मनस्त्वयोग्यो जीवो ऽयं को भवेत् परमात्मनः । कथं वास्मिन् समुत्पन्नः को वायं वद मे पुनः
manastvayogyo jīvo 'yaṃ ko bhavet paramātmanaḥ / kathaṃ vāsmin samutpannaḥ ko vāyaṃ vada me punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.67
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.67
समस्तशक्तिकचितं ब्रह्म सर्वेश्वरं सदा । ययैव शक्त्या स्फुरति प्राप्तां ताम् एव पश्यति
samastaśaktikacitaṃ brahma sarveśvaraṃ sadā / yayaiva śaktyā sphurati prāptāṃ tām eva paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं यां वेत्ति सर्वात्मा चितिं चेतनरूपिणीम् । सा प्रोक्ता जीवशब्देन सैव सङ्कल्पकारिणी
svayaṃ yāṃ vetti sarvātmā citiṃ cetanarūpiṇīm / sā proktā jīvaśabdena saiva saṅkalpakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावकारणं द्वित्वे पूर्वं सङ्कल्प्य चित् स्वयम् । नानाकारणतां पश्चाद् याति जन्ममृतिस्थितौ
svabhāvakāraṇaṃ dvitve pūrvaṃ saṅkalpya cit svayam / nānākāraṇatāṃ paścād yāti janmamṛtisthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्थिते मुनिश्रेष्ठ दैवं नाम किम् उच्यते । किम् उच्यते तथा कर्म कारणं च किम् उच्यते
evaṃ sthite muniśreṣṭha daivaṃ nāma kim ucyate / kim ucyate tathā karma kāraṇaṃ ca kim ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पन्दास्पन्दस्वभावं हि चिन्मात्रम् इह विद्यते । खे वात इव तत्स्पन्दात् सोल्लासं शान्तम् अन्यथा
spandāspandasvabhāvaṃ hi cinmātram iha vidyate / khe vāta iva tatspandāt sollāsaṃ śāntam anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चितश् चित्त्वं भावितं सत् स्पन्द इत्य् उच्यते बुधैः । दृश्यत्वाभावितं चैतद् अस्पन्दनम् इति स्मृतम्
citaś cittvaṃ bhāvitaṃ sat spanda ity ucyate budhaiḥ / dṛśyatvābhāvitaṃ caitad aspandanam iti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पन्दात् स्फुरन्ती चित् सर्गो निस्स्पन्दा ब्रह्म शाश्वतम् । जीवकारणकर्माद्याश् चित्स्पन्दस्याभिधास् स्मृताः
spandāt sphurantī cit sargo nisspandā brahma śāśvatam / jīvakāraṇakarmādyāś citspandasyābhidhās smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवानुभवात्मायं चित्स्पन्दो ऽस्ति स एव हि । जीवकारणकर्माख्यो बीजम् एतद् धि संसृतेः
ya evānubhavātmāyaṃ citspando 'sti sa eva hi / jīvakāraṇakarmākhyo bījam etad dhi saṃsṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतद्वित्वचिदाभासवशाद् देह उपस्थिते । सङ्कल्पविविधार्थत्वं चित्स्पन्दो ऽनुभवंश् चिरात्
kṛtadvitvacidābhāsavaśād deha upasthite / saṅkalpavividhārthatvaṃ citspando 'nubhavaṃś cirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकारणतां यातश् चित्स्पन्दो मुच्यते चिरात् । कश्चिज् जन्मसहस्रेण कश्चिद् एकेन जन्मना
nānākāraṇatāṃ yātaś citspando mucyate cirāt / kaścij janmasahasreṇa kaścid ekena janmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावकारणाद् द्वित्वं चित् समेत्याथ गच्छति । स्वर्गापवर्गनरकबन्धकारणतां शनैः
svabhāvakāraṇād dvitvaṃ cit sametyātha gacchati / svargāpavarganarakabandhakāraṇatāṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेम्नीव कटकादित्वं काष्ठलोष्टसमस्थितौ । देहे तिष्ठति नानात्वं जडे भावविकारजम्
