Nīlakaṇṭha: Mātaṅgalīlā (the play of elephants) 1

नृसिंहयादवौ दैत्यसमूहोग्राटवीदवौ । राजमानौ भजे राजराजमङ्गलवासिनौ

nṛsiṃhayādavau daityasamūhogrāṭavīdavau | rājamānau bhaje rājarājamaṅgalavāsinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातङ्गवक्त्रं प्रणिपत्य दृष्ट्वा मातङ्गशास्त्रं मुनिपुङ्गवोक्तम् । मातङ्गलीलाचलितान्तरात्मा मातङ्गलीलां रचयामि तावत्

mātaṅgavaktraṃ praṇipatya dṛṣṭvā mātaṅgaśāstraṃ munipuṅgavoktam | mātaṅgalīlācalitāntarātmā mātaṅgalīlāṃ racayāmi tāvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिः शुभलक्षणान्यशुभलक्ष्मायुर्वयोलक्षणं मानं मूल्यविशेषसत्त्वमदभेदाश्च क्रमाद् दन्तिनाम् । वन्यानां ग्रहणं च रक्षणदिनर्त्वाचारभेदादिकं नागाध्यक्षगुणादिकं च सकलं सङ्क्षेपतो वक्ष्यते

utpattiḥ śubhalakṣaṇānyaśubhalakṣmāyurvayolakṣaṇaṃ mānaṃ mūlyaviśeṣasattvamadabhedāśca kramād dantinām | vanyānāṃ grahaṇaṃ ca rakṣaṇadinartvācārabhedādikaṃ nāgādhyakṣaguṇādikaṃ ca sakalaṃ saṅkṣepato vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीदङ्गाधिराजः सुरपतिसदृशो विश्रुतो रोमपादो गङ्गातीरे कदाचित् परिजनसहितः सोऽथ चम्पानगर्याम् । आसीनो रत्नपीठे विपिनगजकृतं सर्वसस्यादिनाशं कैश्चिद्विज्ञापितोऽचिन्तयदवनिपतिः किं नु कार्यं मयेति

āsīdaṅgādhirājaḥ surapatisadṛśo viśruto romapādo gaṅgātīre kadācit parijanasahitaḥ so'tha campānagaryām | āsīno ratnapīṭhe vipinagajakṛtaṃ sarvasasyādināśaṃ kaiścidvijñāpito'cintayadavanipatiḥ kiṃ nu kāryaṃ mayeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेऽस्मिन् गौतमो नारदभृगुमृगचर्माग्निवेश्यारिमेदाः काप्यो मातङ्गचार्यादय ऋषिवृषभा दैवतानां नियोगात् । चम्पां प्राप्ता नृपेणासनकुसुमजलाद्यैः समाराधितास्ते वन्यान् नागान् ग्रहीतुं प्रददुरथ वरं चादरादङ्गपाय

kāle'smin gautamo nāradabhṛgumṛgacarmāgniveśyārimedāḥ kāpyo mātaṅgacāryādaya ṛṣivṛṣabhā daivatānāṃ niyogāt | campāṃ prāptā nṛpeṇāsanakusumajalādyaiḥ samārādhitāste vanyān nāgān grahītuṃ pradaduratha varaṃ cādarādaṅgapāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा तेन गजग्रहाय सचिवा नुन्नाश्चरन्तो वने तेऽपश्यन् पथि सामगायनमृषिं तिष्ठन्तमप्याश्रमे । आराद्वारणयूथमत्र विहरन्तं पालकाप्यं मुनिं श्रीमन्तं गजयूथगं विरहितं तेनापि सन्ध्यासु तत्

rājñā tena gajagrahāya sacivā nunnāścaranto vane te'paśyan pathi sāmagāyanamṛṣiṃ tiṣṭhantamapyāśrame | ārādvāraṇayūthamatra viharantaṃ pālakāpyaṃ muniṃ śrīmantaṃ gajayūthagaṃ virahitaṃ tenāpi sandhyāsu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गेशाय निवेदितं तदखिलं भृत्यैः स गत्वा गजा- नस्मिन्नाश्रमगे मुनावथ गृहीत्वागत्य चम्पां क्षणात् । एतान् गौतमनारदादिमुनिवर्येभ्यो ददौ ते पुनः स्तम्भे तान् सुदृढं नियम्य सुखमत्रोषुस्तथान्ये जनाः

