Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 5

* ५।१: ए२: ५,१४५; ए६: २,८५ * विवृद्धिः कर्मभेदात् पृषदाज्यवत् तस्य तस्योपदिश्येत *५।२*

* 5/1: E2: 5,145; E6: 2,85 * vivṛddhiḥ karmabhedāt pṛṣadājyavat tasya tasyopadiśyeta *5/2*

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।२: ए२: तस्योपरिश्येत * * ५।३: ए२: श्रुवते * * ५।४: तैत्स्। ६।३।७।५ * * ५।५: तैत्स्। ६।३।११।६ * * ५।६: ए२: एव * * ५।७: तैत्स्। १।६।३।३ * * ५।८: तैत्स्। ६।३।११।६ * * ५।९: ए२: तथा * अपि वा सर्वसंख्यत्वाद् विकारः प्रतीयेत

* 5/2: E2: tasyopariśyeta * * 5/3: E2: śruvate * * 5/4: Tait.S. 6.3.7.5 * * 5/5: Tait.S. 6.3.11.6 * * 5/6: E2: eva * * 5/7: Tait.S. 1.6.3.3 * * 5/8: Tait.S. 6.3.11.6 * * 5/9: E2: tathā * api vā sarvasaṃkhyatvād vikāraḥ pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१०: ए२: एवाभ्यस्येन * * ५।११: ए२ ओम्। इति * * ५।१२: ए२: ५,१४६; ए६: २,८६ * स्वस्थानात् तु विवृध्येरन् *५।१३* कृतानुपूर्व्यत्वात्

* 5/10: E2: evābhyasyena * * 5/11: E2 om. iti * * 5/12: E2: 5,146; E6: 2,86 * svasthānāt tu vivṛdhyeran *5/13* kṛtānupūrvyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३: ए२: निवृध्येरन् * समिध्यमानवतीं समिद्धवतीं चान्तरेण धाय्याः स्युर् द्यावापृथिव्योर् अन्तराले समर्हणात्

* 5/13: E2: nivṛdhyeran * samidhyamānavatīṃ samiddhavatīṃ cāntareṇa dhāyyāḥ syur dyāvāpṛthivyor antarāle samarhaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१४: तैत्स्। २।५।८।२ * * ५।१५: ए२: ५,१४७; ए६: २,८६ * * ५।१६: तैत्स्। २।५।१०।२ * * ५।१७: व्ग्ल्। ज़ु म्स् १०।५।२६ * * ५।१८: व्ग्ल्। ऋव् ३।२७।४ * * ५।१९: व्ग्ल्। ऋव् ५।२८।५ * * ५।२०: व्ग्ल्। म्स् ५।२।१९ * * ५।२१: ए१ गिब्त् संस्तवाद् इत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * * ५।२२: ए२: समिध्यमानवती द्यौः * * ५।२३: ए२: समिद्धवती पृथिवी * * ५।२४: ए२: अन्तरिक्षसंस्तुत्या * * ५।२५: ए२: तस्मिन् * तच्छब्दो वा

* 5/14: Tait.S. 2.5.8.2 * * 5/15: E2: 5,147; E6: 2,86 * * 5/16: Tait.S. 2.5.10.2 * * 5/17: Vgl. zu MS 10.5.26 * * 5/18: Vgl. ṚV 3.27.4 * * 5/19: Vgl. ṚV 5.28.5 * * 5/20: Vgl. MS 5.2.19 * * 5/21: E1 gibt saṃstavād ity arthaḥ in Klammern * * 5/22: E2: samidhyamānavatī dyauḥ * * 5/23: E2: samiddhavatī pṛthivī * * 5/24: E2: antarikṣasaṃstutyā * * 5/25: E2: tasmin * tacchabdo vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।२६: व्ग्ल्। ऋव् ३।२७।५-६ * * ५।२७: ए२ ओम्। इति * * ५।२८: व्ग्ल्। पाण्। ३।१।२९ * * ५।२९: ए२: ५,१४८; ए६: २,८७ * उष्णिक्ककुभोर् अन्ते दर्शनात्

* 5/26: Vgl. ṚV 3.27.5-6 * * 5/27: E2 om. iti * * 5/28: Vgl. Pāṇ. 3.1.29 * * 5/29: E2: 5,148; E6: 2,87 * uṣṇikkakubhor ante darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।३०: ए२ ओम्। उष्णिक्ककुभोः च अन्ते प्रयोगो दृश्यतेम् यज् जगत्या परिदध्याद् अन्तं * * ५।३१: ए२ ओम्। अन्ते * स्तोमविवृद्धौ बहिष्पवमाने पुरस्तात् पर्यासाद् आगन्तवः स्युस् तथा हि इष्टं द्वादशाहे

* 5/30: E2 om. uṣṇikkakubhoḥ ca ante prayogo dṛśyatem yaj jagatyā paridadhyād antaṃ * * 5/31: E2 om. ante * stomavivṛddhau bahiṣpavamāne purastāt paryāsād āgantavaḥ syus tathā hi iṣṭaṃ dvādaśāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।३२: ए२: यजयेत् * * ५।३३: तैत्ब्र्। २।२।४।७ * * ५।३४: व्ग्ल्। म्स् १०।५।२६ * * ५।३५: ए२: ५,१४९; ए६: २,८८ * पर्यास इति चान्ताख्या

