Agamasastra 3

ॐकारनिर्णय उक्तः प्रपञ्चोपशमः शिवोद्वैत आत्मेति प्रतिज्ञामात्रेण । ज्ञाते द्वैतं न विद्यत इति च । तत्र द्वैताभावस्तु वैतथ्यप्रकरणेन स्वप्नमायागन्धर्वनगरादिदृष्टान्तैर्दृश्यत्वाद्यन्तवत्त्वादिहेतुभिस्तर्केण च प्रतिपादिता । अद्वैतं किमागममात्रेण प्रतिपत्तव्यमाहोस्वित्तर्केणापीत्यत आह- शक्यते तर्केणापि ज्ञातुम्; तत्कथमित्यद्वैतप्रकरणमारभ्यत उपास्योपासानादिभेदजातं सर्वं वितथं केवलश्चात्माद्वयः परमार्थ इति स्थितमतीते प्रकरणे; यतः- उपासनाश्रितो धर्मो जाते ब्रह्मणि वर्तते । प्रागुत्पत्तेर् अजं सर्वं तेनासौ कृपणः स्मृतः

oṃkāranirṇaya uktaḥ prapañcopaśamaḥ śivodvaita ātmeti pratijñāmātreṇa / jñāte dvaitaṃ na vidyata iti ca / tatra dvaitābhāvastu vaitathyaprakaraṇena svapnamāyāgandharvanagarādidṛṣṭāntairdṛśyatvādyantavattvādihetubhistarkeṇa ca pratipāditā / advaitaṃ kimāgamamātreṇa pratipattavyamāhosvittarkeṇāpītyata āha- śakyate tarkeṇāpi jñātum; tatkathamityadvaitaprakaraṇamārabhyata upāsyopāsānādibhedajātaṃ sarvaṃ vitathaṃ kevalaścātmādvayaḥ paramārtha iti sthitamatīte prakaraṇe; yataḥ- upāsanāśrito dharmo jāte brahmaṇi vartate / prāgutpatter ajaṃ sarvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सबाह्याभ्यन्तरमजमात्मानं प्रतिपत्तुमशक्नुवन्नविद्यया दीनमात्मानं मन्यमानो जातो ऽहं जाते ब्रह्मणि वर्ते तदुपासनाश्रितः सन्ब्रह्म प्रतिपत्स्य इत्येवं प्रतिपन्नः कृपणो भवति यस्मात्- अतो वक्ष्याम्य् अकार्पण्यम् अजाति समतां गतम् । यथा न जायते किञ्चिज् जायमानं समन्ततः

sabāhyābhyantaramajamātmānaṃ pratipattumaśaknuvannavidyayā dīnamātmānaṃ manyamāno jāto 'haṃ jāte brahmaṇi varte tadupāsanāśritaḥ sanbrahma pratipatsya ityevaṃ pratipannaḥ kṛpaṇo bhavati yasmāt- ato vakṣyāmy akārpaṇyam ajāti samatāṃ gatam / yathā na jāyate kiñcij jāyamānaṃ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाति ब्रह्मकार्पण्यं वक्ष्यामीति प्रतिज्ञातम् । तत्सिद्ध्यर्थं हेतुं दृष्टान्तं च वक्ष्यामीत्याह- आत्मा ह्य् आकाशवज्जीवैर् घटाकाशैर् इवोदितः । घटादिवच् च संघातैर् जाताव् एतन् निदर्शनम्

ajāti brahmakārpaṇyaṃ vakṣyāmīti pratijñātam / tatsiddhyarthaṃ hetuṃ dṛṣṭāntaṃ ca vakṣyāmītyāha- ātmā hy ākāśavajjīvair ghaṭākāśair ivoditaḥ / ghaṭādivac ca saṃghātair jātāv etan nidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटादिषु प्रलीनेषु घटाकाशादयो यथा । आकाशे संप्रलीयन्ते तद्वज् जीवा इहात्मनि

ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā / ākāśe saṃpralīyante tadvaj jīvā ihātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदेहेष्वात्मैकत्व एकस्मिञ्जननमरणसुखादिमत्यात्मनि सर्वात्मनां तत्सम्बन्धः क्रियाफलसाङ्कर्यं च स्यादिति य आहुर्द्वैतिनस्तान्प्रतीदमुच्यते- यथैकस्मिन् घाटाकाशे रजोधूमादिभिर् युते । न सर्वे संप्रयुज्यन्ते तद्वज् जीवाः सुखादिभिः

sarvadeheṣvātmaikatva ekasmiñjananamaraṇasukhādimatyātmani sarvātmanāṃ tatsambandhaḥ kriyāphalasāṅkaryaṃ ca syāditi ya āhurdvaitinastānpratīdamucyate- yathaikasmin ghāṭākāśe rajodhūmādibhir yute / na sarve saṃprayujyante tadvaj jīvāḥ sukhādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं पुनरात्मभेदनिमित्त इव व्यवहार एकस्मिन्नात्मन्यविद्याकृत उपपद्यत इति, उच्यते- रूपकार्यसमाख्याश् च भिद्यन्ते तत्र तत्र वै । आकाशस्य न भेदो ऽस्ति तद्वज् जीवेषु निर्णयः

kathaṃ punarātmabhedanimitta iva vyavahāra ekasminnātmanyavidyākṛta upapadyata iti, ucyate- rūpakāryasamākhyāś ca bhidyante tatra tatra vai / ākāśasya na bhedo 'sti tadvaj jīveṣu nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु तत्र परमार्थकृत एव घटाकाशादिषु रूपकार्यादिभेदव्यवहार इति? नैतदस्ति, यस्मात् नाकाशस्य घटाकाशो विकारावयवौ यथा । नैवात्मनः सदा जीवो विकारावयवौ तथा

nanu tatra paramārthakṛta eva ghaṭākāśādiṣu rūpakāryādibhedavyavahāra iti? naitadasti, yasmāt nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā / naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद्यथा घटाकाशादिभेदबुद्धिनिबन्धनो रूपकार्यादिभेदव्यवहारस्तथा देहोबाधिजीवभेदकृतो जन्ममरणादिव्यवहारः । तस्मात्तत्कृतमेव क्लेशकर्मफलमलवत्वमात्मनो न परमार्थत इत्येतमर्थं दृष्टान्तेन प्रतिपिपादयिषन्नाह- यथा भवति बालानां गगनं मलिनं मलैः । तथा भवत्य् अबुद्धानाम् आत्मापि मलिनो मलैः

yasmādyathā ghaṭākāśādibhedabuddhinibandhano rūpakāryādibhedavyavahārastathā dehobādhijīvabhedakṛto janmamaraṇādivyavahāraḥ / tasmāttatkṛtameva kleśakarmaphalamalavatvamātmano na paramārthata ityetamarthaṃ dṛṣṭāntena pratipipādayiṣannāha- yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ / tathā bhavaty abuddhānām ātmāpi malino malaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरप्युक्तमेवार्थं प्रपञ्चयति- मरणे संभवे चैव गत्यागमनयोर् अपि । स्थितौ सर्वशरीरेषु आकाशेनाविलक्षणः

punarapyuktamevārthaṃ prapañcayati- maraṇe saṃbhave caiva gatyāgamanayor api / sthitau sarvaśarīreṣu ākāśenāvilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संघाताः स्वप्नवत् सर्वे आत्ममायाविसर्जिताः । आधिक्ये सर्वसाम्ये वा नोपपत्तिर् हि विद्यते

saṃghātāḥ svapnavat sarve ātmamāyāvisarjitāḥ / ādhikye sarvasāmye vā nopapattir hi vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्त्यादिवर्जितस्याद्वयस्यात्मतत्वस्य श्रुतिप्रमाणकत्वप्रदर्शनार्थं वाक्यान्युपन्यस्यन्ते- रसादयो हि ये कोशा व्याख्यातास् तैत्तिरीयके । तेषाम् आत्मा परो जीवः खं यथा संप्रकाशितः

