Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.21

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे विंशः सर्गः ॥२०॥ अत्र श्रीरामः पृच्छति भगवन् सर्वधर्मज्ञ संशयो मे महान् अयम् । हृदि व्यावर्तते लोलः कल्लोल इव सागरे

iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe viṃśaḥ sargaḥ ||20|| atra śrīrāmaḥ pṛcchati bhagavan sarvadharmajña saṃśayo me mahān ayam / hṛdi vyāvartate lolaḥ kallola iva sāgare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्कालाद्यनवच्छिन्ने तते नित्ये निरामये । म्लाना संविन् मनोनाम्नी कुतः केयम् उपस्थिता

dikkālādyanavacchinne tate nitye nirāmaye / mlānā saṃvin manonāmnī kutaḥ keyam upasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद् अन्यन् न नामास्ति न भूतं न भविष्यति । कुतः कीदृक् कथं तस्य कलङ्कः कुत्र विद्यते

yasmād anyan na nāmāsti na bhūtaṃ na bhaviṣyati / kutaḥ kīdṛk kathaṃ tasya kalaṅkaḥ kutra vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवसिष्ठः उत्तरं कथयति साधु राम त्वया प्रोक्तं ज्ञाता ते मोक्षभागिनी । मतिर् उत्तमनिःष्यन्दा नन्दनस्येव मञ्जरी

śrīvasiṣṭhaḥ uttaraṃ kathayati sādhu rāma tvayā proktaṃ jñātā te mokṣabhāginī / matir uttamaniḥṣyandā nandanasyeva mañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वापरविचारार्थतत्परेयम् मतिस् तव । सम्प्राप्स्यति पदम् प्रोच्चैर् यत् प्राप्तं शङ्करादिभिः

pūrvāparavicārārthatatpareyam matis tava / samprāpsyati padam proccair yat prāptaṃ śaṅkarādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्हि मत्प्रश्नस्योत्तरं कथयेत्य् । अत्राह प्रश्नस्यास्य तु हे राम न कालस् तव सम्प्रति । सिद्धान्तः कथ्यते यत्र तत्रायम् प्रश्न उच्यते

tarhi matpraśnasyottaraṃ kathayety | atrāha praśnasyāsya tu he rāma na kālas tava samprati / siddhāntaḥ kathyate yatra tatrāyam praśna ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु यदि सिद्धान्तकाले ःसौ प्रश्नः तव स्मृतिपथं नायास्यति तदा किं कार्यम् इत्य् । अत्राह सिद्धान्तकाले भवता प्रष्टव्यो ःहम् इदम् पदम् । करामलकवत् तेन सिद्धान्तस् ते भविष्यति

nanu yadi siddhāntakāle ḥsau praśnaḥ tava smṛtipathaṃ nāyāsyati tadā kiṃ kāryam ity | atrāha siddhāntakāle bhavatā praṣṭavyo ḥham idam padam / karāmalakavat tena siddhāntas te bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् अस्मिन् समय एव कथं न कथयसीत्य् । अत्राह सिद्धान्तकाले प्रश्नोक्तिर् एषा तव विराजते । प्रावृष्य् एव हि केकोक्तिर् युक्ता शरदि हंसगीः

nanv asmin samaya eva kathaṃ na kathayasīty | atrāha siddhāntakāle praśnoktir eṣā tava virājate / prāvṛṣy eva hi kekoktir yuktā śaradi haṃsagīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहजो नीलिमा व्योम्नि शोभते प्रावृषः क्षये । प्रावृषि तु दनूदग्रपयोदपटलोत्थितः

sahajo nīlimā vyomni śobhate prāvṛṣaḥ kṣaye / prāvṛṣi tu danūdagrapayodapaṭalotthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् उपसंहृत्य प्रकृतम् एवानुसरति अयम् प्रकृत आरब्धो मनोनिर्णय उत्तमः । यद्वशाज् जनताजन्म तद् आकर्णय सुव्रत

etad upasaṃhṛtya prakṛtam evānusarati ayam prakṛta ārabdho manonirṇaya uttamaḥ / yadvaśāj janatājanma tad ākarṇaya suvrata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव कथयति एवम् प्रकृतिर् एवेयम् मनोमननधर्मिणी । कर्मेति राम निर्णीतं सर्वैर् एव मुमुक्षुभिः

tad eva kathayati evam prakṛtir eveyam manomananadharmiṇī / karmeti rāma nirṇītaṃ sarvair eva mumukṣubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु लक्षणभेदेन तन् नानामततां कथम् । वाग्मिनां वदतां यातं चित्राभिः शास्त्रदृष्टिभिः

