एकदेशी गम्यो गमको भेदाभेदाभ्याम् उपात्त इति दर्शितम्। कियति पुनर् अनुमानस्य व्यापार इति भवति संशयः। भवति हि विशिष्टार्थप्रतीताव् अपि विशेषणमात्रपर्यवसायि प्रमाणम्। यथा शब्दः। स खल्व् आकृतिविशिष्टायां व्यक्तौ धियम् आदधाति, अथ चान्वयव्यतिरेकाभ्याम् आकृतिमात्रपर्यवसायीति निश्चीयते। तद् इहापि यदि तद्वद् एव विशेषणमात्रपर्यवसायि प्रमाणम् इष्यते, ततस् सिद्धसाध्यत्वम्। सिद्धं हि सम्बन्धज्ञानकाले ऽग्निमात्रम्। किं तदनुमानेन। यदि तु द्विखण्डदण्ड्यादिशब्दवद्विशिष्टम् एवानुमानं गोचरयतीतीष्यते। तत्र सम्बन्धग्रहणाभावाद् अ(न)नुमेयत्वम्। न ह्य् अग्निमद्विशेषेण पर्वतादिनान्वितो धूमो दृष्टः। न च समस्ताग्निमत्साधारणं ३,२६ सामान्यं किञ्चित् समस्ति। तद्भावे ऽपि पुनर् अपि सिद्धसाध्यतैव। अत एवाहुः -- अनुमाभङ्गपङ्के ऽस्मिन् निमग्ना वादिदन्तिनः । विशेषे ऽनुगमाभावस् सामान्ये सिद्धसाध्यता ॥ इत्य् अत आह -- एकदेशेति। अयम् अभिप्रायः -- दण्ड्यादिशब्दवद् विशिष्टविषयम् एवानुमानम्। न च सम्बन्धग्रहणाभावः। सकलोपाधिपरित्यागेन धूमवन्मात्रस्याग्निमत्तया सम्बन्धावगमाद् इत्य् उक्तम् अस्माभिः। असत्य् अपि सामान्ये केनचिद् एकेनोपाधिनानन्तानाम् अपि भावानां सम्बन्धो गृह्यत एव। यद्य् अपि धूमवान् अग्निमान् इति सामान्यतो ऽवगतम्, तथाप्य् अयम् असाव् इति विशेषरूपेण प्रत्यभिज्ञानात् प्रमाणविषयत्वम् अप्य् उपपन्नम् इत्य् उक्तम् एवेति। कस्मात् पुनर्विशेषणमात्रपर्यवसाय्य् एव प्रमाणं नेष्यते, अत आह -- न हीति
ekadeśī gamyo gamako bhedābhedābhyām upātta iti darśitam. kiyati punar anumānasya vyāpāra iti bhavati saṃśayaḥ. bhavati hi viśiṣṭārthapratītāv api viśeṣaṇamātraparyavasāyi pramāṇam. yathā śabdaḥ. sa khalv ākṛtiviśiṣṭāyāṃ vyaktau dhiyam ādadhāti, atha cānvayavyatirekābhyām ākṛtimātraparyavasāyīti niścīyate. tad ihāpi yadi tadvad eva viśeṣaṇamātraparyavasāyi pramāṇam iṣyate, tatas siddhasādhyatvam. siddhaṃ hi sambandhajñānakāle 'gnimātram. kiṃ tadanumānena. yadi tu dvikhaṇḍadaṇḍyādiśabdavadviśiṣṭam evānumānaṃ gocarayatītīṣyate. tatra sambandhagrahaṇābhāvād a(na)numeyatvam. na hy agnimadviśeṣeṇa parvatādinānvito dhūmo dṛṣṭaḥ. na ca samastāgnimatsādhāraṇaṃ 3,26 sāmānyaṃ kiñcit samasti. tadbhāve 'pi punar api siddhasādhyataiva. ata evāhuḥ -- anumābhaṅgapaṅke 'smin nimagnā vādidantinaḥ | viśeṣe 'nugamābhāvas sāmānye siddhasādhyatā || ity ata āha -- ekadeśeti. ayam abhiprāyaḥ -- daṇḍyādiśabdavad viśiṣṭaviṣayam evānumānam. na ca sambandhagrahaṇābhāvaḥ. sakalopādhiparityāgena dhūmavanmātrasyāgnimattayā sambandhāvagamād ity uktam asmābhiḥ. asaty api sāmānye kenacid ekenopādhinānantānām api bhāvānāṃ sambandho gṛhyata eva. yady api dhūmavān agnimān iti sāmānyato 'vagatam, tathāpy ayam asāv iti viśeṣarūpeṇa pratyabhijñānāt pramāṇaviṣayatvam apy upapannam ity uktam eveti. kasmāt punarviśeṣaṇamātraparyavasāyy eva pramāṇaṃ neṣyate, ata āha -- na hīti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.