utpattyādivarjitasyādvayasyātmatatvasya śrutipramāṇakatvapradarśanārthaṃ vākyānyupanyasyante- rasādayo hi ye kośā vyākhyātās taittirīyake / teṣām ātmā paro jīvaḥ khaṃ yathā saṃprakāśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर् द्वयोर् मधुज्ञाने परं ब्रह्म प्रकाशितम् । पृथिव्यामुदरे चैव यथाकाशः प्रकाशितः

dvayor dvayor madhujñāne paraṃ brahma prakāśitam / pṛthivyāmudare caiva yathākāśaḥ prakāśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवात्मनोर् अनन्यत्वम् अभेदेन प्रशस्यते । नानात्वं निन्द्यते यच् च तद् एवं हि समञ्जसम्

jīvātmanor ananyatvam abhedena praśasyate / nānātvaṃ nindyate yac ca tad evaṃ hi samañjasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवात्मनोः पृथक्त्वं यत् प्रागुत्पत्तेः प्रकीर्तितम् । भविष्यद्वृत्या गौणं तन् मुख्यत्वं हि न युज्यते

jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yat prāgutpatteḥ prakīrtitam / bhaviṣyadvṛtyā gauṇaṃ tan mukhyatvaṃ hi na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु यद्युत्पत्तेः प्रागजं सर्वमेकमेवाद्वितीयं तथाप्युत्पत्तेरूर्ध्वं जातमिदं सर्वं जीवाश्च भिन्ना इति, मैवम्; अन्यार्थत्वादुत्पत्तिश्रुतीनाम् । पूर्वमपि परिहृत्य एवायं दोषः स्वप्नवदात्ममायाविसर्जिताः संघाता घटाकाशोत्पत्तिभेदादिवज्जीवानामुत्पत्तिभेदादिरिति । इत एवोत्पत्तिभेदादिश्रुतिभ्य आकृष्ये७ह पुनरुत्पत्तिश्रुतीनामैदंपर्यप्रतिपिपादयिषयोपन्यासः- मृल्लोहविस्फुलिङ्गाद्यैः सृष्टिर् या चोदितान्यथा । उपायः सो ऽवताराय नास्ति भेदः कथञ्चन

nanu yadyutpatteḥ prāgajaṃ sarvamekamevādvitīyaṃ tathāpyutpatterūrdhvaṃ jātamidaṃ sarvaṃ jīvāśca bhinnā iti, maivam; anyārthatvādutpattiśrutīnām / pūrvamapi parihṛtya evāyaṃ doṣaḥ svapnavadātmamāyāvisarjitāḥ saṃghātā ghaṭākāśotpattibhedādivajjīvānāmutpattibhedādiriti / ita evotpattibhedādiśrutibhya ākṛṣye7ha punarutpattiśrutīnāmaidaṃparyapratipipādayiṣayopanyāsaḥ- mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭir yā coditānyathā / upāyaḥ so 'vatārāya nāsti bhedaḥ kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि पर एवात्मा नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वभाव एकः परमार्थः सन्"एकमेवाद्वितीयम्" (छाउ।६ । २ । २) इत्यादिश्रुतिभ्यो ऽसदन्यत्किमर्थेयमुपासनोपदिष्टा"आत्मा वा९रे द्रष्टव्यः"(बृउ।२ । ४ । ५) "य आत्मापहतपाप्मा"(छाउ।८ । ७ । १,३) "स क्रतुं कुर्वीत"(छाउ।३ । १४ । १) "आत्मेत्येवोपासीत"(बृउ।१ । ४ । ७) इत्यादिश्रुतिभ्यः, कर्माणि चाग्निहोत्रादीनि? शृणु तत्र कारणम्- आश्रमास्त्रिविधा हीनमध्यमोत्कृष्टदृष्टयः । उपासनोपदिष्टेयं तदर्थम् अनुकम्पया

