राजधर्मान् प्रवक्ष्यामि यथावृत्तो भवेन् नृपः । संभवश् च यथा तस्य सिद्धिश् च परमा यथा ॥
rājadharmān pravakṣyāmi yathāvṛtto bhaven nṛpaḥ | saṃbhavaś ca yathā tasya siddhiś ca paramā yathā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मं प्राप्तेन संस्कारं क्षत्रियेण यथाविधि । सर्वस्य-अस्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥
brāhmaṃ prāptena saṃskāraṃ kṣatriyeṇa yathāvidhi | sarvasya-asya yathānyāyaṃ kartavyaṃ parirakṣaṇam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजके हि लोके ऽअस्मिन् सर्वतो विद्रुतो भयात् । रक्षार्थम् अस्य सर्वस्य राजानम् असृजत् प्रभुः ॥
a.rājake hi loke 'asmin sarvato vidruto bhayāt | rakṣārtham asya sarvasya rājānam asṛjat prabhuḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रअनिलयमअर्काणाम् अग्नेश् च वरुणस्य च । चन्द्रवित्तेशयोश् च-एव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः ॥
indra.anila.yama.arkāṇām agneś ca varuṇasya ca | candra.vitteśayoś ca-eva mātrā nirhṛtya śāśvatīḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद् एषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितो नृपः । तस्माद् अभिभवत्य् एष सर्वभूतानि तेजसा ॥
yasmād eṣāṃ surendrāṇāṃ mātrābhyo nirmito nṛpaḥ | tasmād abhibhavaty eṣa sarvabhūtāni tejasā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपत्य् आदित्यवच् च-एष चक्षूंषि च मनांसि च । न च-एनं भुवि शक्नोति कश् चिद् अप्य् अभिवीक्षितुम् ॥
tapaty ādityavac ca-eṣa cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca | na ca-enaṃ bhuvi śaknoti kaś cid apy abhivīkṣitum ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽअग्निर् भवति वायुश् च सो ऽअर्कः सोमः स धर्मराट् । स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रभावतः ॥ [म्स च-इन्द्रः स्वप्रभावतः] ॥ [क्: ]
so 'agnir bhavati vāyuś ca so 'arkaḥ somaḥ sa dharmarāṭ | sa kuberaḥ sa varuṇaḥ sa mahendraḥ prabhāvataḥ || [M.sa ca-indraḥ svaprabhāvataḥ] || [K: ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालो ऽअपि न-अवमान्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः । महती देवता ह्य् एषा नररूपेण तिष्ठति ॥
bālo 'api na-avamāntavyo manuṣya iti bhūmipaḥ | mahatī devatā hy eṣā nararūpeṇa tiṣṭhati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकम् एव दहत्य् अग्निर् नरं दुरुपसर्पिणम् । कुलं दहति राजा-अग्निः सपशुद्रव्यसंचयम् ॥
ekam eva dahaty agnir naraṃ durupasarpiṇam | kulaṃ dahati rājā-agniḥ sa.paśu.dravyasaṃcayam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं सो ऽअवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्त्वतः । कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं विश्वरूपं पुनः पुनः ॥
kāryaṃ so 'avekṣya śaktiṃ ca deśa.kālau ca tattvataḥ | kurute dharmasiddhyarthaṃ viśvarūpaṃ punaḥ punaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य प्रसादे पद्मा श्रीर् विजयश् च पराक्रमे । मृत्युश् च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः ॥
yasya prasāde padmā śrīr vijayaś ca parākrame | mṛtyuś ca vasati krodhe sarvatejomayo hi saḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं यस् तु द्वेष्टि संमोहात् स विनश्यत्य् असंशयम् । तस्य ह्य् आशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः ॥
taṃ yas tu dveṣṭi saṃmohāt sa vinaśyaty asaṃśayam | tasya hy āśu vināśāya rājā prakurute manaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धर्मं यम् इष्टेषु स व्यवस्येन् नराधिपः । अनिष्टं च-अप्य् अनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत् ॥
tasmād dharmaṃ yam iṣṭeṣu sa vyavasyen narādhipaḥ | aniṣṭaṃ ca-apy aniṣṭeṣu taṃ dharmaṃ na vicālayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्मम् आत्मजम् । [म्तदर्थं] ब्रह्मतेजोमयं दण्डम् असृजत् पूर्वम् ईश्वरः ॥
tasyārthe sarvabhūtānāṃ goptāraṃ dharmam ātmajam | [M.tadarthaṃ] brahmatejomayaṃ daṇḍam asṛjat pūrvam īśvaraḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च । भयाद् भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मात्-न चलन्ति च ॥
