Nīlakaṇṭha: Mātaṅgalīlā (the play of elephants) 9

अतिमधुररसानां सेवया पत्रभङ्गैः कबळकुबळशष्पैरन्नपानैर्यथोक्तैः । श्रुतिसुभगवचोभिः पांसुपङ्काम्बुदानै- र्भवति मुदितचेताः कामचारेण नागः

atimadhurarasānāṃ sevayā patrabhaṅgaiḥ kabal̤akubal̤aśaṣpairannapānairyathoktaiḥ | śrutisubhagavacobhiḥ pāṃsupaṅkāmbudānai- rbhavati muditacetāḥ kāmacāreṇa nāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा हर्षमुपैति नागस्तथा तथा धातुरुपैति वृद्धिम् । अतः करिण्या सहचार इष्टो ह्यनर्गळं चाम्भसि संविहारः

yathā yathā harṣamupaiti nāgastathā tathā dhāturupaiti vṛddhim | ataḥ kariṇyā sahacāra iṣṭo hyanargal̤aṃ cāmbhasi saṃvihāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डूषाद्भिः परिमलभरोद्गारिणा वारिणा यत् फुल्लाम्भोजे सरसि रमते सेवमानो बिसानि । यद्रोचिष्णुः श्रयति यवसं स्वेच्छया संप्रचारो हर्षादस्मात् स्फुरति करिणो धातुसाम्यं नरेन्द्र!

gaṇḍūṣādbhiḥ parimalabharodgāriṇā vāriṇā yat phullāmbhoje sarasi ramate sevamāno bisāni | yadrociṣṇuḥ śrayati yavasaṃ svecchayā saṃpracāro harṣādasmāt sphurati kariṇo dhātusāmyaṃ narendra!

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षाधिकत्वान्नागानां मदो भवति पार्थिव! । वियुक्तस्य तु हर्षेण मदो नागस्य हीयते

harṣādhikatvānnāgānāṃ mado bhavati pārthiva! | viyuktasya tu harṣeṇa mado nāgasya hīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षितालुकटश्रोत्रनाभिकोशकरस्तनैः । स्रवेत् तनूरुहैरेवं बहुधैव मदो नृप!

akṣitālukaṭaśrotranābhikośakarastanaiḥ | sravet tanūruhairevaṃ bahudhaiva mado nṛpa!

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहर्षः शीघ्रता गन्धो गतिर्देहस्य गन्धता । क्रोधो वीर्यमभीरुत्वमष्टौ मदगुणाः स्मृताः

praharṣaḥ śīghratā gandho gatirdehasya gandhatā | krodho vīryamabhīrutvamaṣṭau madaguṇāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्ट्वा पुरा मदमजोऽथ तदर्धभागं क्षिप्त्वा चराचरजगत्सु गजेषु चार्धम् । निक्षिप्तवानपरमप्यथ तेन मत्ता युध्यन्ति कोपमुपयान्ति च तेऽभिभूताः

sṛṣṭvā purā madamajo'tha tadardhabhāgaṃ kṣiptvā carācarajagatsu gajeṣu cārdham | nikṣiptavānaparamapyatha tena mattā yudhyanti kopamupayānti ca te'bhibhūtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्नुवन्त्यार्तवीं वृद्धिं मददृष्ट्या महीरुहाः । स्मर्यमाणमदेनान्ये प्राणिनोऽपि मुदान्विताः

prāpnuvantyārtavīṃ vṛddhiṃ madadṛṣṭyā mahīruhāḥ | smaryamāṇamadenānye prāṇino'pi mudānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राष्ट्रे वा नगरे प्रमाद्यति यदि क्षोणी सुभिक्षा भवेत् पूर्वं दक्षिणतः कटे यदि जयो राज्ञो नियन्तुर्भवेत् । वामे चेत् पृथिवी सुवृष्टिरुचिरा कोशे यदि स्फूर्जते कोशेनापि कटद्वयेन च समं मुञ्चेद्यशस्वी नृपः