* 5/32: E2: yajayet * * 5/33: Tait.Br. 2.2.4.7 * * 5/34: Vgl. MS 10.5.26 * * 5/35: E2: 5,149; E6: 2,88 * paryāsa iti cāntākhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयासशब्दश् चान्तवचनो लोके दृश्यते, यथा, क्षेत्रपर्यासः, नदीपर्यास इति। एवं पर्यासो ऽन्ते कृतो भविष्यति। अन्ते वा तद् उक्तम्

prayāsaśabdaś cāntavacano loke dṛśyate, yathā, kṣetraparyāsaḥ, nadīparyāsa iti. evaṃ paryāso 'nte kṛto bhaviṣyati. ante vā tad uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।३६: व्ग्ल्। म्स् ५।२।१९ * वचनात् तु द्वादशाहे

* 5/36: Vgl. MS 5.2.19 * vacanāt tu dvādaśāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।३७: व्ग्ल्। ज़ु म्स् ५।३।७ * * ५।३८: ए२: हीष्टं * अतद्विकारश् च

* 5/37: Vgl. zu MS 5.3.7 * * 5/38: E2: hīṣṭaṃ * atadvikāraś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चायं तद्विकारः, यत् ततो धर्मान् गृहणीयाद् इति। तद्विकारे ऽप्य् अपूर्वत्वात्

na cāyaṃ tadvikāraḥ, yat tato dharmān gṛhaṇīyād iti. tadvikāre 'py apūrvatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।३९: ए२: वृषण्वन्ताव् * अन्ते तूत्तरयोर् दध्यात्

* 5/39: E2: vṛṣaṇvantāv * ante tūttarayor dadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।४०: ए२: ५,१५०; ए६: २,८८ * * ५।४१: व्ग्ल्। अध्याय १० * * ५।४२: व्ग्ल्। ज़ु म्स् ५।२।१९ * अपि वा गायत्रीबृहत्यनुषुप्सु वचनात्

* 5/40: E2: 5,150; E6: 2,88 * * 5/41: Vgl. adhyāya 10 * * 5/42: Vgl. zu MS 5.2.19 * api vā gāyatrībṛhatyanuṣupsu vacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायत्रीबृहत्यनुष्टूप्सु निवेशः। कस्मात्? वचनात्, त्रीणि ह वै यज्ञस्योदराणि गायत्रीबृहत्यनुष्टुब् इति। अत्र ह्य् एवावपन्ति, अत एवोद्वपन्तीति वचनेनास्त्य् उपालम्भः। तस्मान् नैषाम् अन्ते निवेश इति। ग्रहेष्टकम् औपानुवाक्यं सवनचितिशेषः स्यात्

gāyatrībṛhatyanuṣṭūpsu niveśaḥ. kasmāt? vacanāt, trīṇi ha vai yajñasyodarāṇi gāyatrībṛhatyanuṣṭub iti. atra hy evāvapanti, ata evodvapantīti vacanenāsty upālambhaḥ. tasmān naiṣām ante niveśa iti. graheṣṭakam aupānuvākyaṃ savanacitiśeṣaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।४३: ए२: ऽदाभ्यम् * * ५।४४: तैत्स्। ३।३।४।३ * * ५।४५: तैत्स्। ५।७।३।१ * * ५।४६: तैत्स्। ५।६।३।१ * * ५।४७: ए२: ५,१५१; ए६: २,८९ * क्रत्वग्निशेषो वा चोदितत्वाद् अचोदनानुपूर्वस्य

* 5/43: E2: 'dābhyam * * 5/44: Tait.S. 3.3.4.3 * * 5/45: Tait.S. 5.7.3.1 * * 5/46: Tait.S. 5.6.3.1 * * 5/47: E2: 5,151; E6: 2,89 * kratvagniśeṣo vā coditatvād acodanānupūrvasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।४८: ए२: य च एवं * * ५।४९: तैत्स्। ५।५।२।१ * * ५।५०: ए२: ऽदाभ्यं * अन्ते स्युर् अव्यवायात्

* 5/48: E2: ya ca evaṃ * * 5/49: Tait.S. 5.5.2.1 * * 5/50: E2: 'dābhyaṃ * ante syur avyavāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।५१: तैत्स्। ५।७।३।१ * लिङ्गदर्शनाच् च

* 5/51: Tait.S. 5.7.3.1 * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।५२: ए२: ५,१५२; ए६: २,९० * मध्यमायां तु वचनाद् ब्राह्मणवत्यः