aṅgeśāya niveditaṃ tadakhilaṃ bhṛtyaiḥ sa gatvā gajā- nasminnāśramage munāvatha gṛhītvāgatya campāṃ kṣaṇāt | etān gautamanāradādimunivaryebhyo dadau te punaḥ stambhe tān sudṛḍhaṃ niyamya sukhamatroṣustathānye janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रूषाद्यं च कृत्वा मुनिरथ जनकस्याश्रमात् पालकाप्य- स्तं देशं प्राप्य यत्र स्थितमथ गजयूथं तदस्मिन्नदृष्ट्वा । सर्वत्रान्विष्य चम्पां मुनिरथ गतवान् स्नेहतो व्याकुलात्मा नागानां दुःखितानां व्रणशमनचिकित्सादिरक्षां चकार

śuśrūṣādyaṃ ca kṛtvā muniratha janakasyāśramāt pālakāpya- staṃ deśaṃ prāpya yatra sthitamatha gajayūthaṃ tadasminnadṛṣṭvā | sarvatrānviṣya campāṃ muniratha gatavān snehato vyākulātmā nāgānāṃ duḥkhitānāṃ vraṇaśamanacikitsādirakṣāṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्था गौतमाद्या ददृशुरथ मुनिं मौनसम्पन्नमेनं श्रीमन्तं हस्तियूथस्थितमपि मुनयस्तत्र पप्रच्छुरेनम् । कस्मात् तेषां व्रणाँल्लिम्पसि गजनिवहे ते दया केन जाते- त्येतैः संपृच्छ्यमानो मुनिभिरपि स किञ्चिन्न च प्रत्युवाच

tatrasthā gautamādyā dadṛśuratha muniṃ maunasampannamenaṃ śrīmantaṃ hastiyūthasthitamapi munayastatra papracchurenam | kasmāt teṣāṃ vraṇā~llimpasi gajanivahe te dayā kena jāte- tyetaiḥ saṃpṛcchyamāno munibhirapi sa kiñcinna ca pratyuvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वृत्तान्तं मुनीन्द्रैर्गदितमथ निशम्याङ्गराजोऽत्र गत्वा पाद्यार्घ्याद्यैः समाराध्य च मुनिमनु तज्जन्मनामादि सर्वम् । पप्रच्छ श्रोतुकामः क्षितिपतिरमुना तापसेनाथ किञ्चि- न्नोक्तो भूयोऽप्यपृच्छन्मुनिममुमनघं भक्तिनम्रो नरेन्द्रः

tadvṛttāntaṃ munīndrairgaditamatha niśamyāṅgarājo'tra gatvā pādyārghyādyaiḥ samārādhya ca munimanu tajjanmanāmādi sarvam | papraccha śrotukāmaḥ kṣitipatiramunā tāpasenātha kiñci- nnokto bhūyo'pyapṛcchanmunimamumanaghaṃ bhaktinamro narendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गेशं पालकाप्यो मुनिरथ परितुष्टोऽब्रवीत् कामचारा मातङ्गाः कामरूपा दिवि भुवि च यथेष्टं पुरा सञ्चरन्तः । प्रालेयाद्रेरुदीच्यां दिशि वटविटपी द्वे शते योजनानां विस्तारायामयुक्तो भवति गजवरास्ते तु तस्मिन् निपेतुः

aṅgeśaṃ pālakāpyo muniratha parituṣṭo'bravīt kāmacārā mātaṅgāḥ kāmarūpā divi bhuvi ca yatheṣṭaṃ purā sañcarantaḥ | prāleyādrerudīcyāṃ diśi vaṭaviṭapī dve śate yojanānāṃ vistārāyāmayukto bhavati gajavarāste tu tasmin nipetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखा तैः परिपाटिताश्रमपदे तत्र स्थितस्तापसो नाम्ना दीर्घतपास्ततः कुपितवान् नागान् शशापाञ्जसा । तस्मात् ते खलु कामचाररहिता नागा बभूवुर्गता मर्त्यानामपि वाहनत्वमथ नो शप्तास्तु दिक्कुञ्जराः