hemnīva kaṭakāditvaṃ kāṣṭhaloṣṭasamasthitau / dehe tiṣṭhati nānātvaṃ jaḍe bhāvavikārajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजातम् अप्य् असद्रूपं पश्यतीमं भ्रमं मनः । जातस् स्थितो मृतो ऽस्मीति भ्रमान्तःपतनं यथा
ajātam apy asadrūpaṃ paśyatīmaṃ bhramaṃ manaḥ / jātas sthito mṛto 'smīti bhramāntaḥpatanaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं ममेत्य् असद्रूपम् एव चेतः प्रपश्यति । अदृष्टपरमार्थत्वाद् आशाविवशसंस्थिति
ahaṃ mamety asadrūpam eva cetaḥ prapaśyati / adṛṣṭaparamārthatvād āśāvivaśasaṃsthiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथुराधिपते राज्ञो यथा श्वपचसम्भ्रमः । आसीद् एवं हि चित्तस्य स्फुरतीयं जगत्स्थितिः
mathurādhipate rājño yathā śvapacasambhramaḥ / āsīd evaṃ hi cittasya sphuratīyaṃ jagatsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वम् एव मनोमात्रभ्रान्त्युल्लासविजृम्भणम् । इदं जीवतया नाम प्रस्फुरत्य् अम्बुभङ्गवत्
sarvam eva manomātrabhrāntyullāsavijṛmbhaṇam / idaṃ jīvatayā nāma prasphuraty ambubhaṅgavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवात् प्राक् कारणात् पूर्वं चिच् चेत्यकलनोन्मुखी । उदेति सौम्याज् जलधेः पयस्स्पन्दो मनाग् इव
śivāt prāk kāraṇāt pūrvaṃ cic cetyakalanonmukhī / udeti saumyāj jaladheḥ payasspando manāg iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुरणाज् जीवचक्रत्वम् एत्य चित्तोर्मितां गतम् । चिद्वारि ब्रह्मजलधौ कुरुते सर्गबुद्बुदम्
sphuraṇāj jīvacakratvam etya cittormitāṃ gatam / cidvāri brahmajaladhau kurute sargabudbudam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छसौम्यसमस्येषद् यत् सिंहस्येव जृम्भणम् । ब्रह्मणस् स चिदाभासस् तत् सचेत्यम् इव स्वयम्
svacchasaumyasamasyeṣad yat siṃhasyeva jṛmbhaṇam / brahmaṇas sa cidābhāsas tat sacetyam iva svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित् सचेत्योच्यते जीवस् स सङ्कल्पान् मनो भवेत् । बुद्धिश् चेत्यम् अहङ्कारो मायेत्याद्यभिधं ततः
cit sacetyocyate jīvas sa saṅkalpān mano bhavet / buddhiś cetyam ahaṅkāro māyetyādyabhidhaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मात्रकल्पना पूर्वं तनोतीदं जगन् मनः । असत्यं सत्यसङ्काशं गन्धर्वनगरं यथा
tanmātrakalpanā pūrvaṃ tanotīdaṃ jagan manaḥ / asatyaṃ satyasaṅkāśaṃ gandharvanagaraṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा शून्यदृशस् तारामुक्तावल्यादिदर्शनम् । यथा स्वप्ने भ्रमश् चैव तथा चित्तस्य संसृतिः
yathā śūnyadṛśas tārāmuktāvalyādidarśanam / yathā svapne bhramaś caiva tathā cittasya saṃsṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्ध आत्मा नित्यतृप्त इव शान्तस् समस्थितिः । अपश्यन् पश्यतीवेमं चित्ताख्यं स्वप्नविभ्रमम्
śuddha ātmā nityatṛpta iva śāntas samasthitiḥ / apaśyan paśyatīvemaṃ cittākhyaṃ svapnavibhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसृतिर् जाग्रद् इत्य् उक्तं स्वप्नं विदुर् अहङ्कृतिम् । चित्तं सुषुप्तभावस् स्याच् चिन्मात्रं तुर्यम् उच्यते