* 5/52: E2: 5,152; E6: 2,90 * madhyamāyāṃ tu vacanād brāhmaṇavatyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवैतान्त्यायां चितौ। कस्यां तर्हि? मध्यमायाम्। कुतः? ब्राह्मणवत्य एता इष्टकाः, तासां मध्यमा चितिर् आम्नायते। यां वै कांचिद् ब्राह्मणवतीम् इष्टकाम् अभिजानीयात्, तां मध्यमायां चिताव् उपदध्याद् इति। ननु सर्वा एवेष्टका ब्राह्मणवत्यः। नेत्य् आह, अपरा लिङ्गक्रमात् समाख्यानाच् च। तस्माद् एता नान्ते स्युर् इति। प्राग् लोकंपृणायास् तस्याः संपूरणार्थत्वात्

naivaitāntyāyāṃ citau. kasyāṃ tarhi? madhyamāyām. kutaḥ? brāhmaṇavatya etā iṣṭakāḥ, tāsāṃ madhyamā citir āmnāyate. yāṃ vai kāṃcid brāhmaṇavatīm iṣṭakām abhijānīyāt, tāṃ madhyamāyāṃ citāv upadadhyād iti. nanu sarvā eveṣṭakā brāhmaṇavatyaḥ. nety āha, aparā liṅgakramāt samākhyānāc ca. tasmād etā nānte syur iti. prāg lokaṃpṛṇāyās tasyāḥ saṃpūraṇārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।५३: तैत्स्। ५।७।३।१ * * ५।५४: तैत्स्। ५।६।३।१ * * ५।५५: व्ग्ल्। तैत्स्। ४।२।४।४ * * ५।५६: व्ग्ल्। ज़ु म्स् ५।२।१९ * * ५।५७: ए२: तद् एतया * * ५।५८: तैत्स्। ४।२।४।४ * * ५।५९: ए२: चार्थस्य * * ५।६०: ए२: संस्तवो नेति * * ५।६१: ए२: ५,१५२; ए६: २,९० * संस्कृते कर्म संस्काराणां तदर्थत्वात्

* 5/53: Tait.S. 5.7.3.1 * * 5/54: Tait.S. 5.6.3.1 * * 5/55: Vgl. Tait.S. 4.2.4.4 * * 5/56: Vgl. zu MS 5.2.19 * * 5/57: E2: tad etayā * * 5/58: Tait.S. 4.2.4.4 * * 5/59: E2: cārthasya * * 5/60: E2: saṃstavo neti * * 5/61: E2: 5,152; E6: 2,90 * saṃskṛte karma saṃskārāṇāṃ tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६२: ए२: क्लिन्नं दार्वभ्यादध्याद् इत्येवमादीन्य् आहिताग्निव्रताभ्याहितमात्रेष्व् एव भवन्तीति दर्शयति * अनन्तरं व्रतं तद्भूतत्वात्

* 5/62: E2: klinnaṃ dārvabhyādadhyād ityevamādīny āhitāgnivratābhyāhitamātreṣv eva bhavantīti darśayati * anantaraṃ vrataṃ tadbhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६३: ए२: दार्वभ्यादध्याद् * * ५।६४: ए२: युक्तं तत्र * पूर्वं च लिङ्गदर्शनात्

* 5/63: E2: dārvabhyādadhyād * * 5/64: E2: yuktaṃ tatra * pūrvaṃ ca liṅgadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६५: ए२: अग्निहोत्रे * * ५।६६: ए२: ५,१५४; ए६: २,९१ * अर्थवादो वार्थस्य विद्यमानत्वात्

* 5/65: E2: agnihotre * * 5/66: E2: 5,154; E6: 2,91 * arthavādo vārthasya vidyamānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थवाद एषः। कुतः? अर्थस्य विद्यमानत्वात्। विद्यमानो हि तत्रान्य एवाग्निहोत्रहोमः। कथं होतव्यम् अग्निहोत्रं न होतव्यम् इति मीमांसन्ते ब्रह्मवादिनः। यद् यजुषा जुहुयाद् अयथापूर्वम् आहुती जुहुयात्, यदि न जुहुयाद् अग्निः परापतेत्। तूष्णीम् एव होतव्यम् इति। तस्य तूष्णीं होमस्य प्रशंसार्थो ऽयम् अर्थवादः। न्यायविप्रतिषेधाच् च

arthavāda eṣaḥ. kutaḥ? arthasya vidyamānatvāt. vidyamāno hi tatrānya evāgnihotrahomaḥ. kathaṃ hotavyam agnihotraṃ na hotavyam iti mīmāṃsante brahmavādinaḥ. yad yajuṣā juhuyād ayathāpūrvam āhutī juhuyāt, yadi na juhuyād agniḥ parāpatet. tūṣṇīm eva hotavyam iti. tasya tūṣṇīṃ homasya praśaṃsārtho 'yam arthavādaḥ. nyāyavipratiṣedhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६७: व्ग्ल्। ज़ु म्स् ३।६।१२ * संचिते त्व् अग्निचिद् युक्तं प्रापणान् निमित्तस्य

* 5/67: Vgl. zu MS 3.6.12 * saṃcite tv agnicid yuktaṃ prāpaṇān nimittasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६८: ए२: ५,१५५; ए६: २,९२ * क्रत्वन्ते वा प्रयोगवचनाभावात्

