४।२८३: ए२ ओम्। उत्तरम् * * ४।२८४: ए१ (फ़्न्।): यागमात्रम् एष * * ४।२८५: ए२: च कार्याणि न * * ४।२८६: ए१ (फ़्न्।): फलम् * * ४।२८७: ए१ (फ़्न्।): क्षेमो ऽयं पन्था * * ४।२८८: ए२: विप्रलम्भकापदेशः * * ४।२८९: ए२: विप्रलम्भकत्वे ऽपि; ए२ (फ़्न्।): विप्रलम्भककर्तृकम् * * ४।२९०: ए२: ५,६९; ए६: २,४१ * अपि वाम्नानसामर्थ्याच् चोदनार्थेन गम्येतार्थानां ह्य् अर्थवत्त्वेन वचनानि प्रतीयन्ते ऽर्थतो ह्य् असमार्थानाम् आनन्तर्ये ऽप्य् असंबन्धस् तस्माच् छ्रुत्येकदेशः सः
* 4/279: Tait.S. 2.5.3.6 * * 4/280: Tait.Br. 1.4.7.7 * * 4/281: E2: 5,68; E6: 2,41 * * 4/282: E2,6: ṣaḍapūpā * * 4/283: E2 om. uttaram * * 4/284: E1 (Fn.): yāgamātram eṣa * * 4/285: E2: ca kāryāṇi na * * 4/286: E1 (Fn.): phalam * * 4/287: E1 (Fn.): kṣemo 'yaṃ panthā * * 4/288: E2: vipralambhakāpadeśaḥ * * 4/289: E2: vipralambhakatve 'pi; E2 (Fn.): vipralambhakakartṛkam * * 4/290: E2: 5,69; E6: 2,41 * api vāmnānasāmarthyāc codanārthena gamyetārthānāṃ hy arthavattvena vacanāni pratīyante 'rthato hy asamārthānām ānantarye 'py asaṃbandhas tasmāc chrutyekadeśaḥ saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२९१: ए२: इति वा * * ४।२९२: ए२ ओम्। पदम् * * ४।२९३: ए२: ५,७०; ए६: २,४२ * * ४।२९४: ए२: अत्र, इतः * * ४।२९५: ए२: वनस्पतिम् इति * * ४।२९६: ए१ गिब्त् फलकामपदं दूरे ऽपि सत् तस्य वाक्यस्यैकदेशभूतम् इत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * वाक्यार्थश् च गुणार्थवत्
* 4/291: E2: iti vā * * 4/292: E2 om. padam * * 4/293: E2: 5,70; E6: 2,42 * * 4/294: E2: atra, itaḥ * * 4/295: E2: vanaspatim iti * * 4/296: E1 gibt phalakāmapadaṃ dūre 'pi sat tasya vākyasyaikadeśabhūtam ity arthaḥ in Klammern * vākyārthaś ca guṇārthavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।२९७: ए२: सूकर * * ४।२९८: तैत्स्। ५।५।११।१ * * ४।२९९: ए२: वैतं गृह्णातीति * * ४।३००: ए२: व्यवधारणकल्पनायाम् अपि प्रामाण्यम्। एवम् * तत् सर्वार्थम् अनादेशात्
* 4/297: E2: sūkara * * 4/298: Tait.S. 5.5.11.1 * * 4/299: E2: vaitaṃ gṛhṇātīti * * 4/300: E2: vyavadhāraṇakalpanāyām api prāmāṇyam. evam * tat sarvārtham anādeśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०१: तैत्स्। २।५।३।६ * * ४।३०२: ए२: ५,७१; ए६: २,४३ * एकं वा चोदनैकत्वात्
* 4/301: Tait.S. 2.5.3.6 * * 4/302: E2: 5,71; E6: 2,43 * ekaṃ vā codanaikatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०३: ए२,६: एकफलं * * ४।३०४: ए२: कर्तव्यचोदना * स स्वर्गः स्यात्, सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात्
* 4/303: E2,6: ekaphalaṃ * * 4/304: E2: kartavyacodanā * sa svargaḥ syāt, sarvān pratyaviśiṣṭatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०५: ए२,६: एवोदाहरणेष्व् * प्रत्ययाच् च
* 4/305: E2,6: evodāharaṇeṣv * pratyayāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०६: ए२: ५,७२; ए६: २,४३ * क्रतौ फलार्थवादम् अङ्गवत् कार्ष्णाजिनिः
* 4/306: E2: 5,72; E6: 2,43 * kratau phalārthavādam aṅgavat kārṣṇājiniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३०७: ए२: वा य एता रात्रीर् उपयन्ति * * ४।३०८: ए२: भङ्गवत् * * ४।३०९: तैत्स्। ३।५।७।१ * फलमात्रेयो निर्देशाद् अश्रुतौ ह्य् अनुमानं स्यात्