saṃsṛtir jāgrad ity uktaṃ svapnaṃ vidur ahaṅkṛtim / cittaṃ suṣuptabhāvas syāc cinmātraṃ turyam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तशुद्धचिन्मात्रे परिणामश् चिराय यः । तुर्यातीतं पदं यत् स्यात् तत्स्थो भूयो न शोचति
atyantaśuddhacinmātre pariṇāmaś cirāya yaḥ / turyātītaṃ padaṃ yat syāt tatstho bhūyo na śocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् सर्वम् उदेतीदं तस्मिन्न् एव प्रलीयते । तत्रैव तनुते चेदं दृष्टौ मुक्तावली यथा
tasmin sarvam udetīdaṃ tasminn eva pralīyate / tatraiva tanute cedaṃ dṛṣṭau muktāvalī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोधकत्वात् खं हेतुर् यथा वृक्षसमुन्नतेः । अकर्त्र्य् अपि तथा कर्त्री चेतनाच् चिज् जगत्स्थितेः
arodhakatvāt khaṃ hetur yathā vṛkṣasamunnateḥ / akartry api tathā kartrī cetanāc cij jagatsthiteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्निधानाद् यथा लोहः प्रतिबिम्बस्य हेतुताम् । यात्य् आदर्शस् तथैवायं चिन्मयो ऽप्य् अर्थवेदने
sannidhānād yathā lohaḥ pratibimbasya hetutām / yāty ādarśas tathaivāyaṃ cinmayo 'py arthavedane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजम् अङ्कुरपत्त्रादियुक्त्या यद्वत् फलं भवेत् । चिन्मात्रं चेत्यजीवादियुक्त्या तद्वन् मनो भवेत्
bījam aṅkurapattrādiyuktyā yadvat phalaṃ bhavet / cinmātraṃ cetyajīvādiyuktyā tadvan mano bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतो बीजं फलाद्य् उज्झद् यथा बीजं पुनर् भवेत् । तथा चिच् चेत्यचित्तादि त्यक्त्वा स्वास्थ्येन तिष्ठति
svato bījaṃ phalādy ujjhad yathā bījaṃ punar bhavet / tathā cic cetyacittādi tyaktvā svāsthyena tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अप्य् अबोधे बोधे च बीजान्तस् तरुबीजयोः । इव भेदो ऽस्ति न जगद्ब्रह्मणोर् अपि चित्तयोः
yady apy abodhe bodhe ca bījāntas tarubījayoḥ / iva bhedo 'sti na jagadbrahmaṇor api cittayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि व्यज्यते बोधे सत्य् आत्मत्वम् अखण्डितम् । रूपश्रीर् इव दीपेन चिन्मात्रालोकम् एति यत्
tathāpi vyajyate bodhe saty ātmatvam akhaṇḍitam / rūpaśrīr iva dīpena cinmātrālokam eti yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यन् निखन्यते भूमेर् यथा तत् तन् नभो भवेत् । या या विचार्यते ऽविद्या तथा सा सा परं भवेत्
yad yan nikhanyate bhūmer yathā tat tan nabho bhavet / yā yā vicāryate 'vidyā tathā sā sā paraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फटिकान्तस् सन्निवेशस् स्वाणूनां वेदनाद् यथा । शुद्धो ऽपि भाति नानेव तथा ब्रह्मोदरं जगत्
sphaṭikāntas sanniveśas svāṇūnāṃ vedanād yathā / śuddho 'pi bhāti nāneva tathā brahmodaraṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म सर्वं जगद् वस्तु पिण्ड एकम् अखण्डितम् । फलपत्त्रलतागुल्मपीठं बीजम् इव स्थितम्
brahma sarvaṃ jagad vastu piṇḍa ekam akhaṇḍitam / phalapattralatāgulmapīṭhaṃ bījam iva sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो चित्रं जगद् इदम् असत् सद् इव भासते । अहो बृहद् अहो स्वच्छम् अहो स्फुटम् अहो तनु