tasya sarvāṇi bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca | bhayād bhogāya kalpante svadharmāt-na calanti ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देशकालौ शक्तिं च विद्यां च-अवेक्ष्य तत्त्वतः । यथार्हतः संप्रणयेन् नरेष्व् अन्यायवर्तिषु ॥
taṃ deśa.kālau śaktiṃ ca vidyāṃ ca-avekṣya tattvataḥ | yathārhataḥ saṃpraṇayen nareṣv anyāya.vartiṣu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः । चतुर्णाम् आश्रमाणां च धर्मस्य प्रतिभूः स्मृतः ॥
sa rājā puruṣo daṇḍaḥ sa netā śāsitā ca saḥ | caturṇām āśramāṇāṃ ca dharmasya pratibhūḥ smṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एव-अभिरक्षति । दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर् बुधाः ॥
daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā daṇḍa eva-abhirakṣati | daṇḍaḥ supteṣu jāgarti daṇḍaṃ dharmaṃ vidur budhāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीक्ष्य स धृतः सम्यक् सर्वा रञ्जयति प्रजाः । असमीक्ष्य प्रणीतस् तु विनाशयति सर्वतः ॥
samīkṣya sa dhṛtaḥ samyak sarvā rañjayati prajāḥ | a.samīkṣya praṇītas tu vināśayati sarvataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि न प्रणयेद् राजा दण्डं दण्ड्येष्व् अतन्द्रितः । शूले मत्स्यान् इव-अपक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः ॥
yadi na praṇayed rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣv atandritaḥ | śūle matsyān iva-apakṣyan durbalān balavattarāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यात् काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद्द् हविस् तथा । [म्श्वा-अवलिह्याद्द्] स्वाम्यं च न स्यात् कस्मिंश् चित् प्रवर्तेत-अधरौत्तरम् ॥
adyāt kākaḥ puroḍāśaṃ śvā ca lihyādd havis tathā | [M.śvā-avalihyādd] svāmyaṃ ca na syāt kasmiṃś cit pravarteta-adhara.uttaram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर् नरः । दण्डस्य हि भयात् सर्वं जगद् भोगाय कल्पते ॥
sarvo daṇḍajito loko durlabho hi śucir naraḥ | daṇḍasya hi bhayāt sarvaṃ jagad bhogāya kalpate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगौरगाः । ते ऽअपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेन-एव निपीडिताः ॥
deva.dānava.gandharvā rakṣāṃsi pataga.uragāḥ | te 'api bhogāya kalpante daṇḍena-eva nipīḍitāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्येयुः सर्ववर्णाश् च भिद्येरन् सर्वसेतवः । सर्वलोकप्रकोपश् च भवेद् दण्डस्य विभ्रमात् ॥
duṣyeyuḥ sarvavarṇāś ca bhidyeran sarvasetavaḥ | sarvalokaprakopaś ca bhaved daṇḍasya vibhramāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र श्यामो लोहितअक्षो दण्डश् चरति पापहा । प्रजास् तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत् साधु पश्यति ॥
yatra śyāmo lohita.akṣo daṇḍaś carati pāpahā | prajās tatra na muhyanti netā cet sādhu paśyati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य-आहुः संप्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् । समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामअर्थकोविदम् ॥
tasya-āhuḥ saṃpraṇetāraṃ rājānaṃ satyavādinam | samīkṣyakāriṇaṃ prājñaṃ dharma.kāma.artha.kovidam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं राजा प्रणयन् सम्यक् त्रिवर्गेण-अभिवर्धते । कामआत्मा विषमः क्षुद्रो दण्डेन-एव निहन्यते ॥ [म्कामअन्धो ]
taṃ rājā praṇayan samyak trivargeṇa-abhivardhate | kāma.ātmā viṣamaḥ kṣudro daṇḍena-eva nihanyate || [M.kāma.andho ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डो हि सुमहत्तेजो दुर्धरश् च-अकृतआत्मभिः । धर्माद् विचलितं हन्ति नृपम् एव सबान्धवम् ॥
daṇḍo hi sumahat.tejo durdharaś ca-akṛta.ātmabhiḥ | dharmād vicalitaṃ hanti nṛpam eva sa.bāndhavam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचरअचरम् । अन्तरिक्षगतांश् च-एव मुनीन् देवांश् च पीडयेत् ॥
tato durgaṃ ca rāṣṭraṃ ca lokaṃ ca sa.cara.acaram | antarikṣagatāṃś ca-eva munīn devāṃś ca pīḍayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽअसहायेन मूढेन लुब्धेन-अकृतबुद्धिना । न शक्यो न्यायतो नेतुं सक्तेन विषयेषु च ॥
