Library·Maitrāyaṇīya Upaniṣad·6·6.30

Maitrāyaṇīya Upaniṣad 6.30

MaiU 6.30

ॐ शुचौ देशे शुचिः सत्त्वस्थः सदधीयानः सद्वादी सद्ध्यायी सद्याजी स्यादिति । अतः सद्ब्रह्मणि सत्यभिलाषिणि निर्वृत्त्योऽनस्तत्फलच्च्हिन्नपाशो निराशः परेष्वात्मवद्विगतभयो निष्कामोऽक्षय्यमपरिमितं सुखमाक्रम्य तिष्ठति । परमं वै शेवधेरिव परस्योद्धरणं यन्निष्कामत्वम् । स हि सर्वकाममयः पुरुषोऽध्यवसायसङ्कल्पाभिमानलिङ्गो बद्दः । अतस्तद्विपरीतो मुक्तः । अत्रैक आहुर्गुणः प्रकृतिभेदवशासध्यवसायात्मबन्धमुपागतो। अध्यवसायस्य दोषक्षयाद्धि मोक्षः मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव गुणौघैरुह्यमानः कलुषीकृतश्चास्थिरश्चलो लुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानित्वं प्रयात इति अहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनेव खेचरः । अतः पुरुषोऽध्यावसायसङ्कल्पाबिमानलिङ्गो बद्दः अतस्तद्विपरीतो मुक्तः तस्मान्निरध्यवसायो निःसङ्कल्पो निरभिमानस्तिष्ठेत् एतन्मोक्षलक्षणम् एषात्र ब्रह्मपदवी एषोऽत्र द्वारविवरोऽनेनास्य तमसः पारं गमिष्यति । अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति \ः यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह । बुद्धिश न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ एतदुक्त्वान्तर्हृदयः शाकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वा यथावदुपचारी कृतकृत्यो मरुदुत्तरायणं गतो न ह्यत्रोद्वर्त्मना गतिः एषोऽत्र ब्रह्मपथः सौरं स्द्वारं भित्त्वोर्द्ध्वेन विनिर्गता इत्यत्रोदाहरन्ति \ः अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद्यः स्थितो हृदि । सितासिताः कद्रुनीलाः कपिला मृदुलोहिताः ॥ ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भिभित्वा सूर्यमण्डलम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन यान्ति परां गतिम् ॥ यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितम् । तेन देवनिकायानां स्वधामानि प्रपद्यते ॥ ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयोऽस्य मृदुप्रभाः । इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सोऽवषः । तस्मात्सर्गस्वर्गापवर्गहेतुर्भगवानसावादित्य इति ॥

oṃ śucau deśe śuciḥ sattvasthaḥ sadadhīyānaḥ sadvādī saddhyāyī sadyājī syāditi | ataḥ sadbrahmaṇi satyabhilāṣiṇi nirvṛttyo'nastatphalacchinnapāśo nirāśaḥ pareṣvātmavadvigatabhayo niṣkāmo'kṣayyamaparimitaṃ sukhamākramya tiṣṭhati | paramaṃ vai śevadheriva parasyoddharaṇaṃ yanniṣkāmatvam | sa hi sarvakāmamayaḥ puruṣo'dhyavasāyasaṅkalpābhimānaliṅgo baddaḥ | atastadviparīto muktaḥ | atraika āhurguṇaḥ prakṛtibhedavaśāsadhyavasāyātmabandhamupāgato| adhyavasāyasya doṣakṣayāddhi mokṣaḥ manasā hyeva paśyati manasā śṛṇoti kāmaḥ saṅkalpo vicikitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛtirhrīrdhīrbhīrityetatsarvaṃ mana eva guṇaughairuhyamānaḥ kaluṣīkṛtaścāsthiraścalo lupyamānaḥ saspṛho vyagraścābhimānitvaṃ prayāta iti ahaṃ so mamedamityevaṃ manyamāno nibadhnātyātmanātmānaṃ jāleneva khecaraḥ | ataḥ puruṣo'dhyāvasāyasaṅkalpābimānaliṅgo baddaḥ atastadviparīto muktaḥ tasmānniradhyavasāyo niḥsaṅkalpo nirabhimānastiṣṭhet etanmokṣalakṣaṇam eṣātra brahmapadavī eṣo'tra dvāravivaro'nenāsya tamasaḥ pāraṃ gamiṣyati | atra hi sarve kāmāḥ samāhitā ityatrodāharanti \ḥ yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha | buddhiśa na viceṣṭate tāmāhuḥ paramāṃ gatim || etaduktvāntarhṛdayaḥ śākāyanyastasmai namaskṛtvā yathāvadupacārī kṛtakṛtyo maruduttarāyaṇaṃ gato na hyatrodvartmanā gatiḥ eṣo'tra brahmapathaḥ sauraṃ sdvāraṃ bhittvorddhvena vinirgatā ityatrodāharanti \ḥ anantā raśmayastasya dīpavadyaḥ sthito hṛdi | sitāsitāḥ kadrunīlāḥ kapilā mṛdulohitāḥ || ūrdhvamekaḥ sthitasteṣāṃ yo bhibhitvā sūryamaṇḍalam | brahmalokamatikramya tena yānti parāṃ gatim || yadasyānyadraśmiśatamūrdhvameva vyavasthitam | tena devanikāyānāṃ svadhāmāni prapadyate || ye naikarūpāścādhastādraśmayo'sya mṛduprabhāḥ | iha karmopabhogāya taiḥ saṃsarati so'vaṣaḥ | tasmātsargasvargāpavargaheturbhagavānasāvāditya iti ||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/MaiU/6.30

Cite as: Maitrāyaṇīya Upaniṣad 6.30, in HREEM (hreem.cc/library/MaiU/6.30), after Sanskrit Wikisource: मैत्रायणि उपनिषद् (1 page; revision ids 398073, full list in content/corpus/wikisource….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: मैत्रायणि उपनिषद् (1 page; revision ids 398073, full list in content/corpus/wikisource cache)

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text