Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·5·5.4
* ५।९५: ए२: वैष * * ५।९६: ए२: ५,१६२; ए६: २,९६ * * ५।९७: ए२: ५,१६२; ए६: २,९६ * क्रमको यो ऽर्थशब्दाभ्यां श्रुतिविशेषाद् अर्थपरत्वाच् च
* 5/95: E2: vaiṣa * * 5/96: E2: 5,162; E6: 2,96 * * 5/97: E2: 5,162; E6: 2,96 * kramako yo 'rthaśabdābhyāṃ śrutiviśeṣād arthaparatvāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।९८: ए२: विचारणा * * ५।९९: ए२: तथैवानुष्ठानम् * * ५।१००: ए१ गिब्त् प्रधानार्थम् इन् क्लम्मेर्न् * * ५।१०१: ए२: श्रुतौ * * ५।१०२: ए२: ५,१६३; ए६: २,९७ * अवदानाभिघारणासादनेष्व् आनुपूर्व्यं प्रवृत्त्या स्यात्
* 5/98: E2: vicāraṇā * * 5/99: E2: tathaivānuṣṭhānam * * 5/100: E1 gibt pradhānārtham in Klammern * * 5/101: E2: śrutau * * 5/102: E2: 5,163; E6: 2,97 * avadānābhighāraṇāsādaneṣv ānupūrvyaṃ pravṛttyā syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१०३: ए२: पूर्वम् अवदेयम् * यथाप्रदानं वा तदर्थत्वात्
* 5/103: E2: pūrvam avadeyam * yathāpradānaṃ vā tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१०४: ए२: प्रदानं चोदनागृहीतत्वाद् * * ५।१०५: ए२ ओम्। एते * * ५।१०६: ए१ गिब्त् आसन्न् अकरणम् इन् क्लम्मेर्न् * * ५।१०७: ए२: ५,१६४; ए६: २,९८ * * ५।१०८: ए२: श्रुताभिप्रायम् * लिङ्गदर्शनाच् च
* 5/104: E2: pradānaṃ codanāgṛhītatvād * * 5/105: E2 om. ete * * 5/106: E1 gibt āsann akaraṇam in Klammern * * 5/107: E2: 5,164; E6: 2,98 * * 5/108: E2: śrutābhiprāyam * liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गम् अप्य् अस्मिन्न् अर्थे भवति, स वै ध्रुवाम् एवाग्रे ऽभिघारयति, ततो हि प्रथमाव् आज्यभागौ यक्ष्यन् भवतीति। तस्माद् अपि मुख्यक्रमेण नियम इति। वचनाद् इष्टिपूर्वत्वम्
liṅgam apy asminn arthe bhavati, sa vai dhruvām evāgre 'bhighārayati, tato hi prathamāv ājyabhāgau yakṣyan bhavatīti. tasmād api mukhyakrameṇa niyama iti. vacanād iṣṭipūrvatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१०९: ए२: विकल्प्यते * * ५।११०: तैत्स्। २।५।६।१ * सोमश् चैकेषाम् अग्न्याधेयस्यर्तुनक्षत्रातिक्रमवचनात् तदन्तेनानर्थकं हि स्यात्
* 5/109: E2: vikalpyate * * 5/110: Tait.S. 2.5.6.1 * somaś caikeṣām agnyādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt tadantenānarthakaṃ hi syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१११: ए२: चैषां * * ५।११२: ए२: पूर्वो * * ५।११३: ए२ ओम्। स * * ५।११४: ए२: ५,१६५; ए६: २,९८ * * ५।११५: ए२: यदा सेष्टिपूर्वत्वम् * तदर्थवचनाच् च नाविशेषात् तदर्थत्वम्