* 5/68: E2: 5,155; E6: 2,92 * kratvante vā prayogavacanābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगवचनो ह्य् अत्र तान् पदार्थान् प्रापयति, येषां क्रत्वर्थत्वम्। न चैषां क्रत्वर्थत्वम् अस्ति, पुरुषार्था ह्य् एते। कथम्? प्रतिषेधे पुरुषः श्रूयते, वर्षति न धावेत्, न स्त्रियम् उपेयाद् इत्येवमादि। न च क्रत्वर्था एते प्रसक्ताः, येन प्रतिषेधः क्रतोर् उपकुर्यात्। ननु पुरुषार्था अपि चितवतः श्रवणाच् चयनानन्तरं प्राप्ताः। नेति ब्रूमः, अग्नेः कर्मत्वानिर्देशात् *५।६९*

prayogavacano hy atra tān padārthān prāpayati, yeṣāṃ kratvarthatvam. na caiṣāṃ kratvarthatvam asti, puruṣārthā hy ete. katham? pratiṣedhe puruṣaḥ śrūyate, varṣati na dhāvet, na striyam upeyād ityevamādi. na ca kratvarthā ete prasaktāḥ, yena pratiṣedhaḥ krator upakuryāt. nanu puruṣārthā api citavataḥ śravaṇāc cayanānantaraṃ prāptāḥ. neti brūmaḥ, agneḥ karmatvānirdeśāt *5/69*

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।६९: ए२: कर्मत्वानिर्देशात् * परेणावेदनाद् दीक्षितः स्यात् सर्वैर् दीक्षाभिसंबन्धात्

* 5/69: E2: karmatvānirdeśāt * pareṇāvedanād dīkṣitaḥ syāt sarvair dīkṣābhisaṃbandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।७०: तैत्स्। ५।५।१।४ * * ५।७१: तैत्स्। ६।१।३।५ * * ५।७२: तैत्स्। ६।१।३।२ * * ५।७३: ए१ गिब्त् दीक्षाम् अस्य करोतीत्य् अर्थः इन् क्लम्मेर्न् * * ५।७४: ए२: ५,१५६; ए६: २,९२ * इष्ट्यन्ते वा तदर्था ह्य् अविशेषार्थसंबन्धात्

* 5/70: Tait.S. 5.5.1.4 * * 5/71: Tait.S. 6.1.3.5 * * 5/72: Tait.S. 6.1.3.2 * * 5/73: E1 gibt dīkṣām asya karotīty arthaḥ in Klammern * * 5/74: E2: 5,156; E6: 2,92 * iṣṭyante vā tadarthā hy aviśeṣārthasaṃbandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।७५: ए१ गिब्त् दीक्षणार्था इन् क्लम्मेर्न् * * ५।७६: ए२: दण्डेनैनं दीक्षितं संपादयतीत्य् * * ५।७७: ए२: ५,१५७; ए६: २,९३ * समाख्यानं च तद्वत्

* 5/75: E1 gibt dīkṣaṇārthā in Klammern * * 5/76: E2: daṇḍenainaṃ dīkṣitaṃ saṃpādayatīty * * 5/77: E2: 5,157; E6: 2,93 * samākhyānaṃ ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश् च पश्यामः, इष्टदीक्षणार्था, इष्ट्यन्ते च प्रवृत्तिर् इति। कस्मात्? समाख्यानं च तद्वद् इति यद्वन् न्याय उपदिष्टः। कथम्? दीक्षणीयेति तादर्थ्यकरी समाख्या भवति, यथा स्नानीयं भोजनीयं चेति। तस्माच् च पश्यामः, इष्टिर् दीक्षणार्था, इष्ट्यन्ते च प्रवृत्तिर् इति। अङ्गवत् क्रतूनाम् आनुपूर्व्यम्

itaś ca paśyāmaḥ, iṣṭadīkṣaṇārthā, iṣṭyante ca pravṛttir iti. kasmāt? samākhyānaṃ ca tadvad iti yadvan nyāya upadiṣṭaḥ. katham? dīkṣaṇīyeti tādarthyakarī samākhyā bhavati, yathā snānīyaṃ bhojanīyaṃ ceti. tasmāc ca paśyāmaḥ, iṣṭir dīkṣaṇārthā, iṣṭyante ca pravṛttir iti. aṅgavat kratūnām ānupūrvyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।७८: तैत्स्। २।२।१।१ * न वासंबन्धात्

* 5/78: Tait.S. 2.2.1.1 * na vāsaṃbandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।७९: ए२: न चायं * * ५।८०: ए२: ५,१५८; ए६: २,९४ * काम्यत्वाच् च

* 5/79: E2: na cāyaṃ * * 5/80: E2: 5,158; E6: 2,94 * kāmyatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यानि चैतानि कर्माणि, कामाश् च क्रमेणोत्पद्यन्ते, तेन निमित्तस्याक्रमत्वान् न क्रमवन्त इति। आनर्थक्यान् नेति चेत्

kāmyāni caitāni karmāṇi, kāmāś ca krameṇotpadyante, tena nimittasyākramatvān na kramavanta iti. ānarthakyān neti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति यद् उक्तं पूर्वपक्षे, तद् एव पुनर् उच्यते परिहर्तुम्। एवं क्रमेण पाठो ऽर्थवान् भविष्यतीति। एतद् आभाषान्तं सूत्रम्। स्याद् विद्यार्थत्वाद् यथा परेषु सर्वस्वारात्