so 'asahāyena mūḍhena lubdhena-akṛta.buddhinā | na śakyo nyāyato netuṃ saktena viṣayeṣu ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुचिना सत्यसंधेन यथाशास्त्रअनुसारिणा । प्रणेतुं शक्यते दण्डः सुसहायेन धीमता ॥
śucinā satyasaṃdhena yathāśāstra.anusāriṇā | praṇetuṃ śakyate daṇḍaḥ susahāyena dhīmatā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वराष्ट्रे न्यायवृत्तः स्याद् भृशदण्डश् च शत्रुषु । सुहृत्स्व् अजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः ॥
svarāṣṭre nyāyavṛttaḥ syād bhṛśa.daṇḍaś ca śatruṣu | suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंवृत्तस्य नृपतेः शिलाउञ्छेन-अपि जीवतः । विस्तीर्यते यशो लोके तैलबिन्दुर् इव-अम्भसि ॥
evaṃvṛttasya nṛpateḥ śilā.uñchena-api jīvataḥ | vistīryate yaśo loke tailabindur iva-ambhasi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् तु विपरीतस्य नृपतेर् अजितआत्मनः । संक्षिप्यते यशो लोके घृतबिन्दुर् इव-अम्भसि ॥
atas tu viparītasya nṛpater ajita.ātmanaḥ | saṃkṣipyate yaśo loke ghṛtabindur iva-ambhasi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वे स्वे धर्मे निविष्टानां सर्वेषाम् अनुपूर्वशः । वर्णानाम् आश्रमाणां च राजा सृष्टो ऽअभिरक्षिता ॥
sve sve dharme niviṣṭānāṃ sarveṣām anupūrvaśaḥ | varṇānām āśramāṇāṃ ca rājā sṛṣṭo 'abhirakṣitā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन यद् यत् सभृत्येन कर्तव्यं रक्षता प्रजाः । तत् तद् वो ऽअहं प्रवक्ष्यामि यथावद् अनुपूर्वशः ॥
tena yad yat sa.bhṛtyena kartavyaṃ rakṣatā prajāḥ | tat tad vo 'ahaṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् पर्युपासीत प्रातर् उत्थाय पार्थिवः । त्रैविद्यवृद्धान् विदुषस् तिष्ठेत् तेषां च शासने ॥
brāhmaṇān paryupāsīta prātar utthāya pārthivaḥ | traividyavṛddhān viduṣas tiṣṭhet teṣāṃ ca śāsane ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धांश् च नित्यं सेवेत विप्रान् वेदविदः शुचीन् । वृद्धसेवी हि सततं रक्षोभिर् अपि पूज्यते ॥
vṛddhāṃś ca nityaṃ seveta viprān vedavidaḥ śucīn | vṛddhasevī hi satataṃ rakṣobhir api pūjyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो ऽअधिगच्छेद् विनयं विनीतआत्मा-अपि नित्यशः । विनीतआत्मा हि नृपतिर् न विनश्यति कर्हि चित् ॥
tebhyo 'adhigacched vinayaṃ vinīta.ātmā-api nityaśaḥ | vinīta.ātmā hi nṛpatir na vinaśyati karhi cit ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहवो ऽअविनयात्- नष्टा राजानः सपरिच्छदाः ।[म्सपरिग्रहाः] वनस्था अपि राज्यानि विनयात् प्रतिपेदिरे ॥
bahavo 'avinayāt- naṣṭā rājānaḥ sa.paricchadāḥ |[M.sa.parigrahāḥ] vanasthā api rājyāni vinayāt pratipedire ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनो विनष्टो ऽअविनयात्-नहुषश् च-एव पार्थिवः । सुदाः पैजवनश् च-एव सुमुखो निमिर् एव च ॥
veno vinaṣṭo 'avinayāt-nahuṣaś ca-eva pārthivaḥ | sudāḥ paijavanaś ca-eva sumukho nimir eva ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथुस् तु विनयाद् राज्यं प्राप्तवान् मनुर् एव च । कुबेरश् च धनैश्वर्यं ब्राह्मण्यं च-एव गाधिजः ॥
pṛthus tu vinayād rājyaṃ prāptavān manur eva ca | kuberaś ca dhanaiśvaryaṃ brāhmaṇyaṃ ca-eva gādhijaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैविद्येभ्यस् त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् । [म्त्रयीं विद्यात् ] आन्वीक्षिकीं च-आत्मविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः ॥
traividyebhyas trayīṃ vidyāṃ daṇḍanītiṃ ca śāśvatīm | [M.trayīṃ vidyāt ] ānvīkṣikīṃ ca-ātmavidyāṃ vārtārambhāṃś ca lokataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद् दिवानिशम् । जितैन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः ॥
indriyāṇāṃ jaye yogaṃ samātiṣṭhed divā.niśam | jita.indriyo hi śaknoti vaśe sthāpayituṃ prajāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश कामसमुत्थानि तथा-अष्टौ क्रोधजानि च । व्यसनानि दुरन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत् ॥