śṛṇu lakṣaṇabhedena tan nānāmatatāṃ katham / vāgmināṃ vadatāṃ yātaṃ citrābhiḥ śāstradṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव कथयति यं यम् भावम् उपादत्ते मनो मननचञ्चलम् । तं तम् एति घनामोदमध्यस्थः पवनो यथा

tad eva kathayati yaṃ yam bhāvam upādatte mano mananacañcalam / taṃ tam eti ghanāmodamadhyasthaḥ pavano yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तम् एव निर्णीय तम् एव च विकल्पयन् । अन्तस् तया रञ्जनया रञ्जयन् स्वाम् अहङ्कृतिम्

tatas tam eva nirṇīya tam eva ca vikalpayan / antas tayā rañjanayā rañjayan svām ahaṅkṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्निश्चयम् उपादाय तत्रैव रसम् ऋच्छति । तन्मयत्वं शरीरे तु ततो बुद्धीन्द्रियेष्व् अपि

tanniścayam upādāya tatraiva rasam ṛcchati / tanmayatvaṃ śarīre tu tato buddhīndriyeṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कुतः एतद् इत्य् । अत्राह यन्मयं हि मनो राम देहस् तदनु तद्वशात् । तत्ताम् आयाति गन्धान्तः पवनो गन्धताम् इव

nanu kutaḥ etad ity | atrāha yanmayaṃ hi mano rāma dehas tadanu tadvaśāt / tattām āyāti gandhāntaḥ pavano gandhatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धीन्द्रियेषु वल्गत्सु कर्मेन्द्रियगणस् ततः । स्फुरति स्वत एवोर्वीरजो लोल इवानिले

buddhīndriyeṣu valgatsu karmendriyagaṇas tataḥ / sphurati svata evorvīrajo lola ivānile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मेन्द्रियगणे क्षुब्धे स्वशक्तिम् प्रथयत्य् अलम् । कर्म निष्पद्यते स्फारम् पांसुजालम् इवानिलात्

karmendriyagaṇe kṣubdhe svaśaktim prathayaty alam / karma niṣpadyate sphāram pāṃsujālam ivānilāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलितं कथयति एवं हि मनसः कर्म कर्मबीजम् मनः स्मृतम् । अभिन्नैव तयोः सत्ता यथा कुसुमगन्धयोः

phalitaṃ kathayati evaṃ hi manasaḥ karma karmabījam manaḥ smṛtam / abhinnaiva tayoḥ sattā yathā kusumagandhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशम् भावम् आदत्ते दृढाभ्यासवशान् मनः । तथा स्पन्दो ःस्य कर्माख्यस् तथा शाखा विमुञ्चति

yādṛśam bhāvam ādatte dṛḍhābhyāsavaśān manaḥ / tathā spando ḥsya karmākhyas tathā śākhā vimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा क्रियां तत्फलदां निष्पादयति चादरात् । ततस् तद् एव चास्वादम् अनुभूयाशु बध्यते

tathā kriyāṃ tatphaladāṃ niṣpādayati cādarāt / tatas tad eva cāsvādam anubhūyāśu badhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् अप्य् एतद् एव कथयति यं यम् भावम् उपादत्ते तत् तद् वस्त्व् इति विन्दति । तच् छ्रेयो ःन्यत् तु नास्तीति निश्चयो ःस्य प्रजायते

punar apy etad eva kathayati yaṃ yam bhāvam upādatte tat tad vastv iti vindati / tac chreyo ḥnyat tu nāstīti niścayo ḥsya prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकाममोक्षार्थम् प्रयतन्ते सदैव हि । मनांसि दृढभावानि प्रतिपत्त्या स्वयैव हि

dharmārthakāmamokṣārtham prayatante sadaiva hi / manāṃsi dṛḍhabhāvāni pratipattyā svayaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदर्थम् इयम् प्रक्रिया कृता तद् एव कथयति मनोभिः कापिलानां तु प्रतिपत्तिं निजाम् अलम् । उररीकृत्य निर्णीय कल्पिताः शास्त्रदृष्टयः