aho citraṃ jagad idam asat sad iva bhāsate / aho bṛhad aho svaccham aho sphuṭam aho tanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणि प्रतिभासात्मा तन्मात्रगणगोलकः । अवश्यायकणाभो ऽसौ यथा स्फुरति तच् छ्रुतम्
brahmaṇi pratibhāsātmā tanmātragaṇagolakaḥ / avaśyāyakaṇābho 'sau yathā sphurati tac chrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासौ याति वैमुख्यं यथा भवति चात्मभूः । यथा स्वभावसिद्धिर् वा तथा कथय मे प्रभो
yathāsau yāti vaimukhyaṃ yathā bhavati cātmabhūḥ / yathā svabhāvasiddhir vā tathā kathaya me prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तासम्भवद् रूपम् अनन्यत् स्वस्वभावतः । अत्यन्ताननुभूतं सत् स्वनुभूतम् इवाग्रतः
atyantāsambhavad rūpam ananyat svasvabhāvataḥ / atyantānanubhūtaṃ sat svanubhūtam ivāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुल्लस् सभुल्लो घुल्लाङ्घ इति बालहृदि स्फुटम् । यथोदेति तथोदेति परे ब्रह्मणि जीवता
hullas sabhullo ghullāṅgha iti bālahṛdi sphuṭam / yathodeti tathodeti pare brahmaṇi jīvatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानमेयात्मिकाशुद्धासत्यैव सत्यवत् स्थिता । भिन्नेव च न भिन्नास्माद् ब्रह्मणो बृंहणात्मिका
mānameyātmikāśuddhāsatyaiva satyavat sthitā / bhinneva ca na bhinnāsmād brahmaṇo bṛṃhaṇātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ब्रह्म भवत्य् आशु जीवः कलनजीवितः । तथा जीवो भवत्य् आशु मनो मननवेदनम्
yathā brahma bhavaty āśu jīvaḥ kalanajīvitaḥ / tathā jīvo bhavaty āśu mano mananavedanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं तन्मात्रमननं पश्यत्य् आशु स्वरूपवत् । एष सङ्घो ऽनिललवप्रख्यस् स्फुरति खान्तरे
cittaṃ tanmātramananaṃ paśyaty āśu svarūpavat / eṣa saṅgho 'nilalavaprakhyas sphurati khāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औच्छून्यम् एषो ऽनुभवत्य् अवश्यायकणोपमम् । संवेदनात्मकं कालकलितैकान्तम् आत्मनि
aucchūnyam eṣo 'nubhavaty avaśyāyakaṇopamam / saṃvedanātmakaṃ kālakalitaikāntam ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं किम् इति शब्दार्थवेदनाम् सो ऽङ्गसंविदम् । संविदन् वस्तुशब्दार्थं जीवः पश्यति सार्थकम्
ahaṃ kim iti śabdārthavedanām so 'ṅgasaṃvidam / saṃvidan vastuśabdārthaṃ jīvaḥ paśyati sārthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृक्संवेदनस् सो ऽथ रसशब्दार्थवेदनम् । भाविजिह्वार्थनाम्नैकदेशे ऽनुभवति क्षणात्
tādṛksaṃvedanas so 'tha rasaśabdārthavedanam / bhāvijihvārthanāmnaikadeśe 'nubhavati kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृक्संवेदनाज् जीवश् शब्दार्थोन्मुखतां गतः । भविष्यन्नेत्रनाम्नैकदेशे भवति भासनम्
tādṛksaṃvedanāj jīvaś śabdārthonmukhatāṃ gataḥ / bhaviṣyannetranāmnaikadeśe bhavati bhāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृक्संवेदनस् सो ऽथ घ्राणं तद्वृत्तिवेदनात् । स्थितो यस्मिन् भविष्यन्ती तावद् दृष्ट्यादितत्स्थितिः
tādṛksaṃvedanas so 'tha ghrāṇaṃ tadvṛttivedanāt / sthito yasmin bhaviṣyantī tāvad dṛṣṭyāditatsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम्प्रायस् स जीवात्मा काकतालीयवच् छनैः । विशिष्टसन्निवेशत्वं भावितं पश्यति स्वतः