daśa kāma.samutthāni tathā-aṣṭau krodhajāni ca | vyasanāni dur.antāni prayatnena vivarjayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः । वियुज्यते ऽअर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्व् आत्मना-एव तु ॥
kāmajeṣu prasakto hi vyasaneṣu mahīpatiḥ | viyujyate 'artha.dharmābhyāṃ krodhajeṣv ātmanā-eva tu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगया-अक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः । तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः ॥
mṛgayā-akṣo divāsvapnaḥ parivādaḥ striyo madaḥ | tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca kāmajo daśako gaṇaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्याअसूयाअर्थदूषणम् । वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजो ऽअपि गणो ऽअष्टकः ॥
paiśunyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyā.asūyā.arthadūṣaṇam | vāgdaṇḍajaṃ ca pāruṣyaṃ krodhajo 'api gaṇo 'aṣṭakaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोर् अप्य् एतयोर् मूलं यं सर्वे कवयो विदुः । तं यत्नेन जयेत्-लोभं तज्जाव् एताव् उभौ गणौ ॥
dvayor apy etayor mūlaṃ yaṃ sarve kavayo viduḥ | taṃ yatnena jayet-lobhaṃ tajjāv etāv ubhau gaṇau ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानम् अक्षाः स्त्रियश् च-एव मृगया च यथाक्रमम् । एतत् कष्टतमं विद्यात्-चतुष्कं कामजे गणे ॥
pānam akṣāḥ striyaś ca-eva mṛgayā ca yathākramam | etat kaṣṭatamaṃ vidyāt-catuṣkaṃ kāmaje gaṇe ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डस्य पातनं च-एव वाक्पारुष्यअर्थदूषणे । क्रोधजे ऽअपि गणे विद्यात् कष्टम् एतत् त्रिकं सदा ॥
daṇḍasya pātanaṃ ca-eva vākpāruṣya.arthadūṣaṇe | krodhaje 'api gaṇe vidyāt kaṣṭam etat trikaṃ sadā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तकस्य-अस्य वर्गस्य सर्वत्र-एव-अनुषङ्गिणः । पूर्वं पूर्वं गुरुतरं विद्याद् व्यसनम् आत्मवान् ।
saptakasya-asya vargasya sarvatra-eva-anuṣaṅgiṇaḥ | pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ vidyād vyasanam ātmavān |
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यसनस्य च मृत्योश् च व्यसनं कष्टम् उच्यते । व्यसन्य् अधो ऽअधो व्रजति स्वर् यात्य् अव्यसनी मृतः ॥
vyasanasya ca mṛtyoś ca vyasanaṃ kaṣṭam ucyate | vyasany adho 'adho vrajati svar yāty avyasanī mṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौलान्-शास्त्रविदः शूरान्-लब्धलक्षान् कुलौद्भवान् । [म्कुलौद्गतान् ] सचिवान् सप्त च-अष्टौ वा प्रकुर्वीत परीक्षितान् ॥ [म्कुर्वीत सुपरीक्षितान्]
maulān-śāstravidaḥ śūrān-labdha.lakṣān kula.udbhavān | [M.kula.udgatān ] sacivān sapta ca-aṣṭau vā prakurvīta parīkṣitān || [M.kurvīta suparīkṣitān]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि यत् सुकरं कर्म तद् अप्य् एकेन दुष्करम् । विशेषतो ऽअसहायेन किं तु राज्यं महाउदयम् ॥ [म्किं नु ]
api yat sukaraṃ karma tad apy ekena duṣkaram | viśeṣato 'asahāyena kiṃ tu rājyaṃ mahā.udayam || [M.kiṃ nu ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः सार्धं चिन्तयेन् नित्यं सामान्यं संधिविग्रहम् । स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च ॥
taiḥ sārdhaṃ cintayen nityaṃ sāmānyaṃ saṃdhi.vigraham | sthānaṃ samudayaṃ guptiṃ labdhapraśamanāni ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां स्वं स्वम् अभिप्रायम् उपलभ्य पृथक् पृथक् । समस्तानां च कार्येषु विदध्याद्द् हितम् आत्मनः ॥
teṣāṃ svaṃ svam abhiprāyam upalabhya pṛthak pṛthak | samastānāṃ ca kāryeṣu vidadhyādd hitam ātmanaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां तु विशिष्टेन ब्राह्मणेन विपश्चिता । मन्त्रयेत् परमं मन्त्रं राजा षाड्गुण्यसंयुतम् ॥
sarveṣāṃ tu viśiṣṭena brāhmaṇena vipaścitā | mantrayet paramaṃ mantraṃ rājā ṣāḍguṇyasaṃyutam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं तस्मिन् समाश्वस्तः सर्वकार्याणि निःक्षिपेत् । [म्निक्षिपेत्] तेन सार्धं विनिश्चित्य ततः कर्म समारभेत् ॥
nityaṃ tasmin samāśvastaḥ sarvakāryāṇi niḥkṣipet | [M.nikṣipet] tena sārdhaṃ viniścitya tataḥ karma samārabhet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यान् अपि प्रकुर्वीत शुचीन् प्राज्ञान् अवस्थितान् । सम्यग् अर्थसमाहर्त्क़्न् अमात्यान् सुपरीक्षितान् ॥