* 5/111: E2: caiṣāṃ * * 5/112: E2: pūrvo * * 5/113: E2 om. sa * * 5/114: E2: 5,165; E6: 2,98 * * 5/115: E2: yadā seṣṭipūrvatvam * tadarthavacanāc ca nāviśeṣāt tadarthatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतश् च सोमाधानयोर् आनन्तर्यम्। कुतः? तदर्थवचनात्, यः सोमेन यजेत स अग्निम् आदधीतेति च। सर्वैर् अप्य् असौ यक्ष्यमाणो ऽग्निम् आधत्ते सोमेनाग्निहोत्रादिभिश् च, नासति सोमस्य विशेषे सोमार्थता स्यात्। अयम् असौ विशेषः स्यात्, यद् आनन्तर्यं सोमाधानयोर् इति। अयक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालनिर्देशाद् आनन्तर्याद् विशङ्का स्यात्
itaś ca somādhānayor ānantaryam. kutaḥ? tadarthavacanāt, yaḥ somena yajeta sa agnim ādadhīteti ca. sarvair apy asau yakṣyamāṇo 'gnim ādhatte somenāgnihotrādibhiś ca, nāsati somasya viśeṣe somārthatā syāt. ayam asau viśeṣaḥ syāt, yad ānantaryaṃ somādhānayor iti. ayakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālanirdeśād ānantaryād viśaṅkā syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमेनायक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालो निर्दिश्यते, यः सोमेनायक्ष्यंआणो ऽग्निम् आदधीत, स पुरा संवत्सराद् धवींषि निर्वपेद् इति, न खलु कश्चिद् अयक्ष्यमाणः, सर्वस्य विहितत्वात्। तस्माद् अनन्तरम् अयक्ष्यमाण इति गम्यते। इष्टिर् अयक्ष्यमाणस्य, तादर्थ्ये सोमपूर्वत्वम्
somenāyakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālo nirdiśyate, yaḥ somenāyakṣyaṃāṇo 'gnim ādadhīta, sa purā saṃvatsarād dhavīṃṣi nirvaped iti, na khalu kaścid ayakṣyamāṇaḥ, sarvasya vihitatvāt. tasmād anantaram ayakṣyamāṇa iti gamyate. iṣṭir ayakṣyamāṇasya, tādarthye somapūrvatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।११६: ए२: तादर्थ्ये सोमपूर्वत्वम् * * ५।११७: ए२: ५,१६६; ए६: २,९९ * उत्कर्षाद् ब्राह्मणस्य सोमः स्यात्
* 5/116: E2: tādarthye somapūrvatvam * * 5/117: E2: 5,166; E6: 2,99 * utkarṣād brāhmaṇasya somaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।११८: ए२: तत् तर्ह्य् * पौर्णमासी वा श्रुतिसंयोगात्
* 5/118: E2: tat tarhy * paurṇamāsī vā śrutisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।११९: ए२: ५,१६७; ए६: २,१०० * सर्वस्य वैककर्म्यात्
* 5/119: E2: 5,167; E6: 2,100 * sarvasya vaikakarmyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उच्यते, केवला पौर्णमास्य् उत्कृष्यत इति। तन् न, कृत्स्नस्य दर्शपूर्णमासकर्मण उत्कर्षः, एवं फलेन संबन्धः, इतरथा न स्यात् फलम्। एकदेशत्वात् पौर्णमास्याः, केवलायाम् उत्कृष्यमाणायाम् अवशिष्टस्य पूर्वत्र क्रियमाणस्य न फलं स्यात्, एकदेशत्वात्, अफलत्वाच् चोक्तम् अपि न क्रियेत। समुदाये चोत्कृष्यमाणे भवति फलम्। तस्माद् अर्थात् समुदायस्योत्कर्षः, एवं कृत्स्नोपदेशो ऽर्थवान् भविष्यतीति। तस्मात् सर्वस्योत्कर्षः, सोमपूर्वत्वम् एव ब्राह्मणस्येति। स्याद् वा विधिस् तदर्थेन