śākhā taiḥ paripāṭitāśramapade tatra sthitastāpaso nāmnā dīrghatapāstataḥ kupitavān nāgān śaśāpāñjasā | tasmāt te khalu kāmacārarahitā nāgā babhūvurgatā martyānāmapi vāhanatvamatha no śaptāstu dikkuñjarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिङ्नागाः सह सर्वकुञ्जरकुलैर्गत्वाब्रुवन् पद्मजं देवास्मत्कुलजन्मनां विधिवशाद् भूमिं गतानामथ । रोगाः स्युर्विषमातिभोजनविरुद्धाजीर्णभुक्तादिभिः प्रोक्तस्तैरतिदुःखितैरिति पुनस्तान् प्रोक्तवान् पद्मभूः

diṅnāgāḥ saha sarvakuñjarakulairgatvābruvan padmajaṃ devāsmatkulajanmanāṃ vidhivaśād bhūmiṃ gatānāmatha | rogāḥ syurviṣamātibhojanaviruddhājīrṇabhuktādibhiḥ proktastairatiduḥkhitairiti punastān proktavān padmabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिन्नातिचिराद् भविष्यति परं मातङ्गबन्धुर्मुनि- स्त्वायुर्वेदपरायणोऽतिनिपुणो व्याधीन् हरिष्यत्यसौ । इत्युक्ता दिगनेकपाश्च विधिना याता यथास्वं दिशं दिङ्मातङ्गकुलोद्भवाश्च पृथिवीं याताः परे शापतः

kaścinnāticirād bhaviṣyati paraṃ mātaṅgabandhurmuni- stvāyurvedaparāyaṇo'tinipuṇo vyādhīn hariṣyatyasau | ityuktā diganekapāśca vidhinā yātā yathāsvaṃ diśaṃ diṅmātaṅgakulodbhavāśca pṛthivīṃ yātāḥ pare śāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्रा यक्षनरासुरामररुचः संगृह्य वाणीव या सृष्टा सा रुचिरा कदापि विधिना शप्ताथ दुर्गर्वतः । तस्मात् सा वसुकन्यका गुणवती नाम्नाभवद् भार्गवात् सैषाथाश्रममागता बत मतङ्गस्यातिकौतूहलात्

dhātrā yakṣanarāsurāmararucaḥ saṃgṛhya vāṇīva yā sṛṣṭā sā rucirā kadāpi vidhinā śaptātha durgarvataḥ | tasmāt sā vasukanyakā guṇavatī nāmnābhavad bhārgavāt saiṣāthāśramamāgatā bata mataṅgasyātikautūhalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रेण प्रहिता त्वियं मम तपोविघ्नाय नेनेति सा शप्ता प्राप करेणुतां मुनिरथ ज्ञात्वानघां तां क्षणात् । भद्रे! हस्तिनि! सामगायनमुनेः शुक्लप्रपानाद् यदा पुत्रस्ते भविता तदा तव भवेच्छापान्त इत्यब्रवीत्

śakreṇa prahitā tviyaṃ mama tapovighnāya neneti sā śaptā prāpa kareṇutāṃ muniratha jñātvānaghāṃ tāṃ kṣaṇāt | bhadre! hastini! sāmagāyanamuneḥ śuklaprapānād yadā putraste bhavitā tadā tava bhavecchāpānta ityabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षी काचन सामगायनमुनिं स्वप्ने समापैकदा गत्वाथाश्रमतो बहिर्मुनिवरो मूत्रं चकाराञ्जसा । मूत्रेणेन्द्रियमस्रवत् तदपिबद् गेहं प्रविष्टे मुनौ शीघ्रं गर्भमधत्त सा च करिणी सूते स्म पुत्रं मुखात्