* 4/307: E2: vā ya etā rātrīr upayanti * * 4/308: E2: bhaṅgavat * * 4/309: Tait.S. 3.5.7.1 * phalamātreyo nirdeśād aśrutau hy anumānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३१०: ए२: ५,७३; ए६: २,४४ * अङ्गेषु स्तुतिः परार्थत्वात्
* 4/310: E2: 5,73; E6: 2,44 * aṅgeṣu stutiḥ parārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३११: तैत्स्। ३।५।७।१ * * ४।३१२: म्स् ४।३।१ * काम्ये कर्मणि नित्यः स्वर्गो यथा यज्ञाङ्गे क्रत्वर्थः
* 4/311: Tait.S. 3.5.7.1 * * 4/312: MS 4.3.1 * kāmye karmaṇi nityaḥ svargo yathā yajñāṅge kratvarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३१३: ए२ ओम्। इति * * ४।३१४: तैत्स्। २।३।२।३ * * ४।३१५: ए२: ५,७४; ए६: २,४५ * वीते च कारणे नियमात्
* 4/313: E2 om. iti * * 4/314: Tait.S. 2.3.2.3 * * 4/315: E2: 5,74; E6: 2,45 * vīte ca kāraṇe niyamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३१६: तैत्स्। २।४।१०।१ * कामो वा तत्संयोगेन चोद्यते
* 4/316: Tait.S. 2.4.10.1 * kāmo vā tatsaṃyogena codyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामो वा फलं भवेत्, न स्वर्गः, तत्संयोगेनास्य चोदना भवति, न स्वर्गकामसंयोगेन, आनुमानिको ऽस्य स्वर्गकामेनैकवाक्यभावः। प्रत्यक्षस् तु कामवचनेन, प्रत्यक्षं चानुमानाद् बलीयः। तस्मात् काम एव फलम् इति। अङ्गे गुणत्वात्
kāmo vā phalaṃ bhavet, na svargaḥ, tatsaṃyogenāsya codanā bhavati, na svargakāmasaṃyogena, ānumāniko 'sya svargakāmenaikavākyabhāvaḥ. pratyakṣas tu kāmavacanena, pratyakṣaṃ cānumānād balīyaḥ. tasmāt kāma eva phalam iti. aṅge guṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३१७: म्स् ४।३।२० * * ४।३१८: ए२: ५,७५; ए६: २,४५ * वीते च नियमस् तदर्थम्
* 4/317: MS 4.3.20 * * 4/318: E2: 5,75; E6: 2,45 * vīte ca niyamas tadartham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३१९: तैत्स्। २।४।१०।१ * सार्वकाम्यम् अङ्गकामैः प्रकरणात्
* 4/319: Tait.S. 2.4.10.1 * sārvakāmyam aṅgakāmaiḥ prakaraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३२०: ए२: ५,३६; ए६: २,४६ * फलोपदेशो वा प्रधानशब्दसंप्रयोगात्
* 4/320: E2: 5,36; E6: 2,46 * phalopadeśo vā pradhānaśabdasaṃprayogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलविधिर् वा। कुतः? प्रधानशब्देन फलसंयोगो भवति, सर्वेभ्यो दर्शपूर्णमासौ, सर्वेभ्यो ज्योतिष्टोम इति च, प्रधानाभिधानेन च प्रधानस्य सर्वफलवत्ता विहिता। तस्मान् नानुवादः। अथाङ्गकामान् अङ्गाङ्गकामांश् चापेक्षते, तथा लक्षणाशब्दः स्यात्, श्रुतिश् च लक्षणाया गरीयसी। तस्मात् प्रयोगवचनेन विधिर् इति। तत्र सर्वे ऽविशेषात्
phalavidhir vā. kutaḥ? pradhānaśabdena phalasaṃyogo bhavati, sarvebhyo darśapūrṇamāsau, sarvebhyo jyotiṣṭoma iti ca, pradhānābhidhānena ca pradhānasya sarvaphalavattā vihitā. tasmān nānuvādaḥ. athāṅgakāmān aṅgāṅgakāmāṃś cāpekṣate, tathā lakṣaṇāśabdaḥ syāt, śrutiś ca lakṣaṇāyā garīyasī. tasmāt prayogavacanena vidhir iti. tatra sarve 'viśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३२१: ए२: ५,७७; ए६: २,४७ * योगसिद्धिर् वार्थस्योत्पत्त्यसंयोगित्वात्