evamprāyas sa jīvātmā kākatālīyavac chanaiḥ / viśiṣṭasanniveśatvaṃ bhāvitaṃ paśyati svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्य सन्निवेशस्य त्व् असतो ऽपि सतस् सतः । शब्दभावैकदेशत्वं श्रवणार्थेन विन्दति
sa tasya sanniveśasya tv asato 'pi satas sataḥ / śabdabhāvaikadeśatvaṃ śravaṇārthena vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पर्शभावैकदेशत्वं त्वक्छब्दार्थेन विन्दति । रसभावैकदेशत्वं जिह्वार्थाकृति पश्यति
sparśabhāvaikadeśatvaṃ tvakchabdārthena vindati / rasabhāvaikadeśatvaṃ jihvārthākṛti paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपभावैकदेशत्वं नेत्रार्थाकृति पश्यति । गन्धभावैकदेशत्वं नासिकात्वेन पश्यति
rūpabhāvaikadeśatvaṃ netrārthākṛti paśyati / gandhabhāvaikadeśatvaṃ nāsikātvena paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम्भावमयैतत्ता प्रकटीकरणक्षमम् । भविष्यद् इन्द्रियाख्यं सा रन्ध्रं पश्यति देहके
evambhāvamayaitattā prakaṭīkaraṇakṣamam / bhaviṣyad indriyākhyaṃ sā randhraṃ paśyati dehake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवम् आदिजीवस्य राघवाद्यतनस्य च । उदेति प्रतिभासात्मा देह एवातिवाहिकः
ity evam ādijīvasya rāghavādyatanasya ca / udeti pratibhāsātmā deha evātivāhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाख्यैव परा सत्ता स्वातिवाहिकताम् इव । सा गच्छत्य् अप्य् अगच्छन्ती तादृक्शक्त्यात्मभावनात्
anākhyaiva parā sattā svātivāhikatām iva / sā gacchaty apy agacchantī tādṛkśaktyātmabhāvanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृमेयप्रमाणादि यदा ब्रह्मैव वेदनात् । तदातिवाहिकोक्तीनां कः प्रसङ्गस् तद् एव तत्
mātṛmeyapramāṇādi yadā brahmaiva vedanāt / tadātivāhikoktīnāṃ kaḥ prasaṅgas tad eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्ववेदनाद् अन्यः परस्माद् आतिवाहिकः । ब्रह्मत्ववेदनाद् ब्रह्म नासंवित्तिर् हि सान्यथा
anyatvavedanād anyaḥ parasmād ātivāhikaḥ / brahmatvavedanād brahma nāsaṃvittir hi sānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असम्भवाद् असंवित्तेर् ब्रह्मात्मकतयाथवा । को मोक्षः को विचारस् स्याद् वसिष्ठः: अलं भेदविकल्पनैः
asambhavād asaṃvitter brahmātmakatayāthavā / ko mokṣaḥ ko vicāras syād vasiṣṭhaḥ: alaṃ bhedavikalpanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धान्तकाल एवैष प्रश्नस् ते राम राजते । अकालपुष्पमाला हि शोभनापि न शोभते
siddhāntakāla evaiṣa praśnas te rāma rājate / akālapuṣpamālā hi śobhanāpi na śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्थैवानर्थिकाकालमाला विवलिता यथा । तथैवाकालगीर् जन्तोस् सर्वं काले हि शोभते
sārthaivānarthikākālamālā vivalitā yathā / tathaivākālagīr jantos sarvaṃ kāle hi śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिबन्धाभ्यनुज्ञानां कालो दातेति दृश्यते । ननु सर्वपदार्थानां कालेन फलयोगिता
pratibandhābhyanujñānāṃ kālo dāteti dṛśyate / nanu sarvapadārthānāṃ kālena phalayogitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एष स जीवात्मा सुप्तात्मा समुपस्थितः । पितामहत्वम् उच्छूनः पश्यन्न् आत्मनि कालतः