yakṣī kācana sāmagāyanamuniṃ svapne samāpaikadā gatvāthāśramato bahirmunivaro mūtraṃ cakārāñjasā | mūtreṇendriyamasravat tadapibad gehaṃ praviṣṭe munau śīghraṃ garbhamadhatta sā ca kariṇī sūte sma putraṃ mukhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्वा तं मुनये मुदा निजसुतं सन्त्यज्य सा हस्तिनी- भावं चाथ दिवं जगाम सहसा शापाद् विमुक्ता सुखम् । प्रीतोऽसावथ सामगायनमुनिस्तज्जातकर्मादिकं कृत्वाख्यामपि पालकाप्य इति दिव्योक्त्या चकारास्य च

datvā taṃ munaye mudā nijasutaṃ santyajya sā hastinī- bhāvaṃ cātha divaṃ jagāma sahasā śāpād vimuktā sukham | prīto'sāvatha sāmagāyanamunistajjātakarmādikaṃ kṛtvākhyāmapi pālakāpya iti divyoktyā cakārāsya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽक्रीडच्च गजैः करेणुकलभैः साकं नदीनिर्झर- प्रस्थेष्वप्सु च रम्यभूमिषु चरन् पर्णाम्बुभोजी मुनिः । अब्दानत्र तु षट्सहस्रयुगलीसङ्ख्यानमीषामसौ भक्ष्याभक्ष्यसुखासुखेङ्गितहितानिष्टादि सर्वं विदन्

so'krīḍacca gajaiḥ kareṇukalabhaiḥ sākaṃ nadīnirjhara- prastheṣvapsu ca ramyabhūmiṣu caran parṇāmbubhojī muniḥ | abdānatra tu ṣaṭsahasrayugalīsaṅkhyānamīṣāmasau bhakṣyābhakṣyasukhāsukheṅgitahitāniṣṭādi sarvaṃ vidan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मामङ्गाधिप! सामगायनसुतं तं पालकाप्यं मुनिं विद्धीत्यङ्गनृपोऽमुना मुनिवरेणोक्तः परं विस्मितः । सम्पृष्टोऽथ मुनिर्गजार्थममुना राज्ञा पुनस्तं नृपं नागोत्पत्तिशुभादिलक्षणचिकित्साद्यं क्रमादब्रवीत्

māmaṅgādhipa! sāmagāyanasutaṃ taṃ pālakāpyaṃ muniṃ viddhītyaṅganṛpo'munā munivareṇoktaḥ paraṃ vismitaḥ | sampṛṣṭo'tha munirgajārthamamunā rājñā punastaṃ nṛpaṃ nāgotpattiśubhādilakṣaṇacikitsādyaṃ kramādabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मात्मिका सृष्टिरनेकपानां हिताय यज्ञस्य च दैवतानाम् । विशेषतो राजहिताय तस्माद् यत्नेन नागाः खलु रक्षणीयाः

dharmātmikā sṛṣṭiranekapānāṃ hitāya yajñasya ca daivatānām | viśeṣato rājahitāya tasmād yatnena nāgāḥ khalu rakṣaṇīyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्ताण्डस्य यतोऽण्डतो जनिरभूद् ब्रह्मर्षिभिर्दर्शितं सन्दीप्तं किल तत्कपालयुगलं पाणिद्वयेनादरात् । सप्तागायदजः प्रगृह्य युगपत् सामान्यथैरावतो नागोऽभूदथ सप्त वारणवरा जाताः पृथग् गानतः

mārtāṇḍasya yato'ṇḍato janirabhūd brahmarṣibhirdarśitaṃ sandīptaṃ kila tatkapālayugalaṃ pāṇidvayenādarāt | saptāgāyadajaḥ pragṛhya yugapat sāmānyathairāvato nāgo'bhūdatha sapta vāraṇavarā jātāḥ pṛthag gānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाता दक्षिणहस्तसंस्थितकपालादेवमष्टौ गजा वामस्थाच्च वशाः क्रमेण जनिता जायाश्च तेषामथ । पुत्राः सत्त्वबलान्विताश्च बहवः पौत्रादयोऽपि क्रमात् स्वैरं चेरुरशेषलोकवनधुन्यद्रिष्वमी वारणाः