anyān api prakurvīta śucīn prājñān avasthitān | samyag arthasamāhartqn amātyān suparīkṣitān ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वर्तेत-अस्य यावद्भिर् इतिकर्तव्यता नृभिः । तावतो ऽअतन्द्रितान् दक्षान् प्रकुर्वीत विचक्षणान् ॥
nirvarteta-asya yāvadbhir itikartavyatā nṛbhiḥ | tāvato 'atandritān dakṣān prakurvīta vicakṣaṇān ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अर्थे नियुञ्जीत शूरान् दक्षान् कुलौद्गतान् । शुचीन् आकरकर्मान्ते भीरून् अन्तर्निवेशने ॥
teṣām arthe niyuñjīta śūrān dakṣān kula.udgatān | śucīn ākara.karmānte bhīrūn antarniveśane ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूतं च-एव प्रकुर्वीत सर्वशास्त्रविशारदम् । इङ्गितआकारचेष्टज्ञं शुचिं दक्षं कुलौद्गतम् ॥
dūtaṃ ca-eva prakurvīta sarvaśāstra.viśāradam | iṅgita.ākāra.ceṣṭajñaṃ śuciṃ dakṣaṃ kula.udgatam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुरक्तः शुचिर् दक्षः स्मृतिमान् देशकालवित् । वपुष्मान् वीतभीर् वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते ॥
anuraktaḥ śucir dakṣaḥ smṛtimān deśa.kālavit | vapuṣmān vītabhīr vāgmī dūto rājñaḥ praśasyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्ये दण्ड आयत्तो दण्डे वैनयिकी क्रिया । नृपतौ कोशराष्ट्रे च दूते संधिविपर्ययौ ॥
amātye daṇḍa āyatto daṇḍe vainayikī kriyā | nṛpatau kośa.rāṣṭre ca dūte saṃdhi.viparyayau ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूत एव हि संधत्ते भिनत्त्य् एव च संहतान् । दूतस् तत् कुरुते कर्म भिद्यन्ते येन मानवः ॥
dūta eva hi saṃdhatte bhinatty eva ca saṃhatān | dūtas tat kurute karma bhidyante yena mānavaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विद्याद् अस्य कृत्येषु निर्गूढैङ्गितचेष्टितैः । आकारम् इङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम् ॥
sa vidyād asya kṛtyeṣu nirgūḍha.iṅgita.ceṣṭitaiḥ | ākāram iṅgitaṃ ceṣṭāṃ bhṛtyeṣu ca cikīrṣitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा च सर्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम् । तथा प्रयत्नम् आतिष्ठेद् यथा-आत्मानं न पीडयेत् ॥
buddhvā ca sarvaṃ tattvena pararājacikīrṣitam | tathā prayatnam ātiṣṭhed yathā-ātmānaṃ na pīḍayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाङ्गलं सस्यसंपन्नम् आर्यप्रायम् अनाविलम् । रम्यम् आनतसामन्तं स्वाजीव्यं देशम् आवसेत् ॥
jāṅgalaṃ sasyasaṃpannam ārya.prāyam an.āvilam | ramyam ānata.sāmantaṃ svājīvyaṃ deśam āvaset ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वदुर्गं महीदुर्गम् अब्दुर्गं वार्क्षम् एव वा । नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत् पुरम् ॥
dhanva.durgaṃ mahī.durgam ab.durgaṃ vārkṣam eva vā | nṛdurgaṃ giridurgaṃ vā samāśritya vaset puram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेण तु प्रयत्नेन गिरिदुर्गं समाश्रयेत् । एषां हि बाहुगुण्येन गिरिदुर्गं विशिष्यते ॥
sarveṇa tu prayatnena giridurgaṃ samāśrayet | eṣāṃ hi bāhuguṇyena giridurgaṃ viśiṣyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिण्य् आद्यान्य् आश्रितास् त्व् एषां मृगगर्ताश्रयअप्चराः । त्रीण्य् उत्तराणि क्रमशः प्लवंगमनरअमराः ॥
triṇy ādyāny āśritās tv eṣāṃ mṛga.gartāśraya.apcarāḥ | trīṇy uttarāṇi kramaśaḥ plavaṃgama.nara.amarāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दुर्गाश्रितान् एतान् न-उपहिंसन्ति शत्रवः । तथा-अरयो न हिंसन्ति नृपं दुर्गसमाश्रितम् ॥
yathā durgāśritān etān na-upahiṃsanti śatravaḥ | tathā-arayo na hiṃsanti nṛpaṃ durgasamāśritam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः । शतं दशसहस्राणि तस्माद् दुर्गं विधीयते ॥
ekaḥ śataṃ yodhayati prākārastho dhanurdharaḥ | śataṃ daśasahasrāṇi tasmād durgaṃ vidhīyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् स्याद् आयुधसंपन्नं धनधान्येन वाहनैः । ब्राह्मणैः शिल्पिभिर् यन्त्रैर् यवसेन-उदकेन च ॥
tat syād āyudhasaṃpannaṃ dhana.dhānyena vāhanaiḥ | brāhmaṇaiḥ śilpibhir yantrair yavasena-udakena ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मध्ये सुपर्याप्तं कारयेद् गृहम् आत्मनः । गुप्तं सर्वऋतुकं शुभ्रं जलवृक्षसमन्वितम् ॥
