२,१०४ इतश् च प्राग् ज्ञानं ज्ञायते ज्ञानाकारश् च नीलादिः, येन ज्ञानपुरस्सरम् एवावगतपूर्वं निरुद्धम् अर्थं स्मरन्तो दृश्यन्ते ज्ञातो मयातिक्रान्तो ऽमुको राजेति। यदि ह्य् अर्थस्याकारो भवेत्, असत्य् अर्थे सता कथं धीर् अनुरज्येत। अतो बुद्धिर् एव तदाकारम् अर्थम् आलिख्योपजायत इति युक्तम्। यदि चातीते काले ज्ञानपुरस्सरम् अर्थो नोपलक्षितो भवेत्, कथम् इदानीं तथा स्मर्येत। यथावगतग्राहिण्यो हि स्मृतयः कथं मात्रयापि पूर्वानुभूतम् अतिक्रामन्ति। तस्माज् ज्ञानाकारो नीलादिः ज्ञानपूर्वकश् चार्थानुभव इत्य् आह -- ज्ञानेति द्वयेन। तत् पुनर् इदं परस्परविरुद्धम् इवोभयं साध्यम् उपलभ्यते। तथा हि। ज्ञानपूर्वम् अर्थो ऽनुभूयत इत्य् अर्थम् अङ्गीकरोतीति लक्ष्यते। ज्ञानाकारसाधनेन च निराकरोति इति तद्विषयम् अनृतम्। मैवम्। नात्र ज्ञानपुरस्सरम् अर्थो ऽवसीयत इति तात्पर्यम्। एवं तु मन्यते -- अङ्गीकारयामि तावद् एनं श्रोत्रियम् अनुभवानुभवपुरस्सरीम् अर्थस्थितिम्। एष हि छान्दसो द्वैतसिद्धिम् एवम् अप्य् अविगुणां मन्यमानो ऽभ्यनुजानाति तावत् प्रथमं ज्ञानसंवेदनम्। ततो ऽनाकारोपलम्भासम्भवाद् एकाकारोपलम्भाच् चानायासम् एवार्थापलापं वक्ष्याम इति च। तथा भाष्यकारेणापि -- ननूत्पन्नायाम् एव बुद्धौ अर्थो ज्ञात इत्य् उच्यते इति छद्मनैवार्थाभ्युपगमो दर्शितः। वार्त्तिककारेणापि तथैवानुविहितम्। अतो न दोष इति
2,104 itaś ca prāg jñānaṃ jñāyate jñānākāraś ca nīlādiḥ, yena jñānapurassaram evāvagatapūrvaṃ niruddham arthaṃ smaranto dṛśyante jñāto mayātikrānto 'muko rājeti. yadi hy arthasyākāro bhavet, asaty arthe satā kathaṃ dhīr anurajyeta. ato buddhir eva tadākāram artham ālikhyopajāyata iti yuktam. yadi cātīte kāle jñānapurassaram artho nopalakṣito bhavet, katham idānīṃ tathā smaryeta. yathāvagatagrāhiṇyo hi smṛtayaḥ kathaṃ mātrayāpi pūrvānubhūtam atikrāmanti. tasmāj jñānākāro nīlādiḥ jñānapūrvakaś cārthānubhava ity āha -- jñāneti dvayena. tat punar idaṃ parasparaviruddham ivobhayaṃ sādhyam upalabhyate. tathā hi. jñānapūrvam artho 'nubhūyata ity artham aṅgīkarotīti lakṣyate. jñānākārasādhanena ca nirākaroti iti tadviṣayam anṛtam. maivam. nātra jñānapurassaram artho 'vasīyata iti tātparyam. evaṃ tu manyate -- aṅgīkārayāmi tāvad enaṃ śrotriyam anubhavānubhavapurassarīm arthasthitim. eṣa hi chāndaso dvaitasiddhim evam apy aviguṇāṃ manyamāno 'bhyanujānāti tāvat prathamaṃ jñānasaṃvedanam. tato 'nākāropalambhāsambhavād ekākāropalambhāc cānāyāsam evārthāpalāpaṃ vakṣyāma iti ca. tathā bhāṣyakāreṇāpi -- nanūtpannāyām eva buddhau artho jñāta ity ucyate iti chadmanaivārthābhyupagamo darśitaḥ. vārttikakāreṇāpi tathaivānuvihitam. ato na doṣa iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.