yadartham iyam prakriyā kṛtā tad eva kathayati manobhiḥ kāpilānāṃ tu pratipattiṃ nijām alam / urarīkṛtya nirṇīya kalpitāḥ śāstradṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कापिलान् एव विशिनष्टि मोक्षे तु नान्यथा प्राप्तिर् इति भावितचेतसः । स्वां दृष्टिम् प्रविवृण्वन्तः स्थिताः स्वनियमभ्रमैः

kāpilān eva viśinaṣṭi mokṣe tu nānyathā prāptir iti bhāvitacetasaḥ / svāṃ dṛṣṭim pravivṛṇvantaḥ sthitāḥ svaniyamabhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान्तवादिनो बुद्ध्या ब्रह्मेदम् इति दृढया । युक्तिं शमदमोपेतां निर्णीय परिकल्प्य च

vedāntavādino buddhyā brahmedam iti dṛḍhayā / yuktiṃ śamadamopetāṃ nirṇīya parikalpya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तौ तु नान्यथा प्राप्तिर् इति भावितचेतसः । स्वां दृष्टिम् प्रविवृण्वन्तः स्थिताः स्वनियमभ्रमैः

muktau tu nānyathā prāptir iti bhāvitacetasaḥ / svāṃ dṛṣṭim pravivṛṇvantaḥ sthitāḥ svaniyamabhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानवादिनो बुद्ध्या स्फुरत्स्वभ्रमरूपया । स्वां दृष्टिम् प्रविवृण्वन्ति स्वैर् एव नियमभ्रमैः

vijñānavādino buddhyā sphuratsvabhramarūpayā / svāṃ dṛṣṭim pravivṛṇvanti svair eva niyamabhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्हतादिभिर् अन्यैश् च स्वयाभिमतयेच्छया । चित्राश् चित्रसमाचाराः कल्पिताः शास्त्रदृष्टयः

ārhatādibhir anyaiś ca svayābhimatayecchayā / citrāś citrasamācārāḥ kalpitāḥ śāstradṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्निमित्तोत्थसौम्याम्बुबुद्बुदौघैर् इवोत्थितैः । स्वनिश्चयैर् इति प्रौढा नानाकारा हि रीतयः

nirnimittotthasaumyāmbubudbudaughair ivotthitaiḥ / svaniścayair iti prauḍhā nānākārā hi rītayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासाम् एव चैतासां रीतीनाम् एक आकरः । मनो नाम महाबाहो मणीनाम् इव सागरः

sarvāsām eva caitāsāṃ rītīnām eka ākaraḥ / mano nāma mahābāho maṇīnām iva sāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निम्बेक्षू कटुस्वादू शीतोष्णौ नेन्दुपावकौ । यद् यथा मनसाभ्यस्तम् उपलब्धं तथैव तत्

na nimbekṣū kaṭusvādū śītoṣṇau nendupāvakau / yad yathā manasābhyastam upalabdhaṃ tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलितं कथयति यस् त्व् अकृत्रिम आनन्दस् तदर्थम् प्रयतेत न वै । मनस् तन्मयतां नेयं तेनासौ समवाप्यते

phalitaṃ kathayati yas tv akṛtrima ānandas tadartham prayateta na vai / manas tanmayatāṃ neyaṃ tenāsau samavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु सुखदुःखवशीकृतम् मनः कथं तन्मयतां नेयम् इत्य् । अत्राह दृश्यं संसारडिम्बस्थं तुच्छम् परिजहन् मनः । तज्जाभ्यां सुखदुःखाभ्यां नावशः परिकृष्यते

nanu sukhaduḥkhavaśīkṛtam manaḥ kathaṃ tanmayatāṃ neyam ity | atrāha dṛśyaṃ saṃsāraḍimbasthaṃ tuccham parijahan manaḥ / tajjābhyāṃ sukhaduḥkhābhyāṃ nāvaśaḥ parikṛṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु दृश्ये को दोषो ःस्तीत्य् । अत्राह अपवित्रम् असद्रूपम् मोहनम् भयकारणम् । दृश्यम् आभासम् आभोगि बन्धम् मा भावयानघ