rāṣṭre vā nagare pramādyati yadi kṣoṇī subhikṣā bhavet pūrvaṃ dakṣiṇataḥ kaṭe yadi jayo rājño niyanturbhavet | vāme cet pṛthivī suvṛṣṭirucirā kośe yadi sphūrjate kośenāpi kaṭadvayena ca samaṃ muñcedyaśasvī nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्मीकस्थाणुगुल्मक्षुपतरुमथनः स्वेच्छया हृष्टदृष्टि- र्यायाद् यत्रानुलोमस्त्वरितपदगतिर्वक्रमुन्नाम्य चोच्चैः । कक्ष्यासन्नाहकाले जनयति च मुहुः शीकरं बृंहितं वा तत्कालं वा मदान्तिर्जयकृदथ रदं वेष्टयन् दक्षिणं च

valmīkasthāṇugulmakṣupatarumathanaḥ svecchayā hṛṣṭadṛṣṭi- ryāyād yatrānulomastvaritapadagatirvakramunnāmya coccaiḥ | kakṣyāsannāhakāle janayati ca muhuḥ śīkaraṃ bṛṃhitaṃ vā tatkālaṃ vā madāntirjayakṛdatha radaṃ veṣṭayan dakṣiṇaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्खलितगतिरकस्मात् स्रस्तकण्ठोऽतिदीनः श्वसिति मृदु सुदीर्घं न्यस्तहस्तः पृथिव्याम् । द्रुतमुकुलितदृष्टिः स्वप्नशीलोऽलसाङ्गो भयकृदमितभक्षी नैकशो मूत्रकृच्च

skhalitagatirakasmāt srastakaṇṭho'tidīnaḥ śvasiti mṛdu sudīrghaṃ nyastahastaḥ pṛthivyām | drutamukulitadṛṣṭiḥ svapnaśīlo'lasāṅgo bhayakṛdamitabhakṣī naikaśo mūtrakṛcca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरुचिनखदन्तप्रेक्षणो नीलमेघच्छवि- ररुणदृगन्तः पद्मकिञ्जल्कबिन्दुः । अपरगजविरोधी पांसुपाथोविहारै- र्भवति च कटपूर्णः सुन्दरो वारणेन्द्रः

madhurucinakhadantaprekṣaṇo nīlameghacchavi- raruṇadṛgantaḥ padmakiñjalkabinduḥ | aparagajavirodhī pāṃsupāthovihārai- rbhavati ca kaṭapūrṇaḥ sundaro vāraṇendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाराळदानजलधौतकपोलभागः संवर्तमेघसदृशस्तनिताभिपूर्णः । दूरस्थितानपि निहन्तुमनाः प्रधाव- न्नुक्तो गजाधिपतिरार्द्रकपोलितो यः

dhārāl̤adānajaladhautakapolabhāgaḥ saṃvartameghasadṛśastanitābhipūrṇaḥ | dūrasthitānapi nihantumanāḥ pradhāva- nnukto gajādhipatirārdrakapolito yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक्तिर्यङ् नयनमसकृत् पक्षयोर्वीक्षमाणो बिन्दुं बिन्दुं विसृजति मदं कोशदण्डेन नागः । पश्चाद् गन्तुं व्यवसितमना बृंहते भूरिदानः स्तम्भद्वेषी चतुरगमनो लक्ष्यते योऽनिबन्धात्

tiryaktiryaṅ nayanamasakṛt pakṣayorvīkṣamāṇo binduṃ binduṃ visṛjati madaṃ kośadaṇḍena nāgaḥ | paścād gantuṃ vyavasitamanā bṛṃhate bhūridānaḥ stambhadveṣī caturagamano lakṣyate yo'nibandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तच्छदाम्भोजसमानगन्धः क्रुद्धः सदा कुङ्कुमवर्णदानः । आचोदितो हस्तिरथाश्वसङ्घान्नासादितो गन्धचरामवस्थाम्