iti yad uktaṃ pūrvapakṣe, tad eva punar ucyate parihartum. evaṃ krameṇa pāṭho 'rthavān bhaviṣyatīti. etad ābhāṣāntaṃ sūtram. syād vidyārthatvād yathā pareṣu sarvasvārāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् अर्थवान् क्रमपाठः, असत्य् अपि प्रयोगे क्रमे, विद्याग्रहणार्थत्वात्, कर्मावबोधनार्थायां विद्यायां क्रमनियमादृष्टं तदाश्रयम् एव भविष्यतीति, यथा, त्वत्पक्षे, परेषु सर्वस्वारात्, यस्यापि क्रमो ऽङ्गम् इति पक्षः, तस्यापि सर्वस्वारात् परेषां सर्वस्वारेण यः क्रमस् तस्यादृष्टार्थतावश्यं कल्पनीया। य एतेनेत्य् अग्निष्टोमः प्रकरणात्

syād arthavān kramapāṭhaḥ, asaty api prayoge krame, vidyāgrahaṇārthatvāt, karmāvabodhanārthāyāṃ vidyāyāṃ kramaniyamādṛṣṭaṃ tadāśrayam eva bhaviṣyatīti, yathā, tvatpakṣe, pareṣu sarvasvārāt, yasyāpi kramo 'ṅgam iti pakṣaḥ, tasyāpi sarvasvārāt pareṣāṃ sarvasvāreṇa yaḥ kramas tasyādṛṣṭārthatāvaśyaṃ kalpanīyā. ya etenety agniṣṭomaḥ prakaraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।८१: ए२: यज्ञो यज्ञानां * लिङ्गाच् च

* 5/81: E2: yajño yajñānāṃ * liṅgāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।८२: ए२: तस्य * * ५।८३: ऐत्ब्र्। ३।४१ * अथान्येनेति संस्थानां संनिधानात्

* 5/82: E2: tasya * * 5/83: Ait.Br. 3.41 * athānyeneti saṃsthānāṃ saṃnidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्येनेति किं संस्थानां वादः, अथ ज्योतिष्टोमविकाराणाम् एवैकाहादीनाम् इति। किं तावत् प्राप्तम्? संस्थानाम् इति। कुतः? संनिधानात्, संनिहितास् तस्मिन् प्रकरणे संस्थाः, तासां वादः प्रकरणानुग्रहाय। तत्प्रकृतेर् वापत्तिविहारौ हि न तुल्येषूपपद्येते

athānyeneti kiṃ saṃsthānāṃ vādaḥ, atha jyotiṣṭomavikārāṇām evaikāhādīnām iti. kiṃ tāvat prāptam? saṃsthānām iti. kutaḥ? saṃnidhānāt, saṃnihitās tasmin prakaraṇe saṃsthāḥ, tāsāṃ vādaḥ prakaraṇānugrahāya. tatprakṛter vāpattivihārau hi na tulyeṣūpapadyete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।८४: ए२: ५,१६०; ए६: २,९५ * * ५।८५: ए२: ते सृष्टास् तम् अब्रुवन् * * ५।८६: ए२: अन्ये ऽग्नयो * प्रशंसा वा विहरणाभावात्

* 5/84: E2: 5,160; E6: 2,95 * * 5/85: E2: te sṛṣṭās tam abruvan * * 5/86: E2: anye 'gnayo * praśaṃsā vā viharaṇābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।८७: ए२: ते * * ५।८८: ए२: गवादिषु * * ५।८९: ए२: ५,१६१; ए६: २,९५ * विधिप्रत्ययाद् वा न ह्य् अकस्मात् प्रशंसा स्यात्

* 5/87: E2: te * * 5/88: E2: gavādiṣu * * 5/89: E2: 5,161; E6: 2,95 * vidhipratyayād vā na hy akasmāt praśaṃsā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।९०: ए२ ओम्। ते * एकस्तोमे वा क्रतुसंयोगात्

* 5/90: E2 om. te * ekastome vā kratusaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।९१: ए२: किम् एकस्तोमकस्य। क्रतोर् एष वाद उतैकस्तोमकस्यानेकस्तोमकस्य चेति। किं * * ५।९२: ए२: पञ्चदशः * * ५।९३: ए२: सप्तदशः * * ५।९४: ए२: एकविंशः * सर्वेषां वा चोदनाविशेषात् प्रशंसा स्तोमानाम्

* 5/91: E2: kim ekastomakasya. krator eṣa vāda utaikastomakasyānekastomakasya ceti. kiṃ * * 5/92: E2: pañcadaśaḥ * * 5/93: E2: saptadaśaḥ * * 5/94: E2: ekaviṃśaḥ * sarveṣāṃ vā codanāviśeṣāt praśaṃsā stomānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।९५: ए२: वैष * * ५।९६: ए२: ५,१६२; ए६: २,९६ * * ५।९७: ए२: ५,१६२; ए६: २,९६ * क्रमको यो ऽर्थशब्दाभ्यां श्रुतिविशेषाद् अर्थपरत्वाच् च

* 5/95: E2: vaiṣa * * 5/96: E2: 5,162; E6: 2,96 * * 5/97: E2: 5,162; E6: 2,96 * kramako yo 'rthaśabdābhyāṃ śrutiviśeṣād arthaparatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।९८: ए२: विचारणा * * ५।९९: ए२: तथैवानुष्ठानम् * * ५।१००: ए१ गिब्त् प्रधानार्थम् इन् क्लम्मेर्न् * * ५।१०१: ए२: श्रुतौ * * ५।१०२: ए२: ५,१६३; ए६: २,९७ * अवदानाभिघारणासादनेष्व् आनुपूर्व्यं प्रवृत्त्या स्यात्

