अथ शून्यवादः अत्र भाष्यं - शून्यस् तु। कथम्। अर्थज्ञानयोर् आकारभेदं नोपलभामहे। प्रत्यक्षा च नो बुद्धिः। अतस् तद्भिन्नम् अर्थरूपं नाम न किञ्चिद् अस्तीति पश्यामः इति। तत्र यः शून्यो येन च शून्यः तदुभयानुपादानात् शून्यस् त्व् इति प्रतिज्ञावचनम् असङ्गतार्थम्। यदि तु पूर्वसाधनवाक्यगतप्रत्ययशब्दानुषङ्गेण शून्यः प्रत्ययः तद्भिन्नम् अर्थरूपं नाम न किञ्चिद् अस्तीति चोत्तरग्रन्थानुसारेणार्थेन शून्य इति व्याख्यायते, ततस् तेनैव गतार्थत्वम् अत आह -- एवम् इति। अयम् एवात्र प्रतिज्ञार्थः प्रत्ययो ऽर्थेन शून्य इति। न च गतार्थत्वं, प्रत्यवस्थानहेतुभेदात्। स एव निरालम्बनवादी नास्तिकः प्रत्यक्षादिविरोधदूषितस्वसाधनो दूषणपरिहारेणेदानीं प्रत्यवतिष्ठते। बाह्यार्थग्राहिज्ञानाश्रयणेन हि प्रत्यक्षादिविरोधो ऽभिहितः। तत्रेदम् उच्यते। न ज्ञानं बहिरर्थे प्रवर्तितुं शक्तम् असम्बन्धात्। असम्बन्धप्रकाशने चातिप्रसङ्गात्। एकरूपोपलब्धेश् च ज्ञानप्रवृत्तिविषयासिद्धेः। एकं हीदं नीलम् इति नीलं प्रकाशते। तद् एकम् एव युक्तम्, विभागानवगमे तदभ्युपगमायोगात्। तद् इदम् उक्तम् अर्थज्ञानयोर् आकारभेदं नोपलभामहे इति। अत एवायम् अनादिकालीनवासनोपप्लावितनिखिलनीलाद्याकारप्रकाशः। नात्र केनचिद् बाह्यम् अवस्थाप्येत, येन तदपलापे प्रत्यक्षादिविरोधो भवेत्। अतः स एवायं पक्षो दूषणपरिहारेण पुनर् अनुप्राणितः। तद् एतत् प्राग् अप्य् उक्तं - प्रत्यक्षबाधने चोक्ते पश्चात् तच्छक्त्यवेक्षणात् । इति
atha śūnyavādaḥ atra bhāṣyaṃ - śūnyas tu. katham. arthajñānayor ākārabhedaṃ nopalabhāmahe. pratyakṣā ca no buddhiḥ. atas tadbhinnam artharūpaṃ nāma na kiñcid astīti paśyāmaḥ iti. tatra yaḥ śūnyo yena ca śūnyaḥ tadubhayānupādānāt śūnyas tv iti pratijñāvacanam asaṅgatārtham. yadi tu pūrvasādhanavākyagatapratyayaśabdānuṣaṅgeṇa śūnyaḥ pratyayaḥ tadbhinnam artharūpaṃ nāma na kiñcid astīti cottaragranthānusāreṇārthena śūnya iti vyākhyāyate, tatas tenaiva gatārthatvam ata āha -- evam iti. ayam evātra pratijñārthaḥ pratyayo 'rthena śūnya iti. na ca gatārthatvaṃ, pratyavasthānahetubhedāt. sa eva nirālambanavādī nāstikaḥ pratyakṣādivirodhadūṣitasvasādhano dūṣaṇaparihāreṇedānīṃ pratyavatiṣṭhate. bāhyārthagrāhijñānāśrayaṇena hi pratyakṣādivirodho 'bhihitaḥ. tatredam ucyate. na jñānaṃ bahirarthe pravartituṃ śaktam asambandhāt. asambandhaprakāśane cātiprasaṅgāt. ekarūpopalabdheś ca jñānapravṛttiviṣayāsiddheḥ. ekaṃ hīdaṃ nīlam iti nīlaṃ prakāśate. tad ekam eva yuktam, vibhāgānavagame tadabhyupagamāyogāt. tad idam uktam arthajñānayor ākārabhedaṃ nopalabhāmahe iti. ata evāyam anādikālīnavāsanopaplāvitanikhilanīlādyākāraprakāśaḥ. nātra kenacid bāhyam avasthāpyeta, yena tadapalāpe pratyakṣādivirodho bhavet. ataḥ sa evāyaṃ pakṣo dūṣaṇaparihāreṇa punar anuprāṇitaḥ. tad etat prāg apy uktaṃ - pratyakṣabādhane cokte paścāt tacchaktyavekṣaṇāt | iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.