ननु बौद्धानाम् अपि स्वच्छाकारम् एकम् एव ज्ञानम्। अतः कथम् अस्मिन् नीलादिरूपं ग्राह्यग्राहकाकारशबलं विभक्तम् इदं नीलम् अहं जानामीति निरूप्यते। न हि स्वच्छस्य नीलादिता सम्भवति। न चैकस्य ग्राह्यग्राहकता नीलम् अहं जानामीति, स्वात्मनि क्रियाविरोधात्। अत एव न प्रविभागः इदं जानामीति। अतः प्रतिभासानुगुणो ऽर्थाकारपक्ष एव न्याय्यः, अत आह - २,९८ मत्पक्ष इति सार्धद्वयेन। अयम् अर्थः -- यद्य् अपि स्वच्छो ज्ञानात्मा एक एव, तथाप्य् अनादौ संसारे यानि पूर्वज्ञानानि तान्य् एव प्रसूतिः प्रसवो यासां वासनानां ताभिः नीलपीतादिविचित्रज्ञानहेतुत्वाद् विचित्राभिः आत्मानुरूपेण तस्य स्वच्छस्य ज्ञानात्मन उपप्लवात्। उपप्लवो भ्रान्तिज्ञानं, किम् उक्तं भवति। यादृशी वासना तादृशं स्वानुरूपं विभ्रमं जनयति। नीलवासना नीलं, पीतवासना पीतम् इति यावत्। एवं च स्वानुरूप्येणोपप्लवाद् ज्ञानात्मनि नीलादिरूपं तावत् प्रकाशते। तच् च ग्राह्यग्राहकाकारशबलं तदाकारवासनोपप्लवाद् एव। ग्राह्यग्राहकाकारशबलैर् हि पूर्वज्ञानैस् तदाका(?र।रा) एव वासना आहिताः। अतो नीलाद्याकारवत् तदाकारप्रकाशो नानुपपन्नः। विभक्ताकारवासनावशाद् एव च विभक्तप्रतिभासो वर्णनीयः। एवं च वासनावशाद् एव नीलादिरूपं ग्राह्यग्राहकाकाररूषितं प्रविभक्तम् इवेदं नीलम् इत्य् उपपन्नम् इति न पारमार्थिकं बहिःसन्तम् आश्रयभूतम् अपेक्षते। एकस्मिन्न् एव हि तत्त्वे त्रितयं समाप्तं प्रमितिः प्रमाता प्रमेयं चेति। यथाहुः -- अविभक्तो ऽपि बुद्ध्यात्मा विपर्यासितदर्शनैः । ग्राह्यग्राहकसंवित्तिभेदवान् इव लक्ष्यते ॥ इति। आह -- सन्तु तावद् वासनानिबन्धनाः संविदां नानासमुल्लासाः। तद्वैचित्र्यम् एव कुतः। ननूक्तं विचित्रज्ञानहेतुत्वाच् चित्राभिर् इति। न, अन्योन्याश्रयापत्तेः। तथा हि -- वासनाभेदाद् ज्ञानभेदस् तद्भेदाद् वासनाभेदः इति दुरुत्तरम् इतरेतराश्रयम् इति। अत आह -- अन्योन्येति। अयम् अर्थः -- नेदम् इतरेतराश्रयम्। अनादिर् अयं वासनाज्ञानयोः कार्यकारणभावः बीजाङ्कुरयोर् इव। नात्रान्यतरस्यापि पूर्वकोटिः प्रसङ्ख्यायते। अतो वासनातो ज्ञानं ततो वासनेति किम् अनुपपन्नम्। शक्तिर् इति वासनाम् अपदिशति। सा हि ज्ञानशक्तिर् इति प्रसिद्धा। अयं चानादितयेतरेतराश्रयपरिहारः अनादौ संसार इत्य् अत्र सूत्रितो ऽत्र विवृत इत्य् अनुसन्धातव्यम् इति
nanu bauddhānām api svacchākāram ekam eva jñānam. ataḥ katham asmin nīlādirūpaṃ grāhyagrāhakākāraśabalaṃ vibhaktam idaṃ nīlam ahaṃ jānāmīti nirūpyate. na hi svacchasya nīlāditā sambhavati. na caikasya grāhyagrāhakatā nīlam ahaṃ jānāmīti, svātmani kriyāvirodhāt. ata eva na pravibhāgaḥ idaṃ jānāmīti. ataḥ pratibhāsānuguṇo 'rthākārapakṣa eva nyāyyaḥ, ata āha - 2,98 matpakṣa iti sārdhadvayena. ayam arthaḥ -- yady api svaccho jñānātmā eka eva, tathāpy anādau saṃsāre yāni pūrvajñānāni tāny eva prasūtiḥ prasavo yāsāṃ vāsanānāṃ tābhiḥ nīlapītādivicitrajñānahetutvād vicitrābhiḥ ātmānurūpeṇa tasya svacchasya jñānātmana upaplavāt. upaplavo bhrāntijñānaṃ, kim uktaṃ bhavati. yādṛśī vāsanā tādṛśaṃ svānurūpaṃ vibhramaṃ janayati. nīlavāsanā nīlaṃ, pītavāsanā pītam iti yāvat. evaṃ ca svānurūpyeṇopaplavād jñānātmani nīlādirūpaṃ tāvat prakāśate. tac ca grāhyagrāhakākāraśabalaṃ tadākāravāsanopaplavād eva. grāhyagrāhakākāraśabalair hi pūrvajñānais tadākā(?ra/rā) eva vāsanā āhitāḥ. ato nīlādyākāravat tadākāraprakāśo nānupapannaḥ. vibhaktākāravāsanāvaśād eva ca vibhaktapratibhāso varṇanīyaḥ. evaṃ ca vāsanāvaśād eva nīlādirūpaṃ grāhyagrāhakākārarūṣitaṃ pravibhaktam ivedaṃ nīlam ity upapannam iti na pāramārthikaṃ bahiḥsantam āśrayabhūtam apekṣate. ekasminn eva hi tattve tritayaṃ samāptaṃ pramitiḥ pramātā prameyaṃ ceti. yathāhuḥ -- avibhakto 'pi buddhyātmā viparyāsitadarśanaiḥ | grāhyagrāhakasaṃvittibhedavān iva lakṣyate || iti. āha -- santu tāvad vāsanānibandhanāḥ saṃvidāṃ nānāsamullāsāḥ. tadvaicitryam eva kutaḥ. nanūktaṃ vicitrajñānahetutvāc citrābhir iti. na, anyonyāśrayāpatteḥ. tathā hi -- vāsanābhedād jñānabhedas tadbhedād vāsanābhedaḥ iti duruttaram itaretarāśrayam iti. ata āha -- anyonyeti. ayam arthaḥ -- nedam itaretarāśrayam. anādir ayaṃ vāsanājñānayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ bījāṅkurayor iva. nātrānyatarasyāpi pūrvakoṭiḥ prasaṅkhyāyate. ato vāsanāto jñānaṃ tato vāsaneti kim anupapannam. śaktir iti vāsanām apadiśati. sā hi jñānaśaktir iti prasiddhā. ayaṃ cānāditayetaretarāśrayaparihāraḥ anādau saṃsāra ity atra sūtrito 'tra vivṛta ity anusandhātavyam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.