* 5/98: E2: vicāraṇā * * 5/99: E2: tathaivānuṣṭhānam * * 5/100: E1 gibt pradhānārtham in Klammern * * 5/101: E2: śrutau * * 5/102: E2: 5,163; E6: 2,97 * avadānābhighāraṇāsādaneṣv ānupūrvyaṃ pravṛttyā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१०३: ए२: पूर्वम् अवदेयम् * यथाप्रदानं वा तदर्थत्वात्

* 5/103: E2: pūrvam avadeyam * yathāpradānaṃ vā tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१०४: ए२: प्रदानं चोदनागृहीतत्वाद् * * ५।१०५: ए२ ओम्। एते * * ५।१०६: ए१ गिब्त् आसन्न् अकरणम् इन् क्लम्मेर्न् * * ५।१०७: ए२: ५,१६४; ए६: २,९८ * * ५।१०८: ए२: श्रुताभिप्रायम् * लिङ्गदर्शनाच् च

* 5/104: E2: pradānaṃ codanāgṛhītatvād * * 5/105: E2 om. ete * * 5/106: E1 gibt āsann akaraṇam in Klammern * * 5/107: E2: 5,164; E6: 2,98 * * 5/108: E2: śrutābhiprāyam * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गम् अप्य् अस्मिन्न् अर्थे भवति, स वै ध्रुवाम् एवाग्रे ऽभिघारयति, ततो हि प्रथमाव् आज्यभागौ यक्ष्यन् भवतीति। तस्माद् अपि मुख्यक्रमेण नियम इति। वचनाद् इष्टिपूर्वत्वम्

liṅgam apy asminn arthe bhavati, sa vai dhruvām evāgre 'bhighārayati, tato hi prathamāv ājyabhāgau yakṣyan bhavatīti. tasmād api mukhyakrameṇa niyama iti. vacanād iṣṭipūrvatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१०९: ए२: विकल्प्यते * * ५।११०: तैत्स्। २।५।६।१ * सोमश् चैकेषाम् अग्न्याधेयस्यर्तुनक्षत्रातिक्रमवचनात् तदन्तेनानर्थकं हि स्यात्

* 5/109: E2: vikalpyate * * 5/110: Tait.S. 2.5.6.1 * somaś caikeṣām agnyādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt tadantenānarthakaṃ hi syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१११: ए२: चैषां * * ५।११२: ए२: पूर्वो * * ५।११३: ए२ ओम्। स * * ५।११४: ए२: ५,१६५; ए६: २,९८ * * ५।११५: ए२: यदा सेष्टिपूर्वत्वम् * तदर्थवचनाच् च नाविशेषात् तदर्थत्वम्

* 5/111: E2: caiṣāṃ * * 5/112: E2: pūrvo * * 5/113: E2 om. sa * * 5/114: E2: 5,165; E6: 2,98 * * 5/115: E2: yadā seṣṭipūrvatvam * tadarthavacanāc ca nāviśeṣāt tadarthatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश् च सोमाधानयोर् आनन्तर्यम्। कुतः? तदर्थवचनात्, यः सोमेन यजेत स अग्निम् आदधीतेति च। सर्वैर् अप्य् असौ यक्ष्यमाणो ऽग्निम् आधत्ते सोमेनाग्निहोत्रादिभिश् च, नासति सोमस्य विशेषे सोमार्थता स्यात्। अयम् असौ विशेषः स्यात्, यद् आनन्तर्यं सोमाधानयोर् इति। अयक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालनिर्देशाद् आनन्तर्याद् विशङ्का स्यात्

itaś ca somādhānayor ānantaryam. kutaḥ? tadarthavacanāt, yaḥ somena yajeta sa agnim ādadhīteti ca. sarvair apy asau yakṣyamāṇo 'gnim ādhatte somenāgnihotrādibhiś ca, nāsati somasya viśeṣe somārthatā syāt. ayam asau viśeṣaḥ syāt, yad ānantaryaṃ somādhānayor iti. ayakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālanirdeśād ānantaryād viśaṅkā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमेनायक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालो निर्दिश्यते, यः सोमेनायक्ष्यंआणो ऽग्निम् आदधीत, स पुरा संवत्सराद् धवींषि निर्वपेद् इति, न खलु कश्चिद् अयक्ष्यमाणः, सर्वस्य विहितत्वात्। तस्माद् अनन्तरम् अयक्ष्यमाण इति गम्यते। इष्टिर् अयक्ष्यमाणस्य, तादर्थ्ये सोमपूर्वत्वम्

somenāyakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālo nirdiśyate, yaḥ somenāyakṣyaṃāṇo 'gnim ādadhīta, sa purā saṃvatsarād dhavīṃṣi nirvaped iti, na khalu kaścid ayakṣyamāṇaḥ, sarvasya vihitatvāt. tasmād anantaram ayakṣyamāṇa iti gamyate. iṣṭir ayakṣyamāṇasya, tādarthye somapūrvatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।११६: ए२: तादर्थ्ये सोमपूर्वत्वम् * * ५।११७: ए२: ५,१६६; ए६: २,९९ * उत्कर्षाद् ब्राह्मणस्य सोमः स्यात्