jātā dakṣiṇahastasaṃsthitakapālādevamaṣṭau gajā vāmasthācca vaśāḥ krameṇa janitā jāyāśca teṣāmatha | putrāḥ sattvabalānvitāśca bahavaḥ pautrādayo'pi kramāt svairaṃ ceruraśeṣalokavanadhunyadriṣvamī vāraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्राग्न्यादिदिगीशवाहनतया देवासुरायोधने याता नागवराश्च दुद्रुवुरथो भीता विरिञ्चान्तिके । तद् ज्ञात्वा मदपूरुषोऽथ विधिना सृष्टस्तदावेशिता मत्ता दैत्यचमूं निहत्य ययुरिन्द्राद्यैर्यथास्वं दिशम्

indrāgnyādidigīśavāhanatayā devāsurāyodhane yātā nāgavarāśca dudruvuratho bhītā viriñcāntike | tad jñātvā madapūruṣo'tha vidhinā sṛṣṭastadāveśitā mattā daityacamūṃ nihatya yayurindrādyairyathāsvaṃ diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्वासाः प्रददावमर्त्यपतये दिव्यस्रजं सादरं तामैरावतमर्दितामपदयं दृष्ट्वा मुनिः शप्तवान् । तच्छापेन विनष्टमाप्तुमखिलं चैश्वर्यमुन्मथ्यमा- नेऽब्धावभ्रमुवल्लभोऽजनि ततः क्षीराब्धिजोऽसौ श्रुतः

durvāsāḥ pradadāvamartyapataye divyasrajaṃ sādaraṃ tāmairāvatamarditāmapadayaṃ dṛṣṭvā muniḥ śaptavān | tacchāpena vinaṣṭamāptumakhilaṃ caiśvaryamunmathyamā- ne'bdhāvabhramuvallabho'jani tataḥ kṣīrābdhijo'sau śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाता भद्रद्विपेन्द्राः कृतयुगसमये लक्षणेनाभियुक्ता- स्त्रेतायां मन्दजात्याः खलु गजपतयो द्वापराख्ये युगे च । नागाश्चैते मृगाख्यास्तदनु कलियुगेऽत्रैव सङ्कीर्णजात्या नागानां जातिभेदाज्जनिरिह कथिता कालयोगानुरूपा

jātā bhadradvipendrāḥ kṛtayugasamaye lakṣaṇenābhiyuktā- stretāyāṃ mandajātyāḥ khalu gajapatayo dvāparākhye yuge ca | nāgāścaite mṛgākhyāstadanu kaliyuge'traiva saṅkīrṇajātyā nāgānāṃ jātibhedājjaniriha kathitā kālayogānurūpā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिस्थूलाखिलाङ्गः प्रथमयुगवसन्तोद्भवः पाटलाभो नाहायामी सहिष्णुर्धरणिधरचरः सार्थिकोऽन्वर्थवेदी । धीरस्तेजस्व्युदग्रो जलधरनिनदः काङ्क्षितो धेनुकाभिः शूरः पिङ्गाक्षिदन्तो भवति च समदोषः शुभो भद्रनामा

nātisthūlākhilāṅgaḥ prathamayugavasantodbhavaḥ pāṭalābho nāhāyāmī sahiṣṇurdharaṇidharacaraḥ sārthiko'nvarthavedī | dhīrastejasvyudagro jaladharaninadaḥ kāṅkṣito dhenukābhiḥ śūraḥ piṅgākṣidanto bhavati ca samadoṣaḥ śubho bhadranāmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रेतायां शीतकालोद्भव उभयचरो दुर्मना ह्रस्वकर्णो नायामी मन्दगामी हरिरुचिनयनस्तामसः कृष्णशोभः । नागः श्लेष्मप्रधानो नतविपुलरदः स्थूलवृत्ताङ्गशोभी कामी गम्भीरवेदी कथित इति बुधैर्मन्दनामा गजेन्द्रः