yadi para evātmā nityaśuddhabuddhamuktasvabhāva ekaḥ paramārthaḥ san"ekamevādvitīyam" (chā.u.6 / 2 / 2) ityādiśrutibhyo 'sadanyatkimartheyamupāsanopadiṣṭā"ātmā vā9re draṣṭavyaḥ"(bṛ.u.2 / 4 / 5) "ya ātmāpahatapāpmā"(chā.u.8 / 7 / 1,3) "sa kratuṃ kurvīta"(chā.u.3 / 14 / 1) "ātmetyevopāsīta"(bṛ.u.1 / 4 / 7) ityādiśrutibhyaḥ, karmāṇi cāgnihotrādīni? śṛṇu tatra kāraṇam- āśramāstrividhā hīnamadhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ / upāsanopadiṣṭeyaṃ tadartham anukampayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रोपपत्तिभ्यामवधारितत्वादद्वयात्मदर्शनं सम्यग्दर्शनं तद्बाह्यत्वान्मिथ्यादर्शनमन्यत् । इतश्च मिथ्यादर्थनं द्वैतीनां रागद्वेषादिदोषास्पदत्वात् । कथम्? स्वसिद्धान्तव्यवस्थासु द्वैतिनो निश्चिता दृढम् । परस्परं विरुध्यन्ते तैरयं न विरुध्यते

śāstropapattibhyāmavadhāritatvādadvayātmadarśanaṃ samyagdarśanaṃ tadbāhyatvānmithyādarśanamanyat / itaśca mithyādarthanaṃ dvaitīnāṃ rāgadveṣādidoṣāspadatvāt / katham? svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham / parasparaṃ virudhyante tairayaṃ na virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केन हेतुना तैर्न विरुध्यत इत्युच्यते- अद्वैतं परमार्थो हि द्वैतं तद्भेद उच्यते । तेषाम् उभयथा द्वैतं तेनायं न विरुद्ध्यते

kena hetunā tairna virudhyata ityucyate- advaitaṃ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate / teṣām ubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na viruddhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैतमद्वैतभेद इत्युक्ते द्वैतमप्यद्वैतवत्परमार्थसदिति स्यात् कस्यचिदाशङ्केत्यत आह- मायया भिद्यते ह्य् एतन् नान्यथाजं कथञ्चन । तत्त्वतो भिद्यमाने हि मर्त्यताम् अमृतं व्रजेत्

dvaitamadvaitabheda ityukte dvaitamapyadvaitavatparamārthasaditi syāt kasyacidāśaṅketyata āha- māyayā bhidyate hy etan nānyathājaṃ kathañcana / tattvato bhidyamāne hi martyatām amṛtaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातस्यैव भावस्य जातिम् इच्छन्ति वादिनः । अजातो ह्य् अमृतो भावो मर्त्यतां कथम् एष्यति

ajātasyaiva bhāvasya jātim icchanti vādinaḥ / ajāto hy amṛto bhāvo martyatāṃ katham eṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्- न भवत्य् अमृतं मर्त्यं न मर्त्यम् अमृतं तथा । प्रकृतेर् अन्यथाभावो न कथञ्चिद् भविष्यति

yasmāt- na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā / prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावेनामृतो यस्य भावो गच्छति मर्त्यताम् । कृतकेनामृतस् तस्य कथं स्थास्यति निश्चलः

svabhāvenāmṛto yasya bhāvo gacchati martyatām / kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्वजातिवादिनः सृष्टिप्रतिपादिका श्रुतिर्न संगच्छते प्रामाण्यम्? बाढं विद्यते सृष्टिप्रतिपादिका श्रुतिः; सा त्वन्यपरा । उपायः स अवतारायेत्यवोचाम । इदानीमुक्ते ऽपि परिहारे पुनश्चोद्यपरिहारौ विवक्षितार्थं प्रति सृष्टिश्रुत्यक्षराणामानुलोम्यविरोधाशङ्कामात्रपरिहारार्थौ- भूततो ऽभूततो वापि सृज्यमाने समा श्रुतिः । निश्चितं युक्तियुक्तं च यत् तद् भवति नेतरत्