yad ucyate, kevalā paurṇamāsy utkṛṣyata iti. tan na, kṛtsnasya darśapūrṇamāsakarmaṇa utkarṣaḥ, evaṃ phalena saṃbandhaḥ, itarathā na syāt phalam. ekadeśatvāt paurṇamāsyāḥ, kevalāyām utkṛṣyamāṇāyām avaśiṣṭasya pūrvatra kriyamāṇasya na phalaṃ syāt, ekadeśatvāt, aphalatvāc coktam api na kriyeta. samudāye cotkṛṣyamāṇe bhavati phalam. tasmād arthāt samudāyasyotkarṣaḥ, evaṃ kṛtsnopadeśo 'rthavān bhaviṣyatīti. tasmāt sarvasyotkarṣaḥ, somapūrvatvam eva brāhmaṇasyeti. syād vā vidhis tadarthena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१२०: ए२: नैतद् अस्ति कृत्स्नोत्कर्ष इति * प्रकरणात् तु कालः स्यात्
* 5/120: E2: naitad asti kṛtsnotkarṣa iti * prakaraṇāt tu kālaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१२१: ए२: ५,१८६; ए६: २,१०० * * ५।१२२: ए२: फलं वचनम् * * ५।१२३: ए२: अधिकरणम्। अन्तरा चिन्तान्तरं वक्ष्यते * स्वकाले स्याद् अविप्रतिषेधात्
* 5/121: E2: 5,186; E6: 2,100 * * 5/122: E2: phalaṃ vacanam * * 5/123: E2: adhikaraṇam. antarā cintāntaraṃ vakṣyate * svakāle syād avipratiṣedhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१२४: ए२ ओम्। स * * ५।१२५: ए१ (व्ल्।): सूक्ष्मेत * * ५।१२६: व्ग्ल्। ज़ु म्स् १२।२।२५ * अपनयो वाधानस्य सर्वकालत्वात्
* 5/124: E2 om. sa * * 5/125: E1 (v.l.): sūkṣmeta * * 5/126: Vgl. zu MS 12.2.25 * apanayo vādhānasya sarvakālatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१२७: ए२ ओम्। आधानात् * * ५।१२८: ए१ (व्ल्।): यज्ञ उपनमेत् * * ५।१२९: श्प्ब्र् २।१।३।९ * * ५।१३०: ए२: ५,१६९; ए६: २,१०१ * पौर्णमास्य् ऊर्ध्वं सोमाद् ब्राह्मणस्य वचनात्
* 5/127: E2 om. ādhānāt * * 5/128: E1 (v.l.): yajña upanamet * * 5/129: ŚPBr 2.1.3.9 * * 5/130: E2: 5,169; E6: 2,101 * paurṇamāsy ūrdhvaṃ somād brāhmaṇasya vacanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३१: ए२: चैतद् * एकं *५।१३२* शब्दसामर्थ्यात् प्राक् कृत्स्नविधानात्
* 5/131: E2: caitad * ekaṃ *5/132* śabdasāmarthyāt prāk kṛtsnavidhānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३२: ए२: एकं वा * पुरोडाशस् त्व् अनिर्देशे तद्युक्ते देवताभावात्
* 5/132: E2: ekaṃ vā * puroḍāśas tv anirdeśe tadyukte devatābhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३३: ए२: ५,१७०; ए६: २,१०१ * आज्यम् अपीति चेत्
* 5/133: E2: 5,170; E6: 2,101 * ājyam apīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेत् पश्यस्य् अग्नीषोमीयत्वात् पुरोडाश इति, आज्यम् अपि ह्य् अग्नीषोमीयम्। तस्मात् तद् अप्य् उत्कृष्येत। न मिश्रदेवतत्वाद् ऐन्द्राग्नवत्
iti cet paśyasy agnīṣomīyatvāt puroḍāśa iti, ājyam api hy agnīṣomīyam. tasmāt tad apy utkṛṣyeta. na miśradevatatvād aindrāgnavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३४: ए२: अनग्नीषोमीयो ऽप्य् असौ * * ५।१३५: ए२: मिश्रदेवतस्याग्रहणसामान्याद् * * ५।१३६: ए२: ५,१७१; ए६: २,१०२ * विकृतेः प्रकृतिकालत्वात् सद्यस्कालोत्तरा विकृतिस् तयोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्