* 4/321: E2: 5,77; E6: 2,47 * yogasiddhir vārthasyotpattyasaṃyogitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३३४: सूत्र फ़ेह्ल्त् इन् ए२ * * ४।३३५: ए२: पशून् * * ४।३३६: ए२: अस्त्य् अवगतिः * समवाये चोदनासंयोगस्यार्थवत्त्वात्
* 4/334: Sūtra fehlt in E2 * * 4/335: E2: paśūn * * 4/336: E2: asty avagatiḥ * samavāye codanāsaṃyogasyārthavattvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३३७: तैत्स्। ५।६।३।४ * * ४।३३८: ए२: ५,७९; ए६: २,४८ * * ४।३३९: तैत्स्। ५।६।३।४ * कालश्रुतौ काल इति चेत्
* 4/337: Tait.S. 5.6.3.4 * * 4/338: E2: 5,79; E6: 2,48 * * 4/339: Tait.S. 5.6.3.4 * kālaśrutau kāla iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३४०: ए१ गिब्त् चयने ऽभिनिर्वृत्त इन् क्लम्मेर्न् * नासमवायात् प्रयोजनेन स्यात्
* 4/340: E1 gibt cayane 'bhinirvṛtta in Klammern * nāsamavāyāt prayojanena syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३४२: ए२: ५,८०; ए६: २,४८ * न शब्दैकत्वात्
* 4/342: E2: 5,80; E6: 2,48 * na śabdaikatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः शब्दः, अनुनिर्वपतीति, एकस्मिन्न् एव वाक्ये न द्वौ संबन्धौ शक्नोति विधातुम्। वैमृधस्य दर्शपूर्णमासाभ्याम्, पूर्णमासीकालेन च। एकार्थत्वाद् ध्य् एकं वाक्यं समधिगतम्। प्रकरणाद् इति चेत्
ekaḥ śabdaḥ, anunirvapatīti, ekasminn eva vākye na dvau saṃbandhau śaknoti vidhātum. vaimṛdhasya darśapūrṇamāsābhyām, pūrṇamāsīkālena ca. ekārthatvād dhy ekaṃ vākyaṃ samadhigatam. prakaraṇād iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकरणाद् इति यद् उक्तम्, तत् परिहर्तव्यम्। नोत्पत्तिसंयोगात्
prakaraṇād iti yad uktam, tat parihartavyam. notpattisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवम्, एतद् एव वैमृधस्योत्पत्तिवाक्यम्, तद् दर्शपूर्णमासाभ्यां वा प्रकरणाद् एकवाक्यभावम् इयात्। प्रत्यक्षं वा पौर्णमास्या, तत्र प्रत्यक्षसंयोगः प्रकरणाद् बलवान्, प्रत्यक्षश् च पौर्णमास्या संयोगः, परोक्षः कालेन। तस्मात् पौर्णमास्याङ्गं वैमृध इति। अनुत्पत्तौ तु कालः स्यात् प्रयोजनेन संबन्धात्
naitad evam, etad eva vaimṛdhasyotpattivākyam, tad darśapūrṇamāsābhyāṃ vā prakaraṇād ekavākyabhāvam iyāt. pratyakṣaṃ vā paurṇamāsyā, tatra pratyakṣasaṃyogaḥ prakaraṇād balavān, pratyakṣaś ca paurṇamāsyā saṃyogaḥ, parokṣaḥ kālena. tasmāt paurṇamāsyāṅgaṃ vaimṛdha iti. anutpattau tu kālaḥ syāt prayojanena saṃbandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३४३: ए२: ५,८१; ए६: २,४९ * उत्पत्तिकालविषये कालः स्याद् वाक्यस्य तत्प्रधानत्वात्
* 4/343: E2: 5,81; E6: 2,49 * utpattikālaviṣaye kālaḥ syād vākyasya tatpradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३४४: ए२: दर्शपूर्णमासाभ्याम् * * ४।३४५: तैत्स्। २।५।६।१ * * ४।३४६: ए२: कथम् अतत्परतास्य; ए२ (फ़्न्।): कथं वाग्रूपावचनाद् * * ४।३४७: ए२: ५,८२; ए६: २,५० * * ४।३४८: ए२: यातुः * * ४।३४९: ए२: यष्टुः * फलसंयोगस् त्व् अचोदिते न स्याद् अशेषभूतत्वात्