nanvajātivādinaḥ sṛṣṭipratipādikā śrutirna saṃgacchate prāmāṇyam? bāḍhaṃ vidyate sṛṣṭipratipādikā śrutiḥ; sā tvanyaparā / upāyaḥ sa avatārāyetyavocāma / idānīmukte 'pi parihāre punaścodyaparihārau vivakṣitārthaṃ prati sṛṣṭiśrutyakṣarāṇāmānulomyavirodhāśaṅkāmātraparihārārthau- bhūtato 'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ / niścitaṃ yuktiyuktaṃ ca yat tad bhavati netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं श्रुतुनिश्चयः? इत्याह- नेह नानेति चाम्नायाद् इन्द्रो मायाभिर् इत्य् अपि । अजायमानो बहुधा मायया जायते तु सः

kathaṃ śrutuniścayaḥ? ityāha- neha nāneti cāmnāyād indro māyābhir ity api / ajāyamāno bahudhā māyayā jāyate tu saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभूतेर् अपवादाच् च संभवः प्रतिषिध्यते । को न्व् एनं जनयेद् इति कारणं प्रतिषिध्यते

saṃbhūter apavādāc ca saṃbhavaḥ pratiṣidhyate / ko nv enaṃ janayed iti kāraṇaṃ pratiṣidhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष नेति नेतीति व्याख्यातं निह्नुते यतः । सर्वम् अग्राह्यभावेन हेतुनाजं प्रकाशते

sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihnute yataḥ / sarvam agrāhyabhāvena hetunājaṃ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि श्रुतिवाक्यशतैः सबाह्याभ्यन्तरमजमात्मतत्त्वमद्वयं न ततो ऽन्यदस्तीति निश्चितमेतत् । युक्त्या चा७धुनैतदेव पुनर्निर्धार्यत इत्याह- सतो हि मायया जन्म युज्यते न तु तत्त्वतः । तत्त्वतो जायते यस्य जातं तस्य हि जायते

evaṃ hi śrutivākyaśataiḥ sabāhyābhyantaramajamātmatattvamadvayaṃ na tato 'nyadastīti niścitametat / yuktyā cā7dhunaitadeva punarnirdhāryata ityāha- sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ / tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असतो मायया जन्म तत्त्वतो नैव युज्यते । वन्ध्यापुत्रो न तत्त्वेन मायया वापि जायते

asato māyayā janma tattvato naiva yujyate / vandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं पुनः सतो माययैव जन्मेत्युच्यते- यथा स्वप्ने द्वयाभासं स्पन्दते मायया मनः । तथा जाग्रद्द्वयाभासं स्पन्दते मायया मनः

kathaṃ punaḥ sato māyayaiva janmetyucyate- yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ / tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वयं च द्वयाभासं मनः स्वप्ने न संशयः । अद्वयं च द्वयाभासं तथा जाग्रन् न संशयः

advayaṃ ca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ / advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रज्जुसर्पवद्विकल्पनारूपं द्वैतरूपेण मन एवेत्युक्तम् । तत्र किं प्रमाणमित्यन्वयव्यतिरेकलक्षणमनुमानमाह । कथम्- मनोदृश्यम् इदं द्वैतं यत् किञ्चित् सचराचरम् । मनसो ह्य् अमनीभावे द्वैतं नैवोपलभ्यते

rajjusarpavadvikalpanārūpaṃ dvaitarūpeṇa mana evetyuktam / tatra kiṃ pramāṇamityanvayavyatirekalakṣaṇamanumānamāha / katham- manodṛśyam idaṃ dvaitaṃ yat kiñcit sacarācaram / manaso hy amanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं पुनरमनीभावः? इत्य् उच्यते- आत्मसत्यानुबोधेन न संकल्पयते यदा । अमनस्तां तदा याति ग्राह्याभावे तदग्रहम्