tretāyāṃ śītakālodbhava ubhayacaro durmanā hrasvakarṇo nāyāmī mandagāmī harirucinayanastāmasaḥ kṛṣṇaśobhaḥ | nāgaḥ śleṣmapradhāno natavipularadaḥ sthūlavṛttāṅgaśobhī kāmī gambhīravedī kathita iti budhairmandanāmā gajendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहायामप्रहीणः कृशनिखिलतनुर्धूसरच्छायकायो बह्वाश्युत्तानवेदी चपलमतिरतिक्रोधनः सिन्धुचारी । स्थूलाक्षो ह्रस्ववालश्चरमयुगपयोवाहकालप्रजात- श्चण्डः पित्तप्रधानो मृग इति कथितो वारणोऽसौ कनीयान्

nāhāyāmaprahīṇaḥ kṛśanikhilatanurdhūsaracchāyakāyo bahvāśyuttānavedī capalamatiratikrodhanaḥ sindhucārī | sthūlākṣo hrasvavālaścaramayugapayovāhakālaprajāta- ścaṇḍaḥ pittapradhāno mṛga iti kathito vāraṇo'sau kanīyān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकं मन्दजात्यादिप्रोक्तलक्षणसङ्करात् । सङ्कीर्णजात्या मातङ्गाः कलौ ते बहुला युगे

pratyekaṃ mandajātyādiproktalakṣaṇasaṅkarāt | saṅkīrṇajātyā mātaṅgāḥ kalau te bahulā yuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागाः सर्वत्र गत्या गज इति विजयाद् गर्जनाच्चैव हस्ती वेधोहस्तप्रसूत्या परनृपतिचमूवारणाद् वारणोऽपि । मातङ्गो वर्त्ममृत्त्वादतिजरयति कुं कुञ्जरः पादतोदात् पद्मी पद्मप्रसक्त्या द्विप इति मुखतो हस्ततोऽपि प्रपानात्

nāgāḥ sarvatra gatyā gaja iti vijayād garjanāccaiva hastī vedhohastaprasūtyā paranṛpaticamūvāraṇād vāraṇo'pi | mātaṅgo vartmamṛttvādatijarayati kuṃ kuñjaraḥ pādatodāt padmī padmaprasaktyā dvipa iti mukhato hastato'pi prapānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुण्डावालधिदन्तैश्च चतुर्भिश्च पदैरपि । प्रहरन्ति यतस्तस्मादष्टप्रहरणा द्विपाः

śuṇḍāvāladhidantaiśca caturbhiśca padairapi | praharanti yatastasmādaṣṭapraharaṇā dvipāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे बिभ्यति सर्वेभ्यः सर्वेभ्योऽभ्यधिकं वपुः । कान्तत्वाच्च तथा प्राहुरिभानेतान् महर्षयः

ime bibhyati sarvebhyaḥ sarvebhyo'bhyadhikaṃ vapuḥ | kāntatvācca tathā prāhuribhānetān maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशस्तकरसंयोगात् करिणो दन्तिनस्तथा । सिन्धुराः सिन्धुरमणादेवं निर्वचनक्रमः

praśastakarasaṃyogāt kariṇo dantinastathā | sindhurāḥ sindhuramaṇādevaṃ nirvacanakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वायाः परिवृत्तिरन्तरधिकं दाहोऽनलाद् ब्रह्मणो मुष्काभावरजोम्बुपङ्कविहृती स्वस्थेमसम्मोहनम् । मर्त्यानां वहनं च दीर्घतपसो देवत्वहानिर्भृगो- र्विण्मूत्रेऽभिरतिः स्वके वरुणतोऽन्तस्स्वेदता शापतः

jihvāyāḥ parivṛttirantaradhikaṃ dāho'nalād brahmaṇo muṣkābhāvarajombupaṅkavihṛtī svasthemasammohanam | martyānāṃ vahanaṃ ca dīrghatapaso devatvahānirbhṛgo- rviṇmūtre'bhiratiḥ svake varuṇato'ntassvedatā śāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वांशो दत्तो न देवैर्हविष इति हुताशः कदाचित् तिरोभूत् क्रुद्धोऽन्वेष्टुं प्रणुन्ना दिगधिपकरिणो ब्रह्मणा वह्निमेनम् । गत्वा ते त्वाश्रयाशाश्रममथ महिषीं धर्षयामासुरग्नेः सोऽयं तत्क्रन्दनात् तानशपदलमिमांस्तत्प्रभावान्न दग्धुम्