nanu dṛśye ko doṣo ḥstīty | atrāha apavitram asadrūpam mohanam bhayakāraṇam / dṛśyam ābhāsam ābhogi bandham mā bhāvayānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायैषा सा ह्य् अविद्यैषा भावनैषा भयावहा । संविदस् तन्मयत्वं यत् तत् कर्मेति विदुर् बुधाः

māyaiṣā sā hy avidyaiṣā bhāvanaiṣā bhayāvahā / saṃvidas tanmayatvaṃ yat tat karmeti vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु मनः किंरूपम् अस्ति येन कृता दृश्यभावना मायादिनामत्वेनोक्तेत्य् । अत्राह द्रष्टुर् दृश्यैकतानत्वं विद्धि त्वम् मोहनम् मनः । भ्रमायैव च तन् मिथ्या महीमक्कोलकर्मवत्

nanu manaḥ kiṃrūpam asti yena kṛtā dṛśyabhāvanā māyādināmatvenoktety | atrāha draṣṭur dṛśyaikatānatvaṃ viddhi tvam mohanam manaḥ / bhramāyaiva ca tan mithyā mahīmakkolakarmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथं द्रष्टृदृश्यैकतानतारूपम् मनः मिथ्यारूपम् अस्तीत्य् । अत्राह दृश्यतन्मयता यैषा स्वभावस्यानुभूयते । संसारमदिरा सेयम् अविद्येत्य् उच्यते बुधैः

nanu kathaṃ draṣṭṛdṛśyaikatānatārūpam manaḥ mithyārūpam astīty | atrāha dṛśyatanmayatā yaiṣā svabhāvasyānubhūyate / saṃsāramadirā seyam avidyety ucyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ःनर्थः अनयाविद्यया क्रियते इत्य् । अत्राह अनयोपहतो लोकः कल्याणं नाधिगच्छति । भास्वरं तपनालोकम् पटलान्धेक्षणो यथा

ko ḥnarthaḥ anayāvidyayā kriyate ity | atrāha anayopahato lokaḥ kalyāṇaṃ nādhigacchati / bhāsvaraṃ tapanālokam paṭalāndhekṣaṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु सा कुत उत्पद्यत इत्य् । अत्राह स्वयम् उत्पद्यते सा च सङ्कल्पाद् व्योमवृक्षवत् । असङ्कल्पनमात्रेण स्वयम् एव विनश्यति

nanu sā kuta utpadyata ity | atrāha svayam utpadyate sā ca saṅkalpād vyomavṛkṣavat / asaṅkalpanamātreṇa svayam eva vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् अविद्यानाशेन किं सम्पद्यते इत्य् । अत्राह असङ्कल्पनमात्रेण भावनायाम् महामते । क्षीणायां स्वप्रसादेन विमर्शेन विलासिना

nanv avidyānāśena kiṃ sampadyate ity | atrāha asaṅkalpanamātreṇa bhāvanāyām mahāmate / kṣīṇāyāṃ svaprasādena vimarśena vilāsinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंसङ्गे पदार्थेषु सर्वेषु स्थिरतां गते । सत्यदृष्टौ प्रसन्नायाम् असत्ये क्षयम् आगते

asaṃsaṅge padārtheṣu sarveṣu sthiratāṃ gate / satyadṛṣṭau prasannāyām asatye kṣayam āgate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पचिद् अच्छात्मा स आत्मा समवाप्यते । नासत्ता यस्य नो सत्ता न सुखं नापि दुःखिता

nirvikalpacid acchātmā sa ātmā samavāpyate / nāsattā yasya no sattā na sukhaṃ nāpi duḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः किं तत्रास्ति इत्य् । अत्राह केवलं केवलीभावो यस्यान्तर् उपलभ्यते । अभव्यया भावनया न चित्तेन्द्रियदृष्टिभिः

punaḥ kiṃ tatrāsti ity | atrāha kevalaṃ kevalībhāvo yasyāntar upalabhyate / abhavyayā bhāvanayā na cittendriyadṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनो ःनन्यभूताभिर् अपि यः परिवर्जितः । वासनाभिर् अनन्ताभिर् व्योमेव वनराजिभिः

