स्याद् एतत्। ज्ञानसंवित्तिर् एवेयम् इदं नीलम् इति। पररूपनिरूपणाकारत्वं तस्या वासनानिबन्धनम्। अनादिर् हि वासना संसारिणां, तद्वशेन स्वात्मानम् अपि परम् इव निरूपयति परेषाम् इव परं देहम् आत्मतया अहम् इति। अत आह -- अन्याकारेति। अयम् अभिप्रायः -- संविन्निष्ठा हि नो वस्तुव्यवस्थितयः। २,१३२ संविच् चेदम् इति बहिर्विषयप्रकाशात्मा जायमाना दृश्यते। यदि त्व् इयम् एवंरूपाप्य् अन्यविषया ज्ञानविषयेष्यते, एवं तर्हि ज्ञानाकारा संवित्तिर् अर्थविषयास्माभिः कस्मान् न कल्प्यते। (न चासति बाधके परगोचरत्वं भ्रान्तिर् इति युज्यते कल्पयितुम्। वासना च प्राचीनज्ञानजन्मात्माश्रयः संस्कारो ऽभिधीयते। नासाव् अस्ति नास्तिकानां, नैरात्म्यसिद्धान्तात्। नापि ज्ञानम् आधारो वासनायाः, क्षणिकत्वात्। नापि समनन्तरप्रत्ययो वासना, तस्य तथात्वेनाप्रसिद्धेः। असाव् अपि स्वगोचरो न परं परगोचरतया दर्शयितुं शक्नोति। अतद्रूपत्वात् ताद्रूप्यनिष्पत्त्ययोगात्। इतरथानुभवरूपतापि तस्य न स्यात्। अनुभवाकारतां ह्य् उत्तरस्य समनन्तरप्रत्ययो वितनुते। तत् कस्य हेतोः। स्वरूपानुरूपकार्यारम्भस्थितेः। अत एव नात्मगोचराद् इदम् इति परसंवेदनोत्पत्त्युपपत्तिः। परत्राहम् मानकल्पना तु भ्रान्तिः, ज्ञातृगोचरत्वाद् अहङ्कारस्येत्य् उक्तम् एव। न त्व् इह बाह्यालम्बनत्वे ज्ञानस्य किञ्चिद् अनुपपन्नं येनात्मगोचरतावश्यं कल्प्यत इति सिद्धं बाह्यालम्बनम् एव ज्ञानम् इति)
syād etat. jñānasaṃvittir eveyam idaṃ nīlam iti. pararūpanirūpaṇākāratvaṃ tasyā vāsanānibandhanam. anādir hi vāsanā saṃsāriṇāṃ, tadvaśena svātmānam api param iva nirūpayati pareṣām iva paraṃ deham ātmatayā aham iti. ata āha -- anyākāreti. ayam abhiprāyaḥ -- saṃvinniṣṭhā hi no vastuvyavasthitayaḥ. 2,132 saṃvic cedam iti bahirviṣayaprakāśātmā jāyamānā dṛśyate. yadi tv iyam evaṃrūpāpy anyaviṣayā jñānaviṣayeṣyate, evaṃ tarhi jñānākārā saṃvittir arthaviṣayāsmābhiḥ kasmān na kalpyate. (na cāsati bādhake paragocaratvaṃ bhrāntir iti yujyate kalpayitum. vāsanā ca prācīnajñānajanmātmāśrayaḥ saṃskāro 'bhidhīyate. nāsāv asti nāstikānāṃ, nairātmyasiddhāntāt. nāpi jñānam ādhāro vāsanāyāḥ, kṣaṇikatvāt. nāpi samanantarapratyayo vāsanā, tasya tathātvenāprasiddheḥ. asāv api svagocaro na paraṃ paragocaratayā darśayituṃ śaknoti. atadrūpatvāt tādrūpyaniṣpattyayogāt. itarathānubhavarūpatāpi tasya na syāt. anubhavākāratāṃ hy uttarasya samanantarapratyayo vitanute. tat kasya hetoḥ. svarūpānurūpakāryārambhasthiteḥ. ata eva nātmagocarād idam iti parasaṃvedanotpattyupapattiḥ. paratrāham mānakalpanā tu bhrāntiḥ, jñātṛgocaratvād ahaṅkārasyety uktam eva. na tv iha bāhyālambanatve jñānasya kiñcid anupapannaṃ yenātmagocaratāvaśyaṃ kalpyata iti siddhaṃ bāhyālambanam eva jñānam iti)
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.