* 5/116: E2: tādarthye somapūrvatvam * * 5/117: E2: 5,166; E6: 2,99 * utkarṣād brāhmaṇasya somaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।११८: ए२: तत् तर्ह्य् * पौर्णमासी वा श्रुतिसंयोगात्

* 5/118: E2: tat tarhy * paurṇamāsī vā śrutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।११९: ए२: ५,१६७; ए६: २,१०० * सर्वस्य वैककर्म्यात्

* 5/119: E2: 5,167; E6: 2,100 * sarvasya vaikakarmyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् उच्यते, केवला पौर्णमास्य् उत्कृष्यत इति। तन् न, कृत्स्नस्य दर्शपूर्णमासकर्मण उत्कर्षः, एवं फलेन संबन्धः, इतरथा न स्यात् फलम्। एकदेशत्वात् पौर्णमास्याः, केवलायाम् उत्कृष्यमाणायाम् अवशिष्टस्य पूर्वत्र क्रियमाणस्य न फलं स्यात्, एकदेशत्वात्, अफलत्वाच् चोक्तम् अपि न क्रियेत। समुदाये चोत्कृष्यमाणे भवति फलम्। तस्माद् अर्थात् समुदायस्योत्कर्षः, एवं कृत्स्नोपदेशो ऽर्थवान् भविष्यतीति। तस्मात् सर्वस्योत्कर्षः, सोमपूर्वत्वम् एव ब्राह्मणस्येति। स्याद् वा विधिस् तदर्थेन

yad ucyate, kevalā paurṇamāsy utkṛṣyata iti. tan na, kṛtsnasya darśapūrṇamāsakarmaṇa utkarṣaḥ, evaṃ phalena saṃbandhaḥ, itarathā na syāt phalam. ekadeśatvāt paurṇamāsyāḥ, kevalāyām utkṛṣyamāṇāyām avaśiṣṭasya pūrvatra kriyamāṇasya na phalaṃ syāt, ekadeśatvāt, aphalatvāc coktam api na kriyeta. samudāye cotkṛṣyamāṇe bhavati phalam. tasmād arthāt samudāyasyotkarṣaḥ, evaṃ kṛtsnopadeśo 'rthavān bhaviṣyatīti. tasmāt sarvasyotkarṣaḥ, somapūrvatvam eva brāhmaṇasyeti. syād vā vidhis tadarthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१२०: ए२: नैतद् अस्ति कृत्स्नोत्कर्ष इति * प्रकरणात् तु कालः स्यात्

* 5/120: E2: naitad asti kṛtsnotkarṣa iti * prakaraṇāt tu kālaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१२१: ए२: ५,१८६; ए६: २,१०० * * ५।१२२: ए२: फलं वचनम् * * ५।१२३: ए२: अधिकरणम्। अन्तरा चिन्तान्तरं वक्ष्यते * स्वकाले स्याद् अविप्रतिषेधात्

* 5/121: E2: 5,186; E6: 2,100 * * 5/122: E2: phalaṃ vacanam * * 5/123: E2: adhikaraṇam. antarā cintāntaraṃ vakṣyate * svakāle syād avipratiṣedhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१२४: ए२ ओम्। स * * ५।१२५: ए१ (व्ल्।): सूक्ष्मेत * * ५।१२६: व्ग्ल्। ज़ु म्स् १२।२।२५ * अपनयो वाधानस्य सर्वकालत्वात्

* 5/124: E2 om. sa * * 5/125: E1 (v.l.): sūkṣmeta * * 5/126: Vgl. zu MS 12.2.25 * apanayo vādhānasya sarvakālatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१२७: ए२ ओम्। आधानात् * * ५।१२८: ए१ (व्ल्।): यज्ञ उपनमेत् * * ५।१२९: श्प्ब्र् २।१।३।९ * * ५।१३०: ए२: ५,१६९; ए६: २,१०१ * पौर्णमास्य् ऊर्ध्वं सोमाद् ब्राह्मणस्य वचनात्

* 5/127: E2 om. ādhānāt * * 5/128: E1 (v.l.): yajña upanamet * * 5/129: ŚPBr 2.1.3.9 * * 5/130: E2: 5,169; E6: 2,101 * paurṇamāsy ūrdhvaṃ somād brāhmaṇasya vacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३१: ए२: चैतद् * एकं *५।१३२* शब्दसामर्थ्यात् प्राक् कृत्स्नविधानात्

* 5/131: E2: caitad * ekaṃ *5/132* śabdasāmarthyāt prāk kṛtsnavidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३२: ए२: एकं वा * पुरोडाशस् त्व् अनिर्देशे तद्युक्ते देवताभावात्

* 5/132: E2: ekaṃ vā * puroḍāśas tv anirdeśe tadyukte devatābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३३: ए२: ५,१७०; ए६: २,१०१ * आज्यम् अपीति चेत्