* 4/344: E2: darśapūrṇamāsābhyām * * 4/345: Tait.S. 2.5.6.1 * * 4/346: E2: katham atatparatāsya; E2 (Fn.): kathaṃ vāgrūpāvacanād * * 4/347: E2: 5,82; E6: 2,50 * * 4/348: E2: yātuḥ * * 4/349: E2: yaṣṭuḥ * phalasaṃyogas tv acodite na syād aśeṣabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३५०: तैत्स्। २।२।५।४ * * ४।३५१: ए२: इति विधायाम्नायते, यस्मिञ् जात एताम् इष्टं निर्वपति पूत एव स तेजस्व्य् अन्नाद् इन्द्रियावी पशुमान् भवतीति। तत्र * * ४।३५२: तैत्स्। २।६।३।६ * * ४।३५३: ए२: ५,८३; ए६: २,५० * * ४।३५४: ए२ ओम्। इति * अङ्गानां तूपघातसंयोगो निमित्तार्थः
* 4/350: Tait.S. 2.2.5.4 * * 4/351: E2: iti vidhāyāmnāyate, yasmiñ jāta etām iṣṭaṃ nirvapati pūta eva sa tejasvy annād indriyāvī paśumān bhavatīti. tatra * * 4/352: Tait.S. 2.6.3.6 * * 4/353: E2: 5,83; E6: 2,50 * * 4/354: E2 om. iti * aṅgānāṃ tūpaghātasaṃyogo nimittārthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३५५: ए२ wइएदेर्होल्त् म्स् ४।३।३९ निछ्त् * * ४।३५६: तैत्स्। २।२।५।४ * * ४।३५७: ए२: इष्ट्या * * ४।३५८: ए२: ५,८५; ए६: २,५२ * प्रधानेनाभिसंयोगाद् अङ्गानां मुख्यकालत्वम्
* 4/355: E2 wiederholt MS 4.3.39 nicht * * 4/356: Tait.S. 2.2.5.4 * * 4/357: E2: iṣṭyā * * 4/358: E2: 5,85; E6: 2,52 * pradhānenābhisaṃyogād aṅgānāṃ mukhyakālatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३५९: तैत्स्। ५।६।३।४ * * ४।३६०: व्ग्ल्। म्स् ११।२।७ * अपवृत्ते तु चोदना तत्सामान्यात् स्वकाले स्यात्
* 4/359: Tait.S. 5.6.3.4 * * 4/360: Vgl. MS 11.2.7 * apavṛtte tu codanā tatsāmānyāt svakāle syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ४।३६५: ए२: शौनःशेपम् * * ४।३६६: ए२,६: रूपवतां संनिधाव् * * ४।३६७: ए२: ५,८८; ए६: २,५३ * अपि वाङ्गम् अनिज्याः स्युस् ततो विशिष्टत्वात्
* 4/365: E2: śaunaḥśepam * * 4/366: E2,6: rūpavatāṃ saṃnidhāv * * 4/367: E2: 5,88; E6: 2,53 * api vāṅgam anijyāḥ syus tato viśiṣṭatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि वेति पक्षव्यावृत्तिः। या अनिज्यास् ता अङ्गम्, यथा विदेवनादयः। राजसूयसंज्ञकेन यागेन स्वाराज्यं कुर्याद् इत्य् उच्यमाने यागेनैव स्वाराज्यं साध्यते, नायागेन। अयागाश् च विदेवनादयः। तस्माद् अङ्गं भवेयुः, इज्यानां फलवतीनां श्रूयमाना इति। मध्यस्थं यस्य तन्मध्ये
api veti pakṣavyāvṛttiḥ. yā anijyās tā aṅgam, yathā videvanādayaḥ. rājasūyasaṃjñakena yāgena svārājyaṃ kuryād ity ucyamāne yāgenaiva svārājyaṃ sādhyate, nāyāgena. ayāgāś ca videvanādayaḥ. tasmād aṅgaṃ bhaveyuḥ, ijyānāṃ phalavatīnāṃ śrūyamānā iti. madhyasthaṃ yasya tanmadhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसूये ऽभिषेचनीयमध्ये, यष्टौहीं दीव्यतीति विदेवनादयः समाम्नाताः। ते किम् अभिषेचनीयस्याङ्गम्, उत कृत्स्नस्य राजसूयस्येति संशयः। उच्यते, मध्याम्नानाद् अभिषेचनीयस्येति, तथानन्तर्यम् अनुग्रहीष्यत इति। सर्वासां वा समत्वाच् चोदनातः स्यान् न हि तस्य प्रकरणं देशार्थम् उच्यते मध्ये
rājasūye 'bhiṣecanīyamadhye, yaṣṭauhīṃ dīvyatīti videvanādayaḥ samāmnātāḥ. te kim abhiṣecanīyasyāṅgam, uta kṛtsnasya rājasūyasyeti saṃśayaḥ. ucyate, madhyāmnānād abhiṣecanīyasyeti, tathānantaryam anugrahīṣyata iti. sarvāsāṃ vā samatvāc codanātaḥ syān na hi tasya prakaraṇaṃ deśārtham ucyate madhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.