tasya madhye suparyāptaṃ kārayed gṛham ātmanaḥ | guptaṃ sarva.ṛtukaṃ śubhraṃ jala.vṛkṣasamanvitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अध्यास्य-उद्वहेद् भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम् । कुले महति संभूतां हृद्यां रूपगुणान्वीताम् ॥
tad adhyāsya-udvahed bhāryāṃ sa.varṇāṃ lakṣaṇānvitām | kule mahati saṃbhūtāṃ hṛdyāṃ rūpa.guṇānvītām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोहितं च कुर्वीत वृणुयाद् एव च-ऋत्विजः । ते ऽअस्य गृह्याणि कर्माणि कुर्युर् वैतानिकानि च ॥
purohitaṃ ca kurvīta vṛṇuyād eva ca-ṛtvijaḥ | te 'asya gṛhyāṇi karmāṇi kuryur vaitānikāni ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजेत राजा क्रतुभिर् विविधैर् आप्तदक्षिणैः । धर्मार्थं च-एव विप्रेभ्यो दद्याद् भोगान् धनानि च ॥
yajeta rājā kratubhir vividhair āpta.dakṣiṇaiḥ | dharmārthaṃ ca-eva viprebhyo dadyād bhogān dhanāni ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांवत्सरिकम् आप्तैश् च राष्ट्राद् आहारयेद् बलिम् । स्याच् च-आम्नायपरो लोके वर्तेत पितृवत्-नृषु ॥
sāṃvatsarikam āptaiś ca rāṣṭrād āhārayed balim | syāc ca-āmnāya.paro loke varteta pitṛvat-nṛṣu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यक्षान् विविधान् कुर्यात् तत्र तत्र विपश्चितः । ते ऽअस्य सर्वाण्य् अवेक्षेरन् नृणां कार्याणि कुर्वताम् ॥
adhyakṣān vividhān kuryāt tatra tatra vipaścitaḥ | te 'asya sarvāṇy avekṣeran nṛṇāṃ kāryāṇi kurvatām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्तानां गुरुकुलाद् विप्राणां पूजको भवेत् । नृपाणाम् अक्षयो ह्य् एष निधिर् ब्राह्मो ऽअभिधीयते ॥
āvṛttānāṃ gurukulād viprāṇāṃ pūjako bhavet | nṛpāṇām akṣayo hy eṣa nidhir brāhmo 'abhidhīyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तं स्तेना न च-अमित्रा हरन्ति न च नश्यति । तस्माद् राज्ञा निधातव्यो ब्राह्मणेष्व् अक्षयो निधिः ॥
na taṃ stenā na ca-amitrā haranti na ca naśyati | tasmād rājñā nidhātavyo brāhmaṇeṣv akṣayo nidhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हि चित् ।[म्। न स्कन्दति न च्यवते] वरिष्ठम् अग्निहोत्रेभ्यो ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् ॥
na skandate na vyathate na vinaśyati karhi cit |[M. na skandati na cyavate] variṣṭham agnihotrebhyo brāhmaṇasya mukhe hutam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समम् अब्राह्मणे दानं द्विगुणं ब्राह्मणब्रुवे । प्राधीते शतसाहस्रम् अनन्तं वेदपारगे ॥ [माचार्ये शतसाहस्रम्]] [ञ्: सहस्रगुणम् आचार्ये]
samam abrāhmaṇe dānaṃ dviguṇaṃ brāhmaṇabruve | prādhīte śatasāhasram anantaṃ vedapārage || [M.ācārye śatasāhasram]] [ñ: sahasraguṇam ācārye]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रस्य हि विशेषेण श्रद्दधानतया-एव च । अल्पं वा बहु वा प्रेत्य दानस्य फलम् अश्नुते ॥
pātrasya hi viśeṣeṇa śraddadhānatayā-eva ca | alpaṃ vā bahu vā pretya dānasya phalam aśnute ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समौत्तमअधमै राजा त्व् आहूतः पालयन् प्रजाः । न निवर्तेत संग्रामात् क्षात्रं धर्मम् अनुस्मरन् ॥
sama.uttama.adhamai rājā tv āhūtaḥ pālayan prajāḥ | na nivarteta saṃgrāmāt kṣātraṃ dharmam anusmaran ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्रामेष्व् अनिवर्तित्वं प्रजानां च-एव पालनम् । शुश्रूषा ब्राह्मणानां च राज्ञां श्रेयस्करं परम् ॥
saṃgrāmeṣv anivartitvaṃ prajānāṃ ca-eva pālanam | śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ śreyaskaraṃ param ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहवेषु मिथो ऽअन्योन्यं जिघांसन्तो महीक्षितः । युध्यमानाः परं शक्त्या स्वर्गं यान्त्य् अपराङ्मुखाः ॥
āhaveṣu mitho 'anyonyaṃ jighāṃsanto mahīkṣitaḥ | yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā svargaṃ yānty a.parāṅmukhāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कूटैर् आयुधैर् हन्याद् युध्यमानो रणे रिपून् । न कर्णिभिर् न-अपि दिग्धैर् न-अग्निज्वलिततेजनैः ॥