* 5/133: E2: 5,170; E6: 2,101 * ājyam apīti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चेत् पश्यस्य् अग्नीषोमीयत्वात् पुरोडाश इति, आज्यम् अपि ह्य् अग्नीषोमीयम्। तस्मात् तद् अप्य् उत्कृष्येत। न मिश्रदेवतत्वाद् ऐन्द्राग्नवत्

iti cet paśyasy agnīṣomīyatvāt puroḍāśa iti, ājyam api hy agnīṣomīyam. tasmāt tad apy utkṛṣyeta. na miśradevatatvād aindrāgnavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३४: ए२: अनग्नीषोमीयो ऽप्य् असौ * * ५।१३५: ए२: मिश्रदेवतस्याग्रहणसामान्याद् * * ५।१३६: ए२: ५,१७१; ए६: २,१०२ * विकृतेः प्रकृतिकालत्वात् सद्यस्कालोत्तरा विकृतिस् तयोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्

* 5/134: E2: anagnīṣomīyo 'py asau * * 5/135: E2: miśradevatasyāgrahaṇasāmānyād * * 5/136: E2: 5,171; E6: 2,102 * vikṛteḥ prakṛtikālatvāt sadyaskālottarā vikṛtis tayoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह वैकृतानि कर्माण्य् उदाहरणम्, ऐन्द्राग्नम् एकादशकपालं निर्वपेद् इत्येवमादीनि। तत्र संदेहः, किम् एता विकृतयः सद्यस्कालाः, उत द्व्यहकाला इति। किं प्राप्तम्? विकृतिः प्राकृतान् धर्मांश् चोदकेन गृह्णाति, अतस् ते धर्मा आनुमानिकाः, पौर्णमासी चान्यः कालः। स यदि वा प्रकृत्या गृह्येत, यदि वा विकृत्या, असंभवे ऽन्यतरस्याः कालस् त्यक्तव्यः, तत्रानुमानिको वैकृतस्य त्यज्यताम्, न प्रत्यक्षश्रुतः प्राकृतस्येति न्याय्यम्। तस्मात् सद्यस्काला एता विकृतयो भवेयुर् इति। द्वैयहकाल्ये तु यथान्यायम्

iha vaikṛtāni karmāṇy udāharaṇam, aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nirvaped ityevamādīni. tatra saṃdehaḥ, kim etā vikṛtayaḥ sadyaskālāḥ, uta dvyahakālā iti. kiṃ prāptam? vikṛtiḥ prākṛtān dharmāṃś codakena gṛhṇāti, atas te dharmā ānumānikāḥ, paurṇamāsī cānyaḥ kālaḥ. sa yadi vā prakṛtyā gṛhyeta, yadi vā vikṛtyā, asaṃbhave 'nyatarasyāḥ kālas tyaktavyaḥ, tatrānumāniko vaikṛtasya tyajyatām, na pratyakṣaśrutaḥ prākṛtasyeti nyāyyam. tasmāt sadyaskālā etā vikṛtayo bhaveyur iti. dvaiyahakālye tu yathānyāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैयहकाल्ये क्रियमाणे यथान्यायं कृतं भवति, तस्माद् द्वैयहकाल्यं स्यात्। चोदकस् तथानुगृहीतो भवति, प्रकृतौ हि श्रूयते, पूर्वेद्युर् अग्निं गृह्णाति, उत्तरम् अहर् देवतां यजतीति। तस्माद् द्व्यहकालम् एकम् अभिनिर्वर्त्यम्, तदहर् एवोपक्रम्यापरेद्युः परिसमापयेत्। वचनाद् वैककाल्यं स्यात्

dvaiyahakālye kriyamāṇe yathānyāyaṃ kṛtaṃ bhavati, tasmād dvaiyahakālyaṃ syāt. codakas tathānugṛhīto bhavati, prakṛtau hi śrūyate, pūrvedyur agniṃ gṛhṇāti, uttaram ahar devatāṃ yajatīti. tasmād dvyahakālam ekam abhinirvartyam, tadahar evopakramyāparedyuḥ parisamāpayet. vacanād vaikakālyaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३७: ए२: न इष्ट्या * * ५।१३८: ए२: ५,१७२; ए६: २,१०३ * सांनाय्याग्नीषोमीयविकारा ऊर्ध्वं सोमात् प्रकृतिवत्

* 5/137: E2: na iṣṭyā * * 5/138: E2: 5,172; E6: 2,103 * sāṃnāyyāgnīṣomīyavikārā ūrdhvaṃ somāt prakṛtivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ५।१३९: व्ग्ल्। तैत्स्। १।८।२।१ * * ५।१४०: ए२: अग्नीषोमीयविकाराः, अग्नीषोमीयम् * * ५।१४१: तैत्स्। २।५।५।१ * * ५।१४२: ए२: सोमेनेष्ट्वाग्नीषोमीयो भवति * तथा सोमविकारा दर्शपूर्णमासाभ्याम्

* 5/139: Vgl. Tait.S. 1.8.2.1 * * 5/140: E2: agnīṣomīyavikārāḥ, agnīṣomīyam * * 5/141: Tait.S. 2.5.5.1 * * 5/142: E2: someneṣṭvāgnīṣomīyo bhavati * tathā somavikārā darśapūrṇamāsābhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.