svāṃśo datto na devairhaviṣa iti hutāśaḥ kadācit tirobhūt kruddho'nveṣṭuṃ praṇunnā digadhipakariṇo brahmaṇā vahnimenam | gatvā te tvāśrayāśāśramamatha mahiṣīṃ dharṣayāmāsuragneḥ so'yaṃ tatkrandanāt tānaśapadalamimāṃstatprabhāvānna dagdhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं यूयं विधातुर्वचननिशमनात् सर्वमेवं प्रकुर्मः कर्मैत्स्याग्रतो द्रागवदत यदतीवोद्धता हन्त तस्मात् । जिह्वाया वोऽस्तु नित्यं परिगतिरपि दाहोऽन्तरित्यग्निशापं प्राप्तानां पद्मजन्मा सदयमथ ददौ पांसुपङ्काम्बुसौख्यम्

pūrvaṃ yūyaṃ vidhāturvacananiśamanāt sarvamevaṃ prakurmaḥ karmaitsyāgrato drāgavadata yadatīvoddhatā hanta tasmāt | jihvāyā vo'stu nityaṃ parigatirapi dāho'ntarityagniśāpaṃ prāptānāṃ padmajanmā sadayamatha dadau pāṃsupaṅkāmbusaukhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा नागा भृगोराश्रममवनिरुहोत्पाटनं चाग्निहोत्रे विण्मूत्राण्यत्र चक्रुस्तदनु मुनिवरेणात्तरोषेण तूर्णम् । आघ्रायात्मीयमूत्रं शकृदपि च निजं तालुसङ्घर्षणं चा- प्यातन्वन्तो भवन्त्वित्युरुतरतपसा तेन शप्ताः कदाचित्

gatvā nāgā bhṛgorāśramamavaniruhotpāṭanaṃ cāgnihotre viṇmūtrāṇyatra cakrustadanu munivareṇāttaroṣeṇa tūrṇam | āghrāyātmīyamūtraṃ śakṛdapi ca nijaṃ tālusaṅgharṣaṇaṃ cā- pyātanvanto bhavantvityurutaratapasā tena śaptāḥ kadācit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धे दैवासुरे प्राग् रणशिरसि गजस्वेदपीडासहिष्णुं देवौघं प्रेक्ष्य पाशी द्रुतमथ करिणां स्वेदमन्तर्व्यतानीत् । तस्मादन्तः प्रवृत्तान् विजहति करतः स्वेदबिन्दून् करीन्द्रा मुष्काभावस्त्वजोक्त्या द्रुततरगतये स्वैरमायोधनादौ

yuddhe daivāsure prāg raṇaśirasi gajasvedapīḍāsahiṣṇuṃ devaughaṃ prekṣya pāśī drutamatha kariṇāṃ svedamantarvyatānīt | tasmādantaḥ pravṛttān vijahati karataḥ svedabindūn karīndrā muṣkābhāvastvajoktyā drutataragataye svairamāyodhanādau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां मदकृद् वसन्तसमयः प्रोक्तो विशेषादसौ नागानां तु ततो वसन्तजनिता ये ते तु गन्धद्विपाः । तेषां स्वेदपुरीषमूत्रमदतोयाघ्राणनादञ्जसा माद्यन्त्यन्यगजाश्च ते जयकरा गन्धद्विपा भूभुजाम्

sarveṣāṃ madakṛd vasantasamayaḥ prokto viśeṣādasau nāgānāṃ tu tato vasantajanitā ye te tu gandhadvipāḥ | teṣāṃ svedapurīṣamūtramadatoyāghrāṇanādañjasā mādyantyanyagajāśca te jayakarā gandhadvipā bhūbhujām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.