saptacchadāmbhojasamānagandhaḥ kruddhaḥ sadā kuṅkumavarṇadānaḥ | ācodito hastirathāśvasaṅghānnāsādito gandhacarāmavasthām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिलषति नगर्यामन्नपानं च चाटून् निशि च तमसि तिष्ठेदप्रगृह्यो नियन्तुः । करितुरगपदातीन् प्राप्य किञ्चिन्न मुञ्चेद् गुणितरुषमुपेतः क्रोधधीः कुञ्जरेन्द्रः

abhilaṣati nagaryāmannapānaṃ ca cāṭūn niśi ca tamasi tiṣṭhedapragṛhyo niyantuḥ | karituragapadātīn prāpya kiñcinna muñced guṇitaruṣamupetaḥ krodhadhīḥ kuñjarendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिक्रान्तावस्थो गजपतिरिदं स्थावरचरं जगत् सर्वं हन्तुं समभिलषति क्रोधकलुषः । न चैकत्र स्थायी परकरटिघण्टां न सहते निजच्छायाद्वेषी भवति सततं धावनपरः

atikrāntāvastho gajapatiridaṃ sthāvaracaraṃ jagat sarvaṃ hantuṃ samabhilaṣati krodhakaluṣaḥ | na caikatra sthāyī parakaraṭighaṇṭāṃ na sahate nijacchāyādveṣī bhavati satataṃ dhāvanaparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तमदसञ्चयो विगतवेगकोपोद्धृतिः प्रवृत्तमृदुगात्रसञ्चरणकेळिभास्वद्वपुः । विमुक्तगजमत्सरो मदनिवर्तने ह्रासने पयोद इव राजते परिविमुक्ततोयागमः

nivṛttamadasañcayo vigatavegakopoddhṛtiḥ pravṛttamṛdugātrasañcaraṇakel̤ibhāsvadvapuḥ | vimuktagajamatsaro madanivartane hrāsane payoda iva rājate parivimuktatoyāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीयन्ते मदवारणस्य नितरां दानस्रुतेर्धातवो जायन्ते प्रबलानि रोगनिकराण्याश्वेव धातुक्षयात् । अन्याब्देषु मदोद्गमं न भजते तेषां क्षयात् पूर्वतः शान्तिं तस्य मदस्य धातुपरतो मासत्रयात् कारयेत्

kṣīyante madavāraṇasya nitarāṃ dānasruterdhātavo jāyante prabalāni roganikarāṇyāśveva dhātukṣayāt | anyābdeṣu madodgamaṃ na bhajate teṣāṃ kṣayāt pūrvataḥ śāntiṃ tasya madasya dhātuparato māsatrayāt kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहामृताशिग्रुबलाद्विमूर्वाकापित्थसप्तच्छदचन्दनानाम् । कदम्बगुञ्जामधुकाश्वगन्धाजीवन्तिकाशाल्मलिसूरणानाम्

sahāmṛtāśigrubalādvimūrvākāpitthasaptacchadacandanānām | kadambaguñjāmadhukāśvagandhājīvantikāśālmalisūraṇānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चीरसेव्येक्षुरकुक्कुटाण्ड- गुञ्जाश्वगन्धागुरुगोक्षुराणाम् । केरीपयःक्षौद्रयुतो गजानां पिण्डः प्रदेयो मदसम्भवेऽयम्

vṛścīrasevyekṣurakukkuṭāṇḍa- guñjāśvagandhāgurugokṣurāṇām | kerīpayaḥkṣaudrayuto gajānāṃ piṇḍaḥ pradeyo madasambhave'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोरण्डमल्लिकानिम्बतिल्वमूलैः ससैन्धवैः । सेङ्गुदैर्मधुना पिण्डो देयो रोषविवर्धनः

koraṇḍamallikānimbatilvamūlaiḥ sasaindhavaiḥ | seṅgudairmadhunā piṇḍo deyo roṣavivardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलुङ्गसुवहासहाकणासप्तपर्णविजयेङ्गुदीमधु । दुग्धपिष्टमिदमङ्गलेपितं मत्तवारणवरं वशं नयेत्

mātuluṅgasuvahāsahākaṇāsaptaparṇavijayeṅgudīmadhu | dugdhapiṣṭamidamaṅgalepitaṃ mattavāraṇavaraṃ vaśaṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.