na kūṭair āyudhair hanyād yudhyamāno raṇe ripūn | na karṇibhir na-api digdhair na-agnijvalita.tejanaiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च हन्यात् स्थलारूढं न क्लीबं न कृतअञ्जलिम् । न मुक्तकेशं न-आसीनं न तव-अस्मि-इति वादिनम् ॥
na ca hanyāt sthalārūḍhaṃ na klībaṃ na kṛta.añjalim | na mukta.keśaṃ na-āsīnaṃ na tava-asmi-iti vādinam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सुप्तं न विसंनाहं न नग्नं न निरायुधम् । न-अयुध्यमानं पश्यन्तं न परेण समागतम् ॥
na suptaṃ na vi.saṃnāhaṃ na nagnaṃ na nir.āyudham | na-ayudhyamānaṃ paśyantaṃ na pareṇa samāgatam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न-आयुधव्यसनप्राप्तं न-आर्तं न-अतिपरिक्षतं । न भीतं न परावृत्तं सतां धर्मम् अनुस्मरन् ॥
na-āyudhavyasanaprāptaṃ na-ārtaṃ na-atiparikṣataṃ | na bhītaṃ na parāvṛttaṃ satāṃ dharmam anusmaran ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु भीतः परावृत्तः संग्रामे हन्यते परैः । भर्तुर् यद् दुष्कृतं किं चित् तत् सर्वं प्रतिपद्यते ॥
yas tu bhītaḥ parāvṛttaḥ saṃgrāme hanyate paraiḥ | bhartur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit tat sarvaṃ pratipadyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्-च-अस्य सुकृतं किं चिद् अमुत्रार्थम् उपार्जितम् । भर्ता तत् सर्वम् आदत्ते परावृत्तहतस्य तु ॥
yat-ca-asya sukṛtaṃ kiṃ cid amutrārtham upārjitam | bhartā tat sarvam ādatte parāvṛttahatasya tu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथअश्वं हस्तिनं छत्रं धनं धान्यं पशून् स्त्रियः । सर्वद्रव्याणि कुप्यं च यो यज् जयति तस्य तत् ॥
ratha.aśvaṃ hastinaṃ chatraṃ dhanaṃ dhānyaṃ paśūn striyaḥ | sarvadravyāṇi kupyaṃ ca yo yaj jayati tasya tat ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञश् च दद्युर् उद्धारम् इत्य् एषा वैदिकी श्रुतिः । राज्ञा च सर्वयोधेभ्यो दातव्यम् अपृथग्जितम् ॥
rājñaś ca dadyur uddhāram ity eṣā vaidikī śrutiḥ | rājñā ca sarvayodhebhyo dātavyam apṛthagjitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषो ऽअनुपस्कृतः प्रोक्तो योधधर्मः सनातनः । अस्माद् धर्मान् न च्यवेत क्षत्रियो घ्नन् रणे रिपून् ॥
eṣo 'anupaskṛtaḥ prokto yodhadharmaḥ sanātanaḥ | asmād dharmān na cyaveta kṣatriyo ghnan raṇe ripūn ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धं च-एव लिप्सेत लब्धं रक्षेत् प्रयत्नतः । रक्षितं वर्धयेच् च-एव वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् ॥
alabdhaṃ ca-eva lipseta labdhaṃ rakṣet prayatnataḥ | rakṣitaṃ vardhayec ca-eva vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् चतुर्विधं विद्यात् पुरुषार्थप्रयोजनम् । अस्य नित्यम् अनुष्ठानं सम्यक् कुर्याद् अतन्द्रितः ॥
etac caturvidhaṃ vidyāt puruṣārthaprayojanam | asya nityam anuṣṭhānaṃ samyak kuryād atandritaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धम् इच्छेद्) दण्डेन लब्धं रक्षेद्) अवेक्षया । रक्षितं वर्धयेद्) वृद्ध्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत्) ॥
alabdham icched) daṇḍena labdhaṃ rakṣed) avekṣayā | rakṣitaṃ vardhayed) vṛddhyā vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् उद्यतदण्डः स्यान्) नित्यं विवृतपौरुषः । नित्यं संवृतसंवार्यो नित्यं छिद्रानुसार्य् अरेः ॥
nityam udyata.daṇḍaḥ syān) nityaṃ vivṛta.pauruṣaḥ | nityaṃ saṃvṛta.saṃvāryo nityaṃ chidrānusāry areḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् उद्यतदण्डस्य कृत्स्नम् उद्विजते) जगत् । तस्मात् सर्वाणि भूतानि दण्डेन-एव प्रसाधयेत्) ॥
nityam udyata.daṇḍasya kṛtsnam udvijate) jagat | tasmāt sarvāṇi bhūtāni daṇḍena-eva prasādhayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमायया-एव वर्तेत) न कथं चन मायया । बुध्येत-अरिप्रयुक्तां च मायां नित्यं सुसंवृतः ॥
a.māyayā-eva varteta) na kathaṃ cana māyayā | budhyeta-ariprayuktāṃ ca māyāṃ nityaṃ susaṃvṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न-अस्य छिद्रं परो विद्याद्) विद्यात्)-छिद्रं परस्य च । गूहेत्) कूर्म इव-अङ्गानि रक्षेद्) विवरम् आत्मनः ॥