kathaṃ punaramanībhāvaḥ? ity ucyate- ātmasatyānubodhena na saṃkalpayate yadā / amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve tadagraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यसदिदं द्वैतं केन स्वमजमात्मतत्त्वं विबुध्यते? इत्य् उच्यते- अकल्पमजं ज्ञानं ज्ञेयाभिन्नं प्रचक्षते । ब्रह्म ज्ञेयम् अजं नित्यम् अजेनाजं विबुध्यते

yadyasadidaṃ dvaitaṃ kena svamajamātmatattvaṃ vibudhyate? ity ucyate- akalpamajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate / brahma jñeyam ajaṃ nityam ajenājaṃ vibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मसत्यानुबोधेन सङ्कल्पमकुर्वद्बाह्यविषयाभावे निरिन्धनाग्निवत्प्रशान्तं निगृहीतं निरुद्धं मनो भवतीत्युक्तम् । एवं च मनसो ह्यमनीभावे द्वैताभावश्चोक्तः । तस्यैवम्- निगृहीतस्य मनसो निर्विकल्पस्य धीमतः । प्रचारः स तु विज्ञेयः सुषुप्ते ऽन्यो न तत्समः

ātmasatyānubodhena saṅkalpamakurvadbāhyaviṣayābhāve nirindhanāgnivatpraśāntaṃ nigṛhītaṃ niruddhaṃ mano bhavatītyuktam / evaṃ ca manaso hyamanībhāve dvaitābhāvaścoktaḥ / tasyaivam- nigṛhītasya manaso nirvikalpasya dhīmataḥ / pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupte 'nyo na tatsamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचारभेदे हेतुमाह- लीयते हि सुषुप्ते तन् निगृहीतं न लीयते । तद् एव निर्भयं ब्रह्म ज्ञानलोकं समन्ततः

pracārabhede hetumāha- līyate hi suṣupte tan nigṛhītaṃ na līyate / tad eva nirbhayaṃ brahma jñānalokaṃ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजम् अनिन्द्रम् अस्वप्नम् अनामकम् अरूपकम् । सकृद्विभातं सर्वज्ञं नोपचारः कथञ्चन

ajam anindram asvapnam anāmakam arūpakam / sakṛdvibhātaṃ sarvajñaṃ nopacāraḥ kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामकत्वाद्युक्तार्थसिद्धये हेतुमाह- सर्वाभिलापविगतः सर्वचिन्तासमुत्थितः । सुप्रशान्तः सकृज्ज्योतिः समाधिर् अचलो ऽभयः

anāmakatvādyuktārthasiddhaye hetumāha- sarvābhilāpavigataḥ sarvacintāsamutthitaḥ / supraśāntaḥ sakṛjjyotiḥ samādhir acalo 'bhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद्ब्रह्मैव समाधिरचलो ऽभय इत्युक्तः- ग्रहो न तत्र नोत्सर्गश् चिन्ता यत्र न विद्यते । आत्मसंस्थं तदा ज्ञानम् अजाति समतां गतम्

yasmādbrahmaiva samādhiracalo 'bhaya ityuktaḥ- graho na tatra notsargaś cintā yatra na vidyate / ātmasaṃsthaṃ tadā jñānam ajāti samatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यपीदमित्थं परमार्थतत्त्वम्- अस्पर्शयोगो वै नाम दुर्दर्शः सर्वयोगिभिः । योगिनो बिभ्यति ह्य् अस्माद् अभये भयदर्शिनः

yadyapīdamitthaṃ paramārthatattvam- asparśayogo vai nāma durdarśaḥ sarvayogibhiḥ / yogino bibhyati hy asmād abhaye bhayadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां पुनर्ब्रह्मस्वरूपव्यतिरेकेण रज्जुसर्पवत् कल्पितमेव मन इन्द्रियादि च न परमार्थतो विद्यते तेषां ब्रह्मस्वरूपाणामभयं मोक्षाख्या चाक्षया शान्तिः स्वभावत एव सिद्धा नान्यायत्ता नोपचारः कथञ्चनेत्यवोचाम । ये त्वतो ऽन्ये योगिनो मार्गगा हीनमध्यमदृष्टयो मनो ऽन्यदात्मव्यतिरिक्तमात्संबन्धि पश्यन्ति तेषामात्मसत्यानुबोधरहितानाम्- मनसो निग्रहायत्तम् अभयं सर्वयोगिनाम् । दुःखक्षयः प्रबोधश् चाप्य् अक्षया शान्तिर् एव च