evam eṣa sa jīvātmā suptātmā samupasthitaḥ / pitāmahatvam ucchūnaḥ paśyann ātmani kālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओमुच्चारणसंवित्तिपूर्वं वेदान् प्रपश्यति । यः करोति मनोराज्यं भवत्य् आशु स तन्मतिः
omuccāraṇasaṃvittipūrvaṃ vedān prapaśyati / yaḥ karoti manorājyaṃ bhavaty āśu sa tanmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् एवम् असत् सद्वद् विदन् व्योम्नि सुतात्मनि । पर्वतौघाकृति व्योमजगद् व्योम्नि विजृम्भते
idam evam asat sadvad vidan vyomni sutātmani / parvataughākṛti vyomajagad vyomni vijṛmbhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेह प्रजायते किञ्चिन् नेह किञ्चन नश्यति । जगद् गन्धर्वनगररूपेण ब्रह्मबृंहितम्
neha prajāyate kiñcin neha kiñcana naśyati / jagad gandharvanagararūpeṇa brahmabṛṃhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव ब्रह्मजादीनां जीवानां सदसन्मयी । सत्ता तथैव सर्वेषाम् आसरीसृपम् आसुरम्
yathaiva brahmajādīnāṃ jīvānāṃ sadasanmayī / sattā tathaiva sarveṣām āsarīsṛpam āsuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविद्विभ्रम एवायम् एवम् अभ्युत्थितो ऽप्य् असत् । आब्रह्म कीटसंवित्तेस् सम्यक्संवेदनक्षयः
saṃvidvibhrama evāyam evam abhyutthito 'py asat / ābrahma kīṭasaṃvittes samyaksaṃvedanakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा सम्पद्यते ब्रह्मा कीटस् सम्पद्यते तथा । कीटस् तु रूढभूतौघवलनात् तुच्छकर्मतः
yathā sampadyate brahmā kīṭas sampadyate tathā / kīṭas tu rūḍhabhūtaughavalanāt tucchakarmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् एव जीवनं जीवे चेत्योन्मुखमयात्मकम् । तद् एव पौरुषं तस्मिन् सारं कर्म तद् एव च
yad eva jīvanaṃ jīve cetyonmukhamayātmakam / tad eva pauruṣaṃ tasmin sāraṃ karma tad eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणस् सर्गताहन्ते कीटस्याप्य् असदुत्थिते । चित्तमात्रात्मके भ्रान्ते प्रेक्षामात्रभवत्क्षये
brahmaṇas sargatāhante kīṭasyāpy asadutthite / cittamātrātmake bhrānte prekṣāmātrabhavatkṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृमानप्रमेयार्थो न चिन्मात्रेतरो यदा । तदा द्वैतैक्यवादार्थश् शशशृङ्गाब्जिनीसमः
mātṛmānaprameyārtho na cinmātretaro yadā / tadā dvaitaikyavādārthaś śaśaśṛṅgābjinīsamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावदार्ढ्यात्मकं मिथ्या ब्रह्मणो ऽण्डं विभाव्यते । आत्मैव कोशकारेण लालारूपात्मकं यथा
bhāvadārḍhyātmakaṃ mithyā brahmaṇo 'ṇḍaṃ vibhāvyate / ātmaiva kośakāreṇa lālārūpātmakaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्तया ब्रह्मणा यद् यद् यथा दृष्टं विभाति तत् । तत् तथा दृश्यते तज्ज्ञैस् स्वभावस्यैष निश्चयः
sattayā brahmaṇā yad yad yathā dṛṣṭaṃ vibhāti tat / tat tathā dṛśyate tajjñais svabhāvasyaiṣa niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यद् उदितं वस्तु तन् न तत्तां विना भवेत् । निमेषम् अपि कल्पो वा स्वभावस्यैष निश्चयः
yathā yad uditaṃ vastu tan na tattāṃ vinā bhavet / nimeṣam api kalpo vā svabhāvasyaiṣa niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलीकम् इदम् उत्पन्नम् अलीकं च विवर्धते । अलीकम् एव स्वदते तथालीकं विलीयते
