अपरम् अप्य् आगमविरोधस्योदाहरणं दर्शयति -- त्रैवर्णिकेति। सन्ति खलु स्वर्गकामो यजेतेत्य् एवं विहितानि सोमादीनि कर्माणि। तेषु किं ३,२२ चतुर्णां वर्णानाम् अधिकारः, उतापशूद्राणां त्रयाणाम् इति संशये चतुर्णाम् इति प्राप्तम्, चत्वारो ऽपि हि वर्णाः स्वर्गं कामयन्त इति स्वर्गकामपदेनाभिधीयन्ते। स्वर्गकामश् चात्राधिकारितया ज्ञायत इति प्राप्ते उक्तम् -- अपशूद्राणाम् अधिकार इति। विद्याग्निसाध्या हि ते क्रतवः। अनग्निर् अविद्वांश् चान्तिमो वर्णः। कथम् असौ वैतानिके कर्मण्य् अधिक्रियते। ननु श्रुत्यर्थावगताधिकारसामर्थ्याद् एव शूद्रस्याप्य् अग्निविद्ययोर् आक्षेपो भविष्यति। न। अविधानात्। त्रैवर्णिकस्यैव अष्टवर्षं ब्राह्मणम् उपनयीत वसन्ते ब्राह्मणो ऽग्रीनाद् अधीत इत्य् एवमादिभिर् अग्निविद्ये विहिते। न चानियमेनैव ते शूद्रस्यापि भविष्यत इति शक्यते वक्तुम्। को हि प्रतिलब्धविद्याग्निसम्बन्धस् त्रैवर्णिकाधिकारसम्पादितासु कामश्रुतिषु नियतकालवयोवस्थम् उपनयनमाधानं वा जधन्यवर्णस्योपकल्पयितुम् उत्सहते। अतस् त्रैवर्णिकत्वप्रयुक्तम् एव यागादीनां स्वर्गहेतुत्वम्। न मनुष्यत्वमात्रेण शूद्रसमवायिना प्रयुज्यते। तद् यदि कश्चिद् अनुमानकुशलः प्रयुङ्क्ते शूद्रकृतो यागः स्वर्गहेतुः मनुष्यकृतत्वात् त्रैवर्णिकाचरितयागवद् इति। तस्यागमविरोधः। नन्व् आगमविरोध उदाहृत एव, किं पुनस् तदुदाहरणेन। उच्यते। पूर्वम् अधर्मत्वानुमानस्य वैदिकहिंसाविषयस्य साक्षादागमविरोधो वर्णितः, व्यक्तम् एव दैक्षपशुहिंसा विधीयमानत्वाद् अर्थसाधनम् इत्य् एतद् अवगम्यते, कथम् असाव् अधर्मो भविष्यतीति, चोदनालक्षणस्यार्थस्य धर्मत्वात्। इह तु शूद्रकृतस्य यागादेः स्वर्गहेतुता न साक्षादागमेन प्रतिक्षिप्यते। किन् तु त्रैवर्णिकाधिकारलाभाद् अर्थाद् इतरनिरास इति विशेषः
aparam apy āgamavirodhasyodāharaṇaṃ darśayati -- traivarṇiketi. santi khalu svargakāmo yajetety evaṃ vihitāni somādīni karmāṇi. teṣu kiṃ 3,22 caturṇāṃ varṇānām adhikāraḥ, utāpaśūdrāṇāṃ trayāṇām iti saṃśaye caturṇām iti prāptam, catvāro 'pi hi varṇāḥ svargaṃ kāmayanta iti svargakāmapadenābhidhīyante. svargakāmaś cātrādhikāritayā jñāyata iti prāpte uktam -- apaśūdrāṇām adhikāra iti. vidyāgnisādhyā hi te kratavaḥ. anagnir avidvāṃś cāntimo varṇaḥ. katham asau vaitānike karmaṇy adhikriyate. nanu śrutyarthāvagatādhikārasāmarthyād eva śūdrasyāpy agnividyayor ākṣepo bhaviṣyati. na. avidhānāt. traivarṇikasyaiva aṣṭavarṣaṃ brāhmaṇam upanayīta vasante brāhmaṇo 'grīnād adhīta ity evamādibhir agnividye vihite. na cāniyamenaiva te śūdrasyāpi bhaviṣyata iti śakyate vaktum. ko hi pratilabdhavidyāgnisambandhas traivarṇikādhikārasampāditāsu kāmaśrutiṣu niyatakālavayovastham upanayanamādhānaṃ vā jadhanyavarṇasyopakalpayitum utsahate. atas traivarṇikatvaprayuktam eva yāgādīnāṃ svargahetutvam. na manuṣyatvamātreṇa śūdrasamavāyinā prayujyate. tad yadi kaścid anumānakuśalaḥ prayuṅkte śūdrakṛto yāgaḥ svargahetuḥ manuṣyakṛtatvāt traivarṇikācaritayāgavad iti. tasyāgamavirodhaḥ. nanv āgamavirodha udāhṛta eva, kiṃ punas tadudāharaṇena. ucyate. pūrvam adharmatvānumānasya vaidikahiṃsāviṣayasya sākṣādāgamavirodho varṇitaḥ, vyaktam eva daikṣapaśuhiṃsā vidhīyamānatvād arthasādhanam ity etad avagamyate, katham asāv adharmo bhaviṣyatīti, codanālakṣaṇasyārthasya dharmatvāt. iha tu śūdrakṛtasya yāgādeḥ svargahetutā na sākṣādāgamena pratikṣipyate. kin tu traivarṇikādhikāralābhād arthād itaranirāsa iti viśeṣaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.