na-asya chidraṃ paro vidyād) vidyāt)-chidraṃ parasya ca | gūhet) kūrma iva-aṅgāni rakṣed) vivaram ātmanaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बकवत्-चिन्तयेद्) अर्थान् सिंहवत्-च पराक्रमे । वृकवत्-च-अवलुम्पेत शशवत्-च विनिष्पतेत्) ॥
bakavat-cintayed) arthān siṃhavat-ca parākrame | vṛkavat-ca-avalumpeta śaśavat-ca viniṣpatet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् विजयमानस्य) ये ऽअस्य स्युः) परिपन्थिनः । तान् आनयेद्) वशं सर्वान् सामादिभिर् उपक्रमैः ॥
evam vijayamānasya) ye 'asya syuḥ) paripanthinaḥ | tān ānayed) vaśaṃ sarvān sāmādibhir upakramaiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते तु न तिष्ठेयुर्) उपायैः प्रथमैस् त्रिभिः । दण्डेन-एव प्रसह्य)-एतान्-शनकैर् वशम् आनयेत्) ॥
yadi te tu na tiṣṭheyur) upāyaiḥ prathamais tribhiḥ | daṇḍena-eva prasahya)-etān-śanakair vaśam ānayet) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामअदीनाम् उपायानां चतुर्णाम् अपि पण्डिताः । सामदण्डौ प्रशंसन्ति) नित्यं राष्ट्राभिवृद्धये ॥
sāma.adīnām upāyānāṃ caturṇām api paṇḍitāḥ | sāma.daṇḍau praśaṃsanti) nityaṃ rāṣṭrābhivṛddhaye ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-उद्धरति) निर्दाता कक्षं धान्यं च रक्षति) । तथा रक्षेन्) नृपो राष्ट्रं हन्याच्) च परिपन्थिनः ॥
yathā-uddharati) nirdātā kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati) | tathā rakṣen) nṛpo rāṣṭraṃ hanyāc) ca paripanthinaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहाद् राजा स्वराष्ट्रं यः कर्षयत्य् अनवेक्षया । सो ऽअचिराद् भ्रश्यते) राज्यात्-जीवितात्-च सबान्धवः ॥
mohād rājā svarāṣṭraṃ yaḥ karṣayaty anavekṣayā | so 'acirād bhraśyate) rājyāt-jīvitāt-ca sa.bāndhavaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरकर्षणात् प्राणाः क्षीयन्ते) प्राणिनां यथा । तथा राज्ञाम् अपि प्राणाः क्षीयन्ते) राष्ट्रकर्षणात् ॥
śarīrakarṣaṇāt prāṇāḥ kṣīyante) prāṇināṃ yathā | tathā rājñām api prāṇāḥ kṣīyante) rāṣṭrakarṣaṇāt ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राष्ट्रस्य संग्रहे नित्यं विधानम् इदम् आचरेत्) । सुसंगृहीतराष्ट्रे हि पार्थिवः सुखम् एधते) ॥
rāṣṭrasya saṃgrahe nityaṃ vidhānam idam ācaret) | susaṃgṛhītarāṣṭre hi pārthivaḥ sukham edhate) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोस् त्रयाणां पञ्चानां मध्ये गुल्मम् अधिष्ठितम् । तथा ग्रामशतानां च कुर्याद्) राष्ट्रस्य संग्रहम् ॥
dvayos trayāṇāṃ pañcānāṃ madhye gulmam adhiṣṭhitam | tathā grāmaśatānāṃ ca kuryād) rāṣṭrasya saṃgraham ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामस्य-अधिपतिं कुर्याद्) दशग्रामपतिं तथा । विंशतीशं शतईशं च सहस्रपतिम् एव च ॥
grāmasya-adhipatiṃ kuryād) daśagrāmapatiṃ tathā | viṃśatīśaṃ śata.īśaṃ ca sahasrapatim eva ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामदोषान् समुत्पन्नान् ग्रामिकः शनकैः स्वयम् । शंसेद्) ग्रामदशईशाय दशईशो विंशतीशिने ॥
grāmadoṣān samutpannān grāmikaḥ śanakaiḥ svayam | śaṃsed) grāmadaśa.īśāya daśa.īśo viṃśatīśine ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विंशतीशस् तु तत् सर्वं शतईशाय निवेदयेत्) । शंसेद्) ग्रामशतईशस् तु सहस्रपतये स्वयम् ॥
viṃśatīśas tu tat sarvaṃ śata.īśāya nivedayet) | śaṃsed) grāmaśata.īśas tu sahasrapataye svayam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि राजप्रदेयानि प्रत्यहं ग्रामवासिभिः । अन्नपानैन्धनादीनि ग्रामिकस् तान्य् अवाप्नुयात्) ॥
yāni rājapradeyāni pratyahaṃ grāmavāsibhiḥ | anna.pāna.indhanādīni grāmikas tāny avāpnuyāt) ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशी कुलं तु भुञ्जीत) विंशी पञ्च कुलानि च । ग्रामं ग्रामशताध्यक्षः सहस्राधिपतिः पुरम् ॥
daśī kulaṃ tu bhuñjīta) viṃśī pañca kulāni ca | grāmaṃ grāmaśatādhyakṣaḥ sahasrādhipatiḥ puram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां ग्राम्याणि कार्यानि पृथक्कार्याणि च-एव हि । राज्ञो ऽअन्यः सचिवः स्निग्धस् तानि पश्येद्) अतन्द्रितः ॥
teṣāṃ grāmyāṇi kāryāni pṛthakkāryāṇi ca-eva hi | rājño 'anyaḥ sacivaḥ snigdhas tāni paśyed) atandritaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.