* 5/134: E2: anagnīṣomīyo 'py asau * * 5/135: E2: miśradevatasyāgrahaṇasāmānyād * * 5/136: E2: 5,171; E6: 2,102 * vikṛteḥ prakṛtikālatvāt sadyaskālottarā vikṛtis tayoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह वैकृतानि कर्माण्य् उदाहरणम्, ऐन्द्राग्नम् एकादशकपालं निर्वपेद् इत्येवमादीनि। तत्र संदेहः, किम् एता विकृतयः सद्यस्कालाः, उत द्व्यहकाला इति। किं प्राप्तम्? विकृतिः प्राकृतान् धर्मांश् चोदकेन गृह्णाति, अतस् ते धर्मा आनुमानिकाः, पौर्णमासी चान्यः कालः। स यदि वा प्रकृत्या गृह्येत, यदि वा विकृत्या, असंभवे ऽन्यतरस्याः कालस् त्यक्तव्यः, तत्रानुमानिको वैकृतस्य त्यज्यताम्, न प्रत्यक्षश्रुतः प्राकृतस्येति न्याय्यम्। तस्मात् सद्यस्काला एता विकृतयो भवेयुर् इति। द्वैयहकाल्ये तु यथान्यायम्
iha vaikṛtāni karmāṇy udāharaṇam, aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nirvaped ityevamādīni. tatra saṃdehaḥ, kim etā vikṛtayaḥ sadyaskālāḥ, uta dvyahakālā iti. kiṃ prāptam? vikṛtiḥ prākṛtān dharmāṃś codakena gṛhṇāti, atas te dharmā ānumānikāḥ, paurṇamāsī cānyaḥ kālaḥ. sa yadi vā prakṛtyā gṛhyeta, yadi vā vikṛtyā, asaṃbhave 'nyatarasyāḥ kālas tyaktavyaḥ, tatrānumāniko vaikṛtasya tyajyatām, na pratyakṣaśrutaḥ prākṛtasyeti nyāyyam. tasmāt sadyaskālā etā vikṛtayo bhaveyur iti. dvaiyahakālye tu yathānyāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैयहकाल्ये क्रियमाणे यथान्यायं कृतं भवति, तस्माद् द्वैयहकाल्यं स्यात्। चोदकस् तथानुगृहीतो भवति, प्रकृतौ हि श्रूयते, पूर्वेद्युर् अग्निं गृह्णाति, उत्तरम् अहर् देवतां यजतीति। तस्माद् द्व्यहकालम् एकम् अभिनिर्वर्त्यम्, तदहर् एवोपक्रम्यापरेद्युः परिसमापयेत्। वचनाद् वैककाल्यं स्यात्
dvaiyahakālye kriyamāṇe yathānyāyaṃ kṛtaṃ bhavati, tasmād dvaiyahakālyaṃ syāt. codakas tathānugṛhīto bhavati, prakṛtau hi śrūyate, pūrvedyur agniṃ gṛhṇāti, uttaram ahar devatāṃ yajatīti. tasmād dvyahakālam ekam abhinirvartyam, tadahar evopakramyāparedyuḥ parisamāpayet. vacanād vaikakālyaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३७: ए२: न इष्ट्या * * ५।१३८: ए२: ५,१७२; ए६: २,१०३ * सांनाय्याग्नीषोमीयविकारा ऊर्ध्वं सोमात् प्रकृतिवत्
* 5/137: E2: na iṣṭyā * * 5/138: E2: 5,172; E6: 2,103 * sāṃnāyyāgnīṣomīyavikārā ūrdhvaṃ somāt prakṛtivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ५।१३९: व्ग्ल्। तैत्स्। १।८।२।१ * * ५।१४०: ए२: अग्नीषोमीयविकाराः, अग्नीषोमीयम् * * ५।१४१: तैत्स्। २।५।५।१ * * ५।१४२: ए२: सोमेनेष्ट्वाग्नीषोमीयो भवति * तथा सोमविकारा दर्शपूर्णमासाभ्याम्
* 5/139: Vgl. Tait.S. 1.8.2.1 * * 5/140: E2: agnīṣomīyavikārāḥ, agnīṣomīyam * * 5/141: Tait.S. 2.5.5.1 * * 5/142: E2: someneṣṭvāgnīṣomīyo bhavati * tathā somavikārā darśapūrṇamāsābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.