alīkam idam utpannam alīkaṃ ca vivardhate / alīkam eva svadate tathālīkaṃ vilīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धं सर्वगतं ब्रह्मानन्तम् अद्वितीयं दुरवबोधवशाद् अशुद्धम् इवासद् इवानेकम् इवासर्वगम् इवावबुध्यते । जलम् अन्यत् तरङ्गो ऽन्यद् इति बालकल्पनया भेदः परिकल्प्यत एव न वास्तवः । तस्माद् यो ऽयम् आभाति भेदस् स केवलम् अतत्त्वविद्भिः परिकल्पितो रज्ज्वाम् अहित्वम् इव
śuddhaṃ sarvagataṃ brahmānantam advitīyaṃ duravabodhavaśād aśuddham ivāsad ivānekam ivāsarvagam ivāvabudhyate | jalam anyat taraṅgo 'nyad iti bālakalpanayā bhedaḥ parikalpyata eva na vāstavaḥ | tasmād yo 'yam ābhāti bhedas sa kevalam atattvavidbhiḥ parikalpito rajjvām ahitvam iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भेदाभेदशक्त्योर् अभिन्नयोर् एव ब्रह्मण्य् एव सम्भवात् तेनात्मनाद्वितीयेनैव द्वित्वम् इवानीतं यथा सलिलेन तरङ्गकल्पनया सुवर्णेन कटकपरिकल्पनयैवम् इति अतस् तेन स्वयम् एवात्मनात्मान्य इव चेत्यते । अतः कलना जाता । सैव स्फारतां प्राप्य मनस् सम्पन्ना । तेनाहम्भावः कल्पितः निर्विकल्पप्रत्यक्षरूपं यत् प्रथमं तन् मनः । तद् अहं भवति क्षिप्रम् अहंशब्दार्थभावनात् । ततो मनोऽहङ्काराभ्यां स्मृतिर् अनुसंहिता । तैस् त्रिभिस् तदनुभूततन्मात्राणि कल्पितानि । सत्सु तन्मात्रेषु जीवेन चित्तात्मना स्वयम् काकतालीयवद् धस्तपादादिमान् सन्निवेशः कल्पितो दृश्यत एव यद् एव मनः कल्पयति तद् एव पश्यति सद् वा भवत्व् असद् वा । चित्तं यत् कल्पयत्य् अभिनिविष्टं तत् तत् पश्यति सद् इव प्रतिभासम् उपागतं यथा स्वप्ने
evaṃ bhedābhedaśaktyor abhinnayor eva brahmaṇy eva sambhavāt tenātmanādvitīyenaiva dvitvam ivānītaṃ yathā salilena taraṅgakalpanayā suvarṇena kaṭakaparikalpanayaivam iti atas tena svayam evātmanātmānya iva cetyate | ataḥ kalanā jātā | saiva sphāratāṃ prāpya manas sampannā | tenāhambhāvaḥ kalpitaḥ nirvikalpapratyakṣarūpaṃ yat prathamaṃ tan manaḥ | tad ahaṃ bhavati kṣipram ahaṃśabdārthabhāvanāt | tato mano'haṅkārābhyāṃ smṛtir anusaṃhitā | tais tribhis tadanubhūtatanmātrāṇi kalpitāni | satsu tanmātreṣu jīvena cittātmanā svayam kākatālīyavad dhastapādādimān sanniveśaḥ kalpito dṛśyata eva yad eva manaḥ kalpayati tad eva paśyati sad vā bhavatv asad vā | cittaṃ yat kalpayaty abhiniviṣṭaṃ tat tat paśyati sad iva pratibhāsam upāgataṃ yathā svapne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्मात्रस्यान्तरे सर्गश् चिन्मात्रं सकलान्तरे । तत्त्वात् समस्तसत्तानां चिन्मात्रं सर्वम् एव वा
cinmātrasyāntare sargaś cinmātraṃ sakalāntare / tattvāt samastasattānāṃ cinmātraṃ sarvam eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्मात्रम् एव बहिर् अन्तर् उपर्य् अधस्तान् मानप्रमेयम् इति मातृपदं च धत्ते । नित्योपशान्तम् इति तेन समस्तसत्ता नित्यं स्थितं सुसमम् एकम् अपेततुर्यम्
cinmātram eva bahir antar upary adhastān mānaprameyam iti mātṛpadaṃ ca dhatte / nityopaśāntam iti tena samastasattā nityaṃ sthitaṃ susamam ekam apetaturyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.