परिहरति -- नैतद् इति। सामान्यविशेष्यात्मा हि धूमः, तत्र विशेषात्मना पक्षीकृतस्य सामान्यात्मना हेतुत्वम् इति न पक्षैकदेशतेति। समधिगतं तावदनुमानस्य विशिष्टो विषय इति, स्वरूपम् एव किम् अस्येति न ज्ञायते। तद् यदि धूमतज्ज्ञानादीनाम् अनुमानत्वम् इष्यते, ततः प्रमाणफलयोर् विषयभेदः स चायुक्तः। अत एव भिक्षुणा एकम् एव ज्ञानं प्रमाणफलरूपम् इति प्रत्यक्षम् उक्त्वा तद् एवानुमाने ऽप्य् अतिदिष्टं पूर्ववत् फलम् अस्येति। यदि त्व् अनुमेयज्ञानम् एव प्रमाणम् इष्यते ततो ऽप्य् अतिरिक्तफलाभावः। अतो वक्तव्यम् अनुमानस्य स्वरूपम् इत्य् अत आह -- धूमतज्ज्ञानेति। यत् तावत् भिक्षुणा प्रमाण(?फल)म् एव फलम् इत्य् एकविषयत्वलाभाद् आश्रितं, तत् प्रत्यक्षवद् इहापि प्रतिषेद्धव्यम्। न हि साध्यसाधनयोर् अभेदं लौकिका मन्यन्ते। को हि वृक्षच्छिदया सार्धं परशोर् एकत्वम् आतिष्ठते। विषयभेदपरिहारस् तु प्रत्यक्षोक्त एवेहाप्य् अनुसन्धातव्यः। यथा हीन्द्रियादिप्रमाणपक्षे यत्र फलं निष्पद्यते तद्विषयव्यापारात् समानविषयत्वम् उपपादितम्। एवम् इहापि धूमादिप्रमाणपक्षे तद्व्यापाराद् एव पुरोदितं विषयैकत्वम् अतिदेष्टव्यम्। अतो धूमस् तज्ज्ञानं वा सम्बन्धस् तत्स्मरणं वा प्रमाणम् अस्तु, विवक्षाधीनत्वात् प्रमाणफलभावस्येति। यत् तु बुद्धेः ३,३७ प्रमाण(?फल)त्वे फलाभाव इत्य् उक्तम्। भाष्यकारो हि बुद्धिर् एव प्रमाणम् इति दर्शयति यत् कारणम् असन्निकृष्टे ऽर्थे बुद्धिर् इति वदति। न च फलाभावः, हानादेर् एव फलत्वात्। न च सजातीयम् एव फलम् इति राजाज्ञा। उपयोगाद् धि सजातीयम् असजातीयं वा फलं भवत्य् एव। अस्तु वा सजातीयम् एव फलं हानादिबुद्धिः फलं भविष्यति। उपकारादिस्मृतिर् वेत्य् अभिप्रायेणाह -- प्रमेयधीर् इति
pariharati -- naitad iti. sāmānyaviśeṣyātmā hi dhūmaḥ, tatra viśeṣātmanā pakṣīkṛtasya sāmānyātmanā hetutvam iti na pakṣaikadeśateti. samadhigataṃ tāvadanumānasya viśiṣṭo viṣaya iti, svarūpam eva kim asyeti na jñāyate. tad yadi dhūmatajjñānādīnām anumānatvam iṣyate, tataḥ pramāṇaphalayor viṣayabhedaḥ sa cāyuktaḥ. ata eva bhikṣuṇā ekam eva jñānaṃ pramāṇaphalarūpam iti pratyakṣam uktvā tad evānumāne 'py atidiṣṭaṃ pūrvavat phalam asyeti. yadi tv anumeyajñānam eva pramāṇam iṣyate tato 'py atiriktaphalābhāvaḥ. ato vaktavyam anumānasya svarūpam ity ata āha -- dhūmatajjñāneti. yat tāvat bhikṣuṇā pramāṇa(?phala)m eva phalam ity ekaviṣayatvalābhād āśritaṃ, tat pratyakṣavad ihāpi pratiṣeddhavyam. na hi sādhyasādhanayor abhedaṃ laukikā manyante. ko hi vṛkṣacchidayā sārdhaṃ paraśor ekatvam ātiṣṭhate. viṣayabhedaparihāras tu pratyakṣokta evehāpy anusandhātavyaḥ. yathā hīndriyādipramāṇapakṣe yatra phalaṃ niṣpadyate tadviṣayavyāpārāt samānaviṣayatvam upapāditam. evam ihāpi dhūmādipramāṇapakṣe tadvyāpārād eva puroditaṃ viṣayaikatvam atideṣṭavyam. ato dhūmas tajjñānaṃ vā sambandhas tatsmaraṇaṃ vā pramāṇam astu, vivakṣādhīnatvāt pramāṇaphalabhāvasyeti. yat tu buddheḥ 3,37 pramāṇa(?phala)tve phalābhāva ity uktam. bhāṣyakāro hi buddhir eva pramāṇam iti darśayati yat kāraṇam asannikṛṣṭe 'rthe buddhir iti vadati. na ca phalābhāvaḥ, hānāder eva phalatvāt. na ca sajātīyam eva phalam iti rājājñā. upayogād dhi sajātīyam asajātīyaṃ vā phalaṃ bhavaty eva. astu vā sajātīyam eva phalaṃ hānādibuddhiḥ phalaṃ bhaviṣyati. upakārādismṛtir vety abhiprāyeṇāha -- prameyadhīr iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.