yeṣāṃ punarbrahmasvarūpavyatirekeṇa rajjusarpavat kalpitameva mana indriyādi ca na paramārthato vidyate teṣāṃ brahmasvarūpāṇāmabhayaṃ mokṣākhyā cākṣayā śāntiḥ svabhāvata eva siddhā nānyāyattā nopacāraḥ kathañcanetyavocāma / ye tvato 'nye yogino mārgagā hīnamadhyamadṛṣṭayo mano 'nyadātmavyatiriktamātsaṃbandhi paśyanti teṣāmātmasatyānubodharahitānām- manaso nigrahāyattam abhayaṃ sarvayoginām / duḥkhakṣayaḥ prabodhaś cāpy akṣayā śāntir eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेक उदधेर् यद्वत् कुशाग्रेणैकबिन्दुना । मनसो निग्रहस् तद्वद् भवेद् अपरिखेदतः

utseka udadher yadvat kuśāgreṇaikabindunā / manaso nigrahas tadvad bhaved aparikhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमपरिखिन्नव्यवसायमात्रमेव मनोनिग्रह उपायः? न, इत्युच्यते । उपायेन निगृह्णीयाद् विक्षिप्तं कामभोगयोः । सुप्रसन्नं लये चैव यथा कामो लयस् तथा

kimaparikhinnavyavasāyamātrameva manonigraha upāyaḥ? na, ityucyate / upāyena nigṛhṇīyād vikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ / suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः स उपायः? इत्युच्यते- दुःखं सर्वम् अनुस्मृत्य कामभोगान् निवर्तयेत् । अजं सर्वमनुस्मृत्य जातं नैव तु पश्यति

kaḥ sa upāyaḥ? ityucyate- duḥkhaṃ sarvam anusmṛtya kāmabhogān nivartayet / ajaṃ sarvamanusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लये संबोधयेच् चित्तं विक्षिप्तं शमयेत् पुनः । सकषायं विजानीयात् समप्राप्तं न चालयेत्

laye saṃbodhayec cittaṃ vikṣiptaṃ śamayet punaḥ / sakaṣāyaṃ vijānīyāt samaprāptaṃ na cālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्वादयेत् सुखं तत्र निःसङ्गः प्रज्ञया भवेत् । निश्चलं निश्चरच् चित्तम् एकीकुर्यात् प्रयत्नतः

nāsvādayet sukhaṃ tatra niḥsaṅgaḥ prajñayā bhavet / niścalaṃ niścarac cittam ekīkuryāt prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न लीयते चित्तं न च विक्षिप्यते पुनः । अनिङ्गनम् अनाभासं निष्पन्नं ब्रह्म तत् तदा

yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ / aniṅganam anābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थं शान्तं सनिर्वाणम् अकथ्यं सुखम् उत्तमम् । अजम् अजेन ज्ञेयेन सर्वज्ञं परिचक्षते

svasthaṃ śāntaṃ sanirvāṇam akathyaṃ sukham uttamam / ajam ajena jñeyena sarvajñaṃ paricakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वो ऽप्ययं मनोनिग्रहादिर्मृल्लोहादिवत्सृष्टिरुपासना चोक्ता परमार्थस्वरूपप्रतिपत्युपायत्वेन न परमार्थसत्येति । परमार्थसत्यं तु न कश्चिज् जायते जीवः संभवो ऽस्य न विद्यते । एतत् तद् उत्तमं सत्यं यत्र किञ्चिन् न जायते

sarvo 'pyayaṃ manonigrahādirmṛllohādivatsṛṣṭirupāsanā coktā paramārthasvarūpapratipatyupāyatvena na paramārthasatyeti / paramārthasatyaṃ tu na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate / etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiñcin na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.