ātmano ḥnanyabhūtābhir api yaḥ parivarjitaḥ / vāsanābhir anantābhir vyomeva vanarājibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु यदि केवलः स एवात्मास्ति तर्हि दृश्यरूपः बन्धः कुत आगत इत्य् । अत्राह सन्दिग्धायां यथा रज्ज्वां सर्पत्वं तद्वद् एव हि । चिदाकाशात्मना बन्धस् त्व् अबद्धेनैव कल्पितः

nanu yadi kevalaḥ sa evātmāsti tarhi dṛśyarūpaḥ bandhaḥ kuta āgata ity | atrāha sandigdhāyāṃ yathā rajjvāṃ sarpatvaṃ tadvad eva hi / cidākāśātmanā bandhas tv abaddhenaiva kalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कल्पित एष बन्धः कथं नश्यतीत्य् । अत्राह कल्पितं कल्पितं वस्तु प्रतिकल्पनयान्यया । तद् एवान्यत्वम् आदत्ते खम् अहोरात्रयोर् इव

nanu kalpita eṣa bandhaḥ kathaṃ naśyatīty | atrāha kalpitaṃ kalpitaṃ vastu pratikalpanayānyayā / tad evānyatvam ādatte kham ahorātrayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् अतुच्छत्वादिगुणविशिष्टः कल्पितो नास्तीति कथं सः कल्प्यते येन तुच्छत्वादिगुणविशिष्टसंसारकल्पना नश्यति । न च कल्पनां विना कल्पनायाः नाशः शक्यक्रियः अयसः इवायो विनेत्य् । अत्राह यद् अतुच्छम् अनायासम् अनुपाधि गतभ्रमम् । तत् तत्कल्पनया तादृक् तत् सुखायैव कल्पते

nanv atucchatvādiguṇaviśiṣṭaḥ kalpito nāstīti kathaṃ saḥ kalpyate yena tucchatvādiguṇaviśiṣṭasaṃsārakalpanā naśyati | na ca kalpanāṃ vinā kalpanāyāḥ nāśaḥ śakyakriyaḥ ayasaḥ ivāyo vinety | atrāha yad atuccham anāyāsam anupādhi gatabhramam / tat tatkalpanayā tādṛk tat sukhāyaiva kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु सत्यभूतस्य दृश्यरूपस्य बन्धस्य कथं कल्पनामात्रेण नाशः शक्यक्रियः इत्य् । अत्राह शून्य एव कुसूले ःन्तः सिंहो ःस्तीति भयं यथा । शून्य एव शरीरे ःन्तर् बद्धो ःस्मीति भयं तथा

nanu satyabhūtasya dṛśyarūpasya bandhasya kathaṃ kalpanāmātreṇa nāśaḥ śakyakriyaḥ ity | atrāha śūnya eva kusūle ḥntaḥ siṃho ḥstīti bhayaṃ yathā / śūnya eva śarīre ḥntar baddho ḥsmīti bhayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शून्ये कुसूले ःन्तः प्रेक्ष्य सिंहो न लभ्यते । तथा संसारबन्धार्हः प्रेक्षितः सन् न लभ्यते

yathā śūnye kusūle ḥntaḥ prekṣya siṃho na labhyate / tathā saṃsārabandhārhaḥ prekṣitaḥ san na labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु तर्हि इदं जगत् अयम् अहम् इत्य् एवम् बन्धबध्यरूपा प्रतीतिः कथम् अस्तीत्य् । अत्राह इदं जगद् अयं चाहम् इतीयम् भ्रान्तिर् उत्थिता । बालानां श्यामले काले छाया वैतालिकी यथा

nanu tarhi idaṃ jagat ayam aham ity evam bandhabadhyarūpā pratītiḥ katham astīty | atrāha idaṃ jagad ayaṃ cāham itīyam bhrāntir utthitā / bālānāṃ śyāmale kāle chāyā vaitālikī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु एतादृशी भ्रान्तिः कथम् उत्थितेत्य् । अत्राह कल्पनावशतो जन्तोर् भावाभावाः शुभाशुभाः । क्षणाद् असत्ताम् आयान्ति सत्ताम् अपि पुनः पुनः

nanu etādṛśī bhrāntiḥ katham utthitety | atrāha kalpanāvaśato jantor bhāvābhāvāḥ śubhāśubhāḥ / kṣaṇād asattām āyānti sattām api punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् एव विशेषतः कथयति मातैव गृहिणीभावगृहीता कण्ठलम्बिनी । करोति गृहिणीकार्यं सुरतानन्ददायिनी

etad eva viśeṣataḥ kathayati mātaiva gṛhiṇībhāvagṛhītā kaṇṭhalambinī / karoti gṛhiṇīkāryaṃ suratānandadāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तैव मातृभावेन गृहीताकण्ठलम्बिनी । दूरं विस्मारयत्य् एव मन्मथोन्मादभावनाम्

kāntaiva mātṛbhāvena gṛhītākaṇṭhalambinī / dūraṃ vismārayaty eva manmathonmādabhāvanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलितम् आह भावानुसारिफलदम् पदार्थौघम् अवेक्ष्य च । न ज्ञेनेह पदार्थेषु रूपम् एकम् उदीर्यते

phalitam āha bhāvānusāriphaladam padārthaugham avekṣya ca / na jñeneha padārtheṣu rūpam ekam udīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढभावनया चेतो यद् यथा भावयत्य् अलम् । तत् तत्फलं तदाकारं तावत्कालम् प्रपश्यति

dṛḍhabhāvanayā ceto yad yathā bhāvayaty alam / tat tatphalaṃ tadākāraṃ tāvatkālam prapaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्तं कथयति न तद् अस्ति न यत् सत्यं न तद् अस्ति न यन् मृषा । यद् यथा येन निर्णीतं तत् तथा तेन लक्ष्यते

siddhāntaṃ kathayati na tad asti na yat satyaṃ na tad asti na yan mṛṣā / yad yathā yena nirṇītaṃ tat tathā tena lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविताकाशमातङ्गं व्योमहस्तितया मनः । व्योमकाननमातङ्गीं व्योमस्थाम् अनुधावति

bhāvitākāśamātaṅgaṃ vyomahastitayā manaḥ / vyomakānanamātaṅgīṃ vyomasthām anudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमफलितम् आह तस्मात् सङ्कल्पम् एव त्वं सर्वभावमयात्मकम् । त्यज राघव सुस्वस्थः स्वात्मनैव भवात्मनि

paramaphalitam āha tasmāt saṅkalpam eva tvaṃ sarvabhāvamayātmakam / tyaja rāghava susvasthaḥ svātmanaiva bhavātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथम् आगच्छन्तं सङ्कल्पं त्यजामीत्य् । अत्राह मणिर् हि प्रतिबिम्बानाम् प्रतिषेधक्रियाम् प्रति । अशक्तो जडभावेन न तु राम भवादृशः

nanu katham āgacchantaṃ saṅkalpaṃ tyajāmīty | atrāha maṇir hi pratibimbānām pratiṣedhakriyām prati / aśakto jaḍabhāvena na tu rāma bhavādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागोपायं कथयति यद् यन् मनोमणौ राम तवेह प्रतिबिम्बति । तद् अवस्त्व् इति निर्णीय मा तेनागच्छ रञ्जनाम्

tyāgopāyaṃ kathayati yad yan manomaṇau rāma taveha pratibimbati / tad avastv iti nirṇīya mā tenāgaccha rañjanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायान्तरं कथयति तद् एव सत्यम् इति वाप्य् अभिन्नम् परमात्मनः । मन्वानस् त्वम् अनाद्यन्तम् भावयात्मानम् आत्मना

upāyāntaraṃ kathayati tad eva satyam iti vāpy abhinnam paramātmanaḥ / manvānas tvam anādyantam bhāvayātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतसि प्रतिबिम्बन्ति ये भावास् तव राघव । रञ्जयन्त्व् अन्यसक्तात्मन् मा ते त्वां स्फटिकं यथा

cetasi pratibimbanti ye bhāvās tava rāghava / rañjayantv anyasaktātman mā te tvāṃ sphaṭikaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथं रञ्जनाभावो देहं तावत् शक्य इत्य् । अत्र सर्गान्तश्लोकेन कथयति स्फटिकम् अपमलं यथा विशन्ति प्रकटतया नवरञ्जना विचित्राः । इह हि विमननं तथा विशन्तु प्रकटतया भुवणैषणा भवन्तम्

nanu kathaṃ rañjanābhāvo dehaṃ tāvat śakya ity | atra sargāntaślokena kathayati sphaṭikam apamalaṃ yathā viśanti prakaṭatayā navarañjanā vicitrāḥ / iha hi vimananaṃ tathā viśantu prakaṭatayā bhuvaṇaiṣaṇā bhavantam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.